Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 26:16

Βʹ. Δεν σας ανοίξαμε, λοιπόν, κάποια ξένη πηγή, όπως εκείνη που φανέρωσε ο Μωυσής σε άνυδρο τόπο για όσους καταδιώκονταν από την Αίγυπτο, αλλά ελευθερώσαμε το στόμιο μιας πηγής που ήταν κρυμμένη και καταχωμένη, κατά το παράδειγμα των υπηρετών του μεγάλου Ισαάκ, οι οποίοι όχι μόνο έσκαβαν φρέατα ζώντος ύδατος, αλλά και καθάριζαν εκ νέου εκείνα που είχαν φράξει οι Φιλισταίοι.

πώς επέφερε την ανείπωτη αλλαγή των πραγμάτων; Αυτά, λοιπόν, ας τα αναλογίζεται ο καθένας μέσα του, και βλέποντας τη διαφορά, και το ποια ήταν εκείνα που υποσχέθηκε να προσφέρει σε όσους έζησαν πριν από τη χάρη, και ποια μετά τη χάρη, ας δοξάζει και για αυτό την άπειρη φιλανθρωπία Του, και ας μην αποδίδει τα πάντα απλώς στην αλλαγή των καιρών. Αλλά είναι δίκαιο να επανέλθουμε στη συνέχεια του λόγου μας και να δούμε πώς οι κάτοικοι των Γεράρων, βλέποντας τη μεγάλη ευπορία του δικαίου, κυριεύτηκαν από φθόνο και προσπάθησαν να τον διώξουν από εκεί. Διότι, λέει, τον φθόνησαν οι Φιλισταίοι. Έπειτα, θέλοντας η θεία Γραφή να δείξει με ποιον τρόπο εκδήλωναν τον φθόνο τους, πρόσθεσε: Και όλα τα πηγάδια που είχαν σκάψει οι υπηρέτες την εποχή του πατέρα του, τα έφραξαν και τα γέμισαν με χώμα. Παρατήρησε πόση ήταν η κακία των ντόπιων, ώστε να φθονήσουν τον δίκαιο ακόμη και για το νερό, και ούτε καν ο βασιλιάς, ο οποίος διέθετε τόσο μεγάλη περιουσία, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τον φθόνο του, αλλά λέει: «Φύγε από κοντά μας, διότι έγινες πολύ πιο ισχυρός από εμάς». Μεγάλη η αγνωμοσύνη. Για ποιον λόγο διώχνεις τον δίκαιο; Μήπως προκάλεσε καμία ζημιά στα υπάρχοντά σου; Μήπως αδίκησε σε τίποτα; Αλλά τέτοιο πράγμα είναι ο φθόνος· δεν πράττει τίποτα με λογική.

Διότι όφειλε αυτός, βλέποντας τον δίκαιο να απολαμβάνει τόση εύνοια από τον Θεό των όλων, να τον φροντίζει περισσότερο, να τον υπηρετεί περισσότερο, ώστε μέσω της τιμής προς εκείνον να προσελκύσει και ο ίδιος την άνωθεν προστασία. Αυτός όμως όχι μόνο δεν πράττει αυτό, αλλά και επιχειρεί να τον εκδιώξει, και λέει: Φύγε από εμάς, διότι έγινες πάρα πολύ πιο ισχυρός από εμάς.

Διότι τέτοιο πράγμα είναι η βασκανία· δεν ανέχεται με πραότητα την προκοπή των άλλων, αλλά θεωρεί την ευημερία του πλησίον δική της συμφορά, και φθείρεται βλέποντας τα αγαθά του πλησίον· πράγμα που συνέβη βεβαίως και εδώ. Διότι ο βασιλιάς, ο οποίος είχε την εξουσία ολόκληρης της πόλης και κρατούσε τους πάντες υπό την απειλή του, λέει στον ξένο, στον περιπλανώμενο, σε αυτόν που μετακινείται από εδώ εκεί και από εκεί εδώ: «Φύγε από κοντά μου, διότι έγινες πολύ πιο δυνατός από εμάς». Και αληθινά ήταν πιο δυνατός, εφόσον είχε σε όλα τη συμμαχία του Ουρανού και φρουρούνταν από τη δεξιά του Θεού. Πού, λοιπόν, απελαύνεις τον δίκαιο; Δεν γνωρίζεις ότι, όπου και αν χρειαστεί να πάει, αναγκαστικά θα βρίσκεται στην επικράτεια του δικού του Δεσπότη; Δεν σε δίδαξε η πείρα των πραγμάτων ότι το χέρι του Θεού είναι εκείνο που καθιστά τον δίκαιο περιφανή; Για ποιον λόγο, λοιπόν, διώχνοντας τον δίκαιο, επιδεικνύεις αγνωμοσύνη προς τον Δεσπότη του, και ούτε η πολλή επιείκεια αυτού του άνδρα μπόρεσε να υπερισχύσει της δικής σου βασκανίας, αλλά, νικημένος από το πάθος, σπεύδεις να κάνεις πράξη τον φθόνο, και αναγκάζεις να γίνει πάλι μετανάστης αυτόν που σε τίποτε δεν σε αδίκησε; Δεν γνωρίζεις ότι, ακόμη και στην ίδια την έρημο αν τον εξαναγκάσεις να πάει, έχει τόσο πολυμήχανο Δεσπότη, ώστε και εκεί ακόμη να τον αναδείξει πολύ περισσότερο περιφανή;

Και ούτε εδώ φιλονικεί ο δίκαιος, ούτε αντιστέκεται, αλλά υποχωρεί και στους ποιμένες. Διότι αυτό αποτελεί αληθινή επιείκεια: όχι όταν κάποιος, αδικούμενος από εκείνους που έχουν εξουσία, το υπομένει με πραότητα, αλλά όταν υποχωρεί ενώ δέχεται επιθέσεις ακόμη και από εκείνους που θεωρούνται κατώτεροι. Διότι, σε αυτήν εδώ την περίπτωση, θα μπορούσε κανείς να αποδώσει εξ ολοκλήρου στην επιείκεια τη στάση αυτού που δέχεται την επίθεση· ενώ στην άλλη περίπτωση ίσως κάποιος πει ότι επιδεικνύει την επιείκεια επειδή δεν μπορεί να αντισταθεί στη δύναμη αυτού που τον αδίκησε. Αλλά, για να μάθεις ότι και στην περίπτωση του βασιλιά δεν επέδειξε επιείκεια εξαιτίας της δικής του ισχύος, αλλά εξαιτίας του δικού του ήθους, δες τον να πράττει το ίδιο και στην περίπτωση των ποιμένων. Και όπως ακριβώς εκείνος έλεγε: «Φύγε από εμάς», και αμέσως, σαν να δεχόταν προσταγή, υποχωρούσε· έτσι και τώρα, ενώ οι ποιμένες επιχειρούν να τον βλάψουν και ιδιοποιούνται το πηγάδι, εκείνος παραχωρεί. Και για να είναι παντοτινή στους μεταγενέστερους η γνώση της αδικίας, δίνει όνομα στο πηγάδι από αυτό που συνέβη. Επειδή, δηλαδή, επέδειξαν ολοφάνερη την αδικία, «Ονόμασε», λέει η Γραφή, «το πηγάδι, Αδικία του τόπου». Και ήταν πλέον το όνομα του τόπου σαν χάλκινη στήλη, διδασκαλία για τους επόμενους, τόσο για την επιείκεια του δικαίου όσο και για τη δική τους αγνωμοσύνη. Διότι το όνομα του τόπου έκανε τον καθένα, όταν μάθαινε την αιτία της ονομασίας, να γνωρίζει την αρετή του ενός και την υπερβολική κακία των άλλων.

Έπειτα, επειδή του υποσχέθηκε τόσα πολλά αγαθά, «οικοδόμησε εκεί», λέει η Γραφή, «θυσιαστήριο, και επικαλέστηκε το όνομα του Κυρίου, και έστησε εκεί τη σκηνή του». Τι σημαίνει: «Οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο»; Σημαίνει ότι ανέπεμψε εκεί ευχαριστίες στον Δεσπότη για την τόσο μεγάλη φροντίδα που επέδειξε απέναντί του. «Και άνοιξαν εκεί οι δούλοι του Ισαάκ πηγάδι». Πλέον, λοιπόν, ο δίκαιος βρίσκεται σε ασφάλεια· διότι εκείνος που του είπε: «Είμαι μαζί σου, και θα σε ευλογήσω, και θα πληθύνω το σπέρμα σου», αυτός του χάρισε πλουσιοπάροχα και τη δόξα, και τον έκανε περίβλεπτο σε όλους. Δες, για παράδειγμα, εκείνον τον Αβιμέλεχ, ο οποίος είχε επιχειρήσει να τον διώξει και του είχε πει: «Φύγε από εμάς», να έρχεται τώρα προς αυτόν. Διότι, λέει: «Πήγε σε αυτόν ο Αβιμέλεχ, και ο νυμφαγωγός του, και ο αρχιστράτηγός του· και τους είπε ο Ισαάκ: "Γιατί ήρθατε σε μένα; Εσείς με μισήσατε και με διώξατε από κοντά σας"». Δες, σε παρακαλώ, πόση είναι η πραότητα του δικαίου. Βλέποντας αυτούς που τον απέλασαν και έδειξαν τόσο μεγάλο μίσος εναντίον του, να προσέρχονται τώρα σε αυτόν σε θέση ικετών, δεν υπερηφανεύτηκε εις βάρος τους, ούτε επάρθηκε η διάνοιά του, έχοντας ζωηρή τη μνήμη των όσων του είπε ο Θεός, ούτε, έχοντας πεποίθηση στη δύναμη του Δεσπότη, στρέφεται επιθετικά εναντίον του βασιλιά, αλλά, επιδεικνύοντας πάλι τη συνηθισμένη του επιείκεια, τους λέει με πολλή πραότητα: «Γιατί ήρθατε σε μένα;»

Παρατήρησε λοιπόν τη φιλανθρωπία του Θεού και πόση μέριμνα επιδεικνύει στους δικούς του δούλους. Διότι, όταν ο Ισαάκ εκδιωκόταν άδικα από τον βασιλιά των Γεράρων και τους ντόπιους από τους ίδιους του τους κόπους, δεν δυσανασχέτησε, ούτε έδειξε μικροψυχία, ούτε αναφώνησε στον εαυτό του, ούτε είπε: «Δεν είμαι κύριος ούτε τα πηγάδια να απολαμβάνω; Μήπως εγκαταλείφθηκα από την άνωθεν προστασία; Μήπως έχω στερηθεί την πρόνοια του Δεσπότη;»