Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:17

Θαύμα καινούργιο και παράδοξο, και γνώρισμα μιας αληθινά μεγάλης νίκης! Διότι αυτόν που δίκασαν ως άνθρωπο, αυτόν όταν πλέον πέθαινε τον προσκυνούσαν ως Θεό· και αυτόν που εξουθένωναν ως ευτελή, αυτόν τον ομολογούσαν βασιλιά· και σε αυτόν από τον οποίο αφαίρεσαν τα συνηθισμένα ιμάτια, του φόρεσαν πορφύρα· και αυτόν που ύβριζαν χωρίς να ξέρουν ποιος είναι, αυτόν τον αποκαλούσαν προφήτη ακόμη και άθελά τους· και σε αυτόν που περιέπαιζαν χτυπώντας τον, σε αυτόν απέδιδαν τα σύμβολα της νίκης: την κόκκινη χλαμύδα, το ακάνθινο στεφάνι και τον κάλαμο. Διότι, έστω και αν τα έπρατταν αυτά για να τον υβρίσουν, ωστόσο αγνοούσαν ότι, ακόμη και άθελά τους, κατατροπώνονταν από αυτόν. Επειδή δηλαδή, εξαιτίας της αμαρτίας, η γη είχε μολυνθεί με φόνους από τον διάβολο, και ήταν βαμμένη με αίματα περισσότερο παρά με ύδατα, αφού από την αρχή άνοιξε και δέχθηκε το αίμα του δίκαιου Άβελ, και έπειτα πλέον οι άνθρωποι ανέμειγαν αίματα με αίματα, σύμφωνα με το γραμμένο: «Κατάρα και ψεύδος, και κλοπή, και μοιχεία έχουν ξεχυθεί πάνω στη γη, και αναμειγνύουν αίματα με αίματα». Και για τον λόγο αυτόν η γη ήταν καταραμένη, καθώς λέει ο Θεός: «Και τώρα επικατάρατη είναι η γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του Άβελ του αδελφού σου». Αλλά και πρωτύτερα ο Δεσπότης την είχε καταραστεί εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, λέγοντας: «Επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου». Και γενικά τα πάντα ήταν γεμάτα από αίματα, και αγκάθια φύτρωναν παντού εξαιτίας της κατάρας.

Απόκριση: Θα τους δοθεί τόπος κατοικίας σε ένα μέρος, όμως δεν θα αφανιστούν ολοκληρωτικά. Ερώτηση 75: Γιατί τον μεν Κάιν τον καταράστηκε ο Θεός, λέγοντας: «Επικατάρατος να είσαι εσύ από τη γη»· ενώ στην περίπτωση του Αδάμ επέβαλε την κατάρα στη γη, λέγοντας: «Επικατάρατη η γη στα έργα σου;» Απόκριση: Διότι ο μεν Κάιν αρνήθηκε τον Θεό αποκρύπτοντας το αμάρτημα, γι' αυτό και επέφερε στον εαυτό του μεγαλύτερη καταδίκη. Ο δε Αδάμ, επειδή ομολόγησε, απομάκρυνε από τον εαυτό του τη μεγάλη τιμωρία· διότι όποιος εξομολογείται τα πταίσματά του επιτυγχάνει άφεση.

Αυτά δεν οδηγούν στην κατά Θεόν προκοπή, αλλά μάλλον στην κατά διάβολον προκοπή. Αυτά δεν ανασύρουν από τον βόρβορο, αλλά καταποντίζουν στον βόρβορο. Αυτά είναι τα ζιζάνια που έσπειρε ο εχθρός στον αγρό του οικοδεσπότη. Αυτές είναι οι άκανθες που φύτρωσαν στη γη την καταραμένη από τον Δεσπότη Θεό. Όλα ψεύδος, όλα σκότος, όλα πλάνη, όλα αλλοτρίωση από τον Θεό.

ΕΡΩΤΗΣΗ 46. Εάν εκείνος που ανέχεται κάποιον άλλον στο να διαπράξει αμαρτία, είναι ένοχος για την αμαρτία. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αυτή η κρίση είναι φανερή από τα λόγια του Κυρίου προς τον Πιλάτο, όταν είπε: «Εκείνος που με παρέδωσε σε εσένα έχει μεγαλύτερη αμαρτία». Διότι είναι σαφές από αυτό ότι και ο Πιλάτος, επειδή ανέχθηκε εκείνους που τον παρέδωσαν, είχε αμαρτία, έστω και μικρότερη. Αυτό το αποδεικνύει φανερά και ο Αδάμ που ανέχθηκε την Εύα, καθώς και η Εύα που ανέχθηκε το φίδι· διότι κανείς από αυτούς δεν θεωρήθηκε αθώος ώστε να αφεθεί ατιμώρητος. Και αυτή η ίδια η αγανάκτηση του Θεού εναντίον τους το καταδεικνύει αυτό συγκεκριμένα· διότι, όταν ο Αδάμ αντί για απολογία προέβαλε τη δικαιολογία: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε, και έφαγα», ο Θεός του αποκρίνεται: «Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου έδωσα την εντολή από αυτό μόνο να μην φας, επικατάρατη να είναι η γη στα έργα σου», και τα εξής.

Εάν η Εύα είχε νηστεύσει από το δέντρο, δεν θα είχαμε τώρα ανάγκη από αυτήν τη νηστεία. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Ασθενήσαμε εξαιτίας της αμαρτίας· ας θεραπευθούμε δια της μετάνοιας· η μετάνοια όμως χωρίς νηστεία είναι αδρανής. Καταραμένη είναι η γη, αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει. Προστάχθηκες να σκυθρωπάζεις, και όχι να ζεις μέσα στην τρυφή. Δια της νηστείας απολογήσου στον Θεό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔʹ Και θα ελεήσει ο Κύριος τον Ιακώβ και θα εκλέξει τον Ισραήλ. Νομίζω πως έχει λογική το ότι η λέξη «ελεήσει» έχει χρησιμοποιηθεί για τον Ιακώβ, το οποίο αποτελούσε το όνομά του μέχρι την πάλη του, ενώ το «θα εκλέξει» για τον Ισραήλ, όνομα το οποίο δόθηκε ως έπαθλο στον πατριάρχη για αυτήν την πάλη. Διότι αυτός που ελεείται φανερώνει μια κατάσταση πιο ταπεινή, ενώ αυτός που εκλέγεται μια κατάσταση ανώτερη. Επομένως το χωρίο «Ο Κύριος θα ελεήσει μεν τον Ιακώβ, θα εκλέξει δε τον Ισραήλ», είναι όμοιο με το εξής: «Ιακώβ ο δούλος μου, θα τον βοηθήσω· Ισραήλ ο εκλεκτός μου, αυτόν αποδέχθηκε η ψυχή μου». Διότι το μεν όνομα Ιακώβ λαμβάνεται για εκείνον που βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της βασικής κατήχησης και είναι σωματικός, ενώ το Ισραήλ για εκείνον που βρίσκεται σε ανώτερη και πνευματική κατάσταση. Γενικά δε, ο Ιακώβ και ο Ισραήλ θα αναπαυθούν στη γη τους, στη γη εκείνη για την οποία έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· η οποία δεν αποτελεί μέρος αυτής εδώ της γης, η οποία έχει βρεθεί υπό κατάρα, και από την οποία τρέφεται με λύπες και κόπους όλες τις ημέρες της ζωής του αυτός που την καλλιεργεί. Θα προστεθεί δε και ο γηώρας στον Ιακώβ και στον Ισραήλ, που αναπαύεται στη γη του. Αυτός που κοπιάζει για τη γη, ο προσήλυτος, αυτός είναι ο γηώρας. Ίσως αυτός να είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος προστίθεται στον Ιακώβ, και τον οποίο η Γραφή ονομάζει γηώρα, επειδή είναι σαν πάροικος και προσήλυτος.

Η πονηρία αποτελεί βεβαίως ένα ιδιαίτερο κακό σε σύγκριση με τις υπόλοιπες αμαρτίες· γι' αυτό θαυμάσια ο λόγος (της Γραφής) αποκάλεσε άλλον τον αμαρτωλό και άλλον τον πονηρό: «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού». Ορισμένοι δε όρισαν καθόλου άστοχα την πονηρία ως εκούσια κακοποιία· διότι άλλο είναι το να κάνει κανείς κακό από άγνοια και σαν να νικιέται, και άλλο να θέλει ακριβώς αυτό, το να κάνει δηλαδή κακό· το οποίο είναι και η πονηρία, εξαιτίας της οποίας και ο διάβολος ονομάζεται πονηρός. <Εκείνοι όμως που υπομένουν τον Κύριο, αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.> (A f. 193 b, B f. 126 b) Επειδή συνηθίζουμε κάπως πάντοτε να απομακρυνόμαστε από τα πονηρά, ωθούμενοι προς το καλύτερο από τον φόβο της τιμωρίας, και να κατευθυνόμαστε στο να ζούμε σύννομα από την επιθυμία των χαρισμάτων του Θεού, για τον λόγο αυτό, αφού ο Ψαλμωδός έδειξε ότι το τέλος όσων πονηρεύονται είναι ολέθριο, προσθέτει ότι αυτοί που υπομένουν τον Κύριο, δηλαδή όσοι κατορθώνουν τον ευδόκιμο βίο μέσω της καρτερίας και της υπομονής, θα κληρονομήσουν τη γη· η οποία δεν αποτελεί μέρος αυτής της γης που βρίσκεται υπό κατάρα, την οποία με λύπες τρώει όλες τις ημέρες του εκείνος που την καλλιεργεί, αλλά εκείνη τη γη που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους. Διότι κλήρος τους είναι η καλλίπολη των αγίων, η ιερή και άνω. Επειδή εκεί θα συνυπάρξουν με τους χορούς των αγγέλων, δοξολογώντας ακατάπαυστα τον Θεό που τους έδωσε την κληρονομιά, και ο οποίος έγινε χορηγός των υπέρλογων χαρισμάτων σε αυτούς.

Διότι δεν υπήρχε ακόμη κανένας τρόπος αμαρτίας πάνω στη γη, εφόσον ο άνθρωπος ήταν ένας και μόνος. Για να τεθεί όμως και υπό νόμον, επινοήθηκε για αυτόν κάποιος τρόπος τήρησης εντολής: «Από κάθε δέντρο», λέει, «που βρίσκεται στον παράδεισο, μπορείς να τρως ελεύθερα. Από το δέντρο όμως της γνώσης του καλού και του πονηρού, να μην φάτε από αυτό. Και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε». Έπειτα, αφού αφαιρέθηκε μία πλευρά του Αδάμ, πλάθεται η γυναίκα, για να τον βοηθήσει στη γέννηση παιδιών, και για να συμβιώσει μαζί του ως ομογενής, και πράγματι ζούσαν μαζί με απλότητα. Επειδή όμως αυτή παρασύρθηκε από τις συκοφαντίες του διαβόλου στην παράβαση, και έφαγε από το απαγορευμένο δέντρο· και συμπαρασύρθηκε στην πτώση μαζί της και ο ίδιος ο προπάτορας Αδάμ, η ανθρώπινη φύση καταδικάστηκε αμέσως σε θάνατο. Και στη μεν γυναίκα ο Θεός είπε, «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», στον δε Αδάμ, «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου». Και επιπλέον, εκδιώχθηκαν από τις πολυπόθητες και αρχικές τους κατοικίες και από την τρυφή του παραδείσου. Και τότε μόλις αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί και χωρίς ενδύματα, και ότι είχαν πλέον ανάγκη από ρούχα· και γι' αυτό ο Θεός, επειδή τους σπλαχνίστηκε, τους έδωσε δερμάτινους χιτώνες. Και αναγνώριζαν πλέον τη γη ως μητέρα τους, και υποτάχθηκαν στα δεσμά της φθοράς, και νομίζω δεν τους έλειψε απολύτως τίποτα από όσα οδηγούν στην έσχατη ταλαιπωρία.

ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΩΝ ΑΝΑΓΩΓΙΚΩΣ ΕΡΜΗΝΕΥΟΜΕΝΩΝ ΡΗΤΩΝ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ, που σταχυολογήθηκε συνοπτικά και με σαφέστερη διατύπωση, από τα έργα του θεσπέσιου Κυρίλλου, του μεγάλου Μαξίμου, και των υπολοίπων εξηγητών. ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΓΕΝΕΣΕΩΣ. Επικατάρατη η γη εξαιτίας των έργων σου.

Καταραμένη γη στα έργα του Αδάμ είναι η σάρκα του νου που έγινε γήινος· έργα του οποίου είναι τα πάθη της ατιμίας. Γι' αυτό και είναι καταραμένη. Αυτή η σάρκα τού βγάζει, σαν αγκάθια, τις μέριμνες και τις φροντίδες· και σαν τριβόλια, τους πειρασμούς και τους κινδύνους, και ως προς το λογιστικό και ως προς το θυμικό και ως προς το επιθυμητικό. Το δε «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου», θα μπορούσε να εκληφθεί και για την πράξη και για τη θεωρία· διότι με τον κόπο της πρακτικής θα φας τον άρτο της θεωρητικής.

Έλαβε καταδίκη ο Αδάμ: καταραμένη η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει. Γι' αυτό ο Ιησούς λαμβάνει τα αγκάθια, για να λύσει την καταδίκη. Και γι' αυτό ετάφη στη γη, ώστε η καταραμένη γη αντί για κατάρα να δεχθεί την ευλογία. Τον καιρό της αμαρτίας περιβλήθηκαν με φύλλα συκιάς. Γι' αυτό και ο Ιησούς έδωσε τη συκιά ως το τέλος των σημείων.

Κανείς λοιπόν, αδελφοί, ας μην απελπιστεί για τη σωτηρία του. Ο Σαμψών εκείνος, ο ισχυρός στους πολέμους, ο οποίος προαναγγέλθηκε πριν από τη γέννησή του, όπως ο άγγελος διέταξε τη μητέρα του να μην πιει τίποτα από όσα παράγει η άμπελος ούτε σίκερα (το να μην πίνει ήταν υπόθεση νηστείας και εγκράτειας). Και όσο μεν ήταν οχυρωμένος με τη νηστεία, την προσευχή και τη μετάνοια, οι αλλόφυλοι έπεφταν κατά χιλιάδες, οι πύλες των πόλεων ξεριζώνονταν, και τα λιοντάρια έπεφταν από τη δύναμη του δικαίου. Όταν όμως βύθισε τον εαυτό του στη μέθη, έγινε υποχείριο και περίγελος στους αλλοφύλους. Ας νηστέψουμε λοιπόν, αδελφοί, για να επιστρέψουμε στον παράδεισο, από τον οποίο εκπέσαμε. Εάν ο Αδάμ είχε νηστέψει και είχε τηρήσει την εντολή, δεν θα είχαμε πέσει εμείς στα πάθη της ατιμίας· δεν θα είχαμε καταδικαστεί να εργαζόμαστε τη γη· δεν θα είχαν αναφυτρώσει οι τρίβολοι, και δεν θα είχε σφραγιστεί η καταδίκη μας με λύπες· διότι τέτοιοι είναι οι μισθοί της αμαρτίας. Αλλά εμείς, αγαπητοί, πάντοτε και διαρκώς ας εξομολογούμαστε, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, ότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα.

Όπως, λοιπόν, αποδείξαμε ότι τα σχετικά με την οικονομία του Κυρίου μας λέγονται μεν ανθρωπίνως, δεν στερούνται όμως προγνώσεως (διότι κανένας από τους σώφρονες δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι Εκείνος αγνοούσε πού είχαν θέσει τον Λάζαρο, όντας κοντά στον τόπο, παρόλο που ρωτούσε για τον λόγο που προαναφέραμε, ενώ προηγουμένως βρισκόταν μακριά στη Γαλιλαία και είχε φανερώσει από μόνος Του ότι ο Λάζαρος πέθανε), έτσι και σχετικά με την Παλαιά Διαθήκη αναλύουμε αυτά τα ζητήματα με σύνεση. Το ότι ο Θεός είπε «Αδάμ, πού είσαι;» δεν ήταν επειδή αγνοούσε, αλλά επειδή ήθελε να δείξει από ποιο ύψος σε ποιο βάθος αίσχους είχε εκπέσει ο Αδάμ. Το ίδιο ισχύει και για το «πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;»· [ήθελε να δείξει] ότι αυτόν που όφειλες να έχεις διαρκώς στην αγκαλιά σου και να είσαι πάντα μαζί του, αυτόν εσύ τον έριξες στη γη. Διότι αποδεικνύει από τα όσα ακολουθούν ότι δεν ρωτούσε από άγνοια, αλλά ελέγχοντάς τον, με το να πει: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου και επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου»· «διότι, ιδού», λέει, «η φωνή του βοά προς εμένα». Και το «πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» δεν το είπε από άγνοια. Αφού πώς θα μπορούσε να το αγνοεί Εκείνος που γνώριζε ότι εκείνη γελούσε μέσα στο σπίτι; Επομένως, ρωτούσε όχι επειδή αγνοούσε, αλλά για να προβάλει [το παράδειγμα] ώστε οι θυγατέρες της που «επαγγέλλονται θεοσέβεια» να διδαχθούν τη διαγωγή της, όταν επιχειρούν να διακονήσουν τους αγίους από τους δικούς τους κόπους.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Διότι γι' αυτόν τον σκοπό έχει κατασκευαστεί το στοιχείο της γης, ώστε εκείνοι που διαβιούν σε αυτήν να προσφέρουν καρπούς ευσέβειας· όμως, εξαιτίας της παράβασης του πρώτου ανθρώπου ειπώθηκε: «Επικατάρατη η γη εξαιτίας των έργων σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει». Αλλά αυτός δεν ήταν ο κατά φύσιν καρπός της γης, παρά αποτελούσε πρόρρηση της παρά φύσιν κακίας που επρόκειτο να βλαστήσει σε αυτήν.

Αυτά ακριβώς έχουν εκπληρωθεί κατά την παρουσία του Σωτήρος μας, κατά την οποία ευδόκησε ο Θεός, καταξιώνοντάς την (τη γη) με την έλευση του Χριστού Του. Διότι παλαιά είχε ειπωθεί στον πρωτόπλαστο: «Γη είσαι και εις γην θα επιστρέψεις» και «Επικατάρατη είναι η γη στα έργα σου»· και κάποιος άλλος από τους προφήτες έλεγε: «Κατάρα και φόνος και ψεύδος, και κλοπή και μοιχεία έχουν εξαπλωθεί πάνω στη γη· και αίματα με αίματα αναμειγνύονται». Όταν όμως επεδήμησε στη γη ο Υιός του Θεού, και ανέλαβε σώμα από γη, συντελέστηκε μεταβολή των προηγούμενων κακών, και ολόκληρο το στοιχείο της γης, αντί της προηγούμενης κατάρας, μετέλαβε την ευλογία του Θεού, και εκκλησίες και προσευκτήριοι οίκοι αφιερωμένοι στον Θεό ιδρύθηκαν σε όλη την οικουμένη. Γι' αυτό τώρα αναφέρεται: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου»· ενώ σε άλλα σημεία: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη», και πάλι: «Ψάλατε στον Κύριο, πάσα η γη». Εύλογα, λοιπόν, έχει λεχθεί ότι η γη ανήκει στον ίδιο τον Κύριο, σύμφωνα με το: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου». Διότι δεν είναι μόνο κτίσμα και δημιούργημά Του, αλλά έχει γίνει και κτήμα Του διά μέσου των όσων ελέχθησαν.

Διότι και ο Κύριος θα δώσει χρηστότητα, και η γη μας θα δώσει τον καρπό της. Παλαιότερα μεν, όταν η γη βρισκόταν υπό κατάρα, έβγαζε αγκάθια και τριβόλια, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει»· τώρα όμως, που τέτοια αγαθά έχουν έλθει σε αυτήν, κατά συνέπεια λέγεται ότι και αυτή αποδίδει τον αρμόζοντα καρπό, εφόσον ακριβώς έλαβε τη χρηστότητα από τον Κύριο.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Αλλά ο θάνατος που επήλθε στην ψυχή εξαιτίας της παραβάσεως, όχι μόνο αχρηστεύει την ψυχή και καθιστά τον άνθρωπο καταραμένο, αλλά και το ίδιο το σώμα, αφού το καταστήσει πολύμοχθο, πολυπαθές και φθαρτό, στο τέλος το παραδίδει στον θάνατο. Διότι τότε, μετά τη νέκρωση του εσωτερικού ανθρώπου εξαιτίας της παραβάσεως, άκουσε ο χοϊκός Αδάμ ότι «καταραμένη θα είναι η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει, και με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις».

Επειδή όμως οι προπάτορες του γένους συμφώνησαν με τον Σατανά, αντίθετα με τη θέληση του Πλάστη, και απογυμνώθηκαν από τα φωτεινά και ζωοποιά ενδύματα της άνωθεν αίγλης, έγιναν και αυτοί, αλίμονο, νεκροί κατά το πνεύμα, όπως ο Σατανάς. Επειδή δε ο Σατανάς δεν είναι μόνο νεκρό πνεύμα, αλλά και νεκρώνει όσους τον πλησιάζουν, και καθώς σε αυτούς που συμμετείχαν στη νέκρωσή του υπήρχε και σώμα στον καθένα, μέσω του οποίου ολοκληρώθηκε και έγινε πράξη η θανατηφόρα συμβουλή, τα πνεύματά τους, έχοντας γίνει νεκρά και νεκροποιά, μεταδίδουν τη νέκρωση και στα ίδια τους τα σώματα. Και το ανθρώπινο σώμα θα είχε διαλυθεί αμέσως επιστρέφοντας στη γη, αν δεν συγκρατούνταν από ανώτερη πρόνοια και δύναμη και δεν υπέμενε την απόφαση Εκείνου που συγκρατεί τα πάντα μόνο με τον λόγο Του. Αυτός συγκράτησε και ανέβαλε, όπως αναφέραμε πρωτύτερα, την απόφαση του σωματικού θανάτου, και όταν την εξέδωσε, με βαθιά σοφία και υπερβολική φιλανθρωπία, ταμίευσε την πρακτική εκπλήρωσή της για το μέλλον. Διότι δεν είπε στον Αδάμ «επειδή έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου έδωσα εντολή να μην φας, επίστρεψε εκεί από όπου προήλθες», αλλά, αφού παρέθεσε πολλά ενδιάμεσα, τα οποία υποδηλώνουν το διάστημα της επίγειας ζωής, τότε πρόσθεσε: «διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», χωρίς να προστάζει ούτε και εδώ, αλλά προαναγγέλλοντας και παραχωρώντας και μη εμποδίζοντας αυτό που επρόκειτο να συμβεί σύμφωνα με τη θεία δίκη.

Και τα άγρια και τα ήμερα, και τα εξημερωμένα και τα ατίθασα ζώα, παρέμεινε το καθένα έχοντας τη φωνή που του είχε κληρωθεί εξ αρχής· κι εγώ, ο άρχοντάς τους, έχω ατιμαστεί; Και για εκείνα μεν οι τιμές παραμένουν αμετακίνητες, ενώ εγώ εξέπεσα από τις δωρεές του Θεού; Και ποιο τόσο μεγάλο αμάρτημα έχω διαπράξει; Δεν αρκούσαν οι προηγούμενες τιμωρίες; Μου έδωσε τον παράδεισο, και με εξέβαλε από τον παράδεισο· ζούσα βίο αταλαίπωρο και απαλλαγμένο από πόνους, και με καταδίκασε σε ιδρώτα και μόχθο· άσπαρτα και ανόργωτα τα παρείχε όλα σε μένα η γη, και τη διέταξε να βγάλει αγκάθια και τριβόλια, και σε αυτήν με επέστρεψε πάλι· με τιμώρησε με θάνατο· το γένος των γυναικών το τιμώρησε υποβάλλοντάς το σε ωδίνες και πόνους. Δεν αρκούσαν αυτά ως τιμωρία, αλλά και από τη φωνή μου με απέβαλε και με αποστέρησε από αυτήν την τιμή, ώστε να αποστρέφομαι τους ομόφυλους και ομογενείς μου σαν να ήταν θηρία, αφού η διαφορά της φωνής υψώνει τείχος στη μεταξύ μας συναναστροφή. Γι' αυτό μεγάλωσα την αντίθεση, ώστε, όταν προβάλω τη λύση, η νίκη να γίνει λαμπρότερη. Εάν ήθελε, λέγει, να με εκβάλει από όλα αυτά, για ποιον λόγο μου τα έδινε εξ αρχής; Θέλετε να προβάλω τη λύση από αυτό το ίδιο το επιχείρημα, από την ίδια την απλή αυτή αντίρρηση;

Είπε ο Αδάμ: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο και έφαγα». Ω, πρόφαση που στερείται κάθε λογικής! Ω, απολογία που δεν ωφελεί αυτόν που ομιλεί! Ω, λέξη πικρή, που δεν διασώζει εκείνον που την προφέρει! Τη γυναίκα σού την έδωσα ως βοηθό και όχι για να σε εξουσιάζει· ως συμπαραστάτρια και όχι ως κυρίαρχο· ως ομόγνωμη και όχι ως δασκάλα· ως σύζυγο και όχι ως άρχουσα· υπό την εξουσία σου και όχι ανώτερή σου· για να συμπορεύεται μαζί σου και όχι για να σε καταδυναστεύει. Γι' αυτό, επειδή έδωσες ακρόαση στον εχθρό και εμένα παράκουσες, δέξου την τέλεια τιμωρία, την οποία δεν θα κλονίσουν οι μακροί αιώνες, της οποίας τα όρια κανείς δεν θα υπερβεί, και το πέλαγος της οποίας κανείς που φέρει σώμα και έρχεται στον κόσμο δεν πρόκειται να διαπλεύσει. Πρόσεξε, Αδάμ: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο για το οποίο σου έδωσα εντολή, από αυτό και μόνο να μην φας, επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως το χορτάρι του αγρού. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις.

Σε ποιον κοπετό να ξεσπάσω; Ποιον κλαυθμό να θρηνήσω; Ποια ταπείνωση να ασπαστώ; Ποια τραγωδία να ξεκινήσω; Ποιον στεναγμό να αναπέμψω; Ποια οδύνη να καταπαύσω; Την τωρινή; Την μετέπειτα; Αυτήν στα καταχθόνια; Αυτήν με τον ιδρώτα του προσώπου; Τη βλάστηση των ακανθών; Την επιτίμηση της γης; Δεν αντέχω τα απομεινάρια της λύπης, δεν αντέχω τον στεναγμό, δεν αντέχω να κάθομαι απέναντι από την τρυφή σου και να σε βλέπω. Διότι έγινα ξένος προς τη διαμονή σου, ξένος προς την κατοικία σου, αλλότριος προς την αιώνια απόλαυση, και κατέστησα τον εαυτό μου ξένο προς τον Θεό με τη δική μου θέληση. Ξένος από εδώ και στο εξής θα γίνω προς τη θεωρία και την όρασή σου. Πλέον δεν θα απολαύσω την τρυφή σου, πλέον δεν θα ευφρανθώ από τη μακαριότητά σου, πλέον δεν θα απολαύσω τη θέα σου, πλέον δεν θα φωτιστώ από τη λαμπρότητά σου, πλέον δεν θα κατοικήσω μέσα σου. Όλα έγιναν μάταια για μένα· όλα παρήλθαν σαν σκιά· όλα διάβηκαν σαν όνειρο· όλα αφανίστηκαν σαν ανύπαρκτα από τα μάτια μου. Αν μπορείς, παρακάλεσε έστω εσύ τον Πλάστη, ώστε να μη χωριστώ από τη συμβίωσή σου. Κύρτωσε τα δέντρα σου, και πέσε ικετευτικά μπροστά στον Εύσπλαχνο, και με τον ήχο των φύλλων σου ανακραύγασε με δύναμη. Πανόλβιος έγινες με το πρόσταγμα του Δεσπότη, και έχεις παρρησία ως οίκος του Θεού μας. Ύψωσε σαν μάτια τα είδη των καρπών σου, και σαν εύλαλο στόμα την ευωδία των φυτών σου, για να παραμείνεις ανοιχτός σε εκείνον που σε αγάπησε.

Ποιος είναι ο αίτιος της αφαίρεσης εκείνου του θαυμαστού ενδύματος, με το οποίο ήσουν περιβεβλημένος; Ποια είναι αυτή η ξαφνική μεταβολή; Ποια τόσο σφοδρή καταιγίδα καταπόντισε τόσο γρήγορα όλο σου το φορτίο; Τι συνέβη, και επιχειρείς να κρυφτείς από Εκείνον που σε ευεργέτησε τόσο πολύ και σε ύψωσε σε τόση τιμή; Ποιον φοβήθηκες και φροντίζεις τώρα να μείνεις κρυμμένος; Μήπως παρουσιάστηκε κάποιος κατήγορος; Μήπως εμφανίστηκαν μάρτυρες; Από πού σε κυρίευσε τόση δειλία και φόβος; «Τη φωνή σου άκουσα», λέει, «καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, διότι είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Από πού προήλθε σε σένα η γνώση της γυμνότητάς σου; Πες μου· τι είναι αυτό το νέο και παράδοξο; Ποιος θα μπορούσε ποτέ να σου το φανερώσει αυτό, εάν εσύ ο ίδιος δεν γινόσουν στον εαυτό σου ο αίτιος αυτής της ντροπής; Εάν δεν είχες φάει από το δέντρο εκείνο, από το οποίο και μόνο σου έδωσα εντολή να μη φας; Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη και την υπερβολή της ανεξικακίας Του.

Θ΄. Ας δούμε λοιπόν τι λέει στον άνδρα μετά τη γυναίκα, και ποια τιμωρία επιβάλλει και σε αυτόν. Στον δε Αδάμ είπε: «Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου είχα δώσει την εντολή να μην φας μόνο από αυτό, και έφαγες από αυτό, καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου. Με θλίψεις θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως το χορτάρι του αγρού. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις».

Μεγάλη και άφατη αποδεικνύεται και από αυτό η μέριμνα του Δεσπότη για τον άνθρωπο· ας ακούσουμε όμως με ακρίβεια καθένα από τα λεγόμενα: «Στον δε Αδάμ είπε: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου, και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, από αυτό έφαγες». Επειδή άκουσες, λέει, τη γυναίκα σου και έφαγες από το δέντρο, και προτίμησας τη δική της συμβουλή από τη δική μου εντολή, και δεν θέλησες να απέχεις από το ένα και μοναδικό αυτό δέντρο, για το οποίο σε διέταξα να μην φας (διότι μήπως σε πρόσταξα να απέχεις από πολλά; Από ένα μόνο, και ούτε σε αυτό δεν συγκρατήθηκες, αλλά ξεχνώντας τις δικές μου εντολές πείστηκες στη γυναίκα)· για τον λόγο αυτό θα μάθεις μέσα από τα ίδια τα έργα πόσο μεγάλο κακό έπραξες.

Στον δε Αδάμ, λέγει (η Γραφή), είπε ο Θεός: «Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε είχα προστάξει από αυτό και μόνο να μην φας, εσύ από αυτό έφαγες». Επειδή, λέει, επέδειξες τόση ραθυμία ως προς την τήρηση της εντολής που σου έδωσα, και ούτε ο φόβος ούτε το γεγονός ότι σε προειδοποίησα εγκαίρως για όσα επρόκειτο να σας συμβούν από τη βρώση σε ωφέλησε σε κάτι, αλλά εξόκειλες σε τόση κακία ώστε να μην μπορέσεις να απέχεις ούτε από το ένα και μοναδικό δέντρο έπειτα από τόση αφθονία απολαύσεων· γι' αυτόν τον λόγο, «επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου». Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, πώς τιμωρεί το φίδι και πώς αυτό το λογικό ον. Διότι σε εκείνο μεν λέει: «Επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη», ενώ εδώ δεν πράττει το ίδιο. Αλλά τι λέει; «Επικατάρατη είναι η γη στα έργα σου». Και δικαιολογημένα. Επειδή ακριβώς δημιουργήθηκε για τον άνθρωπο, ώστε να μπορεί αυτός με αυτόν τον τρόπο να απολαμβάνει όσα αναφύονται από αυτήν, γι' αυτό πάλι, εξαιτίας του ανθρώπου που αμάρτησε, επιβάλλει σε αυτήν την κατάρα. Επειδή η κατάρα που έπεσε σε αυτήν έπληττε πάλι την άνεση και την αμεριμνησία του ανθρώπου, λέει: «Επικατάρατη είναι η γη στα έργα σου». Έπειτα, για να μάθεις τι σημαίνει «επικατάρατη», πρόσθεσε: «Με λύπες (κόπους) θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου».

Παρατήρησε ότι κάθε τιμωρία παρατείνεται στον αιώνα, ώστε όχι μόνο οι ίδιοι να ωφεληθούν, αλλά και όσοι πρόκειται να υπάρξουν στο εξής, να διδάσκονται από τα ίδια τα πράγματα από πού τους επιβλήθηκε αυτή η τιμωρία: «Με λύπες», λέει, «θα τρως από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου». Έπειτα, διδάσκοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια το είδος της κατάρας και την αιτία της λύπης, πρόσθεσε: «Αγκάθια και τριβόλους θα σου βλαστήσει». Ιδού τα ενθυμήματα της κατάρας. «Αγκάθια», λέει, «θα βγάλει και τριβόλους»· ώστε να προκαλέσει πολύ πόνο και ταλαιπωρία, και θα σε κάνω να περνάς όλο τον χρόνο της ζωής σου με λύπη, για να σου γίνει αυτό χαλινάρι ώστε να μην υπερηφανεύεσαι πάνω από την αξία σου, αλλά να αναλογίζεσαι συνεχώς τη δική σου ουσία και να μην ανεχθείς ποτέ ξανά να εξαπατηθείς με τέτοιον τρόπο.

Διότι εκεί μεν λέει: «Επικατάρατη να είναι η γη εξαιτίας των έργων σου», και εξέχεε την κατάρα πάνω στη γη, επιδεικνύοντας τη μέριμνά Του για τον άνθρωπο· εδώ όμως, επειδή η πράξη ήταν ολέθρια, το τόλμημα παράνομο και το εγχείρημα ασυγχώρητο, δέχεται ο ίδιος την κατάρα. Διότι λέει: «Επικατάρατος να είσαι εσύ από τη γη». Επειδή δηλαδή έπραξε σχεδόν τα ίδια με το φίδι, σαν όργανο που εξυπηρέτησε το θέλημα του διαβόλου, και όπως ακριβώς εκείνο μέσω της απάτης εισήγαγε τη θνητότητα, έτσι και αυτός, αφού εξαπάτησε τον αδελφό του και τον έβγαλε έξω στην πεδιάδα, όπλισε το δεξί του χέρι εναντίον του και διέπραξε τον φόνο. Γι' αυτό, όπως ακριβώς έλεγε σε εκείνο: «Επικατάρατο να είσαι εσύ από όλα τα θηρία της γης», έτσι λέει και σε τούτον, επειδή έπραξε τα ίδια με εκείνο.

Μήπως τα άλογα ζώα δημιουργήθηκαν για τις δικές τους ανάγκες; Για τον άνθρωπο πλάστηκαν αυτά· επομένως, εφόσον αυτός εξαλείφεται, ποια θα ήταν πλέον η χρησιμότητά τους; Γι' αυτόν τον λόγο συμμετέχουν και αυτά στην τιμωρία, ώστε να κατανοήσετε το μέγεθος της οργής. Και όπως ακριβώς στην αρχή, όταν αμάρτησε ο πρωτόπλαστος, η γη δέχθηκε την κατάρα, έτσι και τώρα που πρόκειται να αφανιστεί ο άνθρωπος, συμμετέχουν και τα άλογα ζώα στην τιμωρία. Όπως δε όταν ο άνθρωπος ευδοκιμεί, συμμετέχει και η κτίση στην ευημερία του (καθώς λέει και ο Παύλος: «Ότι και αυτή η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να περάσει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού»)· έτσι και τώρα, επειδή εξαιτίας του πλήθους των αμαρτημάτων του πρόκειται αυτός να τιμωρηθεί και να παραδοθεί σε πανωλεθρία, και τα κτήνη και τα ερπετά και τα πτηνά υφίστανται από κοινού τον κλυδωνισμό που πρόκειται να καταλάβει ολόκληρη την οικουμένη. Και όπως σε ένα σπίτι, όταν ο επικεφαλής βρεθεί υπό την οργή του κυρίου του, είναι φυσικό και όλοι οι συνυπηρέτες να συμμετέχουν στην κατήφεια· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εδώ, σαν σε ένα σπίτι, όταν οι άνθρωποι χάνονται, είναι αναπόφευκτο όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτό και όσα τελούν υπό την κυριότητά του να υποστούν την ίδια τιμωρία. «Και συλλογίστηκα», λέει, «ότι τους δημιούργησα».

Τι σημαίνει, «Η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα»; Έγινε φθαρτή. Για ποιον λόγο και γιατί; Εξαιτίας σου, του ανθρώπου. Διότι, επειδή έλαβες σώμα θνητό και παθητό, και η γη δέχθηκε κατάρα και έβγαλε αγκάθια και τριβόλια.

…στον Θεό· έλεγε δε: «Πού είσαι;», επειδή τους έλεγε ο διάβολος ότι «Την ημέρα που θα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί»· και επειδή εκείνοι υπέθεταν ότι επρόκειτο να γίνουν σαν θεοί, για αυτό τον λόγο του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;», που σημαίνει: επειδή έφαγες και παρέμεινες άνθρωπος· δεν σε πρόσταξα να μη φας από αυτό το δέντρο; Εσύ όμως έφαγες, και παρέβης την εντολή· αυτό σημαίνει το «Πού είσαι;». Ήταν δε περιτυλιγμένοι με φύλλα συκής, σκεπάζοντας τη μορφή της αμαρτίας. Και τι λέει ο Αδάμ; «Άκουσα τη φωνή σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και κρύφτηκα». Και του λέει (ο Θεός): «Τι είναι αυτό που έκανες;» Και εκείνος λέει προς τον Θεό: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες, αυτή με απάτησε». Έπειτα προς την Εύα (λέει): «Ποιος (απάτησε) εσένα;» Και τι λέει εκείνη; «Ο όφις με απάτησε». «Ω Εύα, έστω, εγώ σε έδωσα στον άνδρα σου, μήπως σε έδωσα και στον όφι;» Αυτά δε τα προφασίζονταν, θέλοντας να απαλλάξουν τους εαυτούς τους από την τιμωρία. Και λέει ο Θεός προς τον Αδάμ: «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου».

Διότι, μολονότι ο θάνατος εισήχθη εξαιτίας της αμαρτίας, εντούτοις ο Θεός τον χρησιμοποίησε για την ευεργεσία μας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτόν, αλλά κατέστησε και τον βίο επίμοχθο, προκειμένου να κατανοήσεις ότι δεν θα είχε επιτρέψει ούτε το πρώτο, εάν η πραγματοποίησή του δεν ήταν εξαιρετικά ωφέλιμη σύμφωνα με τη δική Του σοφία. Γι' αυτό, αφού είπε: «Την ημέρα που θα φας, θα πεθάνεις», δεν περιορίστηκε στο επιτίμιο· διότι το επιτίμιο ήταν το εξής: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· τώρα όμως φανερώνει και κάτι άλλο, λέγοντας: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με λύπες θα τρέφεσαι από αυτή». Και στη γυναίκα είπε: «Θα πολλαπλασιάσω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου».

Διότι, ενώ οφείλαμε από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων να θεωρούμε τον δημιουργό των πάντων και να κατανοούμε την αιώνια δύναμη και τη θεότητά του από την κτίση του κόσμου, εμείς, διάγοντας τον βίο μας σαν τυφλοί στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, και έχοντας τις λογικές δυνάμεις της ψυχής δεσμευμένες και πωρωμένες, ανταλλάξαμε τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετράποδων και ερπετών. Επειδή παραπίκραναν τα λόγια του Θεού και εξόργισαν τη βουλή του Υψίστου. Και ταπεινώθηκε μέσα στους κόπους η καρδιά τους· ασθένησαν, και δεν υπήρχε κανείς να τους βοηθήσει. Η αιτία δε όλων αυτών των οδυνηρών δεινών, και για τους Ιουδαίους και για όλους τους ανθρώπους, είναι η αμαρτία. Διότι και εκείνοι, εκτίοντας ποινή, παραδόθηκαν στη δουλεία των Βαβυλωνίων, και όλοι οι άνθρωποι μετά την παράβαση της εντολής υποβλήθηκαν στην ταλαιπωρία των πόνων. Διότι μετά από αυτά ο Αδάμ άκουσε: Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με λύπη θα τρως από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη, από την οποία πάρθηκες, διότι γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις. Περιστοιχισμένοι δε από τόσες συμφορές, δεν βρήκαν καμία λύτρωση από τα δεινά που τους βάραιναν· αλλά Εκείνος που τους όρισε αυτή τη μοίρα, ο Ίδιος τους δώρισε και την απαλλαγή από αυτά.

Ας οργώσουμε για τον εαυτό μας νέα γη, απόβαλε την παλαιά κακία, ξερίζωσε τα αγκάθια της παρακοής· διότι, όταν ο Αδάμ παρήκουσε, εκδιώχθηκε από τον Παράδεισο. Αυτό δέχθηκε από τον Δεσπότη: «Καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει». Γνωρίζοντάς το αυτό ο προφήτης κήρυττε: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια»· φανερώνοντας μέσα από αυτόν τον λόγο ότι εμείς πρέπει να ανανεώσουμε τους εαυτούς μας με τη μετάνοια και να ξεριζώσουμε το επιτίμιο της παρακοής, τα αγκάθια. Αγκάθια δε στον άνθρωπο είναι η έριδα, ο φθόνος, ο θυμός, οι διχοστασίες, οι ακαθαρσίες, οι πλεονεξίες, οι μοιχείες, οι φόνοι. Αμέσως η Εύα, αφού συνέλαβε, γεννά τον Κάιν, ο οποίος έγινε αρχηγός του φθόνου, εφευρέτης των φόνων, πατέρας της υποκρισίας, δημιουργός του ψεύδους. Διότι, όταν ερωτήθηκε από τον Δεσπότη: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;», ήταν έτοιμος να γεννήσει το ψεύδος λέγοντας: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Ο Θεός όμως, θέλοντας να τον πείσει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι γνωρίζει τα πάντα, είπε: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Δεν φωνάζει το αίμα με έναρθρο λόγο· διότι δεν μετέχει στη λογική· αλλά η ίδια η πράξη, εξαιτίας της ωμότητάς της, στηλιτεύει τον αδελφοκτόνο. Γι' αυτό φωνάζει ο προφήτης: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Ακούσατε στις Πράξεις των Αποστόλων για τον Σίμωνα τον Μάγο, πώς, χωρίς να έχει οργώσει νέα γη ούτε να έχει ξεριζώσει τα αγκάθια, προσήλθε στους αποστόλους για να λάβει το βάπτισμα.

Διότι μετά την παράβαση η γη καταδικάστηκε να βλαστάνει άκανθες και τριβόλους. Και μέχρι τώρα, ακόμη και χωρίς να σπέρνεται, βλαστάνει άκανθες και τριβόλους. Τότε, λοιπόν, και η δική μας σάρκα, αφού καταδικάστηκε, μέχρι σήμερα παράγει φθείρες και σκώληκες.

Αυτό ακριβώς κάνουν πολλές φορές και για τα λυπηρά γεγονότα, παρουσιάζοντας το αμπέλι να θρηνεί, και το κρασί, και τα βουνά, και τα φατνώματα του ναού να θρηνούν γοερά, ώστε τουλάχιστον από αυτό να κατανοήσουμε πάλι την υπερβολή των δεινών. Αυτούς λοιπόν μιμούμενος και ο Απόστολος, προσωποποιεί εδώ την κτίση και λέει ότι αυτή στενάζει και κοιλοπονά· όχι επειδή άκουσε κάποιον στεναγμό να προέρχεται από τη γη και τον ουρανό, αλλά για να καταδείξει το ανυπέρβλητο μέγεθος των μελλοντικών αγαθών και την επιθυμία της απαλλαγής από τα δεινά που κυριαρχούν. «Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα, όχι με τη θέλησή της». Είναι σαν να έλεγε: Έγινε φθαρτή η κτίση. Και για ποιον λόγο; Για σένα τον άνθρωπο. Επειδή, δηλαδή, το σώμα σου έγινε θνητό και παθητό, γι' αυτό και η γη δέχθηκε κατάρα και έβγαλε αγκάθια και τριβόλους.

Δεν είχαν σωματικό κάλυμμα, αλλά είχαν ένδυμα αφθαρσίας· διότι, όσο μέσω της υπακοής οικειώνονταν τον Θεό, τόσο περιβάλλονταν με το ένδυμα της αφθαρσίας. Επειδή όμως παρήκουσαν, απομακρύνθηκαν από τη χάρη που τους σκέπαζε. Απογυμνώθηκαν από την έκσταση και τη θεωρία προς τον Θεό· είδαν τη σωματική τους γύμνια· επιθύμησαν τις απολαύσεις του βίου· εισήχθησαν στον λιτό και ακτήμονα βίο· έρραψαν για τους εαυτούς τους φύλλα συκιάς και έφτιαξαν περιζώματα· αναζήτησαν πολλούς λογισμούς, και βρήκαν τον τραχύ, γεμάτο μέριμνες και οδυνηρό βίο. Διότι, «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου. Καταραμένη θα είναι η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει, και στη γη θα επιστρέψεις». Απέκτησες γήινο φρόνημα, στη γη θα είναι η επιστροφή σου. Εξομοιώθηκες με τα ανόητα κτήνη· διότι, ενώ βρισκόσουν σε τιμή, δεν το κατανόησες.

Διότι είναι ανάγκη να αποδίδει τα πάντα ο Θεός με ζυγό και μέτρο. Ο νους αποτελεί για τον καθένα μάρτυρα όσων διαλογίστηκαν στα κρυφά, και η συνείδηση αδέκαστο έλεγχο, και τον πλέον αψευδή από όλα. ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤʹ. — Περί της κατάρας που ειπώθηκε κάποτε από τον Κύριο, και τους προφήτες, και τους αποστόλους. «Είπε ο Κύριος στο φίδι: Επειδή το έκανες αυτό, επικατάρατο να είσαι από όλα τα κτήνη και από όλα τα θηρία της γης. Επάνω στο στήθος και στην κοιλιά σου θα πορεύεσαι, και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου. Και στη γυναίκα είπε: Θα πληθύνω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει. Στον δε Αδάμ είπε: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου, και από το δέντρο για το οποίο σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, εσύ έφαγες, επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως τον άρτο σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις.» «Είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος είπε: Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι είναι αυτό που έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.

βʹ Περί του τι σημαίνει το «ο Πατήρ μου έως άρτι εργάζεται» γʹ Περί εκείνου που στο Ευαγγέλιο βαστάζει τη στάμνα με το νερό δʹ Περί του να μην αποκτά κανείς δύο χιτώνες εʹ Περί της καταραμένης γης εξαιτίας των έργων του Αδάμ