Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:16

Πρόσεξε με ακρίβεια: ο Θεός, όταν απειλούσε τη γυναίκα και επέβαλλε την τιμωρία για την παράβαση, της είπε: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· και έδειξε ως καρπό της αμαρτίας τη λύπη. Αλλά, ω της μεγαλοδωρίας! Εκείνο που έδωσε ως τιμωρία, το μετέβαλε σε σωτηρία. Η αμαρτία γέννησε τη λύπη· η λύπη ανάλωσε την αμαρτία, και όπως ακριβώς το σκουλήκι που γεννιέται από το ξύλο καταναλώνει το ίδιο το ξύλο, έτσι και η λύπη, αφού γεννήθηκε από την αμαρτία, αναλίσκει την αμαρτία, όταν προσφέρεται δια της μετανοίας.

Επομένως, υπαινίσσεται κάποια άλλη, την πραγματική ανάπαυση. Δ'. Διότι όντως εκείνη είναι η ανάπαυση, από όπου έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός, όπου δεν υπάρχουν μέριμνες, ούτε πόνοι, ούτε αγωνία, ούτε φόβος που να καταπλήσσει και να συγκλονίζει την ψυχή, παρά μόνο ο φόβος του Θεού, ο οποίος είναι γεμάτος από πνευματική αγαλλίαση. Εκεί δεν πρόκειται να ακούσεις το: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου»· ούτε «αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει»· πλέον δεν υπάρχουν αγκάθια και τριβόλια. Δεν υπάρχει το: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», ούτε το: «Προς τον άνδρα σου θα στρέφεται η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· τα πάντα εκεί είναι ειρήνη, χαρά, ευφροσύνη, αγαλλίαση, αγαθοσύνη, πραότητα, ευθύτητα, αγάπη. Δεν υπάρχει εκεί ζηλοτυπία ούτε βασκανία, ούτε ασθένεια, ούτε αυτός ο θάνατος του σώματος, ούτε εκείνος της ψυχής· δεν υπάρχει σκοτάδι, ούτε νύχτα· τα πάντα είναι ημέρα, τα πάντα είναι φως, τα πάντα άνεση· δεν υπάρχει κόπος, δεν υπάρχει κορεσμός, αλλά πάντοτε θα βρισκόμαστε σε επιθυμία των αγαθών. Θέλετε να σας δώσω και κάποια εικόνα της εκεί καταστάσεως; Δεν είναι δυνατόν· πλην όμως, όσο είναι δυνατόν, θα προσπαθήσω να σας δώσω κάποια εικόνα. Ας στρέψουμε το βλέμμα μας στον ουρανό, όταν, χωρίς να ενοχλεί κανένα σύννεφο, προβάλλει τον στέφανό του· έπειτα, αφού περάσουμε πολύ χρόνο ατενίζοντας το κάλλος της όψης του, ας αναλογιστούμε ότι και έδαφος θα έχουμε, το οποίο όχι μόνο δεν θα είναι απλώς τέτοιο, αλλά θα είναι τόσο ωραιότερο, όσο πιο ωραία είναι η χρυσή οροφή από τις πήλινες.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονόμασε την πράξη οφειλή, για να δείξει ότι κανείς δεν είναι κύριος του εαυτού του, αλλά είναι δούλοι ο ένας του άλλου. Όταν, λοιπόν, δεις πόρνη να σε βάζει σε πειρασμό, πες: «Δεν είναι δικό μου το σώμα, αλλά της γυναίκας μου». Αυτά ας λέει και η γυναίκα προς εκείνους που θέλουν να καταστρέψουν τη σωφροσύνη της: «Το δικό μου σώμα δεν είναι δικό μου, αλλά του άνδρα μου». Αν όμως το σώμα δεν το εξουσιάζει ο άνδρας ή η γυναίκα, πολύ περισσότερο δεν εξουσιάζουν τα χρήματα. Ακούστε τα αυτά όσες έχετε άνδρες, και όσοι έχετε γυναίκες. Διότι, αν δεν πρέπει να θεωρεί κανείς δικό του κτήμα το σώμα, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τα χρήματα. Αλλού, βέβαια, δίνει στον άνδρα μεγάλη πρωτοκαθεδρία, και στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη, λέγοντας: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η επιθυμία σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· και ο Παύλος ομοίως κάνει διάκριση γράφοντας: «Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες, και η γυναίκα να σέβεται τον άνδρα»· εδώ όμως δεν υπάρχει πλέον το ανώτερο και το κατώτερο, αλλά η εξουσία είναι κοινή. Για ποιον λόγο άραγε; Επειδή ο λόγος του αφορούσε τη σωφροσύνη. Διότι στα άλλα, λέει, ας έχει την υπεροχή ο άνδρας· όπου όμως γίνεται λόγος για σωφροσύνη, αυτό δεν ισχύει. Ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, ούτε η γυναίκα το δικό της. Η ισοτιμία είναι απόλυτη, και δεν υφίσταται καμία πλεονεξία.

Γι' αυτό ακριβώς, όταν δημιουργήθηκε, δεν υποτάχθηκε αμέσως· ούτε όταν την οδήγησε στον άνδρα άκουσε η ίδια κάτι τέτοιο από τον Θεό, ούτε ο άνδρας της είπε κάτι τέτοιο. Αλλά, ενώ είπε ότι ήταν οστούν εκ των οστών του και σάρκα εκ των σαρκών του, για εξουσία και υποταγή πουθενά δεν της έκανε λόγο. Όταν όμως έκανε κακή χρήση της εξουσίας της, και αυτή που δημιουργήθηκε ως βοηθός αποδείχθηκε επίβουλος, και τα κατέστρεψε όλα, τότε πλέον ακούει δικαίως: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου». Διότι, επειδή ήταν φυσικό η αμαρτία αυτή να φέρει σε πόλεμο το γένος μας (αφού σε τίποτα δεν θα ωφελούσε για την ειρήνη το ότι δημιουργήθηκε από αυτόν, από τη στιγμή που συνέβη αυτό το γεγονός· απεναντίας, αυτό ακριβώς θα έκανε σκληρότερο τον άνδρα, το ότι δηλαδή αυτή που προήλθε από αυτόν δεν λυπήθηκε ούτε το ίδιο της το μέλος), ο Θεός, βλέποντας καθαρά την κακουργία του διαβόλου, ύψωσε ως τείχος αυτόν τον λόγο. Έτσι, με αυτήν την απόφαση εξάλειψε την απέχθεια που έμελλε να υπάρξει εξαιτίας της επιβουλής, και μέσω της έμφυτης επιθυμίας κατεδάφισε, σαν μεσότοιχο, τη μνησικακία που προήλθε από την αμαρτία. Αλλά σε ό,τι αφορά τον Θεό και εκείνη την ακήρατη (άφθαρτη) ουσία, τίποτε τέτοιο δεν επιτρέπεται να υποπτευόμαστε.

Διότι, εάν σε εκείνους που έχουν τα χαρίσματα δεν επιτρέπεται ανεξέλεγκτα να μιλούν, ούτε όποτε το επιθυμούν, και μάλιστα ενώ κινούνται από το Πνεύμα, πολύ περισσότερο δεν επιτρέπεται σε εκείνες που φλυαρούν άσκοπα και μάταια. Γι' αυτόν τον λόγο, με πολλή αυθεντία αποστομώνει τη φλυαρία τους, και επικαλούμενος τον νόμο, τους κλείνει με αυτόν τον τρόπο τα στόματα. Διότι εδώ δεν προτρέπει απλώς, ούτε συμβουλεύει, αλλά προστάζει με αυστηρότητα, υπενθυμίζοντας έναν παλαιό νόμο σχετικά με αυτά. Αφού δηλαδή είπε: «Οι γυναίκες σας ας σιωπούν μέσα στις εκκλησίες» και «δεν τους επιτρέπεται να μιλούν, αλλά οφείλουν να υποτάσσονται», πρόσθεσε: «όπως λέει και ο νόμος». Και πού το λέει αυτό ο νόμος; «Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει».

Σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και η ανάσταση του Χριστού εγκαινιάζεται· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και η πόλη του Θεού, η άνω Ιερουσαλήμ, ευφραίνεται μαζί με τα επίγεια· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και η Σιών, η μητέρα όλων των Εκκλησιών, εξαγγέλλει τις υποσχέσεις της· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και τα πέρατα της γης συναθροίζονται για να τον προσκυνήσουν· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και δωρίζεται νίκη στον βασιλιά των Ρωμαίων κατά των βαρβάρων· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, η σωτηρία των πιστών και η προστασία των ευσεβών· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και ο τετραπέρατος κόσμος αγάλλεται· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και όλες οι φυλές, οι λαοί και οι γλώσσες εορτάζουν· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και η κτίση ανακαινίζεται· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και ο Αδάμ ανανεώνεται· σήμερα προσκυνείται ο σταυρός, και η Εύα, η μητέρα των ζώντων, αναδεικνύεται βοηθός, μη όντας πλέον επίβουλη όπως παλαιότερα, τρυγώντας το ξύλο της ζωής αντί για το ξύλο της γνώσης, επιδεικνύοντας υπακοή αντί για παρακοή, λαμβάνοντας την ευλογία αντί για την κατάρα, αποκτώντας τη χαρούμενη πολυτεκνία αντί του «με λύπες θα γεννάς παιδιά», κατακτώντας την αφθαρσία αντί για τη φθορά. Αλλά ποια είναι αυτή η μητέρα των ζώντων, και ποια γεύεται τους καρπούς του ξύλου της ζωής, παρά η Εκκλησία του Θεού; Και το ξύλο είναι ο σταυρός του Κυρίου, του καλού Νυμφίου της Εκκλησίας.

Ας διατηρεί, λοιπόν, ο άνδρας για τη γυναίκα του το κτήμα σώο, και ας μην το μειώνει ούτε ας το φθείρει. Διότι και ανάμεσα στους υπηρέτες, εκείνος αποκαλείται πιστός, ο οποίος, αφού παραλάβει τα χρήματα του κυρίου του, δεν καταστρέφει τίποτα από αυτά. Επειδή, λοιπόν, το σώμα του άνδρα αποτελεί κτήμα της γυναίκας, ας αποδεικνύεται πιστός ο άνδρας απέναντι σε αυτή την παρακαταθήκη. Διότι, το γεγονός ότι αυτό ακριβώς εννοεί, φαίνεται όταν, αφού είπε «ας της αποδίδει την οφειλόμενη εύνοια», πρόσθεσε: «Η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· παρομοίως και ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα». Όταν, λοιπόν, δεις πόρνη να σε δελεάζει, να σε επιβουλεύεται και να επιθυμεί το σώμα σου, πες προς αυτήν: «Δεν είναι δικό μου το σώμα, ανήκει στη γυναίκα μου· δεν τολμώ να το καταχραστώ, ούτε να το παραχωρήσω σε άλλη γυναίκα». Αυτό ας κάνει και η γυναίκα. Διότι στο σημείο αυτό η ισοτιμία είναι μεγάλη· αν και σε άλλα ζητήματα ο Παύλος δίδει μεγάλη υπεροχή στον άνδρα, λέγοντας τα εξής: «Πλην όμως και εσείς ο καθένας ξεχωριστά, έτσι ας αγαπά τη γυναίκα του όπως τον εαυτό του· και η γυναίκα να φοβάται (να σέβεται) τον άνδρα»· και, «Κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας», και, «Οφείλει η γυναίκα να υποτάσσεται στον άνδρα». Και πάλι στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Πώς, λοιπόν, εισήγαγε εδώ ίση αμοιβαιότητα δουλείας και δεσποτείας; Διότι η φράση: «Η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· παρομοίως και ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα», φανερώνει εκείνον που εισάγει πάρα πολύ μεγάλη ισότητα.

Διότι, πράγματι, ο θάνατος είναι γαλήνιο λιμάνι. Σκέψου, λοιπόν, από πόσα δεινά είναι γεμάτος ο παρών βίος· αναλογίσου πόσες φορές εσύ ο ίδιος καταράστηκες την παρούσα ζωή. Άλλωστε τα πράγματα βαίνουν προς το χειρότερο, και από την αρχή δεν σου έλαχε μικρή καταδίκη. Διότι λέει: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· και, «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου»· και, «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη». Αλλά για όσα υπάρχουν εκεί, δεν έχει λεχθεί τίποτα τέτοιο, παρά το εντελώς αντίθετο, ότι δηλαδή «Έφυγε μακριά η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός»· και ότι «Θα έλθουν από ανατολάς και δυσμάς, και θα ανακλιθούν στους κόλπους του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ»· και ότι εκεί υπάρχει πνευματικός νυμφώνας, και λαμπρές λαμπάδες, και μετάσταση προς τον ουρανό.

Και ερχόμενος έπεσε πάνω σε ληστές· δηλαδή στους πονηρούς δαίμονες, τους πλέον φονικούς· οι οποίοι, αφού τον έγδυσαν από το ένδυμα της αθανασίας, το οποίο φορούσε πριν από την αμαρτία, τον έντυσαν με φύλλα συκιάς. Γιατί με φύλλα συκιάς; Διότι είναι τραχιά και πικρά. Επειδή, λοιπόν, μετά την αμαρτία επήλθε σε αυτόν τραχύτητα στις περιστάσεις του βίου και πολλή πίκρα, για τον λόγο αυτόν ντύθηκε με φύλλα συκιάς. Και του κατάφεραν πληγές, δηλαδή τις βιωτικές οδύνες. Το «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου» και «Αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει η γη» και «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· αυτές είναι οι πληγές της ψυχής. Και έφυγαν, αφήνοντάς τον ημιθανή. Διότι ούτε μεταξύ των ζωντανών βρισκόταν ο Αδάμ, έχοντας παραβεί την εντολή του Θεού, ούτε νεκρώθηκε τελείως, επειδή δεν αρνήθηκε τελείως τον Θεό. Κατά συγκυρία δε, κάποιος ιερέας κατέβαινε σε εκείνον τον δρόμο. Και δεν είπε «κατά συντυχίαν», αλλά «κατά συγκυρίαν»· διότι το «κατά συντυχίαν» συμβαίνει απρόοπτα και απροσδόκητα, όταν κάποιος εμφανίζεται από μόνος του· ενώ το «κατά συγκυρίαν» συμβαίνει όταν κάποιος πράττει κάτι σύμφωνα με την πρόνοια του Θεού. Εδώ, λοιπόν, κατά την πρόνοια του Θεού κατέβαινε ο ιερέας σε εκείνον τον δρόμο, και αφού τον είδε, αντιπαρήλθε.

Χαίρε, Κεχαριτωμένη. Η προμήτορά σου η Εύα, επειδή παρέβη τον νόμο, έλαβε την καταδίκη να γεννά τέκνα μέσα σε λύπες· σε εσένα όμως αρμόζει η προσφώνηση της χαράς. Εκείνη γέννησε τον Κάιν, γεννώντας έτσι τον φθόνο και τον φόνο· εσύ όμως θα γεννήσεις Υιό που θα προσφέρει σε όλους ζωή και αφθαρσία. Χαίρε, λοιπόν, και αγάλλου· χαίρε και καταπάτα την κεφαλή του όφεως. Χαίρε, Κεχαριτωμένη. Διότι έπαυσε πλέον η κατάρα, καταργήθηκε η φθορά, έχουν μαραθεί τα στυγνά, ανθίζουν τα φαιδρά, είναι παρόν το αγαθό που από παλιά κηρυσσόταν από τους προφήτες. Εσένα υπεδείκνυε το Άγιο Πνεύμα λέγοντας δια της γλώσσας του Ησαΐα: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό». Εκείνη η παρθένος είσαι εσύ. Χαίρε, λοιπόν, Κεχαριτωμένη· άρεσες στον Δημιουργό, άρεσες στον Ποιητή, άρεσες στον Κτίστη, άρεσες σε Εκείνον που τέρπεται με τα κάλλη των ψυχών· βρήκες Νυμφίο, ο Οποίος διαφυλάσσει την παρθενία σου και δεν την φθείρει· βρήκες Νυμφίο, ο Οποίος από πολλή φιλανθρωπία επιθυμεί να γίνει Υιός σου. Ο Κύριος είναι μαζί σου, και μέσα σου βρίσκεται ο Πανταχού Παρών, και μαζί σου και από εσένα. Στον ουρανό βρίσκεται ο Δεσπότης, στα βάθη ο Ύψιστος, σε ολόκληρη την κτίση ο Δημιουργός. Ο Κτίστης επάνω στα Χερουβίμ, ο Ηνίοχος επάνω στα Σεραφίμ, ο Υιός στους κόλπους του Πατρός, ο Μονογενής στους δικούς σου κόλπους, ο Κύριος, όπως ο Ίδιος γνωρίζει, είναι ολόκληρος παντού, και ολόκληρος μέσα σου.

Έπειτα προς τη γυναίκα είπε: Με λύπες θα γεννάς τέκνα, και πληθαίνοντας θα πληθύνω τις λύπες σου· και προς τον άνδρα σου θα είναι η υποταγή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει. Έπειτα προς το φίδι: Με το στήθος και την κοιλιά σου θα πορεύεσαι, και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου· και ο άνθρωπος θα σε εξουσιάζει· αυτός θα σου συντρίψει το κεφάλι, και εσύ τη φτέρνα του. Γιατί όμως καταράστηκε το φίδι να πορεύεται με το στήθος και την κοιλιά, και να τρώει χώμα όλες τις ημέρες της ζωής του; Καταράστηκε το στήθος, επειδή μέσα σε αυτό εδρεύει η καρδιά που συνέλαβε το κακό· την κοιλιά, επειδή εξαπάτησε μέσω της βρώσης· και το διέταξε να τρώει χώμα όλες τις ημέρες της ζωής του, επειδή ο Αδάμ ήταν χοϊκός, πλασμένος από τη γη.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τον λόγο του Κυρίου. Διότι, μιλώντας για κάποιον που είχε αμαρτήσει, έλεγε: «Εξαιτίας της αμαρτίας για λίγο τον λύπησα, και είδα ότι λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός, και θεράπευσα τις οδούς του». Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν αμεταμέλητη». Επομένως, επειδή ο λόγος απέδειξε σαφώς ότι η λύπη που μας επιφέρεται δεν θα μπορούσε να διορθώσει ούτε την απώλεια χρημάτων, ούτε την ύβρη, ούτε την επήρεια, ούτε τις μάστιγες, ούτε την αρρώστια, ούτε τον θάνατο, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια, αλλά μόνο την αμαρτία μπορεί να εξαφανίσει και μόνο αυτήν είναι ικανή να αναιρέσει, είναι ολοφάνερο ότι δημιουργήθηκε μόνο γι' αυτήν. Ας μην πονάμε, λοιπόν, πλέον για την απώλεια χρημάτων, αλλά να πονάμε μόνο όταν αμαρτάνουμε. Διότι σε αυτή την περίπτωση το κέρδος από τη λύπη είναι πολύ. Ζημιώθηκες; Μην αποθαρρύνεσαι, διότι σε τίποτα δεν θα ωφελήσει. Αμάρτησες; Λυπήσου, διότι υπάρχει όφελος· και παρατήρησε τη σύνεση και τη σοφία του Θεού. Αυτά τα δύο γέννησε σε εμάς η αμαρτία: τη λύπη και τον θάνατο. Διότι «όποια ημέρα φας», λέει, «με θάνατο θα πεθάνεις»· και προς τη γυναίκα: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Και μέσω και των δύο αυτών κατήργησε την αμαρτία, και οικονόμησε ώστε η μητέρα να εξολοθρευτεί από τα ίδια της τα τέκνα.

Διότι, μολονότι ο θάνατος εισήχθη εξαιτίας της αμαρτίας, εντούτοις ο Θεός τον χρησιμοποίησε για την ευεργεσία μας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτόν, αλλά κατέστησε και τον βίο επίμοχθο, προκειμένου να κατανοήσεις ότι δεν θα είχε επιτρέψει ούτε το πρώτο, εάν η πραγματοποίησή του δεν ήταν εξαιρετικά ωφέλιμη σύμφωνα με τη δική Του σοφία. Γι' αυτό, αφού είπε: «Την ημέρα που θα φας, θα πεθάνεις», δεν περιορίστηκε στο επιτίμιο· διότι το επιτίμιο ήταν το εξής: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· τώρα όμως φανερώνει και κάτι άλλο, λέγοντας: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με λύπες θα τρέφεσαι από αυτή». Και στη γυναίκα είπε: «Θα πολλαπλασιάσω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου».

«Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Διότι δεν ήταν αρκετό εκείνο για να τους συνετίσει. Βλέπουμε, λοιπόν, πολλούς να γίνονται καλύτεροι κυρίως με αυτό. Διότι ο θάνατος, όταν επέλθει, παραδίδει τον άνθρωπο στην αναισθησία· ενώ αυτά κάνουν τους ανθρώπους καλύτερους όσο βρίσκονται στη ζωή. Και αν το πράγμα φαίνεται φοβερό, αυτό οφείλεται στην αδυναμία όσων έχουν αυτήν τη διάθεση. Διότι, για το ότι ο φόβος προερχόταν από την αδυναμία, άκουσε τον Παύλο, ο οποίος και το ευχόταν αυτό, και χαιρόταν, όπως όταν λέει: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό, είναι πολύ καλύτερο»· και πάλι: «Χαίρω και συγχαίρω όλους σας· για το ίδιο δε, και εσείς να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου»· ενώ για τα αντίθετα θλιβόταν: «Όχι μόνο αυτό», λέει, «αλλά και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας, απεκδεχόμενοι την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· και πάλι: «Όσοι βρισκόμαστε στο σκήνωμα αυτό, στενάζουμε από το βάρος».

Διότι ο μεν Θεός είναι αυτάρκης και ανενδεής· η ανταμοιβή, όμως, και το κέρδος επιστρέφουν πάλι σε εμάς. Εάν δε πρέπει να φιλοσοφήσουμε και για τα αγαθά που επιφυλάσσονται στους αγίους, αληθινά εκείνη είναι η πραγματική ανάπαυση, από όπου έφυγε η οδύνη και η λύπη και ο στεναγμός· όπου δεν υπάρχουν ούτε μέριμνες, ούτε πόνοι, ούτε αγωνία, ούτε φόβος που να καταβάλλει και να συγκλονίζει την ψυχή, παρά μόνον ο φόβος του Θεού, ο οποίος είναι γεμάτος από αγαλλίαση. Δεν υπάρχει εκεί το: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου», ούτε αγκάθια και τριβόλια· δεν υπάρχει το: «Με πόνους θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Τα πάντα είναι χαρά, ειρήνη, ευφροσύνη, πνευματική τέρψη, αγαθοσύνη, πραότητα, αγάπη.

Τι χρειάζεται να λέμε πολλά, εκφέροντας δική μας κρίση γι' αυτήν, ενώ είναι δυνατόν να στραφούμε σε εκείνους που αιχμαλωτίστηκαν από αυτήν και από εκεί να κατανοήσουμε όλη της τη δύναμη; Ή μάλλον, αν νομίζετε σωστό, προς το παρόν ας αντλήσουμε πρώτα την απόδειξη γι' αυτήν από αλλού. Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη την τρομερή αμαρτία και καταδίκασε ολόκληρο το γένος των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε λύπη· ενώ εκείνη που αμάρτησε περισσότερο, και μάλιστα τόσο περισσότερο, ώστε η αμαρτία εκείνου συγκρινόμενη με τη δική της να μη θεωρείται καν αμαρτία· «Διότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε», λέει, «η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση», αυτή λοιπόν που εξαπατήθηκε και υπέπεσε σε παράβαση, και η οποία κέρασε το δηλητηριώδες φάρμακο και στον εαυτό της και στον άνδρα της, καταδικάζεται περισσότερο σε αυτήν τη λύπη, επειδή αυτή δύναται να καταπονήσει περισσότερο από τον μόχθο· «Διότι, πληθαίνοντας», λέει, «θα πληθύνω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα.» Πουθενά δεν γίνεται λόγος για πόνο, πουθενά για ιδρώτα και πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό, και η εξ αυτών τιμωρία είναι ισοδύναμη με πόνους και μύριους θανάτους, ή μάλλον είναι και πολύ χειρότερη.

Ίσως όμως θεωρούν ως δόξα τούτο ακριβώς, το ότι δηλαδή έχουν αιχμαλωτίσει τους άνδρες. Αλλά αυτό προκαλεί πολύ γέλωτα, και αποτελεί καύχημα αποκλειστικά εκείνων των γυναικών που εκπορνεύονται. Διότι δεν αρμόζει σε ελεύθερες και σώφρονες γυναίκες να υπερηφανεύονται για τέτοιου είδους δίχτυα. Επειδή και αυτό πάλι αποτελεί άλλη μία αφορμή ατιμίας, και όσο περισσότερο εξουσιάζουν τους άνδρες και τους επιβάλλουν σκληρότερες προσταγές, τόσο περισσότερο ντροπιάζουν τον εαυτό τους μαζί με εκείνους. Διότι δεν είναι η γυναίκα που υποδουλώνει τους άνδρες, αλλά εκείνη που δείχνει σεβασμό, η οποία καθίσταται σεβαστή και αξιότιμη σε όλους. Εάν όμως δεν ανέχονται τα δικά μας λόγια, ο νόμος του Θεού θα μπορέσει να τις αποστομώσει, λέγοντας τα εξής: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου, και αυτός θα σε κυριεύει· διότι κεφαλή της γυναίκας είναι ο άνδρας». Και από αλλού θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς σε πολλά σημεία ότι αυτό έχει νομοθετηθεί έτσι, και ότι αυτή είναι η ανέκαθεν καθιερωμένη τάξη. Ώστε, αποτελεί μεγάλη ασχημοσύνη όταν τα πάνω έρχονται κάτω, και η μεν κεφαλή τίθεται κάτω, το δε σώμα πάνω. Εάν δε αυτό είναι αισχρό στο πλαίσιο του γάμου, είναι πολλώ μάλλον αισχρό σε αυτήν τη συμβίωση, όπου το φοβερό δεν είναι μόνο τούτο, ότι δηλαδή η πράξη αυτή αποτελεί παράβαση του θείου νόμου, αλλά το ότι επισύρει χειρότερη φήμη και στη γυναίκα και στον εαυτό του. Διότι, εάν η εν λόγω συμβίωση είναι αισχρή, είναι πολύ χειρότερο βεβαίως το να υποδουλώνεται κανείς στη γυναίκα με την οποία συγκατοικεί· διότι η επικράτηση δεν αποφέρει παντού έπαινο, αλλά είναι δυνατόν και κάποιος που δεν επικρατεί να είναι αξιέπαινος, και κάποιος που επικρατεί να ασχημονεί.

Σε απάλλαξε ο Θεός από αυτό το βάρος· το «προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει» έχει καταργηθεί για εσένα διά της παρθενίας. Γιατί επισύρεις πάλι πάνω σου τη δουλεία; Ελεύθερη σε έκανε ο Χριστός, εσύ όμως δημιουργείς δυσκολίες στον εαυτό σου· αμέριμνη σε έκανε, εσύ όμως επινοείς μέριμνες.

Ότι όλα τα επίπονα της παρθενίας δεν μπορούν να αντισταθμίσουν ούτε καν μόνο τις ωδίνες του γάμου. Διότι τι τέτοιο υπομένει, πες μου, σε όλη της τη ζωή η παρθένος, σαν αυτό που υπομένει σχεδόν κάθε χρόνο η έγγαμη γυναίκα, η οποία σπαράσσεται από ωδίνες και οδυρμούς; Διότι τόσο μεγάλη είναι η τυραννία αυτού του πόνου, ώστε και η Θεία Γραφή, όταν θέλει να υποδηλώσει την αιχμαλωσία, την πείνα, τον λοιμό και τα πιο ανυπόφορα δεινά, όλα αυτά τα ονομάζει ωδίνες. Και ο Θεός, εξάλλου, το επέβαλε αυτό στη γυναίκα ως τιμωρία και κατάρα, δεν εννοώ την ίδια την τεκνοποίηση, αλλά το να γεννά με αυτόν τον τρόπο, με πόνους και ωδίνες· «Διότι με λύπες (πόνους)», λέει, «θα γεννάς τέκνα». Η παρθένος όμως βρίσκεται υπεράνω αυτής της ωδίνας και της κατάρας. Διότι Εκείνος που κατήργησε την κατάρα του νόμου, κατήργησε μαζί με εκείνην και τούτη.

Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη τη βαριά αμαρτία και καταδίκασε το κοινό γένος όλων των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε μόχθο. Η γυναίκα όμως, η οποία αμάρτησε βαρύτερα, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε η αμαρτία του Αδάμ, συγκρινόμενη με τη δική της, να μη θεωρείται καν αμαρτία —διότι, όπως λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση— αυτή, λοιπόν, που απατήθηκε και έπεσε σε παράβαση και ετοίμασε το δηλητηριώδες φάρμακο και για τον εαυτό της και για τον άνδρα της, καταδικάζεται σε μεγαλύτερη λύπη, η οποία είναι ικανή να την καταπονήσει περισσότερο και από τον ίδιο τον μόχθο. «Πολλαπλασιάζοντας», λέει, «θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πουθενά δεν γίνεται λόγος για κόπο, πουθενά για ιδρώτα, πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό και την τιμωρία που προέρχεται από αυτά, η οποία ισοδυναμεί με πόνους και αμέτρητους θανάτους, ή μάλλον είναι και κατά πολύ βαρύτερη. Και όμως, τι είναι χειρότερο από τον θάνατο; Αυτός δεν θεωρείται το κορύφωμα των ανθρώπινων κακών, το φοβερό και ανυπόφορο, που είναι άξιο για αμέτρητους θρήνους; Δεν όρισε ο Παύλος αυτόν ως τιμωρία για την πιο βαρύτατη παρανομία; Διότι για εκείνους που προσεγγίζουν αναξίως τα ιερά μυστήρια και συμμετέχουν στη φρικτή εκείνη τράπεζα, είπε ότι υφίστανται αυτή την τιμωρία, λέγοντας τα εξής: «Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί».

Διότι εκείνη μεν άκουσε από θεϊκή απόφαση το: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», ενώ αυτή το: «Χαίρε, κεχαριτωμένη»· εκείνη το: «Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου», ενώ αυτή το: «Ο Κύριος είναι μαζί σου». Τι λοιπόν άλλο να προσφέρουμε στη Μητέρα του Λόγου παρά λόγο; Ολόκληρη η κτίση ας συνεορτάσει και ας υμνήσει τον ιερότατο τοκετό της ιεράς Άννης· διότι γέννησε για τον κόσμο έναν αναφαίρετο θησαυρό αγαθών. Διότι μέσω αυτής ο Κτίστης αναδημιούργησε προς το καλύτερο ολόκληρη τη φύση, διά μέσου της ανθρωπότητας.

Βλέπε τη μυστική γέννηση της Παρθένου. Διότι δεν γνώρισε λοχεία και απέφυγε τα πάθη των μητέρων· επειδή κάθε τοκετός φθείρει την παρθενία και συνεπάγεται ωδίνες εξαιτίας του δίκαιου επιτιμίου της κατάρας, το «με λύπες θα γεννάς τέκνα». Αυτή όμως παραμένει παρθένος και πριν από τον τοκετό και μετά τη γέννηση· διότι Θεός ήταν Εκείνος που γεννήθηκε. Αυτή γίνεται μητέρα χωρίς πόνους και θεραπαινίδα του τοκετού της και αδίδακτη μαία, καθώς γέννησε υπερφυώς και χωρίς ωδίνες Αυτόν που προήλθε από αυτήν για χάρη της, σπαργανώνοντάς Τον και ανακλίνοντάς Τον στη φάτνη.

Διότι είναι ανάγκη να αποδίδει τα πάντα ο Θεός με ζυγό και μέτρο. Ο νους αποτελεί για τον καθένα μάρτυρα όσων διαλογίστηκαν στα κρυφά, και η συνείδηση αδέκαστο έλεγχο, και τον πλέον αψευδή από όλα. ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤʹ. — Περί της κατάρας που ειπώθηκε κάποτε από τον Κύριο, και τους προφήτες, και τους αποστόλους. «Είπε ο Κύριος στο φίδι: Επειδή το έκανες αυτό, επικατάρατο να είσαι από όλα τα κτήνη και από όλα τα θηρία της γης. Επάνω στο στήθος και στην κοιλιά σου θα πορεύεσαι, και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου. Και στη γυναίκα είπε: Θα πληθύνω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει. Στον δε Αδάμ είπε: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου, και από το δέντρο για το οποίο σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, εσύ έφαγες, επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως τον άρτο σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις.» «Είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος είπε: Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι είναι αυτό που έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί του βίου και του κόσμου τούτου· και ότι μέσα σε περισπασμό και μόχθο βρισκόμαστε και εμείς και ο βίος μας. «Και στη γυναίκα είπε: Θα πολλαπλασιάσω σε μεγάλο βαθμό τις λύπες και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει.» «Η διάνοια του ανθρώπου ρέπει με επιμέλεια προς τα πονηρά από τη νεότητά του.» «Μήπως δεν είναι τόπος δοκιμασίας ο βίος του ανθρώπου πάνω στη γη;» «Πονηρό περισπασμό έδωσε ο Θεός στους υιούς των ανθρώπων, για να περισπώνται εξαιτίας του.» «Κοινή είναι η κατάληξη για τον δίκαιο και για τον ασεβή, για τον αγαθό και για τον κακό, για τον καθαρό και για τον ακάθαρτο, για αυτόν που προσφέρει θυσίες και για αυτόν που δεν προσφέρει· όπως είναι ο αγαθός, έτσι είναι και ο αμαρτωλός· όπως είναι αυτός που ορκίζεται, έτσι και αυτός που φοβάται τον όρκο.»

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί γνωσιμαχούντων (εκείνων που αναγνωρίζουν και ομολογούν τις αμαρτίες τους). «Την ανομία μου την έκανα γνωστή, και την αμαρτία μου δεν την έκρυψα.» «Την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω, και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου.» «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή της απολογίας του.» «Πριν από την κρίση εξέταζε τον εαυτό σου, και στον καιρό της επίσκεψης του Θεού θα βρεις εξιλέωση.» «Να μην ντραπείς να ομολογήσεις τις αμαρτίες σου.» ΤΙΤΛΟΣ Ηʹ. — Περί των γυναικών: ότι πρέπει αυτές να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες και να μην κάνουν τίποτα χωρίς αυτούς. «Είπε ο Θεός στη γυναίκα: Προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει.» «Εάν μια γυναίκα υπανδρευτεί, και έχει πάνω της τάματα σύμφωνα με τη ρητή υπόσχεση των χειλιών της, όσα έθεσε ως δέσμευση για την ψυχή της, και τα ακούσει ο άνδρας της, και σιωπήσει απέναντί της την ημέρα που θα τα ακούσει, τότε θα ισχύσουν όλα τα τάματά της, και οι δεσμεύσεις της, τις οποίες έθεσε για την ψυχή της, θα ισχύσουν. Εάν όμως ο άνδρας της εκφράσει την άρνησή του την ημέρα που θα τα ακούσει, όλα τα τάματά της και οι δεσμεύσεις της, που έθεσε για την ψυχή της, δεν θα παραμείνουν σε ισχύ, διότι ο άνδρας της αρνήθηκε· και ο Κύριος θα την καθαρίσει.» «Η γυναίκα που τιμά τον δικό της άνδρα, θα φανεί σοφή σε όλους.» «Οι γυναίκες ας υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες όπως στον Κύριο· διότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, όπως και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας· και αυτός είναι κεφαλή του σώματος.»

Και έτσι, καθώς ο Αδάμ κατηγορούσε τη γυναίκα και η γυναίκα πάλι το φίδι, ρίχνοντας την ευθύνη ο ένας στον άλλον, ο Κριτής επιβάλλει καταλλήλως τις ποινές, αρχίζοντας από το φίδι, την αρχή του κακού, και λέει: «Επειδή το έκανες αυτό, είσαι καταραμένο πάνω από όλα τα κτήνη και πάνω από όλα τα θηρία της γης· με το στήθος και την κοιλιά θα πορεύεσαι, και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου. Και θα θέσω έχθρα ανάμεσα σε εσένα και στη γυναίκα, και ανάμεσα στο σπέρμα σου και στο σπέρμα της· αυτός θα σου πλήξει το κεφάλι, και εσύ θα του πλήξεις τη φτέρνα». Ιδού, το πιο φρόνιμο από όλα τα θηρία γίνεται περισσότερο από όλα καταραμένο, ως συνήγορος της αμαρτίας, και καταδικάζεται να έρπει με το στήθος και την κοιλιά και να μην ανασηκώνεται προς τα πάνω, αλλά να παραμονεύει τη φτέρνα όντας σκυμμένο προς τα κάτω, και να παραταθεί διαρκώς η έχθρα, επειδή συνέπραξε σε εχθρικά έργα. «Και στη γυναίκα είπε: Θα πολλαπλασιάσω υπερβολικά τις λύπες σου και τους στεναγμούς σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· επειδή προτίμησες, λέει, αντί για τη χαρά, τη λύπη και τους στεναγμούς, και αντί για την ισοτιμία με τον άνδρα, το να εξουσιάζεσαι και να κυριαρχείσαι από αυτόν, να είσαι πλέον καταδικασμένη σε αυτά. «

Εάν όμως ίσως δεν σου αρκούν αυτά ως απάντηση στο ερώτημά σου, άκουσε και κάτι άλλο πιο κύριο και πιο αληθινό. Διότι γνωρίζετε οπωσδήποτε πόσος είναι ο χρόνος της αμελούς παροικίας μου σε αυτόν τον τόπο —μιλώ σε άνθρωπο που γνωρίζει— και ότι σε τόσο μεγάλο διάστημα δεν βρήκα κανένα βιβλίο με τα πανίερα αναγνώσματα της πάντιμης Θεομήτορος ούτε κάποιο ιερό βιβλίο που να περιέχει τα αναγνώσματα των δεσποτικών εορτών. Όταν έφτασε δε αυτή η πάντιμη εορτή, η οποία είναι η απαρχή της σωτηρίας μας, τότε που από τα θεία υψώματα κατέβηκε πετώντας ο μέγας ταξιάρχης Γαβριήλ ο ασώματος, ο μέγιστος και θείος στρατιώτης του μεγάλου Βασιλέως, ο πρώτος θείος απόστολος της χάριτος και άριστος αρχιδιάκονος της σωτηρίας μας, φέρνοντας χαρμόσυνες ειδήσεις στην πάναγνη και παναγία και πανάμωμη Παρθένο και αναφωνώντας χαρμόσυνα το «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», λύνοντας το «με λύπες θα γεννάς τέκνα», το επιτίμιο της προμήτορος, και φέρνοντας τη συμφιλίωση του Θεού με τους ανθρώπους ύστερα από τη δίκαιη καταδίκη, καθώς και μια πραγματικά παράδοξη άμιλλα μεταξύ αγγέλων και ανθρώπων.

Σήμερα τα πλήθη των ασωμάτων και τα συστήματα των θνητών συνεορτάζουν τη γέννηση του Χριστού. Σήμερα το μεγαλείο της παρθενίας ο Χριστός, γεννηθείς από Παρθένο, το φανέρωσε και το διατράνωσε και εγκωμίασε αυτό το επίτευγμα που παλαιότερα ήταν δυσκατόρθωτο· διότι αυτό το αγγελικό αξίωμα ήταν άγνωστο στους ανθρώπους και αδύνατο να αποκτηθεί. Αφότου όμως ο Χριστός γεννήθηκε από Παρθένο, η ομορφιά της παρθενίας έγινε ταυτόχρονα και γνωστή και αξιοζήλευτη, και αυτό που πριν ήταν άγνωστο και ακατόρθωτο, έγινε σε όσους το επιθυμούν εύκολα γνωστό και εφικτό, με τη συνέργεια και τη χάρη του Θεού. Σήμερα η καταδίκη του προπάτορα και της προμήτορος Εύας έχει λυθεί· διότι για μεν τον πρώτο η καταδίκη ήταν το «επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου» και «με λύπες θα τρως από αυτήν» και «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου» και «στη γη θα επιστρέψεις» και τα εξής, για δε τη δεύτερη το «πολλαπλασιάζοντας θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τους στεναγμούς σου» και «με λύπες θα γεννάς τέκνα» και τα εξής. Αφότου όμως ειπώθηκε το «χαίρε, κεχαριτωμένη» και το «χαίρετε» και το «μη μεριμνάτε τι θα φάτε, αλλά ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού» και το «σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», έκτοτε λοιπόν έχει λυθεί και η προηγούμενη καταδίκη.

«Προς τον άνδρα σου θα είναι η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει» (Γεν. κεφ. γ΄ 16)· εάν δε θέλουν να μάθουν κάποιο νόημα, ας ρωτούν για αυτό στο σπίτι τους άνδρες τους· το ίδιο ακριβώς ορίζουν και οι Αποστολικές Διαταγές στο γ΄ βιβλίο, κεφ. στ΄· λέει δε και κάποιος θύραθεν σοφός, ότι στις γυναίκες η σιωπή αποτελεί στολίδι.

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

Αν πάλι κάποιος ισχυριστεί ότι το είπε αυτό επειδή θυμήθηκε την κυριαρχική απόφαση, δεν θα απείχε πολύ από τη θεοφιλή σκέψη. Ποιας απόφασης; Εκείνης που εξέδωσε κατά της Εύας, όταν εκείνη κατέστησε τον Αδάμ συμμέτοχο στην απάτη. Διότι τότε ακριβώς λέει: «με λύπες θα γεννάς τέκνα», υποτάσσοντας τον ανθρώπινο τοκετό σε λύπες και οδύνες, και επισφραγίζοντας την κατάρα με θλιβερή κατήφεια, εκεί από όπου ανέκυπταν ελπίδες χαράς. Στρέφοντας λοιπόν τον νου του σε αυτή την καταδίκη, ο Ιώβ σχεδόν εκφράζει τον θαυμασμό του για την απόφαση και υμνεί τον Δεσπότη, λέγοντας: «Όντως καταραμένη είναι η ημέρα κατά την οποία ο άνθρωπος, βάζοντας τέλος στις μητρικές ωδίνες, έρχεται στις ακτίνες του ήλιου».

Δραπετεύοντας έδειξα ότι η καταδίκη είναι νικηφόρα· με τη φυγή μου αποκάλυψα τα εγκλήματα, παρουσιάζοντας τα σφάλματα χωρίς υπεράσπιση. «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή μου έδωσε, και έφαγα». Βρήκε φιλάνθρωπο δικαστή, και βρήκε μια δικαιολογία που γεννά συμπάθεια. Καταφεύγει στην αδυναμία της Εύας, μετριάζοντας την αυστηρότητα του δικαστή. Ω, τι μακρόθυμος δικαστής! Επέτρεψε να συγκεντρωθεί όλη η αιτία στο φίδι, ώστε να καταστήσει ελαφρύτερο το έγκλημα για εκείνους που έπεσαν θύματα της επιβουλής. «Επικατάρατος να είσαι ανάμεσα σε όλα τα κτήνη και σε όλα τα θηρία της γης», επειδή εξέβρασες την αδικία ενάντια σε όλη την κτίση. Τους ουρανούς εξύβρισες, μολύνοντάς τους με το δηλητήριο του φθόνου. Τους αγγέλους λύπησες με την αποστασία, νομίζοντας ότι μειώνεις τον αριθμό εκείνων που υμνολογούν, μη γνωρίζοντας ότι με τον χωρισμό του χειρότερου πλεονάζει το καλύτερο. «Θα πληθύνω σε μεγάλο βαθμό τις λύπες σου» και τα εξής. Ω, της δεσποτικής συμπάθειας! Η αγανάκτηση, η οποία υπερβαίνει τον νόμο με τη φιλανθρωπία της, ορίζει λύπες και στεναγμούς, ώστε, υπομένοντας σε αυτές, να αποτινάξει τον θάνατο που προήλθε από την απόλαυση.

Ενώ απειλεί, ευαγγελίζεται τον πολλαπλασιασμό του γένους· ενώ λυπείται, υπόσχεται την αύξηση της διαδοχής· ενώ οργίζεται, την καθιστά μητέρα του κόσμου, οδηγώντας σε προκοπή αυτήν που έσφαλε. «Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Την παιδαγωγεί μέσω της κοιλίας, μέσω της οποίας οδηγήθηκε στο ολίσθημα. Αυτή που δέχθηκε τον απαγορευμένο καρπό, αυτή ας μαστιγωθεί με τους πόνους του τοκετού, περιορίζοντας τη βλάβη της προπετούς επιθυμίας, αντιπαραθέτοντας στον όφι τον πολλαπλασιασμό του γένους, και καταβάλλοντας μέσω των πολλών εκείνον που καυχήθηκε για τον έναν. Με λύπη γέννα με σωφροσύνη, επειδή με χαρά γέννησες με τρόπο ασύμφορο. «Και προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου». Καθιστά την Εύα υποταγμένη στον άνδρα· διότι η έλλειψη αρχής είναι ανώφελη σε εκείνους που δεν γνωρίζουν από μόνοι τους να σωφρονούν. «Και αυτός θα σε εξουσιάζει».

Ιδού, βρίσκομαι προ των ποδών σου, Παρθένε, Μητέρα άμωμε, και μέσω εμού όλο το γένος προσπίπτει στα ίχνη σου. Μην παραβλέψεις αυτούς που σε γέννησαν, επειδή αυτός που γέννησες αναγέννησε τώρα αυτούς που βρίσκονταν στη φθορά. Σπλαχνίσου εμένα τον πρωτόπλαστο Αδάμ που έχω φθαρεί στον Άδη, θυγατέρα, τον πατέρα σου που στενάζει. Βλέποντας τα δάκρυά μου, σπλαχνίσου με και στους οδυρμούς μου κλίνε το αυτί σου ευμενώς. Βλέπεις δε τα ράκη που φορώ, τα οποία μου ύφανε το φίδι. Άλλαξε την πενία μου ενώπιον εκείνου που γέννησες, Κεχαριτωμένη. — Ναι, ελπίδα της ψυχής μου, άκουσε κι εμένα την Εύα και απομάκρυνε το αίσχος εμού που γέννησα με πόνους, βλέποντας ότι εγώ η ταλαίπωρη λιώνω την ψυχή μου ακόμη περισσότερο από τους οδυρμούς του Αδάμ. Διότι αυτός, ενθυμούμενος την τρυφή του Παραδείσου, στρέφεται εναντίον μου κραυγάζοντας: Μακάρι να μην είχες βλαστήσει από την πλευρά μου. Καλό θα ήταν να μην σε είχα λάβει για βοήθειά μου, διότι δεν θα έπεφτα τώρα σε αυτόν τον βυθό.

Και εκεί μεν το «Με λύπες θα γεννάς τέκνα» έχει παντελώς εξαφανιστεί, αφού η γέννηση δημιούργησε την παγκόσμια χαρά, εδώ δε το «Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις» έχει πλήρως ακυρωθεί, αφού η ζωή έχει αποδείξει την έγερση εκ των νεκρών. Διότι το μεν επιτίμιο της Εύας ήταν το να γεννά τα παιδιά με λύπες, η δε κατάκριση του Αδάμ ήταν το να πέφτει στη γη και να φθείρεται, εξαιτίας της παράβασης που διαπράχθηκε και από τους δύο στον παράδεισο. Αλλά ήλθε και, μέσω της γέννησης και της έγερσής του, φανερώθηκε σε εμάς ο ελευθερωτής από αυτά και παντοδύναμος λυτρωτής. Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο δυνατό από τον Θεό. «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί, κατεβάζει στον Άδη και ανεβάζει», όπως είναι γραμμένο, και δεν θα μπορούσε να υπάρξει τίποτα που να αντιστέκεται στις παντοδύναμες βουλές του. Διότι τα χέρια του παιδεύουν εξαιτίας των αμαρτημάτων, και πάλι θεραπεύουν εξαιτίας της μεγάλης του αγαθότητας. Αλλά τι να γίνω; Ή τι άξιο των όσων βλέπουμε να πω; Διότι στερούμαι και λόγου και γλώσσας και στόματος που να μπορούν να εκφράσουν τα θαυμάσια αυτών των θεόδοτων εορτών.

Οδυνηρή η αταξία, θλιβερή η ακαρπία. Κραύγασαν οι δίκαιοι, δηλαδή στον οικείο τους παράδεισο. Για ποιο λόγο; Επειδή ακριβώς από τον παράδεισο προήλθε η θλιβερή αμαρτία, εκεί λέει στην προμήτορα ο Θεός των όλων: Θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η αποστροφή σου. Τι κραύγασαν;

Επειδή, λοιπόν, στην Εύα ο Κύριος είπε, «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», τη λύπη αυτή καταργεί η χαρά την οποία ο άγγελος προσφέρει στην Παρθένο, λέγοντας: «Χαίρε, κεχαριτωμένη»· και επειδή η Εύα είχε βρεθεί υπό κατάρα, αυτή ακούει να αποκαλείται ευλογημένη. Συλλογιζόταν δε περί του ασπασμού τι είδους να ήταν αυτός, μήπως άραγε ήταν άτοπος και ανήθικος, ως προερχόμενος από άνδρα προς νέα κόρη, ή αν ήταν θεϊκός· επειδή και η αναφορά στον Θεό εμπεριέχεται στον ασπασμό, με το, «Ο Κύριος μετά σου».

Κατάλληλα λοιπόν σε εκείνες μεν απηύθυνε το «Χαίρε», διότι είχαν καταδικαστεί να γεννούν με λύπες· ενώ στους άνδρες το να ειρηνεύουν, εξαιτίας των πολέμων που θα αντιμετώπιζαν ένεκα του κηρύγματος. Συγχρόνως όμως φανερώνει και τα κατορθώματα του σταυρού· και αυτά ήταν η ειρήνη. Γι' αυτό και λέει: Επειδή μέσω του σταυρού κατορθώθηκε η ειρήνη, σας στέλνω στο κήρυγμα. Παρηγορώντας τους και ενθαρρύνοντάς τους, λέει: «Καθώς με απέστειλε ο Πατέρας, κι εγώ στέλνω εσάς». Διότι αναλαμβάνετε το δικό μου έργο, λέει, ώστε να έχετε θάρρος, επειδή θα είμαι μαζί σας. Πρόσεξε και την αυθεντία του· δεν είπε ότι θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου και θα σας στείλει, αλλά, «Εγώ σας στέλνω». Φυσάει δε επάνω τους, και τους δίνει Άγιο Πνεύμα, όχι παρέχοντάς τους τώρα την τέλεια δωρεά του Αγίου Πνεύματος (διότι αυτήν έμελλε να τη δώσει κατά την Πεντηκοστή), αλλά καθιστώντας τους κατάλληλους για την υποδοχή του Πνεύματος. Διότι το «Λάβετε Πνεύμα Άγιον», σημαίνει αντί αυτού: Γίνετε κατάλληλοι για να λάβετε το Πνεύμα. Μπορούμε δε να πούμε, ότι τους έδωσε κάποια εξουσία και πνευματική χάρη, όχι για να ανασταίνουν νεκρούς και να κάνουν θαύματα, αλλά για να συγχωρούν τα αμαρτήματα.