Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:18

Διότι, λέει, «πρόβατο πλανώμενο έγινε ο λαός μου». Και πάλι: «γνώρισε ο βους τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Και: «ο υιός μου αυτός», «ο νεότερος», «ήταν χαμένος και βρέθηκε, ήταν νεκρός και ανέζησε». Όλα αυτά λοιπόν αφού τα ανέλαβε ο ίδιος ο Κύριος, ενδύθηκε τον άνθρωπο και «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», και κάθισε πάνω σε ονάριο, και «πέθανε», και «ετάφη σύμφωνα με τις Γραφές». Και το μεν σώμα Του κειτόταν στο μνημείο, η δε θεότητα εσκύλευσε τον άδη. Και έλυσε τους δεσμώτες και λύτρωνε τους αιχμαλώτους και ζωοποιούσε τους θανατωμένους. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ανεβαίνει και στον σταυρό, θριαμβεύοντας επί του εχθρού, και αφού έγινε για εμάς κατάρα και στεφανώθηκε για εμάς με αγκάθια, προκειμένου να μας ελευθερώσει από την καταδικαστική απόφαση που είχε στραφεί εναντίον μας. Είχε ειπωθεί δε στον Αδάμ ότι η γη «θα σου αναβλαστήσει αγκάθια». Γι' αυτό δέχεται το ακάνθινο στεφάνι, και Τον έκαναν να κρατά κάλαμο στο δεξί Του χέρι, ώστε μέσω αυτού να πραγματοποιήσει εύκολα την εξόντωση του όφεως. Διότι έτσι πάλι, αντί για το δηλητήριο του όφεως, το οποίο γεύτηκε ο Αδάμ στον παράδεισο, ο Ίδιος ποτίζεται για χάρη μας με «χολή με όξος». Και αντί της πλευράς από την οποία προήλθε η Εύα, ο Ίδιος παρέδωσε τη δική Του πλευρά στη σφαγή. Γυναίκα η Εύα, γυναίκα και η Μαρία, από την οποία γεννήθηκε ο Χριστός. Άνθρωπος ο Αδάμ, άνθρωπος και αυτός τον οποίο ενδύθηκε ο Χριστός.

Αυτά δεν οδηγούν στην κατά Θεόν προκοπή, αλλά μάλλον στην κατά διάβολον προκοπή. Αυτά δεν ανασύρουν από τον βόρβορο, αλλά καταποντίζουν στον βόρβορο. Αυτά είναι τα ζιζάνια που έσπειρε ο εχθρός στον αγρό του οικοδεσπότη. Αυτές είναι οι άκανθες που φύτρωσαν στη γη την καταραμένη από τον Δεσπότη Θεό. Όλα ψεύδος, όλα σκότος, όλα πλάνη, όλα αλλοτρίωση από τον Θεό.

Εάν η Εύα είχε νηστεύσει από το δέντρο, δεν θα είχαμε τώρα ανάγκη από αυτήν τη νηστεία. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Ασθενήσαμε εξαιτίας της αμαρτίας· ας θεραπευθούμε δια της μετάνοιας· η μετάνοια όμως χωρίς νηστεία είναι αδρανής. Καταραμένη είναι η γη, αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει. Προστάχθηκες να σκυθρωπάζεις, και όχι να ζεις μέσα στην τρυφή. Δια της νηστείας απολογήσου στον Θεό.

Διότι έτσι και το ρόδο στην αρχή είχε βλαστήσει χωρίς αγκάθι, αλλά μαζί με το κάλλος του άνθους συνδέθηκε το αγκάθι, ώστε κοντά στην τέρψη της απολαύσεως να έχουμε παρακείμενη τη λύπη, ενθυμούμενοι την αμαρτία εξαιτίας της οποίας η γη καταδικάστηκε να αναβλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους. Αλλά η κακία των παθών, διά της αγνωσίας περί του Θεού, εμφυτεύει αδόκιμη γνώση. Διότι ο μεν μέγας αθλητής Ιώβ, έχοντας υπομείνει παντοίους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του συνέβη αυτό. Γι' αυτό έλεγε: «Διότι βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός εκπίνει το αίμα μου». Ο δε Δαβίδ, επειδή είχε νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, τιμωρούσε ο ίδιος τον εαυτό του, υποβάλλοντάς τον σε παντοίες τιμωρίες με τους τρόπους της εξομολογήσεως. «Διότι τα βέλη σου», λέει, «μπήχτηκαν μέσα μου, και στήριξες επάνω μου το χέρι σου. Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου εξαιτίας της οργής σου. Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου». Και μου φαίνεται ότι τα βέλη που αναφέρονται εδώ είναι νοητά· μάλλον δε είναι οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού, οι οποίοι κεντούν και πληγώνουν την ψυχή του, τιμωρώντας και κολάζοντας τη συνείδησή του.

Καταραμένη γη στα έργα του Αδάμ είναι η σάρκα του νου που έγινε γήινος· έργα του οποίου είναι τα πάθη της ατιμίας. Γι' αυτό και είναι καταραμένη. Αυτή η σάρκα τού βγάζει, σαν αγκάθια, τις μέριμνες και τις φροντίδες· και σαν τριβόλια, τους πειρασμούς και τους κινδύνους, και ως προς το λογιστικό και ως προς το θυμικό και ως προς το επιθυμητικό. Το δε «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου», θα μπορούσε να εκληφθεί και για την πράξη και για τη θεωρία· διότι με τον κόπο της πρακτικής θα φας τον άρτο της θεωρητικής.

Έλαβε καταδίκη ο Αδάμ: καταραμένη η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει. Γι' αυτό ο Ιησούς λαμβάνει τα αγκάθια, για να λύσει την καταδίκη. Και γι' αυτό ετάφη στη γη, ώστε η καταραμένη γη αντί για κατάρα να δεχθεί την ευλογία. Τον καιρό της αμαρτίας περιβλήθηκαν με φύλλα συκιάς. Γι' αυτό και ο Ιησούς έδωσε τη συκιά ως το τέλος των σημείων.

Κανείς λοιπόν, αδελφοί, ας μην απελπιστεί για τη σωτηρία του. Ο Σαμψών εκείνος, ο ισχυρός στους πολέμους, ο οποίος προαναγγέλθηκε πριν από τη γέννησή του, όπως ο άγγελος διέταξε τη μητέρα του να μην πιει τίποτα από όσα παράγει η άμπελος ούτε σίκερα (το να μην πίνει ήταν υπόθεση νηστείας και εγκράτειας). Και όσο μεν ήταν οχυρωμένος με τη νηστεία, την προσευχή και τη μετάνοια, οι αλλόφυλοι έπεφταν κατά χιλιάδες, οι πύλες των πόλεων ξεριζώνονταν, και τα λιοντάρια έπεφταν από τη δύναμη του δικαίου. Όταν όμως βύθισε τον εαυτό του στη μέθη, έγινε υποχείριο και περίγελος στους αλλοφύλους. Ας νηστέψουμε λοιπόν, αδελφοί, για να επιστρέψουμε στον παράδεισο, από τον οποίο εκπέσαμε. Εάν ο Αδάμ είχε νηστέψει και είχε τηρήσει την εντολή, δεν θα είχαμε πέσει εμείς στα πάθη της ατιμίας· δεν θα είχαμε καταδικαστεί να εργαζόμαστε τη γη· δεν θα είχαν αναφυτρώσει οι τρίβολοι, και δεν θα είχε σφραγιστεί η καταδίκη μας με λύπες· διότι τέτοιοι είναι οι μισθοί της αμαρτίας. Αλλά εμείς, αγαπητοί, πάντοτε και διαρκώς ας εξομολογούμαστε, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, ότι το έλεός Του παραμένει εις τον αιώνα.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Διότι γι' αυτόν τον σκοπό έχει κατασκευαστεί το στοιχείο της γης, ώστε εκείνοι που διαβιούν σε αυτήν να προσφέρουν καρπούς ευσέβειας· όμως, εξαιτίας της παράβασης του πρώτου ανθρώπου ειπώθηκε: «Επικατάρατη η γη εξαιτίας των έργων σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει». Αλλά αυτός δεν ήταν ο κατά φύσιν καρπός της γης, παρά αποτελούσε πρόρρηση της παρά φύσιν κακίας που επρόκειτο να βλαστήσει σε αυτήν.

Διότι και ο Κύριος θα δώσει χρηστότητα, και η γη μας θα δώσει τον καρπό της. Παλαιότερα μεν, όταν η γη βρισκόταν υπό κατάρα, έβγαζε αγκάθια και τριβόλια, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει»· τώρα όμως, που τέτοια αγαθά έχουν έλθει σε αυτήν, κατά συνέπεια λέγεται ότι και αυτή αποδίδει τον αρμόζοντα καρπό, εφόσον ακριβώς έλαβε τη χρηστότητα από τον Κύριο.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

«Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου». Δεν φοβάται πλέον ο Αδάμ τον δόλιο όφι, διότι Εκείνος που γεννήθηκε από εσένα κατήργησε όλη τη δύναμη του εχθρού. Δεν φοβάται πλέον το γένος των ανθρώπων την πλάνη και τον δόλο του όφεως, διότι ο Κύριος συνέτριψε τις κεφαλές του δράκοντος μέσα στο ύδωρ του βαπτίσματος. Δεν φοβάμαι πλέον εγώ να ακούω το «γη είσαι, και εις γην θα επιστρέψεις», διότι ο Κύριος δια του αγίου βαπτίσματος απέπλυνε από εμένα τον ρύπο της αμαρτίας. Δεν κλαίω πλέον, δεν πενθώ πλέον, δεν λέω πλέον «περιήλθα σε ταλαιπωρία, όταν μπήχτηκαν πάνω μου άκανθες», διότι ο Κύριος, αφού ξερίζωσε την άκανθα των αμαρτιών μας, στεφάνωσε με αυτήν τη δική Του κεφαλή. Έχει λυθεί η αμαρτία μου, έχει λυθεί για εμένα η αρχαία κατάρα που έλεγε «άκανθες και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη»· ξεριζώθηκε η άκανθα, ξηράνθηκε η τρίβολος, άνθισε από την αγία Παρθένο το δένδρο της ζωής και της χάριτος. Δεν φοβάται πλέον η Εύα το όνειδος, ούτε την οδύνη του τοκετού· διότι στο πρόσωπο της αγίας Παρθένου το δικό της πταίσμα έχει επανορθωθεί. Διότι πηγή ζωής έγινε για εμάς η αγία Παρθένος, πηγή φωτός για εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό, αποτελώντας την ανατολή του νοερού φωτός. «Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου», και από εσένα προέρχεται Εκείνος που είναι τέλειος κατά τη θεότητα, στον Οποίο κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος.

Πρώτα, λοιπόν, δημιούργησε τον ίδιο τον τόπο ώστε να είναι άξιος να υποδεχθεί τα φυτεύματα του Θεού, και έπειτα φύτεψε σε αυτόν κάθε λογής καλλονές δέντρων, χαρίζοντας στον άνθρωπο συνάμα την πιο χαριτωμένη θέα και την πιο γλυκιά απόλαυση. Πώς να μπορέσω να θέσω ολοζώντανα ενώπιόν σου τις ομορφιές της πατρίδας από την οποία εξέπεσες, ώστε, αφού νιώσεις τον πρέποντα βαθύ πόνο για τη στέρησή τους, να μπορέσεις επιτέλους κάποτε να ανακαλέσεις τον εαυτό σου από την εξορία και να παλινδρομήσεις προς εκείνα τα σταθερά αγαθά και τερπνά, τα οποία είναι αμιγή από τα φαύλα και τα λυπηρά; Διότι υπάρχουν βέβαια και εδώ λιβάδια γεμάτα άνθη και πανέμορφα στην όψη, αλλά φαντάσου με τον νου σου το πιο χαριτωμένο από αυτά. Πώς το ρόδο είναι εδώ κρυμμένο μαζί με το αγκάθι, έχοντας τη δυσαρέσκεια συνοδό της χάρης του και σχεδόν διαμαρτυρόμενο σε εμάς ότι όλα τα τερπνά της παρούσας ζωής, ω άνθρωποι, είναι αναμειγμένα με τα λυπηρά. Πράγματι, κανένα από τα ανθρώπινα αγαθά δεν είναι αμιγές, αλλά σε κάθε κοσμική χαρά είναι αμέσως προσκολλημένη η λύπη: στον γάμο η χηρεία, στην ανατροφή των παιδιών η μέριμνα, στην ευτεκνία η απώλεια, στις δόξες οι ατιμίες, στις ευημερίες οι ζημίες, στις απολαύσεις οι εξαντλήσεις, στις υγείες οι αρρώστιες. Ανθηρό είναι το ρόδο, αλλά σε εμένα προκαλεί κατήφεια· διότι, όσες φορές δω το άνθος του, θυμάμαι τη δική μου αμαρτία, εξαιτίας της οποίας η γη καταδικάστηκε να βλασταίνει αγκάθια και τριβόλους.

Πρώτα, λοιπόν, δημιούργησε τον ίδιο τον τόπο, ώστε να είναι αντάξιος για την υποδοχή των φυτών του Θεού, και έπειτα φύτεψε σε αυτόν κάθε είδους πανέμορφα δέντρα, τα οποία από μόνα τους προσέφεραν την πιο χαριτωμένη όψη και την πιο γλυκιά απόλαυση. Πώς να μπορέσω να φέρω ολοζώντανα μπροστά στα μάτια σου την πατρίδα, ώστε να ανακαλέσεις τον εαυτό σου από τούτη την εξορία; Τα ολάνθιστα λιβάδια αποτελούν γλυκύτατο θέαμα· φαντάσου με τον νου σου κάτι ακόμη πιο χαριτωμένο από αυτά. Εδώ το ρόδο υπάρχει μαζί με το αγκάθι, έχοντας αναμειγμένη τη δυσαρέσκεια με τη χάρη, και σχεδόν διαμαρτύρεται προς εμάς λέγοντας ότι τα ευχάριστα πράγματα, ω άνθρωποι, είναι αναμειγμένα για εσάς με τα λυπηρά. Και πράγματι, κανένα από τα ανθρώπινα αγαθά δεν είναι αμιγές, αλλά ευθύς εξαρχής οι λύπες είναι συνυφασμένες με τις χαρές: στον γάμο η χηρεία, στην ανατροφή των παιδιών η μέριμνα, στην απόκτηση των παιδιών οι απώλειές τους, στις δόξες οι ατιμίες, στις ευημερίες οι ζημίες, στις απολαύσεις ο κορεσμός, στην υγεία οι αρρώστιες. Ανθισμένο είναι το ρόδο, αλλά σε εμένα προκαλεί κατήφεια· διότι, όσες φορές αντικρίζω το άνθος του, θυμάμαι τη δική μου αμαρτία, εξαιτίας της οποίας η γη καταδικάστηκε να βλαστάνει αγκάθια και τριβόλους. Και εδώ στη γη, βέβαια, η χάρη των ανοιξιάτικων λουλουδιών είναι ολιγόχρονη και μας εγκαταλείπει ενώ ακόμη τα επιθυμούμε· διότι δεν προλαβαίνουμε καλά-καλά να τα κόψουμε και μαραίνονται μέσα στα χέρια μας.

Αλλά ο θάνατος που επήλθε στην ψυχή εξαιτίας της παραβάσεως, όχι μόνο αχρηστεύει την ψυχή και καθιστά τον άνθρωπο καταραμένο, αλλά και το ίδιο το σώμα, αφού το καταστήσει πολύμοχθο, πολυπαθές και φθαρτό, στο τέλος το παραδίδει στον θάνατο. Διότι τότε, μετά τη νέκρωση του εσωτερικού ανθρώπου εξαιτίας της παραβάσεως, άκουσε ο χοϊκός Αδάμ ότι «καταραμένη θα είναι η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει, και με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις».

Ωστόσο, τα λόγια του αρχαγγέλου προς την Παρθένο έχουν και κάτι περισσότερο, αλλά χάριν ενός μεγαλύτερου μυστηρίου: «διότι θα επέλθει», λέει, «Πνεύμα Άγιο σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει». Γιατί; Διότι το γεννώμενο δεν είναι προφήτης, ούτε απλώς άνθρωπος, όπως ο Αδάμ, αλλά θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, σωτήρας και λυτρωτής του ανθρώπινου γένους και αιώνιος βασιλιάς. Διότι, όπως ακριβώς τις πέτρες που πέφτουν από την κορυφή ενός βουνού και κυλούν μέχρι τους πρόποδες τις διαδέχονται πολλοί γκρεμοί, έτσι και εμάς, που εκπέσαμε από τη θεία εντολή στον παράδεισο και από τη μακάρια ζωή σε αυτόν και κατερχόμασταν μέχρι τον άδη, μας βρήκαν πολλά δεινά. Διότι η γη δεν έβγαλε μόνο αισθητά αγκάθια και τριβόλια σύμφωνα με την κατάρα προς τον προπάτορα, αλλά πολύ περισσότερο σπαρθήκαμε με τα πολυειδή αγκάθια των πονηρών παθών και τα φοβερά τριβόλια της αμαρτίας. Ούτε το γένος μας υπέστη μόνο εκείνη τη λύπη, την οποία κληρονόμησε η προμήτωρ εξαιτίας της κατάρας προς αυτήν, καταδικασμένη να γεννά με πόνους, αλλά και ολόκληρος σχεδόν ο βίος μας μετατράπηκε σε οδύνη και λύπη.

Η εξομολόγηση λοιπόν των αμαρτιών είναι η αρχή αυτής της καλλιέργειας, δηλαδή της μετάνοιας και της προετοιμασίας για να δεχθεί κάποιος μέσα του τον σωτήριο σπόρο, τον λόγο του Θεού, ο οποίος δύναται να σώσει τις ψυχές μας. Διότι και για τους γεωργούς γι' αυτόν τον λόγο επινοήθηκε το όργωμα της γης, για να αποβάλλει τις άγριες ρίζες από τους κόλπους της γης και να τους καθιστά δεκτικούς στα δικά μας σπέρματα και φυτά. Αυτό ακριβώς κάνει και η εξομολόγηση στον λογικό αγρό, την καρδιά. Ανασκάπτει και αποβάλλει τα κρυμμένα μέσα της πονηρά πάθη, και την καθιστά έτοιμη για την υποδοχή των ιερών σπερμάτων και κατάλληλη για την ευφορία και την καλλιέργεια των αρετών. Διότι, όπως ακριβώς η γη μετά την παράβαση του Αδάμ άρχισε να γεννά τριβόλους, αγκάθια και άλλα άχρηστα χόρτα, έτσι και η ανθρώπινη καρδιά είναι γεννητική των αισχρών και πονηρών παθών, των λογισμών και των αμαρτημάτων που προέρχονται από αυτά.

«Συνέσεως του Δαβίδ»: Ο προφήτης συνετίζει, δηλαδή διδάσκει τα μέλλοντα, καθώς και για το βάπτισμα και για εκείνους που σώζονται μέσω αυτού. «Μακάριοι»: Αναφέρεται σε εκείνους που σώζονται διά του βαπτίσματος, μακαρίζοντάς τους. «Μακάριος ανήρ»: Αναφέρεται στον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο προσέλαβε ο Χριστός· διότι σε αυτόν και μόνο δεν βρέθηκε αμαρτία. «Ουδέ έστιν»: Αναφέρεται στον Χριστό και Θεό. Διότι γι' αυτόν έχει γραφτεί: «και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Ότι εσίγησα»: Αναφέρεται στον Αδάμ· διότι επί πολλά χρόνια κατασάπηκαν μέσα στην αμαρτία, αλλά ο Χριστός πέθανε υπέρ αυτού και τον ανέστησε. «Από του κράζειν»: Διότι όλη την ημέρα ο Χριστός (ο Κύριος) ήταν απλωμένος πάνω στον σταυρό για χάρη του Αδάμ. «Ότι ημέρας και νυκτός»: Διότι μέσα στη νύχτα παραδόθηκε ο Κύριος, και την ημέρα σταυρώθηκε. Διότι αυτά που χρωστούσε ο Αδάμ, ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εστράφην»: Όταν άκουσε ο Αδάμ από τον Θεό: «αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη». Αυτά όμως τα κατέκαψε ο Χριστός, φορώντας τον ακάνθινο στέφανο. «Την ανομίαν»: Εδώ ο προφήτης οδύρεται· διότι ονομάζει ανομία τον φόνο και αμαρτία τη μοιχεία. Ούτε λοιπόν αυτήν απέκρυψε εξομολογούμενος, ούτε εκείνη. «Είπα: εξαγορεύσω»: Επειδή ο Δαβίδ είπε: «Αμάρτησα στον Κύριο». «Και συ αφήκας»: Επειδή ο Νάθαν είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Διότι ήλθε πραότητα σε εμάς, και θα παιδαγωγηθούμε. Πραότητα ονομάζει την απόφαση που εξέδωσε ο Θεός για εμάς: Χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις. Διότι, επειδή ο Θεός θέλησε να καταπραΰνει τις προηγούμενες τιμωρίες (εννοώ το, Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, και το, Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει η γη), επινοεί ως τέλος για εμάς αυτόν τον θάνατο, με τον οποίο παιδαγωγούμαστε βαθύτατα, όχι τόσο τιμωρούμενοι, όσο ωφελούμενοι· διότι με την προσδοκία του θανάτου αποφεύγουμε πολλά από τα επίγεια κακά. Ποιος γνωρίζει το κράτος της οργής σου, και ποιος μπορεί, από τον φόβο προς εσένα, να υπολογίσει τον θυμό σου;

Μας χτύπησε, λοιπόν, ο Θεός, όταν καταδίκασε σε θάνατο τον Αδάμ, όταν μας καταδίκασε να τρώμε τον άρτο με τον ιδρώτα του προσώπου μας, όταν διέταξε τη γη να βλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους, όταν μέσω του πρωτοπλάστου έδιωξε ολόκληρο το γένος από «τον παράδεισο της τρυφής». Αλλά, αφού μας χτύπησε, μας θεράπευσε, και αφού μας επάταξε, περιέδεσε τις πληγές μας. Πώς και με ποιον τρόπο; Άκουε τον Ησαΐα που λέει: «Η παιδεία που έφερε την ειρήνη μας έπεσε πάνω του· με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε», ώστε τίποτα από όσα έχει πει ο προφήτης δεν διαψεύδεται. Διότι αυτό θα το δείξουν περισσότερο τα επόμενα: «Θα μας πατάξει και θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε.» Άραγε θυμάσαι τον καιρό κατά τον οποίο σταύρωσες τον Χριστό, κατά τον οποίο, βλέποντας τη ζωή κρεμασμένη στο ξύλο, δεν πίστεψες; Αναγνωρίζεις το δράμα που εσύ έπραξες και τα θαύματα αυτού του δράματος, όταν γυμνός πάνω στον σταυρό ο Χριστός ανέβαινε σαν σε γάμο; Διότι, μη έχοντας αμαρτία, δεν χρειαζόταν ιμάτιο· ήταν άμωμος και δεν χρειαζόταν να κρύβεται· τίποτα δεν ήταν άσχημο επάνω του· διότι αυτός φανερώνει την ευσχημοσύνη. Η κτίση όμως δεν άντεξε τις αστραπές του δεσποτικού κάλλους, αλλά το φως νικούσε το φως, ο ήλιος παραχωρούσε τη θέση του σε ήλιο, ο αισθητός στον νοητό, αυτός που κινείται σε αυτόν που βρίσκεται παντού, αυτός που περιορίζεται σε τόπο σε αυτόν που είναι υπεράνω τόπου, αυτός που δύει σε αυτόν που δεν δύει ποτέ, αυτός που φέρνει τη νύχτα σε αυτόν που έθεσε τα όρια της νύχτας και της ημέρας.

Σε έξι ημέρες όρισε ο Θεός τη σύσταση αυτού του κόσμου. Και συγκρότησε τα στοιχεία και έδωσε στη σύστασή τους αεικίνητη κίνηση προς λειτουργία, και δεν πρόκειται να παύσουν την πορεία τους πριν από την αποσύνθεσή τους· και από τη δύναμη αυτών, λέω δηλαδή των αρχέγονων στοιχείων, συγκροτήθηκαν τα σώματά μας, αλλά ούτε σε αυτά έδωσε κατάπαυση της κίνησής τους ούτε στα δικά μας σώματα, τα οποία προήλθαν από αυτά, ώστε να καταπαύσουν την εργασία· όριο όμως της κατάπαυσής τους έθεσε μέσα μας, μέχρι να ακολουθήσουν την ίδια τους την πρώτη συγγένεια, η οποία είναι η κατάλυση από τη ζωή. Έτσι και στον Αδάμ είπε: Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου· και μέχρι πότε; Μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες, η οποία αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· τα οποία είναι μυστήριο της εργασίας αυτού του βίου, για όσο ζει.

Διότι από εκείνη τη νύχτα κατά την οποία ίδρωσε, ο Κύριος μετέτρεψε τον ιδρώτα που παρήγαγε αγκάθια και τριβόλους στο να ιδρώνουμε τόσο στην προσευχή όσο και στην καλλιέργεια της δικαιοσύνης. Πεντέμισι χιλιάδες χρόνια και πλέον εγκατέλειψε τον Αδάμ να μοχθεί σε αυτήν, διότι μέχρι τότε δεν είχε αποκαλυφθεί η οδός των αγίων, όπως είπε ο θείος απόστολος. Στις έσχατες όμως ημέρες ήρθε και έδωσε εντολή στο αυτεξούσιο να ανταλλάξει ιδρώτα με ιδρώτα. Και σε καμία περίπτωση δεν επέτρεψε κατάπαυση αλλά αλλαγή, επειδή έδειξε φιλανθρωπία σε εμάς εξαιτίας της επίμονης κακοπάθειάς μας στη γη. Εάν βέβαια παύσουμε να ιδρώνουμε σε αυτήν, κατ' ανάγκην θα θερίσουμε αγκάθια. Διότι η παύση από την ίδια την προσευχή, είναι καλλιέργεια της σωματικότητας της γης, η οποία από τη φύση της βλασταίνει αγκάθια και τριβόλους. Επειδή αληθινά τα πάθη είναι αγκάθια και από τον σπόρο που βρίσκεται στο σώμα ανατέλλουν σε εμάς. Όσο φέρουμε την εικόνα του Αδάμ, είναι αναγκαίο να φέρουμε και τα πάθη του. Είναι αδύνατον να αδρανεί η γη από το να βλασταίνει σύμφωνα με τη δική της φύση. Απόγονος δε της φύσεώς της είναι η γη των σωμάτων μας, όπως μαρτυρεί ο Θεός: «Η γη από την οποία πάρθηκες». Εκείνη βλασταίνει αγκάθια, και τούτη, η λογική γη, τα πάθη.

Σε έξι ημέρες καθόρισε ο Θεός τη σύσταση αυτού του κόσμου, και συγκροτήθηκαν τα στοιχεία, και προίκισε τη σύστασή τους με αεικίνητη κίνηση προς λειτουργία, και δεν πρόκειται να ανακόψουν την πορεία τους πριν από την τελική ανάλυση, και από τη δύναμη αυτών, δηλαδή των αρχέγονων στοιχείων, συγκροτήθηκαν τα σώματά μας. Αλλά ούτε σε αυτά έδωσε παύση της κίνησής τους, ούτε στα δικά μας σώματα που δημιουργήθηκαν από αυτά έδωσε την παύση από τη γεωργία. Έθεσε δε ως όριο της κατάπαυσής της σε εμάς, έως ότου ακολουθήσουν τη δική τους πρώτη συγγένεια, η οποία είναι η κατάλυση από τη ζωή. Έτσι και στον Αδάμ είπε: «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου». Και μέχρι πότε; Μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες, η οποία θα σου αναβλαστάνει αγκάθια και τριβόλια, τα οποία είναι τα μυστήρια της γεωργίας αυτού του βίου, όσο διάστημα ζει κανείς.

Εφόσον φέρουμε την εικόνα του Αδάμ, είναι ανάγκη να φέρουμε και τα πάθη του. Διότι είναι αδύνατον για τη γη να παύσει να παράγει βλάστηση σύμφωνα με την ίδια της τη φύση. Γέννημα δε αυτής της φύσεως είναι η γη των σωμάτων μας, όπως μαρτυρεί ο Θεός: «η γη από την οποία ελήφθης». Εκείνη βλαστάνει αγκάθια, ενώ αυτή η λογική γη πάθη.

Και τα άγρια και τα ήμερα, και τα εξημερωμένα και τα ατίθασα ζώα, παρέμεινε το καθένα έχοντας τη φωνή που του είχε κληρωθεί εξ αρχής· κι εγώ, ο άρχοντάς τους, έχω ατιμαστεί; Και για εκείνα μεν οι τιμές παραμένουν αμετακίνητες, ενώ εγώ εξέπεσα από τις δωρεές του Θεού; Και ποιο τόσο μεγάλο αμάρτημα έχω διαπράξει; Δεν αρκούσαν οι προηγούμενες τιμωρίες; Μου έδωσε τον παράδεισο, και με εξέβαλε από τον παράδεισο· ζούσα βίο αταλαίπωρο και απαλλαγμένο από πόνους, και με καταδίκασε σε ιδρώτα και μόχθο· άσπαρτα και ανόργωτα τα παρείχε όλα σε μένα η γη, και τη διέταξε να βγάλει αγκάθια και τριβόλια, και σε αυτήν με επέστρεψε πάλι· με τιμώρησε με θάνατο· το γένος των γυναικών το τιμώρησε υποβάλλοντάς το σε ωδίνες και πόνους. Δεν αρκούσαν αυτά ως τιμωρία, αλλά και από τη φωνή μου με απέβαλε και με αποστέρησε από αυτήν την τιμή, ώστε να αποστρέφομαι τους ομόφυλους και ομογενείς μου σαν να ήταν θηρία, αφού η διαφορά της φωνής υψώνει τείχος στη μεταξύ μας συναναστροφή. Γι' αυτό μεγάλωσα την αντίθεση, ώστε, όταν προβάλω τη λύση, η νίκη να γίνει λαμπρότερη. Εάν ήθελε, λέγει, να με εκβάλει από όλα αυτά, για ποιον λόγο μου τα έδινε εξ αρχής; Θέλετε να προβάλω τη λύση από αυτό το ίδιο το επιχείρημα, από την ίδια την απλή αυτή αντίρρηση;

Έχασες, λοιπόν, τον παράδεισο, και ο Θεός σου άνοιξε τον ουρανό· καταδικάστηκες σε πρόσκαιρο πόνο, και τιμήθηκες με αιώνια ζωή· διέταξε τη γη να βγάλει αγκάθια και τριβόλους, και η ψυχή σου βλάστησε καρπό Πνεύματος.

Είπε ο Αδάμ: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες για να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο και έφαγα». Ω, πρόφαση που στερείται κάθε λογικής! Ω, απολογία που δεν ωφελεί αυτόν που ομιλεί! Ω, λέξη πικρή, που δεν διασώζει εκείνον που την προφέρει! Τη γυναίκα σού την έδωσα ως βοηθό και όχι για να σε εξουσιάζει· ως συμπαραστάτρια και όχι ως κυρίαρχο· ως ομόγνωμη και όχι ως δασκάλα· ως σύζυγο και όχι ως άρχουσα· υπό την εξουσία σου και όχι ανώτερή σου· για να συμπορεύεται μαζί σου και όχι για να σε καταδυναστεύει. Γι' αυτό, επειδή έδωσες ακρόαση στον εχθρό και εμένα παράκουσες, δέξου την τέλεια τιμωρία, την οποία δεν θα κλονίσουν οι μακροί αιώνες, της οποίας τα όρια κανείς δεν θα υπερβεί, και το πέλαγος της οποίας κανείς που φέρει σώμα και έρχεται στον κόσμο δεν πρόκειται να διαπλεύσει. Πρόσεξε, Αδάμ: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο για το οποίο σου έδωσα εντολή, από αυτό και μόνο να μην φας, επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως το χορτάρι του αγρού. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, έως ότου επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις.

Σε ποιον κοπετό να ξεσπάσω; Ποιον κλαυθμό να θρηνήσω; Ποια ταπείνωση να ασπαστώ; Ποια τραγωδία να ξεκινήσω; Ποιον στεναγμό να αναπέμψω; Ποια οδύνη να καταπαύσω; Την τωρινή; Την μετέπειτα; Αυτήν στα καταχθόνια; Αυτήν με τον ιδρώτα του προσώπου; Τη βλάστηση των ακανθών; Την επιτίμηση της γης; Δεν αντέχω τα απομεινάρια της λύπης, δεν αντέχω τον στεναγμό, δεν αντέχω να κάθομαι απέναντι από την τρυφή σου και να σε βλέπω. Διότι έγινα ξένος προς τη διαμονή σου, ξένος προς την κατοικία σου, αλλότριος προς την αιώνια απόλαυση, και κατέστησα τον εαυτό μου ξένο προς τον Θεό με τη δική μου θέληση. Ξένος από εδώ και στο εξής θα γίνω προς τη θεωρία και την όρασή σου. Πλέον δεν θα απολαύσω την τρυφή σου, πλέον δεν θα ευφρανθώ από τη μακαριότητά σου, πλέον δεν θα απολαύσω τη θέα σου, πλέον δεν θα φωτιστώ από τη λαμπρότητά σου, πλέον δεν θα κατοικήσω μέσα σου. Όλα έγιναν μάταια για μένα· όλα παρήλθαν σαν σκιά· όλα διάβηκαν σαν όνειρο· όλα αφανίστηκαν σαν ανύπαρκτα από τα μάτια μου. Αν μπορείς, παρακάλεσε έστω εσύ τον Πλάστη, ώστε να μη χωριστώ από τη συμβίωσή σου. Κύρτωσε τα δέντρα σου, και πέσε ικετευτικά μπροστά στον Εύσπλαχνο, και με τον ήχο των φύλλων σου ανακραύγασε με δύναμη. Πανόλβιος έγινες με το πρόσταγμα του Δεσπότη, και έχεις παρρησία ως οίκος του Θεού μας. Ύψωσε σαν μάτια τα είδη των καρπών σου, και σαν εύλαλο στόμα την ευωδία των φυτών σου, για να παραμείνεις ανοιχτός σε εκείνον που σε αγάπησε.

ε΄. Δεν ακούς τον Παύλο τι λέει για εκείνα τα αγαθά; «Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν»· τον παράδεισο όμως και τον είδε το μάτι του Αδάμ, και το αυτί άκουσε γι' αυτόν, και η καρδιά του ανθρώπου τον δέχτηκε· διότι γι' αυτόν συζητάμε τόσες ημέρες· πώς λοιπόν απέλαβε τα αγαθά ο ληστής; Διότι ο Θεός δεν υπόσχεται να μας εισαγάγει στον παράδεισο, αλλά στον ίδιο τον ουρανό· ούτε κήρυξε βασιλεία του παραδείσου, αλλά βασιλεία των ουρανών. Διότι «Άρχισε», λέει, «να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει», όχι η βασιλεία του παραδείσου, αλλά «η βασιλεία των ουρανών». Διότι έχασες μεν τον παράδεισο, ο Θεός όμως σου έδωσε τον ουρανό, για να επιδείξει τη δική Του φιλανθρωπία και να πλήξει τον διάβολο, δείχνοντας ότι, έστω κι αν μυριάδες φορές επιβουλευτεί το γένος των ανθρώπων, δεν θα καταφέρει τίποτα περισσότερο, αφού ο Θεός μας ανυψώνει πάντοτε σε μεγαλύτερη τιμή. Έχασες, λοιπόν, τον παράδεισο, και ο Θεός σου άνοιξε τον ουρανό· καταδικάστηκες σε πρόσκαιρο πόνο, και τιμήθηκες με αιώνια ζωή. Πρόσταξε τη γη να βγάλει αγκάθια και τριβόλους, και η ψυχή σου βλάστησε καρπό του Πνεύματος. Βλέπεις πώς το κέρδος είναι μεγαλύτερο από τη ζημία; Πώς ο πλούτος είναι περισσότερος;

Θ΄. Ας δούμε λοιπόν τι λέει στον άνδρα μετά τη γυναίκα, και ποια τιμωρία επιβάλλει και σε αυτόν. Στον δε Αδάμ είπε: «Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σου είχα δώσει την εντολή να μην φας μόνο από αυτό, και έφαγες από αυτό, καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου. Με θλίψεις θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου. Αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως το χορτάρι του αγρού. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις».

Παρατήρησε ότι κάθε τιμωρία παρατείνεται στον αιώνα, ώστε όχι μόνο οι ίδιοι να ωφεληθούν, αλλά και όσοι πρόκειται να υπάρξουν στο εξής, να διδάσκονται από τα ίδια τα πράγματα από πού τους επιβλήθηκε αυτή η τιμωρία: «Με λύπες», λέει, «θα τρως από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου». Έπειτα, διδάσκοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια το είδος της κατάρας και την αιτία της λύπης, πρόσθεσε: «Αγκάθια και τριβόλους θα σου βλαστήσει». Ιδού τα ενθυμήματα της κατάρας. «Αγκάθια», λέει, «θα βγάλει και τριβόλους»· ώστε να προκαλέσει πολύ πόνο και ταλαιπωρία, και θα σε κάνω να περνάς όλο τον χρόνο της ζωής σου με λύπη, για να σου γίνει αυτό χαλινάρι ώστε να μην υπερηφανεύεσαι πάνω από την αξία σου, αλλά να αναλογίζεσαι συνεχώς τη δική σου ουσία και να μην ανεχθείς ποτέ ξανά να εξαπατηθείς με τέτοιον τρόπο.

«Και θα φας το χορτάρι του αγρού. Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα φας τον άρτο σου». Πρόσεξε πώς όλα όσα του επιβλήθηκαν μετά την παρακοή είναι εντελώς αντίθετα με τον προηγούμενο τρόπο ζωής του. Διότι εγώ, λέει, όταν σε έφερα σε αυτόν τον κόσμο, θέλησα να ζεις χωρίς λύπη, χωρίς μόχθους, χωρίς ταλαιπωρία και χωρίς ιδρώτα, να βρίσκεσαι σε απόλαυση και ευημερία, και να μην υπόκεισαι ούτε καν στις ανάγκες του σώματος, αλλά να είσαι απαλλαγμένος από όλα αυτά και να απολαμβάνεις πλήρη ελευθερία. Επειδή όμως δεν σε ωφέλησε η τόση άνεση, για τον λόγο αυτό θα καταραστώ και τη γη, ώστε να μην σου παρέχει όσα βλαστάνουν από αυτήν άσπαρτα και ανόργωτα, όπως πρωτύτερα, αλλά με πολύ πόνο, μόχθο και ταλαιπωρία· και θα σε περιβάλω με συνεχείς λύπες και αθυμίες, και θα σε κάνω να τα κατορθώνεις όλα με τον ιδρώτα σου, ώστε, πιεζόμενος από όλα αυτά, να λαμβάνεις διαρκή διδασκαλία για να μετριάζεις το φρόνημά σου και να επιγινώσκεις την ίδια σου τη φύση. Και αυτό δεν θα ισχύσει για λίγο, ούτε για βραχύ χρονικό διάστημα, αλλά θα παραταθεί σε όλο τον χρόνο της ζωής σου.

Δ΄. Μεγάλος είναι ο όγκος της ευεργεσίας, και πολύ το μέγεθος της φιλανθρωπίας, και ανέκφραστη η υπερβολή της ανεξικακίας. Και είπε ο Κύριος ο Θεός, αφού διανοήθηκε. Το «αφού διανοήθηκε» λέγεται πάλι με τρόπο ανθρώπινο, και με βάση τη δική μας φύση. Δεν θα εξακολουθήσω πλέον να καταριέμαι τη γη εξαιτίας των έργων των ανθρώπων. Διότι και στην περίπτωση του πρωτοπλάστου καταράστηκε λέγοντας: «Αγκάθια και τριβόλους θα αναβλαστήσει»· και στην περίπτωση του Κάιν πάλι ομοίως. Επειδή, λοιπόν, και τώρα επέφερε τόσο μεγάλη πανωλεθρία, για να παρηγορήσει τον δίκαιο και να τον κάνει να πάρει θάρρος, και για να μη συλλογίζεται μέσα του, ποιο είναι το όφελος της ευλογίας που δόθηκε; Και γιατί να πει το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», αν πρόκειται πάλι, ενώ αυξανόμαστε σε πλήθος, να καταστραφούμε; Διότι, βεβαίως, και παλαιότερα είχε πει στον Αδάμ «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», και όμως επέφερε κατακλυσμό.

Και πάλι στην περίπτωση του Αδάμ, επειδή δεν αποκόμισε κανένα όφελος από την πολλή άνεση και από τη διαβίωση μέσα στον παράδεισο, αλλά εξαιτίας της παράβασης κατέστησε τον εαυτό του υπόλογο στο επιτίμιο, τον έδιωξε από τον παράδεισο και του επέβαλε διηνεκή τιμωρία, λέγοντας: «Αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει η γη». Έτσι λοιπόν και αυτοί, επειδή, αφού τιμήθηκαν με την ομοφωνία, χρησιμοποίησαν την τιμή που τους δόθηκε για την κακία, μέσω της ετεροφωνίας ανακόπτει την ορμή της κακίας τους. «Και ας συγχύσουμε», λέει, «τη γλώσσα τους, ώστε να μην καταλαβαίνει ο καθένας τη φωνή του πλησίον του»· ώστε, όπως ακριβώς η ομοφωνία δημιουργούσε τη συνοίκηση, έτσι και η διαίρεση της φωνής να προκαλέσει σε αυτούς τη διασπορά.

Εάν λοιπόν στον παράδεισο ήταν αναγκαία η νηστεία, πολύ περισσότερο είναι έξω από τον παράδεισο· εάν πριν από την πληγή ήταν χρήσιμο το φάρμακο, πολύ περισσότερο είναι μετά την πληγή· εάν, προτού ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος των επιθυμιών, μας ήταν κατάλληλο το όπλο, πολύ περισσότερο τώρα, μετά από μια τόσο μεγάλη μάχη ενάντια στις επιθυμίες και τους δαίμονες, είναι αναγκαία η συμμαχία της νηστείας. Εάν ο Αδάμ είχε ακούσει αυτήν τη φωνή, δεν θα άκουγε τη δεύτερη που έλεγε: «Γη είσαι, και στη γη θα επιστρέψεις»· επειδή όμως την παράκουσε, για τον λόγο αυτόν επήλθαν ο θάνατος, οι μέριμνες, οι πόνοι, οι θλίψεις και μια ζωή βαρύτερη από κάθε θάνατο· γι' αυτό προήλθαν τα αγκάθια και τα τριβόλια, γι' αυτό οι πόνοι, οι ωδίνες και ο επίμοχθος βίος.

Επομένως, υπαινίσσεται κάποια άλλη, την πραγματική ανάπαυση. Δ'. Διότι όντως εκείνη είναι η ανάπαυση, από όπου έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός, όπου δεν υπάρχουν μέριμνες, ούτε πόνοι, ούτε αγωνία, ούτε φόβος που να καταπλήσσει και να συγκλονίζει την ψυχή, παρά μόνο ο φόβος του Θεού, ο οποίος είναι γεμάτος από πνευματική αγαλλίαση. Εκεί δεν πρόκειται να ακούσεις το: «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου»· ούτε «αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει»· πλέον δεν υπάρχουν αγκάθια και τριβόλια. Δεν υπάρχει το: «Με λύπες θα γεννάς τέκνα», ούτε το: «Προς τον άνδρα σου θα στρέφεται η προσήλωσή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει»· τα πάντα εκεί είναι ειρήνη, χαρά, ευφροσύνη, αγαλλίαση, αγαθοσύνη, πραότητα, ευθύτητα, αγάπη. Δεν υπάρχει εκεί ζηλοτυπία ούτε βασκανία, ούτε ασθένεια, ούτε αυτός ο θάνατος του σώματος, ούτε εκείνος της ψυχής· δεν υπάρχει σκοτάδι, ούτε νύχτα· τα πάντα είναι ημέρα, τα πάντα είναι φως, τα πάντα άνεση· δεν υπάρχει κόπος, δεν υπάρχει κορεσμός, αλλά πάντοτε θα βρισκόμαστε σε επιθυμία των αγαθών. Θέλετε να σας δώσω και κάποια εικόνα της εκεί καταστάσεως; Δεν είναι δυνατόν· πλην όμως, όσο είναι δυνατόν, θα προσπαθήσω να σας δώσω κάποια εικόνα. Ας στρέψουμε το βλέμμα μας στον ουρανό, όταν, χωρίς να ενοχλεί κανένα σύννεφο, προβάλλει τον στέφανό του· έπειτα, αφού περάσουμε πολύ χρόνο ατενίζοντας το κάλλος της όψης του, ας αναλογιστούμε ότι και έδαφος θα έχουμε, το οποίο όχι μόνο δεν θα είναι απλώς τέτοιο, αλλά θα είναι τόσο ωραιότερο, όσο πιο ωραία είναι η χρυσή οροφή από τις πήλινες.

Τι σημαίνει, «Η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα»; Έγινε φθαρτή. Για ποιον λόγο και γιατί; Εξαιτίας σου, του ανθρώπου. Διότι, επειδή έλαβες σώμα θνητό και παθητό, και η γη δέχθηκε κατάρα και έβγαλε αγκάθια και τριβόλια.

Και τρώγει χώμα από τη γη που καταδικάστηκε να παράγει αγκάθια και τριβόλια· βλέπει δε εκείνην που προηγουμένως ποδοπατούνταν από αυτόν να απολαμβάνει το ξύλο της ζωής, ενώ ο ίδιος παραμένει στην προτέρα κατάρα· βλέπει δε ότι δεν εξουσιάζει ούτε καν την πτέρνα, ενώ όλες οι δικές του κεφαλές έχουν συντριβεί από τον σταυρό· θεωρεί να στέκεται εκ δεξιών ως βασίλισσα η άλλοτε καταδικασμένη, και εκείνη που σκέπαζε τη γύμνια της με φύλλα συκής, περιβεβλημένη πλέον με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη, και θρηνεί για τη δική του ακοσμία. Τη βλέπει να στηρίζεται στο βασιλικό σκήπτρο και να υψώνεται προς τον ίδιο τον ουρανό, και οδύρεται για τη δική του πτώση· τη βλέπει να συγκαλεί τα τέκνα της με υψηλό κήρυγμα προς προσκύνηση του τιμίου σταυρού, και φρίττει για την υπακοή τους, θαυμάζει την προθυμία τους και εκπλήσσεται με το πλήθος τους· βλέπει σύμπασα την κτίση να εορτάζει, και τον εαυτό του ενδεδυμένο με αισχύνη σαν με μανδύα· και να εκπληρώνεται το λόγιο που λέγει: «Έντεινε, και κατευοδού, και βασίλευε»· Έντεινε το τόξο του σταυρού, πλήξε τον διάβολο, βασίλευσε επί της κτίσεως, κατευόδωσε τον άνθρωπο. Και πάλι: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών αυτού». Διότι τα τείχη της αμαρτίας και τις πόλεις του άδη τις κατεδάφισε συθέμελα ο σταυρός του Χριστού.

Εάν σου πει: «Γιατί φόρεσε και αγκάθια;», πες του: «Για να ξεριζώσει τα αγκάθια και τους τριβόλους του Αδάμ· διότι εκείνος καταδικάστηκε να στενάζει και να τρέμει, και να καλλιεργεί αγκάθια και τριβόλους». Ο Ιησούς λοιπόν, όντας φιλάνθρωπος και θέλοντας να προνοήσει για το δικό Του δημιούργημα, τα υπέστη όλα για εμάς, ώστε να μας ελευθερώσει από την καταδίκη. Διότι, όπως ακριβώς γεννήθηκε από γυναίκα, για να εξαλείψει στους ανθρώπους την αμαρτία που προήλθε από τη γυναίκα, έτσι στεφανώνεται και με τα αγκάθια, ώστε τη γη που κακώς καλλιεργήθηκε εξαιτίας της παρακοής, να την καταστήσει πιο ήμερη διά της δικής Του υπακοής. Εάν δε σου πει: «Γιατί ήπιε χολή και όξος;», πες του: «Για να εξεμέσουμε εμείς το θανατηφόρο δηλητήριο του δράκοντα· διότι η χολή εκείνη έγινε για μένα γλύκασμα, και το όξος εκείνο έγινε για μένα ίαμα». Εάν δε σου πει πάλι ο άπιστος: «Γιατί ντύθηκε και την κόκκινη χλαμύδα, και γιατί γονάτιζαν πλησιάζοντάς Τον;», πες του: «Για να Τον προσκυνήσουν οι Ιουδαίοι έστω και μη θέλοντας, και να ομολογήσουν τη βασιλεία Του πάνω στη γη έστω και παρά τη θέλησή τους. Τώρα μεν Τον προσκυνούσαν χλευάζοντας, χωρίς να γνωρίζουν τι έπρατταν· στη μελλοντική όμως ανάσταση θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός. Αμήν».

Και ερχόμενος έπεσε πάνω σε ληστές· δηλαδή στους πονηρούς δαίμονες, τους πλέον φονικούς· οι οποίοι, αφού τον έγδυσαν από το ένδυμα της αθανασίας, το οποίο φορούσε πριν από την αμαρτία, τον έντυσαν με φύλλα συκιάς. Γιατί με φύλλα συκιάς; Διότι είναι τραχιά και πικρά. Επειδή, λοιπόν, μετά την αμαρτία επήλθε σε αυτόν τραχύτητα στις περιστάσεις του βίου και πολλή πίκρα, για τον λόγο αυτόν ντύθηκε με φύλλα συκιάς. Και του κατάφεραν πληγές, δηλαδή τις βιωτικές οδύνες. Το «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως το ψωμί σου» και «Αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει η γη» και «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· αυτές είναι οι πληγές της ψυχής. Και έφυγαν, αφήνοντάς τον ημιθανή. Διότι ούτε μεταξύ των ζωντανών βρισκόταν ο Αδάμ, έχοντας παραβεί την εντολή του Θεού, ούτε νεκρώθηκε τελείως, επειδή δεν αρνήθηκε τελείως τον Θεό. Κατά συγκυρία δε, κάποιος ιερέας κατέβαινε σε εκείνον τον δρόμο. Και δεν είπε «κατά συντυχίαν», αλλά «κατά συγκυρίαν»· διότι το «κατά συντυχίαν» συμβαίνει απρόοπτα και απροσδόκητα, όταν κάποιος εμφανίζεται από μόνος του· ενώ το «κατά συγκυρίαν» συμβαίνει όταν κάποιος πράττει κάτι σύμφωνα με την πρόνοια του Θεού. Εδώ, λοιπόν, κατά την πρόνοια του Θεού κατέβαινε ο ιερέας σε εκείνον τον δρόμο, και αφού τον είδε, αντιπαρήλθε.