Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 26:13

Διότι οι άνθρωποι, ως δημιουργήματα που είναι, μπορούν κατά κάποιον τρόπο να επεκτείνονται και να προκόπτουν στην αρετή· ο Ενώχ, για παράδειγμα, με αυτόν τον τρόπο «μετατέθηκε», και ο Μωυσής αυξανόμενος έφθανε στην τελειότητα. Και ο Ισαάκ προκόπτοντας «γινόταν μέγας», και ο απόστολος έλεγε ότι καθημερινά «επεκτείνεται στα έμπροσθεν». Διότι ο καθένας είχε περιθώριο να προκόψει, αποβλέποντας στην ανώτερη από αυτόν βαθμίδα· ο Υιός όμως του Θεού, ο οποίος είναι μοναδικός, προς τα πού είχε να επεκταθεί; Διότι τα πάντα προκόπτουν αποβλέποντας σε αυτόν· ο ίδιος δε, όντας μοναδικός, βρίσκεται μέσα στον μοναδικό Πατέρα, από τον οποίο δεν απομακρύνεται, αλλά μένοντας σε αυτόν υπάρχει αιώνια. Γνώρισμα λοιπόν των ανθρώπων είναι η προκοπή, ενώ ο Υιός του Θεού, επειδή δεν είχε περιθώριο προκοπής όντας τέλειος μέσα στον Πατέρα, «ταπείνωσε τον εαυτό του» για χάρη μας, ώστε μέσω της δικής του ταπείνωσης να μπορέσουμε εμείς περισσότερο να αυξηθούμε. Και η αύξησή μας δεν είναι τίποτε άλλο από το να απομακρυνόμαστε από τα αισθητά και να φθάνουμε στον ίδιο τον Λόγο· διότι και η δική του ταπείνωση δεν είναι τίποτε άλλο παρά η πρόσληψη της δικής μας σάρκας. Επομένως, δεν πρόκοπτε ο Λόγος, καθόσον είναι Λόγος, αυτός που είναι τέλειος προερχόμενος από τέλειο Πατέρα, αυτός που δεν έχει ανάγκη από τίποτα, αλλά μάλλον οδηγεί τους άλλους σε προκοπή. Αλλά διατυπώνεται με ανθρώπινο τρόπο και εδώ ότι προκόπτει, επειδή η προκοπή είναι και πάλι γνώρισμα των ανθρώπων.

Δείξτε, λοιπόν, μέσα από τα έργα σας την πίστη, τη γονιμότητα της γης σας, ότι δεν σπείραμε εις μάτην, εάν υπάρχει μέσα σας κάποιο δεμάτι ικανό να παραγάγει αλεύρι και άξιο για τις αποθήκες, ώστε να σας καλλιεργήσουμε με ακόμη μεγαλύτερη προθυμία. Ποιος καρποφορεί στο εκατοπλάσιο, ποιος στο εξηκονταπλάσιο, ποιος, τελικά, έστω στο τριακονταπλάσιο; Ή ποιος, αντίστροφα, προχωρώντας από το τριάντα στο εξήντα (διότι έχουμε και αυτή την τάξη στα Ευαγγέλια), κατέληξε στο εκατό, ώστε προοδεύοντας, όπως ο Ισαάκ, να γίνει μεγάλος, πορευόμενος από δύναμη σε δύναμη, ψάλλοντας τις ωδές των Αναβαθμών και ετοιμάζοντας πνευματικές αναβάσεις μέσα στην καρδιά του;

Και τους ευλόγησε ο Θεός και είπε: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε τη γη». Διότι η αύξηση είναι διπλή: αφενός του σώματος, αφετέρου της ψυχής. Αύξηση του σώματος είναι η ανάπτυξη από το μικρό προς το πρέπον μέτρο, ενώ αύξηση της ψυχής είναι η πρόοδος προς την τελείωση μέσω της διδασκαλίας. Επομένως, το «Αυξάνεσθε», που λέγεται για όλα τα όντα, για μεν τα άλογα ζώα έχει ειπωθεί όσον αφορά την τελείωση του σώματος και την ολοκλήρωση της φύσεώς τους, ενώ για εμάς τα λογικά όντα το «Αυξάνεσθε» αναφέρεται στον εσωτερικό άνθρωπο, σύμφωνα με την πνευματική προκοπή που μας ανάγει προς τον Θεό. Τέτοιος ήταν ο Παύλος, ο οποίος επεκτεινόταν προς τα εμπρός, ενώ λησμονούσε τα όσα βρίσκονταν πίσω του. Αυτή είναι η αύξηση: η οικειοποίηση των θεωρημάτων της ευσέβειας, η επέκταση προς το περισσότερο, το να επιθυμούμε διαρκώς όσα βρίσκονται πάνω από εμάς και τα μεν προηγούμενα να τα αφήνουμε πίσω, ενώ όσα λείπουν από την ευσέβειά μας, αυτά να τα επιζητούμε με όση δύναμη διαθέτουμε. Τέτοιος ήταν ο Ισαάκ, για τον οποίο είναι καταγεγραμμένη εκείνη η μαρτυρία ότι: «Προόδευε και υψωνόταν, μέχρι που έγινε μέγας». Διότι δεν σταμάτησε, ούτε έμεινε στάσιμος έχοντας αυξηθεί μόνο λίγο, αλλά προχωρούσε διαρκώς, ανεβαίνοντας με μεγάλα διαβήματα στην αρετή: διάβηκε με μεγάλο βήμα τη σωφροσύνη, έφτασε στη δικαιοσύνη, και από εκεί ανέβηκε στην ανδρεία. Προχωρώντας με αυτόν τον τρόπο προς το ανώτατο ύψος του αγαθού, φτάνει στην κορυφή του ο δίκαιος. «Αυξάνεσθε», λοιπόν, με την κατά Θεόν αύξηση, δηλαδή την τελείωση του εσωτερικού ανθρώπου.

Και τους ευλόγησε ο Θεός και είπε: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε τη γη». Η αύξηση είναι διπλή: από τη μία του σώματος και από την άλλη της ψυχής. Αλλά η μεν αύξηση της ψυχής είναι η προσθήκη που επιτυγχάνεται δια των πνευματικών διδαχών με σκοπό την τελείωση, ενώ η αύξηση του σώματος είναι η εξέλιξη από το μικρό μέγεθος στην αποκατάσταση του πρέποντος μέτρου. Επομένως, το «Αυξάνεσθε» για τα άλογα ζώα ειπώθηκε σύμφωνα με την τελείωση του σώματος και την ολοκλήρωση της φύσεως, σε εμάς όμως το «Αυξάνεσθε» αναφέρεται στον έσω άνθρωπο και στην κατά Θεόν προκοπή. Τέτοιος ήταν ο Παύλος, ο οποίος επεκτεινόταν σε όσα βρίσκονταν μπροστά του, ενώ λησμονούσε όσα βρίσκονταν πίσω του. Αυτή είναι η αύξηση των πνευματικών θεωρήσεων, η ανάληψη της ευσέβειας, η επέκταση προς τα ανώτερα, το να επιθυμούμε εμείς πάντοτε τα καλύτερα, το να αφήνουμε πάντοτε πίσω μας τα προηγούμενα και να αναζητούμε αυτό που μας λείπει από την ευσέβεια, ακριβώς επειδή το έχουμε ανάγκη. Τέτοιος ήταν ο Ισαάκ, για τον οποίο έχει καταγραφεί εκείνη η μαρτυρία: «Προχωρούσε και υψωνόταν, μέχρι που έγινε μέγας». Διότι δεν σταμάτησε ούτε παρέμεινε στάσιμος έχοντας αυξηθεί μόνο λίγο, αλλά προχωρούσε πάντοτε κάνοντας μεγάλα διαβήματα προς τα έργα της αρετής· διέβηκε με μεγάλο βήμα τη σωφροσύνη, προχώρησε στη δικαιοσύνη και από εκεί ανέβηκε στην ανδρεία. Διαβαίνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο προς την άκρα κορυφή του αγαθού, ο δίκαιος φθάνει στην τελειότητα. «Αυξάνεσθε», λοιπόν, με την κατά Θεόν αύξηση, με την τελείωση του έσω ανθρώπου.

ΣΝΗ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΕΤΡΟ, ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ. Τους αρχάριους μοναχούς δεν πρέπει ούτε να τους υπερφορτώνουμε με τον ζυγό του κανόνα, για να μην παραιτηθούν ευθύς εξαρχής· ούτε όμως και να τους αφήνουμε χωρίς πειθαρχία και χωρίς κόπο, για να μην πέσουν σε ραθυμία. Αντίθετα, πρέπει να τους αυξάνουμε σταδιακά την ανάβαση, ώστε προοδεύοντας όπως ο Ισαάκ, να γίνουν σπουδαιότεροι. Διότι ό,τι προκαλεί ο υπερβολικός κόπος, το ίδιο φέρνει και η πολλή αμέλεια· ο μεν κόπος εξαντλώντας, η δε αμέλεια παραλύοντας τον άνθρωπο.

Διότι και αυτά τα ίδια τα στοιχεία επιδεικνύουν τη δική τους διακονία και υπακοή στους ομόδουλους, όταν ο Δεσπότης διάκειται ευνοϊκά απέναντί τους. Και αυτό θα μπορούσε να το δει κανείς να συμβαίνει στην περίπτωση αυτού του δικαίου. Αυτό που άλλοτε η φύση της γης δεν είχε επιδείξει, αυτό το επιδεικνύει τώρα με το πρόσταγμα του Θεού των όλων, και απέδωσε τόση πολλή σοδειά, ώστε ο Ισαάκ βρέθηκε ξαφνικά με τεράστια περιουσία. Διότι τον ευλόγησε ο Θεός, και εξυψώθηκε ο άνθρωπος, και προοδεύοντας γινόταν όλο και πιο σπουδαίος, έως ότου έγινε πάρα πολύ σπουδαίος. Επειδή, λοιπόν, τότε σε αυτά συνίστατο ο πλούτος των δικαίων, στην ευφορία της γης και στο πλήθος των θρεμμάτων, για τον λόγο αυτό λέει: «Τον ευλόγησε ο Θεός, και εξυψώθηκε ο άνθρωπος», αντί να πει: «Έγινε εύπορος»· και δεν έγινε απλώς εύπορος, αλλά και «γινόταν πιο μεγάλος», λέει, «έως ότου έγινε πάρα πολύ μεγάλος». Αναλογίσου, βέβαια, πόσο σπουδαίο ήταν να λαμβάνει εκατονταπλάσια από όσα έσπερνε. Εάν όμως αυτό σου φαίνεται μεγάλο, παρατήρησε την επιτέταση της φιλανθρωπίας του Θεού, την οποία επέδειξε προς εμάς με την πάροδο του χρόνου. Διότι σε εκείνους που μετά την παρουσία Του επιδιώκουν την αρετή, δεν υπόσχεται μόνο ότι θα τους παράσχει τα εκατονταπλάσια εδώ, αλλά και την αιώνια ζωή και τη βασιλεία των ουρανών προς απόλαυση. Είδες τη γενναιοδωρία του Δεσπότου; Είδες την υπέρμετρη αύξηση της ευεργεσίας Του; Είδες πόσα μας έχει χαρίσει η παρουσία του Μονογενούς;