Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 24:2

«Διότι άγγιξε», λέει η Γραφή, «ο άνθρωπος που πάλευε με τον Ιακώβ το πλατύ μέρος του μηρού του, και μούδιασε το πλατύ μέρος του μηρού του Ιακώβ την ώρα που πάλευε μαζί του.» Τι άραγε λοιπόν θα κατανοήσουμε και από αυτό, ελάτε να εξετάσουμε. Ο μηρός, ως επί το πλείστον στην θεόπνευστη Γραφή, υποδηλώνει τα μέρη του σώματος που είναι αναγκαία για την τεκνογονία, και κατ' επέκταση επομένως και την ίδια τη γενεά. Διότι γύρω από τους μηρούς βρίσκονται σε όλους τα αναπαραγωγικά μέλη. Γι' αυτό άλλωστε και ο μακάριος Αβραάμ, όταν έστειλε τον έμπιστο υπηρέτη του στη Μεσοποταμία για να λάβει σύζυγο για τον Ισαάκ, τον πρόσταξε να ορκιστεί λέγοντας το εξής: «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου», δηλαδή: «Ορκίσου στον Θεό, και σε αυτούς που πρόκειται να γεννηθούν από εμένα, και στη γενεά του κυρίου σου». Επομένως, με τον μηρό υποδηλώνονται αυτοί που προέρχονται από τους μηρούς. Μούδιασε λοιπόν ο μηρός του Ιακώβ. Διότι χώλαναν αυτοί που γεννήθηκαν από τους μηρούς του, δηλαδή οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ.

Απάντηση. Σύζυγος, αλλά και θείος. Διότι ο Αράμ, ο αδελφός του Αβραάμ, γέννησε τον Λωτ, τη Σάρρα και τη Μελχά· επομένως ο Αβραάμ ήταν θείος της. Ερώτηση. Πώς πρέπει να νοηθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Αβραάμ στον πρώτο υπηρέτη του οίκου του: «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου» και τα λοιπά;

«εάν πάρω τα φτερά μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας· διότι και εκεί το χέρι σου θα με οδηγήσει». Αλλά αυτά, καθώς και τα παρόμοια με αυτά, προέρχονται από τους θεολόγους μετά τον Μωυσή, οι οποίοι ήταν και αυτοί Εβραίοι και θεολογούσαν σε πλήρη συμφωνία με τους αρχαιότατους προπάτορες. Άκουσε όμως και τους θεοφιλείς και τρισμακάριους άνδρες πριν από τον Μωυσή, δηλαδή τους πρώτους Εβραίους, και πρωτίστως τον ίδιο τον Αβραάμ, ο οποίος έχει ανακηρυχθεί προπάτορας ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους: «Είπε δε ο Αβραάμ προς τον βασιλιά των Σοδόμων: Θα εκτείνω το χέρι μου προς τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη». Και πριν ακόμη από τον Αβραάμ εισάγεται ο Μελχισεδέκ, ο ιερέας του Θεού του Υψίστου, να ευλογεί τον Αβραάμ με αυτά τα λόγια: «Ευλογημένος ο Αβραάμ από τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος παρέδωσε τους εχθρούς σου υποχείριους σε σένα· και ευλογητός ο Θεός, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη». Επιπλέον, ο λόγος της Γραφής παρουσιάζει τον Αβραάμ να συνομιλεί με τον οικείο του ως εξής: «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου, και θα σε βάλω να ορκιστείς στον Κύριο, τον Θεό του ουρανού και τον Θεό της γης». Και προσθέτει: «Ο Κύριος, ο Θεός του ουρανού και ο Θεός της γης, ο οποίος με πήρε από τον οίκο του πατέρα μου και από τη γη στην οποία γεννήθηκα».

Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τις θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ. Ο δε λόγος αυτός είναι μια παράκληση που απευθύνεται με όρκο, με σκοπό να πλεονάζουν και να αυξάνουν πάντοτε την αγάπη, μέχρις ότου κάνει ενεργό το θέλημά Του Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Και ο λόγος που διατύπωσε είναι αυτός: «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και στις ισχύες του αγρού, να εγείρετε και να εξεγείρετε την αγάπη, έως ότου το θελήσει». Ο όρκος είναι λόγος που βεβαιώνει από μόνος του την αλήθεια. Διπλή δε είναι η ενέργεια του όρκου· διότι ή κάποιος βεβαιώνει ο ίδιος την αλήθεια σε αυτόν που ακούει, ή επιβάλλει σε άλλους, μέσω της ορκωμοσίας, την ανάγκη να μην παραβούν καθόλου την αλήθεια, όπως: «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν θα την αθετήσει». Εδώ η αξιοπιστία της υπόσχεσης εμπεδώνεται με τον όρκο. Όταν όμως ο Αβραάμ, μεριμνώντας για την ευγενή σύζευξη του μονογενούς του, προστάζει τον υπηρέτη του να μη δώσει ως σύζυγο στον Ισαάκ καμία από το γένος των Χαναναίων που ήταν καταδικασμένοι στη δουλεία, ώστε να μη φθείρει την ευγένεια της διαδοχής η επιμιξία με το δουλικό γένος, αλλά να συνάψει γάμο για το παιδί του από την πατρική του γη και τη συγγένειά του, του επιβάλλει την ανάγκη να μην αμελήσει το πρόσταγμα, ορκίζοντάς τον ότι πράγματι θα φέρει εις πέρας όλα όσα αποφάσισε για το παιδί του. [

Διότι ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας αυτό που ειπώθηκε από τον Αβραάμ προς τον δούλο του, «βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου», προχωρώντας στην ομιλία λέει: «Ας κηρύττεται το Άγιο Πνεύμα· ας υψώνεται ο Μονογενής· ας δοξάζεται ο Πατέρας. Ας μην νομίζει κανείς ότι ανατρέπεται η αξία, εάν μνημονεύουμε πρώτα το Πνεύμα, έπειτα τον Υιό και έπειτα τον Πατέρα· ή πρώτα τον Υιό, έπειτα τον Πατέρα. Διότι ο Θεός δεν υπόκειται σε τάξη, όχι ως άτακτος, αλλά ως ευρισκόμενος υπεράνω τάξεως. Ούτε επίσης έχει σχήμα ο Θεός, όχι ως άσχημος, αλλά ως ασχημάτιστος».

ΜΓ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. Ποιο νόημα έχει το: «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου». «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου, και σε εξορκίζω στον Θεό του ουρανού και της γης», παρήγγειλε πριν πεθάνει ο Αβραάμ στον υπηρέτη του, επειδή έβλεπε με την καθαρότητα της διάνοιάς του τον Θεό του ουρανού και της γης, τον Κύριο και Δεσπότη μας Χριστό, ο οποίος επρόκειτο να σαρκωθεί από εκείνους που θα προέρχονταν από τους μηρούς του, ότι επρόκειτο να προσλάβει τη φύση του από το σπέρμα του Αβραάμ, ως προφήτης που έβλεπε τα μελλοντικά.

Αλλά, αν εγκρίνετε, ας επανέλθουμε λοιπόν στη συνέχεια του λόγου και ας δούμε, μετά τον θάνατο της Σάρρας, πόση φροντίδα επιδεικνύει ο δίκαιος για το παιδί, τον Ισαάκ εννοώ. Ας ακούσουμε, λοιπόν, τη Θεία Γραφή που μας διηγείται: «Και ο Αβραάμ», λέει, «ήταν πρεσβύτης, προχωρημένος στην ηλικία. Και ο Κύριος είχε ευλογήσει τον Αβραάμ σε όλα». Για ποιον λόγο μάς το επισήμανε αυτό; Επειδή πρόκειται να επιδείξει φροντίδα και μέριμνα για τον Ισαάκ, ώστε να του βρει νύφη, για τον λόγο αυτό μας υπέδειξε την ηλικία του πατριάρχη. Διότι όταν, λέει, έφτασε σε βαθύ γήρας, επειδή επιθυμούσε να αποτρέψει τη συγγένεια του Ισαάκ με τους Χαναναίους, για να μην πάρει γυναίκα από εκεί, κάλεσε, λέει, τον πιο πιστό από τους υπηρέτες του, του έδωσε εντολή για το ζήτημα αυτό και του είπε: «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου».

Στη μεν ελληνική γλώσσα έχει γραφεί με αυτόν τον τρόπο: «Κάτω από τον μηρό μου»· στην εβραϊκή, όμως, λένε: «Κάτω από την οσφύ». Και για ποιον λόγο εκφράζεται έτσι; Αυτή ήταν μία χαρακτηριστική συνήθεια των παλαιών ανδρών. Αλλά και διότι από εκεί προήλθε η αρχή της γεννήσεως του Ισαάκ. Και για να μάθεις ότι η πράξη αυτή αποτελούσε μια συνήθεια, πρόσεξε ότι τον προστάζει μεν να τοποθετήσει το χέρι του στο σημείο εκείνο, αμέσως όμως προσθέτει: «Και θα σε βάλω να ορκιστείς στον Κύριο, τον Θεό του ουρανού και τον Θεό της γης». Δες πώς διδάσκει και τον υπηρέτη να γνωρίζει τον Δημιουργό των πάντων. Διότι λέγοντας «Θεό του ουρανού και Θεό της γης», συμπεριέλαβε ολόκληρη την κτίση.

Διότι όχι μόνο τον τιμά με τόσα πολλά δώρα, αλλά του δίνει και το δικαίωμα να κατοικήσει στη γη του. «Ιδού», λέει, «η γη μου βρίσκεται μπροστά σου· κατοίκησε όπου σου αρέσει». Επειδή δηλαδή έμαθε ότι χάρη σε εκείνον και στις προσευχές του τού χαρίστηκε η ζωή, σπεύδει πλέον να περιποιηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο τον ξένο, τον περιπλανώμενο, τον εντελώς άγνωστο, ως ευεργέτη και προστάτη του. Και όταν ο Αβραάμ έφτασε σε βαθύ γήρας, επιθυμώντας να αποτρέψει τη συγγένεια του Ισαάκ με τους Χαναναίους, ώστε να μην πάρει γυναίκα από εκεί, κάλεσε τον πιο πιστό από τους υπηρέτες του, του έδωσε εντολή για αυτό το ζήτημα και είπε: «Βάλε το χέρι σου στον μηρό μου, και θα σε ορκίσω στον Κύριο, τον Θεό του ουρανού και της γης, να μην πάρεις γυναίκα για τον υιό μου τον Ισαάκ από τις θυγατέρες των Χαναναίων, ανάμεσα στους οποίους εγώ κατοικώ, αλλά να πας στη γη μου, όπου γεννήθηκα, και στη φυλή μου, και να πάρεις από εκεί γυναίκα για τον υιό μου». Είδες την εντολή που έδωσε ο πατριάρχης στον υπηρέτη; Αναλογίσου πόση σπουδή έδειχναν τα παλαιά χρόνια, χωρίς να αναζητούν χρηματική περιουσία, ούτε μεγάλο πλούτο, δούλους και απέραντες εκτάσεις γης, ούτε την ομορφιά του εξωτερικού κάλλους, αλλά επιζητούσαν το κάλλος της ψυχής και την ευγένεια των τρόπων.

Και ο Ιωάννης, ο χρυσούς στη γλώσσα, ερμηνεύοντας αυτό που ειπώθηκε από τον Αβραάμ προς τον δούλο του, «βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου, και ορκίσου μου στον Θεό του ουρανού και της γης», προχωρώντας στην ομιλία αυτή λέει, «ας κηρύττεται το Πνεύμα, ας υψώνεται ο Μονογενής, ας δοξάζεται ο Πατήρ, κανείς ας μη νομίζει ότι ανατρέπεται η αξία, εάν μνημονεύουμε πρώτα το Πνεύμα, έπειτα τον Υιό, έπειτα τον Πατέρα· ή πρώτα τον Υιό, έπειτα το Πνεύμα, έπειτα τον Πατέρα· διότι ο Θεός δεν έχει τάξη· όχι ως άτακτος, αλλά ως ευρισκόμενος υπεράνω τάξεως· ούτε σχήμα έχει ο Θεός, όχι ως άσχημος, αλλά ως ασχημάτιστος· και όπως ο Θεός δεν έχει μορφή, όχι ως άμορφος, αλλά ως ασώματος, έτσι δεν έχει τάξη η θεία φύση, όχι ως άτακτη, αλλά ως υπερβαίνουσα την τάξη».

Το να θέσεις το δεξί σου χέρι στον δεξιό του μηρό, υποδήλωνε τον όρκο που ζήτησε κάποτε ο Αβραάμ από τον οικονόμο και επίτροπό του λέγοντας τα εξής: «βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου, και ορκίσου μου στον Θεό του ουρανού και της γης», ζητώντας από εσένα όρκο για τα γεννήματα του πνεύματος, τα οποία συνέλαβε στη μήτρα της διανοίας του με φόβο Θεού και τα γέννησε πάνω στη γη, δηλαδή σε αυτή τη γενεά των ανθρώπων, αναφέρομαι βέβαια στα συγγράμματά του που του χορηγήθηκαν από το Πνεύμα άνωθεν, προκειμένου αυτά να καταγραφούν και να τα παραδώσεις σε πιστούς ανθρώπους προς ωφέλεια εκείνων που τα μελετούν, όπως ακριβώς σου υπενθύμισε μέσα από τον αποστολικό λόγο: «αυτά», λέει, «παράδωσέ τα σε πιστούς ανθρώπους, οι οποίοι θα είναι ικανοί να διδάξουν και άλλους», και υπέδειξε το χαρτί απλωμένο και γραμμένο.

Προς τον αρχιεπίσκοπο και σκευοφύλακα Ευλάμπιο. «Βάλε το χέρι σου κάτω από τον μηρό μου», προστάζει ο πατριάρχης Αβραάμ τον υπηρέτη που θα έφερνε τη νύφη, υποδηλώνοντας με αυτό δύο πράγματα. Πρώτον, και πιο προφανές, απαιτώντας τον όρκο στο σεβάσμιο σημείο της περιτομής· δεύτερον, και πιο βαθύ, δεσμεύοντάς τον στο όνομα του Χριστού και Θεού μας, ο Οποίος επρόκειτο να γεννηθεί από αυτόν, και εξασφαλίζοντας έτσι ακόμη περισσότερο την τήρηση του όρκου, καθιστώντας τον ταυτόχρονα πιο πρόθυμο, εφόσον δεν του έθετε κανέναν άλλον ως επόπτη και μάρτυρα των όρκων για τη νυμφαγωγία, παρά μόνον Εκείνον που είχε υποσχεθεί πρωτύτερα ότι θα πληθύνει το σπέρμα του μέσω του Ισαάκ σαν τα άστρα του ουρανού, και ο Οποίος είναι δυνατός να εκπληρώσει τις υποσχέσεις Του και παρέχει αμετάκλητες τις δωρεές και τις χάριτες. Είναι σαν να σκεφτόταν και να του έλεγε: «Ω παιδί μου, εσύ που θα φέρεις τη νύφη για τον γνήσιο γιο μου, πρέπει μόνο να δείξεις προθυμία και να προσφέρεις σπουδαία προαίρεση στην υπηρεσία σου, ενώ τα υπόλοιπα θα τα φέρει εις πέρας πανεύκολα Εκείνος που είναι ο επόπτης και μάρτυρας της ορκωμοσίας και ο Οποίος δώρισε τις υποσχέσεις για την πολυτεκνία».