Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:16

Σήμερα λύθηκε η καταδίκη του Αδάμ. Πλέον δεν ισχύει το «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· αλλά, αφού ενώθηκες με τον επουράνιο, θα αναληφθείς στον ουρανό. Πλέον δεν ισχύει το «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· διότι μακάρια είναι εκείνη που κοιλοπόνεσε τον Εμμανουήλ, και οι μαστοί που τον έθρεψαν. Γι' αυτό «Παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του». Ανθεί η καρδιά μου και αναβλύζει ο νους μου· αλλά η γλώσσα είναι ανεπαρκής και ο λόγος αδύναμος, ώστε να εξαγγείλει τόσο μεγάλο μέγεθος χαράς. Να κατανοείς θεοπρεπώς την ενανθρώπηση του Κυρίου. Να θεωρείς τη θεότητα άχραντη και αμόλυντη, έστω κι αν λαμβάνει υλική φύση. Το εμπαθές στοιχείο διορθώνεται, δεν μολύνεται η ίδια από το πάθος.

Εάν όμως δεν θέλει να παραμείνει έτσι, κανείς δεν την αναγκάζει, κανείς δεν την κατακρίνει. Θα κατακρίνει όμως τον εαυτό της, όταν οι πόνοι τής παρουσιαστούν και οι πρόσκαιροι διαφύγουν, όταν έλθουν οι ωδίνες, όταν κάνει «κοπετό σαν των δρακόντων και πένθος σαν των θυγατέρων των σειρήνων». Διότι είλκυσε επάνω της την απόφαση του Κυρίου, την οποία εξέφερε προς την Εύα στη Γένεση: «Θα πληθύνω τα μέγιστα τους πόνους σου» και τις ωδίνες σου, και το: «με λύπες θα γεννάς τέκνα». Διότι παρέβλεψε το «χαίρε, κεχαριτωμένη».

Και δέξου και τρίτη εξήγηση επ' αυτού. Είχε ειπωθεί κάπου προς τη γυναίκα από τον Θεό: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πώς λοιπόν έπρεπε να αποκρούσουμε και αυτή την κατάρα, ή πώς αλλιώς θα ήταν δυνατόν να διαφύγει ο γάμος που είχε καταδικαστεί; Το έλυσε και αυτό ο Σωτήρας, όντας φιλάνθρωπος. Τίμησε με την παρουσία του τον γάμο, Αυτός που είναι η ευθυμία και η χαρά των πάντων, για να αποδιώξει την αρχαία κατήφεια της τεκνογονίας. «Διότι αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση και τα παλαιά παρήλθαν», όπως λέει ο Παύλος, «όλα έχουν γίνει νέα». Έρχεται λοιπόν μαζί με τους μαθητές του στον γάμο· διότι έπρεπε να παρευρίσκονται μαζί με τον θαυματουργό εκείνοι που αγαπούσαν να βλέπουν τα παράδοξα, για να αποκομίσουν αυτό που θα τελούνταν ως ένα είδος τροφής για την πίστη τους. Και επειδή το κρασί είχε τελειώσει για τους συνδαιτυμόνες, η μητέρα του κάλεσε τον Κύριο, που είναι αγαθός, προς τη συνήθη φιλανθρωπία του, λέγοντας: «Δεν έχουν κρασί»· διότι, γνωρίζοντας ότι ήταν στην εξουσία του να κάνει το καθετί που θα ήθελε, τον προτρέπει στο θαύμα. «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα μου». Άριστα διατύπωσε και αυτόν τον λόγο για εμάς ο Σωτήρας. Διότι δεν έπρεπε να σπεύσει βιαστικά να ενεργήσει, ούτε να φανεί ως αυτόκλητος θαυματουργός, αλλά να προχωρήσει σε αυτό μόνο εφόσον κλήθηκε, και να προσφέρει τη χάρη περισσότερο για την ανάγκη παρά για τους θεατές.

Εκείνος όμως που καλεί τα μη όντα στην ύπαρξη, πώς θα κουραζόταν να μεταβάλλει τα ήδη δημιουργημένα σε ό,τι θα ήθελε; Και θαυμάζουν την ποιότητά του ως εξαιρετική· διότι δεν ήταν δυνατόν να φανούν διαφορετικά αυτά που έγιναν μέσω του Χριστού. Ο αρχιτρίκλινος επιπλήττει τον νυμφίο ότι προσφέρει το καλύτερο σε υστερότερο χρόνο του δείπνου, όχι άκομψα, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται σύμφωνα με τη διήγηση της ιστορίας. «Αυτήν την αρχή των σημείων έκανε ο Ιησούς στην Κανά της Γαλιλαίας, και φανέρωσε τη δόξα του· και πίστεψαν σε αυτόν οι μαθητές του». Πολλά άριστα πράγματα επιτελούνταν ταυτόχρονα μέσω αυτού του ενός και πρώτου σημείου. Διότι, αφενός, ο τίμιος γάμος αγιαζόταν και, αφετέρου, η κατάρα εναντίον της γυναίκας εξαλειφόταν· διότι δεν θα γεννούν πλέον τέκνα με πόνους, καθώς ο Χριστός ευλόγησε και αυτήν την ίδια την αρχή της γεννήσεώς μας. Η δόξα του Σωτήρος μας έλαμψε σαν ηλιακή ακτίνα, και επιπλέον, το σπουδαιότερο, οι μαθητές στερεώνονται στην πίστη μέσω του θαυμασμού.

Εγώ είμαι για σένα, λέει, η αιτία του θρήνου, προφανώς επειδή πέθανα και υπέστην ανήκεστα πάθη, και επιπλέον επειδή έχω απομακρυνθεί από τα μνήματα. Επειδή όμως ζω και είμαι παρών, άφησε τους θρήνους και στρέψου προς τη χαρά. Επομένως, η ερώτηση προέρχεται από Εκείνον που περιορίζει τον θρήνο. Διότι έπρεπε, ναι, έπρεπε ο Κύριος να γίνει ανορθωτής και αυτού του μέρους. Διότι, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, είχε ειπωθεί προς όλη την ανθρώπινη φύση, μέσω του πρώτου ανθρώπου ως απαρχής του γένους, το: «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», ενώ προς τη γυναίκα ειδικώς, το: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Επομένως, το να αφθονούν οι λύπες επικρεμόταν ως ποινή στη γυναίκα. Ήταν λοιπόν αναγκαίο, με τη φωνή Εκείνου που την καταδίκασε, να διαλυθεί το βάρος εκείνης της αρχαίας κατάρας, καθώς ο Σωτήρας μας Χριστός αφαιρούσε πλέον και το δάκρυ της γυναίκας, ή μάλλον ολόκληρου του γυναικείου φύλου, στο πρόσωπο της Μαρίας ως απαρχής. Διότι αυτή πρώτη από τις γυναίκες, αφού θλίφτηκε βαθιά για το πάθος του Σωτήρα και δοκίμασε λύπη για αυτόν, αξιώθηκε της φωνής που ανακόπτει το κλάμα, διαπερνώντας προφανώς η δύναμη του λόγου αυτού και σε ολόκληρο το γυναικείο φύλο, εφόσον και αυτό θλίβεται για τα τολμήματα κατά του Χριστού, τιμώντας την πίστη προς αυτόν, και λέγοντας σχεδόν εκείνο που αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Μήπως δεν εμίσησα εκείνους που σε μισούν, Κύριε, και δεν έλιωνα για τους εχθρούς σου; Με τέλειο μίσος τούς μίσησα, έγιναν εχθροί μου».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι κατά φύσιν Θεός είναι ο Υιός, έστω κι αν για χάρη μας βρίσκεται να αποκαλεί τον Πατέρα Θεό του. «Πήγαινε δε προς τους αδελφούς μου και πες τους: Αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και πατέρα σας και Θεό μου και Θεό σας.» Για τις αιτίες λοιπόν που ήδη προαναφέραμε, δεν επιτρέπει στη Μαριάμ να αγγίξει τη σάρκα του, αν και από φιλοθεΐα διψούσε σφοδρά να το πετύχει αυτό. Ανταμείβει όμως την αφοσίωσή της, και για την τόσο έντονη πίστη και αγάπη τής απένειμε διπλό τον μισθό, αποδεικνύοντας ότι η ευσέβεια προς αυτόν δεν είναι άκαρπη για όσους την εφαρμόζουν. Και το ακόμη πιο λαμπρό από αυτά είναι ότι, στο πρόσωπό της και πρώτα σε αυτήν, λέω δηλαδή στη Μαριάμ, ολόκληρο σχεδόν το γένος των γυναικών στεφανώνεται με διπλή τιμή και αποκόμιζε τη λύση των αρχαίων ασθενειών. Διότι αυτή πρώτη θρήνησε έτσι, και έχοντας τον Χριστό ως αφορμή για τα δάκρυά της, μετέτρεψε το πένθος σε χαρά, καθώς άκουσε ότι δεν πρέπει να κλαίει από Εκείνον που την είχε παλαιότερα καταδικάσει και την είχε καταστήσει ευάλωτη στις επιθέσεις της λύπης. Διότι είχε ειπωθεί κάπου προς τη γυναίκα από τον Θεό: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Αλλά όπως την υπέβαλε κάποτε στις λύπες μέσα στον παράδεισο, επειδή υπηρέτησε τα λόγια του όφεως και συνήργησε στις κακουργίες του διαβόλου, έτσι ακριβώς πάλι μέσα σε έναν κήπο την προστάζει να μην κλαίει πλέον.

Ματθ. 28, 9-10. Το γυναικείο γένος κέρδισε και την απαλλαγή από τον ονειδισμό και την ανατροπή της κατάρας· διότι Εκείνος που τους είχε πει παλαιότερα «με λύπες θα γεννάς τέκνα», τους έδωσε ανάπαυση, όταν τις συνάντησε στον κήπο και τους είπε «χαίρετε». Με υπερβολική ευφροσύνη οι γυναίκες ανταποκρίθηκαν σε Αυτόν, καθώς Εκείνος τις οδήγησε σε αγαθές ελπίδες και θεράπευσε την ταλαιπωρία τους.

Έπρεπε, λοιπόν, έπρεπε να χαριστεί στις γυναίκες το προνόμιο να αναγγείλουν αυτές πρώτες την ανάσταση. Διότι, επειδή η πρώτη και αρχαιότερη γυναίκα παρέσυρε τον Αδάμ στην παράβαση, υπηρετώντας τα λόγια του φιδιού, και έγινε η ίδια πρόξενος του θανάτου, πώς δεν έπρεπε να αποτινάξουν τις αιτίες τόσο φοβερών κατηγοριών μέσω αυτής της αποστολής; «Διότι όπου επλεόνασε», λέει, «η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρις.» Το Ευαγγέλιο της σωτηρίας δόθηκε στη γυναίκα που είχε υπηρετήσει τον θάνατο. Διότι αναγκαίως ειπώθηκε προς αυτές το «Χαίρετε» από Εκείνον που είχε επιβάλει την κατάρα στην αρχή· διότι είχε πει προς αυτήν: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα.» Έτσι, λύθηκαν τα πρώτα με τα δεύτερα, και θεραπεύθηκε το ασθενές. Σε αυτές λοιπόν ορίζει ότι πρέπει να αναγγέλλεται το χαρμόσυνο μήνυμα, καθώς ο Χριστός απέσυρε την αγάπη Του από τους Ιουδαίους. Επειδή παρέμειναν ασύνετοι και αμαθείς, λέει, δεν θα τους ελεήσει ο Δημιουργός τους, ούτε θα είναι άξιοι να τους σπλαχνιστεί κανείς. <Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, να περιφράξει ο Κύριος από τη διώρυγα του ποταμού μέχρι τα Ρινοκόρουρα.>

Οι άγγελοι λοιπόν κάνουν την αρχή των κηρυγμάτων γι' αυτόν· και δοξολογούν ως Θεό εκείνον που γεννήθηκε παραδόξως κατά σάρκα από γυναίκα· διότι ο Κύριος των πάντων ήταν Θεός με τη δική μας μορφή, για να λύσει την κατάρα που βάραινε την πρώτη γυναίκα. Διότι της είχε ειπωθεί: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Επειδή δηλαδή γεννούσαν για τον θάνατο, είχαν δεχθεί το κεντρί της οδύνης· επειδή όμως μία γυναίκα γέννησε κατά σάρκα τον Εμμανουήλ, ο οποίος είναι η ζωή, λύθηκε η δύναμη της κατάρας, και μαζί με τον θάνατο έσβησε και το να γεννούν με λύπες οι μητέρες πάνω στη γη.

Κέρδισε λοιπόν το γυναικείο γένος, και την απαλλαγή από τον ονειδισμό και την ανατροπή της κατάρας. Διότι εκείνος που τους είχε πει παλαιότερα: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», τους έδωσε την παύση του κακού, όταν τις συνάντησε στον κήπο, όπως αναφέρει άλλος ευαγγελιστής, και είπε: «Χαίρετε». Όμως στους αγίους αποστόλους ο λόγος περί της αναστάσεως φάνηκε να είναι κάποια φλυαρία, απλώς και ένα πράγμα ψεύτικο, επειδή ούτε και αυτοί γνώριζαν τη θεόπνευστη Γραφή. Απίστησαν λοιπόν, και ειρωνεύτηκαν και απέρριψαν όσα αναγγέλθηκαν. (D f. 81 b) Πώς, σύμφωνα με τον Ιωάννη, αφού άκουσαν τη Μαρία οι μαθητές, προσήλθαν τρέχοντας στο μνημείο και πίστεψαν; Και αυτό το μαρτυρεί για αυτούς η Γραφή λέγοντας: «Όταν λοιπόν εισήλθαν, ο άλλος μαθητής που είχε έλθει πρώτος στο μνημείο, και είδε και πίστεψε». Σύμφωνα όμως με τον Λουκά, αναφέρεται: «Και αφού επέστρεψαν από το μνημείο, ανήγγειλαν όλα αυτά στους ένδεκα και σε όλους τους υπολοίπους (ήταν δε η Μαρία η Μαγδαληνή, και η Ιωάννα, και η Μαρία του Ιακώβου, και οι υπόλοιπες μαζί τους, οι οποίες έλεγαν αυτά προς τους αποστόλους), και δεν τις πίστευαν. <Ιδού δύο από αυτούς πορεύονταν την ίδια εκείνη ημέρα σε ένα χωριό.> (D f. 82) Δύο από τους μαθητές, βαδίζοντας προς το χωριό που ονομαζόταν Εμμαούς, συνομιλούσαν μεταξύ τους λέγοντας τα σχετικά με αυτόν, μη προσδοκώντας πλέον τον Χριστό ως ζωντανό, αλλά θλιβόμενοι επειδή είχε θανατωθεί.»

Διότι δεν υπήρχε ακόμη κανένας τρόπος αμαρτίας πάνω στη γη, εφόσον ο άνθρωπος ήταν ένας και μόνος. Για να τεθεί όμως και υπό νόμον, επινοήθηκε για αυτόν κάποιος τρόπος τήρησης εντολής: «Από κάθε δέντρο», λέει, «που βρίσκεται στον παράδεισο, μπορείς να τρως ελεύθερα. Από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού, να μην φάτε από αυτό. Και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». Έπειτα, αφού αφαιρέθηκε μία πλευρά του Αδάμ, πλάθεται η γυναίκα, για να τον βοηθήσει στη γέννηση παιδιών, και για να συμβιώσει μαζί του ως ομογενής, και πράγματι ζούσαν μαζί με απλότητα. Επειδή όμως αυτή παρασύρθηκε από τις συκοφαντίες του διαβόλου στην παράβαση, και έφαγε από το απαγορευμένο δέντρο· και συμπαρασύρθηκε στην πτώση μαζί της και ο ίδιος ο προπάτορας Αδάμ, η ανθρώπινη φύση καταδικάστηκε αμέσως σε θάνατο. Και στη μεν γυναίκα ο Θεός είπε, «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», στον δε Αδάμ, «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου». Και επιπλέον, εκδιώχθηκαν από τις πολυπόθητες και αρχικές τους κατοικίες και από την τρυφή του παραδείσου. Και τότε μόλις αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί και χωρίς ενδύματα, και ότι είχαν πλέον ανάγκη από ρούχα· και γι' αυτό ο Θεός, επειδή τους σπλαχνίστηκε, τους έδωσε δερμάτινους χιτώνες. Και αναγνώριζαν πλέον τη γη ως μητέρα τους, και υποτάχθηκαν στα δεσμά της φθοράς, και νομίζω δεν τους έλειψε απολύτως τίποτα από όσα οδηγούν στην έσχατη ταλαιπωρία.

Όπως και ο Σωτήρας έδειξε ότι αυτός ήταν που και τότε μίλησε στον Νόμο και με απειλή όρισε σε αυτούς λέγοντας: «Γι' αυτό αγανάκτησα με τη γενεά αυτή και είπα, πάντοτε πλανώνται στην καρδιά τους, και ορκίστηκα ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή μου»· γι' αυτό και υποσχέθηκε να τους μιλήσει με άλλες γλώσσες, όπως και μίλησε, και δεν εισήλθαν. Διότι αυτό βρίσκεται να λέει στους μαθητές του: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, σε εκείνους όμως με παραβολές, ώστε βλέποντας να μη βλέπουν» και τα εξής. Παντού λοιπόν στην Καινή Διαθήκη αυτά που εκπληρώνονται από την Παλαιά κάνουν σαφές στον καθένα ότι οι δύο Διαθήκες δεν προέρχονται από άλλον Θεό και άλλον Θεό, αλλά συνίστανται από τον ίδιο. 〈ιε〉 〈και〉 〈κγ〉 〈σχόλιο〉. «Οι γυναίκες ας σιωπούν στην εκκλησία· διότι δεν τους επιτρέπεται να μιλούν, αλλά ας υποτάσσονται, όπως λέει και ο νόμος». 〈ιε〉 〈και〉 〈κγ〉 〈έλεγχος〉. Αν σύμφωνα με τον νόμο διατάσσει ο άγιος απόστολος του Θεού την ευταξία στην αγία εκκλησία του Θεού, δεν είναι άτακτος ο νόμος, από τον οποίο μεταφέρει την ευταξία· ούτε ανήκει σε ξένο Θεό ο νόμος, ο οποίος υπέταξε τη γυναίκα στον άνδρα. Διότι αυτό συμφωνεί και με τον απόστολο στη νομοθεσία της εκκλησίας, όπως λέει: «καθώς λέει και ο νόμος». Και πού το είπε ο νόμος, παρά όταν ο Θεός είπε απευθείας προς την Εύα: «προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου (η προσήλωσή σου) και αυτός θα σε εξουσιάζει»; Διότι, αν και αναφέρεται και σε άλλα σημεία, από εδώ βρίσκεται η αρχή.

Διότι, ακόμη και αν μεταξύ τους γυναίκες εγκαθίστανται στο αξίωμα του επισκόπου και του πρεσβυτέρου εξαιτίας της Εύας, ας ακούσουν τον Κύριο που λέει: «προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Τους διαφεύγει δε και ο αποστολικός λόγος ότι «δεν επιτρέπω σε γυναίκα να μιλά ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα» και πάλι «διότι δεν προέρχεται ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα» και «ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η Εύα, αφού εξαπατήθηκε πρώτη, υπέπεσε σε παράβαση». Και ω, της πολύκαρπης πλάνης αυτού του κόσμου! Γι' αυτό, προσπερνώντας την σαν κάτι το νωδό (ανίσχυρο) και γεμάτο αφροσύνη, δίκην σαύρας, θα προχωρήσω στις επόμενες, αγαπητοί, επικαλούμενος τον Θεό προς βοήθεια της ταπεινότητάς μας και προς εκπλήρωση της υπόσχεσής μας.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Γι' αυτό προαναγγέλλει στους 〈εκλεκτούς〉 λέγοντας: 〈οι εκλεκτοί μου δεν θα κοπιάσουν μάταια ούτε θα τεκνοποιήσουν για κατάρα〉· ⌜διότι, ακόμη κι αν κατά τον καιρό των επαγγελιών υπάρξουν κάποιοι σωτήριοι, αγαθοί και ευχάριστοι κόποι, όπως αυτούς που οπωσδήποτε υπομένει και η αγγελική τάξη, εντούτοις η εργασία τους δεν θα είναι μάταιη· διότι έχει θησαυριστεί για αυτούς ‹άξιος μισθός›.⌝ Και τα 〈γεννήματά〉 τους δεν θα είναι 〈για κατάρα, ως ⌜γεννήματα〉 δε ας εννοήσουμε τους λογισμούς των ψυχών και τους καρπούς της διανοίας, τους οποίους προφητεύει ότι θα είναι ξένοι προς την 〈κατάρα〉, αλλά άξιοι ευλογίας.⌝ Και 〈το σπέρμα τους είναι ευλογημένο από τον Θεό〉· μπορούν όμως ⌜αυτά να εκληφθούν και για τον παρόντα βίο, καθώς ο λόγος πάλι από την αρχή υπαινίσσεται τον αποστολικό χορό μέσω του: 〈οι εκλεκτοί μου δεν θα κοπιάσουν μάταια ούτε θα τεκνοποιήσουν για κατάρα〉· διότι είναι δυνατόν να διαπιστώσουμε με τα μάτια μας ότι οι κόποι των αποστόλων δεν έγιναν 〈μάταια〉, από την Εκκλησία που ιδρύθηκε από αυτούς σε ολόκληρη την οικουμένη. Και τα τέκνα τους, τα οποία αναγεννήθηκαν εν Χριστώ «διά λουτρού παλιγγενεσίας»⌝, θα τα κατανοήσουμε πώς δεν γεννήθηκαν 〈για κατάρα〉, παραβάλλοντάς τα με την 〈κατάρα〉 που ειπώθηκε προς τον Αδάμ, και όπως είχε ειπωθεί στη γυναίκα: «με λύπες θα γεννάς τέκνα· και προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου».

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Τότε με λύπες ο τοκετός, τώρα χωρίς ωδίνες η γέννηση· τότε από σάρκα γεννηθήκαμε σάρκες, τώρα αυτό που γεννήθηκε είναι πνεύμα από πνεύμα· τότε γεννηθήκαμε υιοί ανθρώπων, τώρα τέκνα Θεού· τότε από τους ουρανούς αποπεμφθήκαμε στη γη, τώρα ο επουράνιος έκανε και εμάς ουράνιους· τότε εξαιτίας της αμαρτίας βασίλευε ο θάνατος, τώρα μέσω της ζωής η δικαιοσύνη αναλαμβάνει πάλι την εξουσία· ένας άνοιξε τότε την είσοδο του θανάτου, μέσω ενός τώρα πάλι αντεισάγεται η ζωή· τότε εξαιτίας του θανάτου εκπέσαμε από τη ζωή, τώρα από τη ζωή αναιρείται ο θάνατος· τότε από ντροπή κρυφτήκαμε στη συκιά, τώρα με δόξα προσεγγίζουμε το ξύλο της ζωής· τότε λόγω της παρακοής εξοριστήκαμε από τον παράδεισο, τώρα μέσω της πίστεως εισερχόμαστε στον παράδεισο. Πάλι ο καρπός της ζωής τίθεται ελεύθερα στη διάθεσή μας για απόλαυση· πάλι η πηγή του παραδείσου, η οποία χωρίζεται στα τέσσερα μέσω των ευαγγελικών ποταμών, ποτίζει ολόκληρο το πρόσωπο της Εκκλησίας, έτσι ώστε να ποτίζονται άφθονα τα αυλάκια των ψυχών μας, τα οποία άνοιξε με το άροτρο της διδασκαλίας εκείνος που σπέρνει τον λόγο, και να πληθαίνουν τα γεννήματα της αρετής.

Και προς τι να αναφέρει κανείς όλα αυτά τα οποία είναι σε όλους γνωστά; Όμως επειδή, σύμφωνα με το θείο λόγιο, δεν είναι κυρίαρχη του εαυτού της, αλλά είναι στραμμένη προς εκείνον που μέσω του γάμου έγινε κύριός της, έστω και για λίγο αν μείνει μόνη της, σαν να έχει αποχωριστεί από την κεφαλή της, δεν αντέχει τη μοναξιά, αλλά προοιωνίζεται τη σύντομη απουσία του συζύγου ως ένα είδος προετοιμασίας για τη ζωή της χηρείας. Αμέσως, ο φόβος γεννά απόγνωση για τις όποιες χρηστές ελπίδες, και για τον λόγο αυτό το βλέμμα μένει προσηλωμένο στην είσοδο γεμάτο ταραχή και τρόμο, η ακοή παρακολουθεί με αγωνία όσους ψιθυρίζουν, και η καρδιά συντρίβεται μαστιζόμενη από τον φόβο, και προτού καν αναγγελθεί κάποιο νεότερο γεγονός, ένας και μόνο θόρυβος προ των θυρών, είτε ήταν στη φαντασία της είτε συνέβη πραγματικά, σαν κάποιος άγγελος κακών συγκλονίζει ξαφνικά την ψυχή. Και ενώ ίσως τα εξωτερικά πράγματα βαίνουν καλώς και δεν δικαιολογούν κανέναν φόβο, η λιποψυχία προλαμβάνει την είδηση και στρέφει τη σκέψη της μακριά από τα ευχάριστα, προς το αντίθετό τους. Τέτοιος είναι ο βίος όσων φαίνονται να ζουν με ευθυμία. Πράγματι, είναι πολύ «άξιος». Διότι βεβαίως δεν μπορεί με τίποτα να συγκριθεί με την ελευθερία της παρθενίας.

Αυτός παρουσίασε τα ελεεινά και γεμάτα δάκρυα θεάματα: παιδιά που έμειναν ορφανά σε ανώριμη ηλικία και εκτίθενται ως λάφυρο στους ισχυρούς, τα οποία πολλές φορές χαμογελούν μπροστά στη δυστυχία τους εξαιτίας της άγνοιας των κακών. Και ποια άλλη είναι η αιτία της χηρείας, αν όχι ο γάμος; Επομένως, η αποχή από αυτόν συνεπάγεται τη ματαίωση όλων ανεξαιρέτως αυτών των κακών λειτουργιών, και αυτό δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι, όπου αναιρείται η αρχική καταδίκη που επιβλήθηκε σε εκείνους που αμάρτησαν, και δεν πληθύνονται πλέον οι θλίψεις των μητέρων, σύμφωνα με τη Γραφή, ούτε προηγείται η λύπη της ανθρώπινης γέννησης, εκεί καταργείται οπωσδήποτε μαζί και η συμφορά από τη ζωή και σκουπίζεται το δάκρυ από τα πρόσωπα, καθώς λέει ο προφήτης. Διότι η σύλληψη δεν γίνεται πλέον μέσα σε ανομίες, ούτε η κύηση μέσα σε αμαρτίες, ούτε προέρχεται από αίματα, ούτε από θέλημα άνδρα και από θέλημα σάρκας, αλλά η γέννηση προέρχεται μόνο από τον Θεό. Και αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος συλλαμβάνει στο ζωτικό κέντρο της καρδιάς του την αφθαρσία του Πνεύματος και γεννά «σοφία και δικαιοσύνη, αγιασμό και απολύτρωση». Διότι είναι δυνατόν στον καθένα να γίνει μητέρα Εκείνου που τα αποτελεί όλα αυτά, καθώς λέει κάπου ο Κύριος, ότι «Όποιος κάνει το θέλημά μου, αυτός είναι και αδελφός μου και αδελφή μου και μητέρα μου». Ποια θέση λοιπόν έχει πλέον ο θάνατος πάνω σε τέτοιου είδους κυήματα;

Ωστόσο, τα λόγια του αρχαγγέλου προς την Παρθένο έχουν και κάτι περισσότερο, αλλά χάριν ενός μεγαλύτερου μυστηρίου: «διότι θα επέλθει», λέει, «Πνεύμα Άγιο σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει». Γιατί; Διότι το γεννώμενο δεν είναι προφήτης, ούτε απλώς άνθρωπος, όπως ο Αδάμ, αλλά θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, σωτήρας και λυτρωτής του ανθρώπινου γένους και αιώνιος βασιλιάς. Διότι, όπως ακριβώς τις πέτρες που πέφτουν από την κορυφή ενός βουνού και κυλούν μέχρι τους πρόποδες τις διαδέχονται πολλοί γκρεμοί, έτσι και εμάς, που εκπέσαμε από τη θεία εντολή στον παράδεισο και από τη μακάρια ζωή σε αυτόν και κατερχόμασταν μέχρι τον άδη, μας βρήκαν πολλά δεινά. Διότι η γη δεν έβγαλε μόνο αισθητά αγκάθια και τριβόλια σύμφωνα με την κατάρα προς τον προπάτορα, αλλά πολύ περισσότερο σπαρθήκαμε με τα πολυειδή αγκάθια των πονηρών παθών και τα φοβερά τριβόλια της αμαρτίας. Ούτε το γένος μας υπέστη μόνο εκείνη τη λύπη, την οποία κληρονόμησε η προμήτωρ εξαιτίας της κατάρας προς αυτήν, καταδικασμένη να γεννά με πόνους, αλλά και ολόκληρος σχεδόν ο βίος μας μετατράπηκε σε οδύνη και λύπη.

Αλλά και Κυρία πάλι, με άλλον τρόπο, είναι η Παρθένος κατά την αξία της, ως δεσπόζουσα των πάντων, επειδή συνέλαβε εν παρθενία και γέννησε θεϊκά τον κατά φύση δεσπότη του σύμπαντος. Ακόμη δε είναι Κυρία, όχι μόνο ως ελεύθερη από τη δουλεία και ως κάτοχος της θείας κυριότητας, αλλά και ως πηγή και ρίζα της ελευθερίας του ανθρωπίνου γένους, και μάλιστα μετά τον άρρητο και χαρμόσυνο τοκετό. Διότι η γυναίκα που έχει συζευχθεί με άνδρα είναι μάλλον υποτελής παρά κυρία, και μάλιστα μετά τον περίλυπο και επώδυνο τοκετό, σύμφωνα με εκείνη την κατάρα προς την Εύα: «με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε κυριεύει». Από αυτήν την κατάρα η Παρθενομήτωρ, ελευθερώνοντας το ανθρώπινο γένος, λαμβάνει σε αντάλλαγμα τη χαρά και την ευλογία μέσω του αγγέλου. Διότι, όπως αναφέρεται, αφού εισήλθε ο άγγελος, είπε προς την Παρθένο: «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου, ευλογημένη εσύ μεταξύ των γυναικών». Ο αρχάγγελος δεν προαναγγέλλει σε αυτήν κάτι μελλοντικό λέγοντας, «ο Κύριος είναι μαζί σου», αλλά εξαγγέλλει αυτό ακριβώς που έβλεπε αοράτως να συντελείται εκείνη τη στιγμή.

Αυτή λοιπόν είναι η γένεσή μας. Και τι να πούμε για τη γέννηση; Δεν είναι πολύ χειρότερη από τη γέννηση των άλογων ζώων; «Με λύπες θα γεννάς τέκνα» είπε ο Θεός στην Εύα, όχι μόνο, νομίζω, εξαιτίας των ωδινών των μητέρων κατά τον τοκετό, αλλά και εξαιτίας των λυπών αυτών που γεννιούνται, τόσο εκείνων καθ' όλο τον μετέπειτα βίο τους όσο και εκείνων ευθύς εξαρχής, από τις οποίες προέρχονται τα συνεχή κλάματα των βρεφών, πράγμα που δεν συμβαίνει σε κανένα από τα άλλα ζώα. Διότι μόνο για εμάς η ζωή, ευθύς μόλις αποσπαστεί από τη μήτρα, είναι ταλαίπωρη και γεμάτη στεναγμούς, και, όπως φαίνεται, άξια πολλών θρήνων. Ποιο δε από τα άλλα ζώα, όπως εμείς, αμέσως μετά τη γέννησή του σφίγγεται με ταινίες και τυλίγεται με σπάργανα και σαν να ενταφιάζεται σε ένα κοίλο κρεβατάκι, και φέρεται και αποσύρεται προς τη θηλή κινούμενο από άλλους, μη δυνάμενο να κινηθεί από μόνο του; Δεν βαδίζουν ελεύθερα τα αρνιά και τα ελαφάκια και τα μοσχάρια αμέσως μόλις γεννηθούν και σκιρτούν γύρω από τη μητέρα τους, και πλησιάζοντας από μόνα τους χορταίνουν το γάλα; Αλλά και εμείς, όταν απογαλακτιστούμε, ελευθερωνόμαστε μεν από τα δεσμά και την ακινησία, από το να μην έχουμε νου όμως δεν παύουμε ακόμη. Και μετά βίας κάποτε, αναδυόμενοι από τον βυθό της αλογίας, έπειτα από πολλά έτη φτάνουμε στην ηλικία της λογικής. Τι λοιπόν; Είμαστε τότε καλύτεροι;

Ορθώς δε ονόμασε τα πρωτότοκά τους απαρχή των πόνων, επειδή ήθελε να υπενθυμίσει την κατάρα που γράφτηκε για την Εύα: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· και ανέφερε ότι η πληγή των πρωτοτόκων έλαβε χώρα στα σκηνώματα του Χαμ. Διότι η γη των Αιγυπτίων δικαίως ονομαζόταν οίκος και σκηνώματα του Χαμ, όχι μόνο επειδή ο Χαμ ήταν πατέρας του Μεστρέμ, από τον οποίο προερχόταν το γένος των Αιγυπτίων, αλλά επειδή μιμήθηκαν και την κακία εκείνων.

Διότι αποδεικνύεται περίτρανα το «κατ' εικόνα», καθώς χαρακτηρίζεται από το στοιχείο της εξουσίας. Αν όμως ρωτήσουν: Πώς λοιπόν ο Παύλος αποφάνθηκε ότι ο μεν άνδρας είναι θεία εικόνα, ενώ η γυναίκα εικόνα του άνδρα; Θα απαντήσουμε ότι εξ αρχής μεν η γυναίκα ήταν ομότιμη και είχε αξιωθεί την ίδια εξουσία, επειδή όμως έσφαλε, υποβιβάστηκε και περικόπηκε η εξουσία της, και τέθηκε υπό την κυριαρχία του άνδρα. «Δεν άντεξες», λέει, «την ισοτιμία, δέξου την υποτίμηση. Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει.» Επομένως, η μεν αφήγηση της δημιουργίας δηλώνει την εξουσία της γυναίκας πριν από την αμαρτία, ενώ το αποστολικό λόγιο δηλώνει την υποταγή της μετά το σφάλμα. Και το γεγονός ότι το «κατ' εικόνα» διασώζεται με το να έχει οριστεί ο άνθρωπος άρχοντας όλων των επιγείων, άκουσέ το από τον Μελωδό, ο οποίος ερμηνεύει τα θεία κείμενα και τα βασιλικά λόγια και λέει: «Με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες, και τον κατέστησες κύριο σε όλα τα έργα των χεριών σου.» Διότι, όπως ακριβώς το Θείο βασιλεύει στα πάντα, έτσι και ο άνθρωπος βασιλεύει στα επίγεια.

Την διαδέχθηκε πάλι η αγωνία της ανατροφής· όταν τα παιδιά είναι υγιή, υπάρχει ο φόβος μήπως νοσήσουν· όταν νοσήσουν, ο τρόμος μήπως πεθάνουν· όταν πεθάνουν, ο φόβος της καταφρόνιας που θα υποστεί πλέον ως άτεκνη· όταν δεν πεθάνουν, επειδή ζουν η φροντίδα είναι βαρύτερη: από πού θα βρεθούν οι πόροι για την εκπαίδευση των τέκνων, πώς θα προετοιμαστεί γι' αυτά η γαμήλια συμφωνία, από πού θα εξασφαλιστεί η ευπρέπεια των ενδυμάτων, από πού θα κατανεμηθούν υπηρέτες στον καθένα, ποια από τα υπάρχοντα θα απονείμει στον μεγαλύτερο, πώς θα ικανοποιήσει τον μικρότερο που θα φθονεί. Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, για να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Δεν στηλιτεύω τη φύση του γάμου· διότι αυτός αποτελεί κοινή πρόνοια για το ανθρώπινο γένος· αλλά φανερώνω τη μέριμνα εκείνων που βρίσκονται σε γάμο, προτάσσω την ουράνια μέριμνα έναντι της σαρκικής μέριμνας, προτιμώ το καλύτερο από το καλό. Ανώτερη είναι η παρθένος και από τις ποινές της Εύας· διότι το, «προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει», είναι ανίσχυρο για όσες δεν εξουσιάζονται από άνδρες· το, «με λύπες θα γεννάς τέκνα», μένει ανενεργό για όσες διατηρούν την παρθενία τους· διότι εκείνη που δεν γεννά βρίσκεται εκτός της καταδίκης των οδυνηρών ωδίνων. Ήδη εσύ, ω παρθένε, εντρυφάς στους αρραβώνες των μελλόντων αγαθών· ήδη συνοικείς με τον αγιασμό της αναστάσεως. Διότι στην ανάσταση, όπως λέει, ούτε νυμφεύονται, ούτε παντρεύονται.

Διότι με το ξύλο ο Χριστός αντιπαρατάχθηκε στο ξύλο και σας έδωσε γεύση αντί για γεύση, ώστε, βλέποντας να ταπεινώνεται θεληματικά για χάρη σας Εκείνος που σας εποίησε κατ' εικόνα Του, να ομολογήσετε τη συγκατάβασή Του και να δοξάσετε Εκείνον που έτσι το θέλησε, λέγοντας και για αυτό και για όλα: «Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα;». Χαρίζεις και δεν μετανοείς· καταλύεις τα δικά σου, για να στερεώσεις τα δικά μας. Είπες προς τον Αδάμ: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου». Και πάλι αναίρεσες την απόφαση, καθώς έγινες ο άρτος της ζωής και σε τρώμε χωρίς ιδρώτα. Του είπες προηγουμένως: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις». Αλλά τώρα, αφού πήρες πάνω στους ώμους σου αυτόν που προέρχεται από τη γη και στη γη καταλήγει, τον κάθισες στον ουρανό πάνω σε θρόνο, φανερώνοντας στους μαθητές σου τα μέλλοντα μέσω της Μαρίας, λέγοντας: «Ανεβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Είπες προς την Εύα: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», αλλά αφού γεννήθηκες εσύ από γυναίκα, έσβησες την πανάρχαια κατάρα στον κατάλληλο καιρό. Είπες προς το φίδι: «Αυτός θα σου παραμονεύει το κεφάλι και εσύ θα του παραμονεύεις τη φτέρνα»· αλλά έπλυνες τα πόδια μας στο βάπτισμα και εκείνο δεν τα πλησιάζει πλέον, διότι ευλαβείται το δεσποτικό χέρι που λάμπει στα πόδια των δούλων.

Γι' αυτόν τον λόγο· πριν από την αμαρτία ο Θεός έλεγε: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», πράγμα που αποτελούσε ευλογία· το «με λύπες θα γεννάς τέκνα», όμως, ειπώθηκε μετά την αμαρτία, πράγμα που αποτελούσε τιμωρία. Και δεν υπάρχουν μόνο δάκρυα κατά τη γέννηση, αλλά και σπάργανα και δεσμά· δάκρυα στη γέννηση, δάκρυα στον θάνατο· σπάργανα στη γέννηση, σπάργανα στον θάνατο· για να μάθεις ότι η ζωή αυτή καταλήγει στον θάνατο, και προς εκείνο το τέλος κατευθύνεται. Αλλά δεν είναι τέτοια αυτή εδώ η γέννηση. Πουθενά δάκρυα και σπάργανα, αλλά ο γεννηθείς είναι ελεύθερος από δεσμά και προετοιμασμένος για αγώνες· γι' αυτό τα πόδια και τα χέρια είναι ελεύθερα, για να τρέχει και να πυγμαχεί· πουθενά θρήνος, πουθενά δάκρυα δεν υπάρχουν εδώ, παρά μόνο ασπασμοί, και εκδηλώσεις αγάπης, και εναγκαλισμοί των αδελφών, οι οποίοι αναγνωρίζουν το οικείο μέλος, και το υποδέχονται σαν να επιστρέφει από μακρά αποδημία. Διότι, επειδή πριν από το φώτισμα ήταν εχθρός, ενώ μετά το φώτισμα έγινε φίλος του κοινού Δεσπότη όλων μας, γι' αυτό όλοι χαιρόμαστε μαζί του· γι' αυτό και το φίλημα ονομάζεται ειρήνη, για να μάθουμε ότι ο Θεός κατέλυσε τον πόλεμο και μας επανέφερε στη δική Του οικείωση.

Και τα άγρια και τα ήμερα, και τα εξημερωμένα και τα ατίθασα ζώα, παρέμεινε το καθένα έχοντας τη φωνή που του είχε κληρωθεί εξ αρχής· κι εγώ, ο άρχοντάς τους, έχω ατιμαστεί; Και για εκείνα μεν οι τιμές παραμένουν αμετακίνητες, ενώ εγώ εξέπεσα από τις δωρεές του Θεού; Και ποιο τόσο μεγάλο αμάρτημα έχω διαπράξει; Δεν αρκούσαν οι προηγούμενες τιμωρίες; Μου έδωσε τον παράδεισο, και με εξέβαλε από τον παράδεισο· ζούσα βίο αταλαίπωρο και απαλλαγμένο από πόνους, και με καταδίκασε σε ιδρώτα και μόχθο· άσπαρτα και ανόργωτα τα παρείχε όλα σε μένα η γη, και τη διέταξε να βγάλει αγκάθια και τριβόλια, και σε αυτήν με επέστρεψε πάλι· με τιμώρησε με θάνατο· το γένος των γυναικών το τιμώρησε υποβάλλοντάς το σε ωδίνες και πόνους. Δεν αρκούσαν αυτά ως τιμωρία, αλλά και από τη φωνή μου με απέβαλε και με αποστέρησε από αυτήν την τιμή, ώστε να αποστρέφομαι τους ομόφυλους και ομογενείς μου σαν να ήταν θηρία, αφού η διαφορά της φωνής υψώνει τείχος στη μεταξύ μας συναναστροφή. Γι' αυτό μεγάλωσα την αντίθεση, ώστε, όταν προβάλω τη λύση, η νίκη να γίνει λαμπρότερη. Εάν ήθελε, λέγει, να με εκβάλει από όλα αυτά, για ποιον λόγο μου τα έδινε εξ αρχής; Θέλετε να προβάλω τη λύση από αυτό το ίδιο το επιχείρημα, από την ίδια την απλή αυτή αντίρρηση;

Να σταματήσουμε τον λόγο μέχρις εδώ, ή να διηγηθούμε όσα η Εύα μας άφησε ως απεχθέστατη κληρονομιά στις μεταγενέστερες γενιές; Είναι αναγκαίο να επεκτείνουμε τον λόγο, προκειμένου να υποδείξουμε σε όλους την πληγή που επήλθε εκ Θεού εξαιτίας της κατάρας· πώς δηλαδή έγινε καταφανής σε εμάς η καταδίκη και διατηρεί τους όρους της εις τον αιώνα, καθώς και το αψευδές στόμα του Θεού που αποφάνθηκε προς αυτήν: «Πληθαίνοντας θα πληθύνω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου»· και φανερώνει τη ρήση αυτή ακόμη πιο βέβαιη στις γενιές αυτές.

Διότι της γυναίκας και του άνδρα ένας είναι ο τύπος και ο χαρακτήρας, και μία η ομοίωση. Για ποιον λόγο, λοιπόν, ο άνδρας λέγεται εικόνα του Θεού, ενώ η γυναίκα όχι; Διότι δεν εννοεί την εικόνα ως προς τη μορφή, αλλά την εικόνα ως προς την εξουσία, την οποία κατέχει μόνο ο άνδρας, ενώ η γυναίκα όχι. Διότι αυτός μεν δεν έχει υποταχθεί σε κανέναν· εκείνη όμως έχει τεθεί υπό την εξουσία του, καθώς λέει ο Θεός: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Γι' αυτόν τον λόγο ο μεν άνδρας είναι εικόνα του Θεού, επειδή δεν έχει κανέναν ανώτερό του, όπως ακριβώς δεν υπάρχει κανείς ανώτερος από τον Θεό, αλλά εξουσιάζει τα πάντα· η δε γυναίκα είναι δόξα του άνδρα, επειδή έχει υποταχθεί στον άνδρα.

Αλλά, για να μην το λες αυτό, γι' αυτόν τον λόγο κάνει τον διαχωρισμό με ακρίβεια. Διότι δεν είπε απλώς ότι δεν βρέθηκε βοηθός για αυτόν, αλλά ότι «δεν βρέθηκε βοηθός όμοιός του». Έτσι και εδώ, δεν είπε απλώς: «Ας του κάνουμε βοηθό», αλλά είπε: «Ας του κάνουμε βοηθό αντίστοιχο με αυτόν». Αυτά βέβαια ίσχυαν πριν από την αμαρτία· μετά την αμαρτία όμως, ειπώθηκε: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει».

Σε δημιούργησα, λέγει, ισότιμη· δεν έκανες καλή χρήση της εξουσίας· μετάβα στην υποταγή. Δεν άντεξες την ελευθερία, αποδέξου τη δουλεία. Δεν γνωρίζεις να εξουσιάζεις, και το απέδειξες από την ίδια την πείρα των πραγμάτων· γίνε από εκείνους που εξουσιάζονται, και αναγνώρισε τον άνδρα ως κύριο. «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Και πρόσεξε εδώ τη φιλανθρωπία του Θεού. Διότι, για να μη νομίσει, ακούγοντας το «Αυτός θα σε εξουσιάζει», ότι η κυριαρχία αυτή είναι καταπιεστική, προέταξε τη λέξη που δηλώνει τη φροντίδα, λέγοντας: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου», δηλαδή, εκείνος θα είναι για σένα η καταφυγή, το λιμάνι και η ασφάλεια· σου δίνω το δικαίωμα, σε όλα τα επερχόμενα δεινά, να στρέφεσαι και να καταφεύγεις σε εκείνον.

Αλλά το ότι, βέβαια, έχει υποταχθεί στον άνδρα και υποτάχθηκε εξαιτίας της αμαρτίας, είναι φανερό από αυτό· θέλω όμως να ακούσω εκείνο το χωρίο: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Β΄. Θέλω να μάθω πώς και γι' αυτήν την κηδεμονία κάνει λόγο ο Παύλος, και πώς αναμειγνύει την εξουσία με τη φιλοστοργία. Πού λοιπόν το πράττει αυτό; Σε επιστολή του προς τους Κορινθίους λέει: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες»· ιδού το «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου». «Οι γυναίκες να φοβούνται τους άνδρες»· ιδού το «Αυτός θα σε εξουσιάζει». Είδες πόσο ανεπαχθής είναι η εξουσία, όταν ο εξουσιάζων αγαπά παράφορα εκείνη που τον υπηρετεί, όταν ο φόβος συνυπάρχει με την αγάπη;

Είδες πώς παντού αποδεικνύει ότι η δουλεία δεν ακολουθεί τη φύση, αλλά την απάτη και την αμαρτία; Ήλθε, λοιπόν, στην αρχή η απάτη στη γυναίκα, και την απάτη ακολούθησε η υποταγή· μεταφέρθηκε έπειτα η απάτη στον άνδρα, μεταφέρθηκε και η υποταγή. Και όπως ακριβώς στην αρχή εμπιστεύθηκε τη σωτηρία της γυναίκας στον άνδρα, επειδή εκείνος δεν είχε εξαπατηθεί, λέγοντας τα εξής: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· έτσι και εδώ, στην περίπτωση της πιστής που έχει άπιστο άνδρα, εμπιστεύεται τη σωτηρία του άνδρα στη γυναίκα, λέγοντας: «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, εάν θα σώσεις τον άνδρα σου;»

Διότι άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ο μεν άνδρας δεν οφείλει να καλύπτει το κεφάλι του, επειδή είναι εικόνα και δόξα του Θεού· η δε γυναίκα είναι δόξα του άνδρα». Διότι αυτός μεν εξουσιάζει, αυτή δε είναι υποταγμένη, καθώς και ο Θεός από την αρχή τής λέει: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Επειδή λοιπόν έλαβε την ιδιότητα της εικόνας με βάση την έννοια της εξουσίας και όχι με βάση τη μορφή, και ο άνδρας εξουσιάζει τα πάντα, ενώ η γυναίκα είναι υποταγμένη, γι' αυτό λέει ο Παύλος για τον άνδρα ότι είναι εικόνα και δόξα του Θεού, ενώ η γυναίκα είναι δόξα του άνδρα. Εάν όμως μιλούσε για τη μορφή, δεν θα έκανε αυτόν τον διαχωρισμό· διότι ο ίδιος τύπος υπάρχει και στον άνδρα και στη γυναίκα.

Είδατε και από την τιμωρία που επιβλήθηκε στο όργανο του διαβόλου την υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του Θεού; Ας έλθουμε πάλι, αν θέλετε, στη γυναίκα. Διότι, επειδή αυτός εισήγαγε την απάτη, γι' αυτό πρώτος αυτός δέχθηκε την τιμωρία· και επειδή πρώτα εξαπάτησε τη γυναίκα, και έπειτα εκείνη συμπαρέσυρε τον άνδρα, γι' αυτόν τον λόγο τιμωρεί πρώτα εκείνη με μια τιμωρία που περιέχει πολλή νουθεσία. Και στη γυναίκα είπε: «Θα πληθύνω πάρα πολύ τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με πόνους θα γεννάς παιδιά· και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Δες την αγαθότητα του Δεσπότη, πόση πραότητα δείχνει μετά από μια τόσο μεγάλη παράβαση. «Θα πληθύνω πάρα πολύ τις λύπες σου και τον στεναγμό σου». Εγώ βέβαια ήθελα, λέει, να έχεις ζωή ανώδυνη και αταλαίπωρη, απαλλαγμένη από κάθε λύπη και αθυμία, και γεμάτη από κάθε χαρά, και ενώ θα έφερες σώμα, να μην υποφέρεις από τίποτα το σωματικό· επειδή όμως δεν χρησιμοποίησες σωστά την τόση άνεση, αλλά η αφθονία των αγαθών σε οδήγησε σε τόση αγνωμοσύνη, γι' αυτό σου βάζω χαλινάρι, ώστε να μην αποσκιρτήσεις περισσότερο, και σε καταδικάζω σε λύπες και στεναγμούς. «Θα πληθύνω πάρα πολύ τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με πόνους θα γεννάς παιδιά».

Την αιτία, λέγει, της μεγάλης χαράς, και τη διαδοχή των τέκνων, θα κάνω να αρχίζει για εσένα από λύπη, για να έχεις και εσύ η ίδια στο διηνεκές την υπενθύμιση, μέσα από τις ωδίνες του κάθε καιρού και από τις θλίψεις που προκύπτουν κάθε φορά, του πόσο μεγάλο είναι το μέγεθος αυτής της αμαρτίας και της παρακοής. Έτσι, με την πάροδο του χρόνου, δεν θα παραδώσεις στη λήθη όσα συνέβησαν, αλλά θα γνωρίζεις ότι η απάτη έγινε για εσένα η αιτία αυτών των δεινών. Γι’ αυτό λέγει: «Θα πολλαπλασιάσω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα». Εδώ υπαινίσσεται τις ωδίνες και εκείνον τον μεγάλο κάματο τον οποίο είναι ανάγκη να υπομένει, βαστάζοντας το βρέφος ως φορτίο επί τόσους μήνες, καθώς και τους επιμέρους πόνους που προέρχονται από αυτό, τον σπαραγμό των μελών και εκείνες τις αφόρητες οδύνες, τις οποίες γνωρίζουν μόνο εκείνες που τις βίωσαν εκ πείρας.

Και αυτό θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι συμβαίνει σε κάθε ασχολία. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και η γυναίκα, πολλές φορές, ύστερα από εκείνους τους πολλούς μήνες, ύστερα από τις αφόρητες ωδίνες, ύστερα από τις άγρυπνες νύχτες, ύστερα από τον διασπασμό των μελών του σώματος, όταν προκύψει κάποια μικρή επιπλοκή και αποβάλει το βρέφος πριν από τον κατάλληλο καιρό, άμορφο και ασχημάτιστο, ή μεν διαμορφωμένο αλλά όχι άρτιο, ούτε υγιές, ή πολλές φορές ακόμη και νεκρό, ενώ μόλις και μετά βίας διέφυγε τον κίνδυνο, εντούτοις, σαν να τα έχει ξεχάσει όλα αυτά, ανέχεται πάλι τα ίδια και υπομένει τα ίδια. Και τι λέω τα ίδια; Πολλές φορές συνέβη να πεθάνει και η ίδια μαζί με το παιδί που γεννήθηκε, και ούτε αυτό δεν συνέτισε τις υπόλοιπες ούτε τις έπεισε να αποφύγουν αυτή την κατάσταση· τόση ηδονή και συγχρόνως ευφροσύνη ενέσπειρε ο Θεός μέσα στα λυπηρά. Γι' αυτό έλεγε: «Θα πολλαπλασιάσω σε μεγάλο βαθμό τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα». Αυτό, λοιπόν, έλεγε και ο Χριστός όταν συνομιλούσε με τους μαθητές, καταδεικνύοντας τόσο το μέγεθος της οδύνης όσο και την υπερβολή της ευφροσύνης: «Η γυναίκα, όταν γεννά, έχει λύπη, διότι ήλθε η ώρα της»· έπειτα, θέλοντας να μας παραστήσει πώς τα της λύπης απομακρύνονται μονομιάς και τα διαδέχονται η χαρά και η ευφροσύνη, λέει: «Όταν, όμως, γεννήσει το παιδί, δεν θυμάται πλέον τη θλίψη, εξαιτίας της χαράς της που γεννήθηκε άνθρωπος στον κόσμο». Είδες ανυπέρβλητη μέριμνα;

Είδες τιμωρία γεμάτη νουθεσία; «Με λύπες θα γεννάς παιδιά». Έπειτα, «Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Σχεδόν σαν να απολογείται στη γυναίκα ο φιλάνθρωπος Θεός, λέει τα εξής: «Εγώ μεν εξ αρχής σε δημιούργησα ομότιμη, και θέλησα να συμμετέχεις σε όλα με την ίδια αξία με αυτόν, και όπως στον άνδρα, έτσι και σε εσένα εμπιστεύτηκα την εξουσία πάνω σε όλα· αλλά επειδή δεν χρησιμοποίησες την ομοτιμία όπως έπρεπε, γι' αυτό σε υποτάσσω στον άνδρα, “Και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει”. Επειδή εγκατέλειψες τον ομότιμο, αυτόν που συμμετέχει στην ίδια φύση με εσένα και για τον οποίο δημιουργήθηκες, και θέλησες να έρθεις σε συνομιλία με το πονηρό θηρίο, το φίδι, και να δεχθείς τη δική του συμβουλή· γι' αυτό λοιπόν σε υποτάσσω σε αυτόν και τον καθιστώ κύριό σου, ώστε να αναγνωρίζεις την κυριαρχία του, και επειδή δεν ήξερες να εξουσιάζεις, μάθε να εξουσιάζεσαι σωστά. “Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει”. Είναι καλύτερο για εσένα να βρίσκεσαι υπό αυτόν και να υπόκεισαι στην κυριαρχία του, παρά να απολαμβάνεις ασυδοσία και εξουσία και να οδηγείσαι στον γκρεμό».

«Δεν χρησιμοποίησες», λέει, «όπως έπρεπε την τιμή, ούτε άντεξες την ευημερία που προήλθε από την ισοτιμία· γι' αυτό θέλω να σωφρονιστείς με την υποταγή». Αυτό συνέβη εξ αρχής και στην περίπτωση της γυναίκας. Διότι, επειδή δημιουργήθηκε ομότιμη με τον άνδρα, δεν χρησιμοποίησε σωστά την τιμή που της δόθηκε· γι' αυτό της αφαιρέθηκε η εξουσία και άκουσε: «Στον άνδρα σου θα είναι η προσφυγή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει».