Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:21

Επειδή, λοιπόν, το τελευταίο στάδιο του χωρισμού από τη ζωή στον παράδεισο είναι ο γάμος, ο λόγος καθοδηγεί εκείνους που επιστρέφουν στον Χριστό να εγκαταλείψουν αυτόν πρώτα, ως έναν έσχατο σταθμό· έπειτα, να απομακρυνθούν από την επίγεια ταλαιπωρία, στην οποία εγκαταστάθηκε ο άνθρωπος μετά την αμαρτία· κατόπιν τούτου, να βγουν έξω από τα προκαλύμματα της σάρκας, απεκδυόμενοι τους «δερμάτινους χιτώνες», δηλαδή «το φρόνημα της σάρκας», και αφού αποκηρύξουν όλα «τα κρυπτά της αισχύνης», να μην επισκιάζονται πλέον από τη συκιά του πικρού βίου, αλλά, απορρίπτοντας τα προκαλύμματα που αποτελούνται από αυτά τα πρόσκαιρα φύλλα της ζωής, να βρεθούν και πάλι ενώπιον των οφθαλμών του Κτίστη, να απωθήσουν την απάτη της γεύσης και της όρασης, και να μην έχουν πλέον ως σύμβουλο τον ιοβόλο όφι, αλλά να διακρατούν μόνο την εντολή του Θεού. Αυτή δε η εντολή συνίσταται στο να άπτονται μόνο του καλού και να αποβάλλουν τη γεύση του πονηρού, καθώς από εκεί έλαβε την αρχή της για εμάς η ακολουθία των κακών, από το γεγονός δηλαδή ότι δεν θελήσαμε να έχουμε άγνοια του κακού.

Επομένως, κανείς δεν θα μπορούσε εύλογα να αναζητήσει σε εκείνη τη ζωή όσα μας συνέβησαν εξαιτίας του πάθους. Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος που φορά έναν κουρελιασμένο χιτώνα, γυμνωνόταν από αυτό το περίβλημα, δεν θα έβλεπε πλέον πάνω του την ασχήμια του ενδύματος που απέρριψε, έτσι κι εμείς, όταν απεκδυθούμε εκείνον τον νεκρό και ειδεχθή χιτώνα που μας επιβλήθηκε από τα άλογα δέρματα (ακούγοντας δε για δέρμα, νομίζω πως εννοείται η μορφή της άλογης φύσης, με την οποία ντυθήκαμε όταν εξοικειωθήκαμε με το πάθος), αποβάλλουμε μαζί με την απέκδυση του χιτώνα όλα όσα υπήρχαν πάνω μας από το άλογο δέρμα. Εκείνα δε που προσέλαβε από το άλογο δέρμα είναι η σαρκική μίξη, η σύλληψη, ο τοκετός, ο ρύπος, ο θηλασμός, η τροφή, η αποβολή των περιττωμάτων, η σταδιακή αύξηση προς την ωριμότητα, η ακμή, το γήρας, η νόσος και ο θάνατος. Εάν, λοιπόν, εκείνο δεν θα υπάρχει πλέον πάνω μας, πώς είναι δυνατόν να μας απομείνουν όσα προέρχονται από αυτό; Ώστε είναι μάταιο, εφόσον κάποια άλλη κατάσταση ελπίζεται για τη μέλλουσα ζωή, να προβάλλουμε ενστάσεις απέναντι στο δόγμα της αναστάσεως με βάση εκείνα που δεν έχουν καμία απολύτως κοινωνία με αυτήν.

Αλλά το προκείμενο ζήτημα δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί από τα λεγόμενα, εξαιτίας ενός παρεμβαλλόμενου νοήματος που οδήγησε τον λόγο σε άλλη θεώρηση. Ας επαναλάβουμε, λοιπόν, το αρχικό μας θέμα, ότι δηλαδή ούτε η φύση του σώματος είναι άχρηστη σε σχέση με την προσδοκώμενη ελπίδα των αγαθών. Διότι, εάν παραμέναμε αυτό που δημιουργηθήκαμε εξαρχής, δεν θα είχαμε απολύτως καμία ανάγκη τον δερμάτινο χιτώνα, καθώς θα έλαμπε επάνω μας η προς το θείο ομοίωση. Και ο θείος χαρακτήρας, που φανερωνόταν σε εμάς κατά την αρχή της δημιουργίας, δεν ήταν η ιδιότητα κάποιου συγκεκριμένου σχήματος ή χρώματος, αλλά με εκείνα τα γνωρίσματα με τα οποία θεωρείται το θείο κάλλος, με τα ίδια στολιζόταν και ο άνθρωπος, μιμούμενος τη χάρη του αρχετύπου μέσω της απάθειας, της μακαριότητας και της αφθαρσίας. Επειδή όμως, εξαιτίας της απάτης του εχθρού της ζωής μας, ο άνθρωπος έκλινε με τη θέλησή του προς το κτηνώδες και το άλογο, το να απομακρυνθούν οι άνθρωποι παρά τη θέλησή τους από το χειρότερο και να μετατεθούν αναγκαστικά στο καλύτερο, ίσως φαίνεται χρήσιμο σε όσους δεν ερευνούν εις βάθος, όμως στον Πλάστη της φύσης φάνηκε ανωφελές και άδικο το να προκαλέσει στη φύση τη στέρηση του μεγαλύτερου από τα αγαθά μέσω μιας τέτοιας οικονομίας. Διότι, εφόσον ο άνθρωπος δημιουργήθηκε θεοειδής και μακάριος, τιμημένος με το αυτεξούσιο (αφού το αυτοκρατές και το αδέσποτο αποτελεί ίδιον της θείας μακαριότητας), το να μεταφερθεί αναγκαστικά και με τη βία σε κάτι άλλο θα αποτελούσε αφαίρεση αυτού του αξιώματος.

Επειδή, λοιπόν, ο άνθρωπος προτίμησε αυτή την υλική ηδονή αντί της ψυχικής ευφροσύνης, ο Θεός φάνηκε κατά κάποιον τρόπο να συγκαταβαίνει στην ορμή του αυτή μέσω του δερμάτινου χιτώνα, τον οποίο του φόρεσε εξαιτίας της ροπής του προς το χειρότερο. Μέσω αυτού αναμείχθηκαν στον άνθρωπο τα ιδιώματα της άλογης φύσης, και με τα στοιχεία των άλογων ζώων κατασκευάστηκε ένα ένδυμα για τη λογική φύση, χάρη στη σοφία Εκείνου που οικονόμησε τα ανώτερα μέσα από τα αντίθετά τους. Διότι εκείνος ο δερμάτινος χιτώνας, καθώς φέρει μέσα του όλα τα ιδιώματα που περιείχε η άλογη φύση, δηλαδή την ηδονή, τον θυμό, τη γαστριμαργία, την απληστία και τα παρόμοια, ανοίγει τον δρόμο στην ανθρώπινη προαίρεση να ρέψει προς καθεμία από τις δύο κατευθύνσεις, αποτελώντας ύλη τόσο για την αρετή όσο και για την κακία. Εφόσον, επομένως, ο άνθρωπος ζει μέσα σε αυτά κατά τον παρόντα βίο, εάν με την αυτεξούσια κίνησή του διαχωρίσει το δικό του στοιχείο από το άλογο και στρέψει το βλέμμα στον εαυτό του μέσω ενός πιο ενάρετου βίου, θα καταστήσει την παρούσα ζωή μέσο καθαρμού από την κακία που αναμείχθηκε μέσα του, κυριαρχώντας πάνω στην αλογία μέσω της λογικής. Εάν, όμως, κλίνει προς την άλογη ροπή των παθών, χρησιμοποιώντας το δέρμα των άλογων ζώων ως συνεργό στα πάθη, τότε θα σκεφτεί διαφορετικά και θα στραφεί προς το καλύτερο μετά την έξοδό του από το σώμα, έχοντας πια γνωρίσει τη διαφορά της αρετής από την κακία μέσω της αδυναμίας του να συμμετάσχει στη θειότητα, εάν προηγουμένως το καθαρτήριο πυρ δεν αποκαθάρει τον ρύπο που έχει αναμειχθεί στην ψυχή του.

Αλλά προς τον Αβραάμ, ο οποίος δεν είχε ακόμη αποφύγει τη συμβίωση με τους αθέους, λέει: «Έξελθε από τη γη σου, και έλα σε γη», όχι αυτήν που θα σου δώσω, αλλά «αυτήν που θα σου δείξω», σαν να υποδεικνυόταν μέσω εκείνης κάποια άλλη πνευματική γη. Προς τον Μωυσή, όμως, μετά τη φυγή του από την Αίγυπτο και την ανάβαση στο όρος, τι λέει η πρώτη φωνή του Θεού προς αυτόν; «Λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου». Αυτό είναι ένα άλλο μυστήριο του σταυρού, το οποίο ακολουθεί αρμονικά το προηγούμενο: διότι, λέει, έστω κι αν εξήλθες από την Αίγυπτο και άφησες την υπηρεσία του Φαραώ και περιφρόνησες το να ονομάζεσαι γιος της θυγατέρας του Φαραώ, και στο μέτρο που εξαρτιόταν από εσένα ο κόσμος εκείνος της πονηρής υπηρεσίας λύθηκε και έχει καταργηθεί, εντούτοις πρέπει να προσθέσεις κάτι ακόμη. Τι είναι αυτό; Το να λύσεις το υπόδημα από τα πόδια σου, να αποβάλεις τους δερμάτινους χιτώνες που ενδύθηκε η φύση μας και μέσα στους οποίους ενεργεί η αμαρτία και σε χωρίζει από την άγια γη. Λύσε, λοιπόν, αυτό το υπόδημα από τα πόδια σου, πράγμα που σημαίνει: μην ζεις πλέον κατά σάρκα και στην αμαρτία, αλλά ας καταργηθεί και ας νεκρωθεί η αντίθετη προς τον Θεό ζωή και το φρόνημα της σάρκας, και ο νόμος που υπάρχει στα μέλη, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου και αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, ας μην επικρατεί πλέον, ούτε ας ενεργεί, νεκρωμένος από τη δύναμη της θεοπτίας.

Όπως, λοιπόν, φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου και έχοντας την καρδιά στραμμένη άνω προς Αυτόν, ας θεωρούμε αυτό το μέγα θέαμα, τη δική μας φύση να συνδιαιωνίζει με το άυλο πυρ της θεότητας· και αποβάλλοντας τη σχέση με τους δερμάτινους χιτώνες, τους οποίους ντυθήκαμε εξαιτίας της παράβασης, ας σταθούμε σε άγια γη, καθιστώντας ο καθένας τον εαυτό του άγια γη διά της αρετής και της ακλινούς προσήλωσης προς τον Θεό.

Εκφωνήθηκε κατά τη λιτή που τελείται την πρώτη Αυγούστου. «Ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο, ούτε χαίρεται με την καταστροφή των ζωντανών». Εάν λοιπόν ο Θεός δεν δημιούργησε τον θάνατο, ούτε είναι ο ίδιος υπαίτιος για τα δεινά που επακολούθησαν τον θάνατο, από πού τότε προέρχονται σε εμάς οι αρρώστιες και τα νοσήματα και τα άλλα δυσάρεστα, από όπου προήλθε και ο θάνατος; Και από πού προήλθε ο θάνατος; Από τη δική μας αρχική παρακοή προς τον Θεό· από την παράβαση της εντολής που μας είχε δοθεί από τον Θεό· από την προγονική μας αμαρτία μέσα στον παράδεισο του Θεού. Ώστε και οι νόσοι και οι αρρώστιες και όλο το ποικίλο βάρος των πειρασμών προέρχονται από την αμαρτία. Εξαιτίας αυτής, άλλωστε, ντυθήκαμε τους δερμάτινους χιτώνες, δηλαδή αυτό το νοσηρό και θνητό και γεμάτο οδύνες σώμα, και μετοικήσαμε σε αυτόν τον πρόσκαιρο και φθαρτό κόσμο και καταδικαστήκαμε να ζούμε έναν βίο πολυπαθή και πολυσύμφορο. Επομένως, η ασθένεια είναι σαν μια οδός τραχιά και ανηφορική, στην οποία εισήγαγε το ανθρώπινο γένος η αμαρτία· και ο τελευταίος σταθμός και το έσχατο κατάλυμα αυτής της οδού είναι ο θάνατος.

Ας αντικρίσουμε, λοιπόν, με τα εσωτερικά μας μάτια αυτό το μεγάλο θέαμα, την ανθρώπινη φύση μας να συνυπάρχει αιώνια με το άυλο πυρ της θεότητας. Και αφού αποβάλουμε τους δερμάτινους χιτώνες, τους οποίους ντυθήκαμε εξαιτίας της παραβάσεως, δηλαδή τα γήινα και σαρκικά φρονήματα, ας σταθούμε σε γη άγια, αναδεικνύοντας ο καθένας τον εαυτό του σε άγια γη μέσω της αρετής και της ανατάσεως προς τον Θεό. Έτσι θα έχουμε παρρησία όταν ο Θεός θα έλθει εν φωτί, και προστρέχοντας θα φωτιστούμε, και θα ζήσουμε αιώνια μαζι Του, φωτιζόμενοι εις δόξαν της τρισήλιας και απολύτως κυρίαρχης λαμπρότητας· νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και το μεν μυστήριο έμεινε κρυφό από τα σεραφείμ, ο δε ευαγγελιστής θεολόγησε το θαύμα. Γι' αυτό ο Παύλος, διακηρύσσοντας το αξίωμα των ευαγγελιστών, φώναζε: «για να γίνει τώρα γνωστή στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια μέσω της εκκλησίας η πολυποίκιλη σοφία του Θεού». Και δείτε τη σοφία του Δεσπότη: από κάθε επιστήμη και τέχνη εξέλεξε μαθητές για τον εαυτό του, από τους ψαράδες τον Πέτρο, από τους τελώνες τον Ματθαίο, από τους σκηνοποιούς τον Παύλο, από τους ιατρούς τον Λουκά. Και δεν το έκανε αυτό τυχαία ούτε χωρίς λόγο. Διότι η ανθρώπινη φύση βρισκόταν στον βυθό της πλάνης και υπήρχε ανάγκη από ψαράδες. Πάλι, ο διάβολος συμπεριφέρθηκε σαν τελώνης στον Αδάμ αρπάζοντάς του την αθανασία· υπήρχε λοιπόν ανάγκη από έναν ευαγγελιστή τελώνη. Η παρακοή έντυσε τον άνθρωπο με τους δερμάτινους χιτώνες· υπήρχε ανάγκη από τον σκηνοποιό και τη χάρη, ώστε να διατέμει με το κοπίδι του Λόγου τη νέκρωση των παθών.

Θεωρούν ότι ο Χριστός, έχοντας γεννηθεί από το Άγιο Πνεύμα και τον Δημιουργό εκτός του Πληρώματος, κατήλθε για τη σωτηρία του πνεύματος που είχε αποπλανηθεί, το οποίο κατοικεί στον «έσω άνθρωπό» μας, και λέει ότι αυτός σώζεται εξαιτίας εκείνου που ενοικεί μέσα του. Πρεσβεύει δε ότι η σάρκα δεν σώζεται, αποκαλώντας την «δερμάτινο χιτώνα» και «φθειρόμενο άνθρωπο». Αυτά τα εξέθεσα συνοπτικά, επειδή υπάρχει άφθονο υλικό γύρω από αυτούς και ποικίλες απόψεις. Αυτά λοιπόν πιστεύει και η σχολή του Ουαλεντίνου.

Και λένε ότι αυτός είναι που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση: ότι κατ' εικόνα υπάρχει ο υλικός άνθρωπος, ο οποίος είναι μεν παρόμοιος, αλλά όχι ομοούσιος με τον Θεό. Ενώ καθ' ομοίωση είναι ο ψυχικός, γι' αυτό και ελέχθη ότι η ουσία του είναι πνεύμα ζωής, επειδή προέρχεται από πνευματική απορροή. Αργότερα δε, λένε ότι του φόρεσαν τον δερμάτινο χιτώνα: και λένε ότι αυτό είναι το αισθητό σαρκίο. Όσο για το κύημα της μητέρας τους, της Αχαμώθ, το οποίο εκείνη γέννησε κατά τη θέαση των αγγέλων που βρίσκονταν γύρω από τον Σωτήρα, το οποίο είναι ομοούσιο με τη μητέρα του, πνευματικό, λένε ότι και αυτό το αγνοούσε ο Δημιουργός. Και ότι αυτό εναποτέθηκε σε αυτόν κρυφά, χωρίς να το γνωρίζει, ώστε, αφού σπαρθεί μέσω αυτού στην ψυχή που προήλθε από αυτόν και σε τούτο το υλικό σώμα, και αφού κυοφορηθεί σε αυτά και αυξηθεί, να γίνει έτοιμο για την υποδοχή του τέλειου Λόγου. Διέφυγε, λοιπόν, της προσοχής του Δημιουργού, όπως ισχυρίζονται, ο πνευματικός άνθρωπος που συνεσπάρη στο εμφύσημά του από τη Σοφία με άρρητη δύναμη και πρόνοια. Διότι, όπως αγνοούσε τη μητέρα, έτσι αγνοούσε και το σπέρμα της: το οποίο μάλιστα λένε ότι είναι και το ίδιο εκκλησία, αντίτυπο της άνω Εκκλησίας. Και αξιώνουν ότι αυτός είναι ο άνθρωπος που υπάρχει μέσα τους, ώστε να έχουν αυτοί την μεν ψυχή από τον Δημιουργό, το δε σώμα από το χώμα, και το σαρκικό μέρος από την ύλη, ενώ τον πνευματικό άνθρωπο από τη μητέρα Αχαμώθ.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ΄. Και ονόμασε ο Αδάμ τη γυναίκα του Ζωή, διότι αυτή είναι μητέρα όλων των ζώντων. Και έφτιαξε ο Κύριος ο Θεός για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες, και τους έντυσε. Και είπε ο Θεός: Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς. α΄. Είδατε χθες τη φιλανθρωπία του Δικαστή; Είδατε την εξέταση που ήταν γεμάτη από αγαθότητα; Είδατε τη διαφορά των τιμωριών; Πώς δηλαδή τιμωρήθηκε εκείνος που με την απάτη τους υποσκέλισε, και πώς η τιμωρία που επιβλήθηκε σε εκείνους που υποσκελίστηκαν δείχνει την πολλή φιλανθρωπία του Θεού; Είδατε πόσης ωφέλειας αφορμή έγινε για εμάς το να παρασταθούμε στο δικαστήριο και να δούμε πώς προχώρησε η εξέταση; Διότι κατανοήσαμε από πόσα και πόσο μεγάλα αγαθά στέρησαν τους εαυτούς τους και ο Αδάμ και η Εύα, μέσω της παράβασης της εντολής που τους δόθηκε, απογυμνωμένοι από εκείνη την άρρητη δόξα και από τη ζωή που σχεδόν σε τίποτα δεν υπολειπόταν από τη ζωή των αγγέλων. Είδαμε την ανεξικακία του Δεσπότη, διδαχθήκαμε πόσο μεγάλο κακό είναι η ραθυμία, και πώς μας καθιστά γυμνούς και έρημους ακόμη και από τα αγαθά που ήδη μας έχουν δοθεί, και μας περιβάλλει με πολλή αισχύνη. Γι' αυτό, σας παρακαλώ, ας νήφουμε, και οι δικές τους πτώσεις ας γίνουν για εμάς φάρμακα, και η δική τους ραθυμία ας γίνει για εμάς αφορμή ασφάλειας· επειδή είναι μεγαλύτερη η τιμωρία για εκείνους που στο εξής υποπίπτουν στα ίδια σφάλματα, εφόσον δεν θέλησαν να γίνουν πιο συνετοί ούτε καν μέσω των παραδειγμάτων.

Παρατήρησε την ακρίβεια της θείας Γραφής, πώς ούτε και αυτό το παρέλειψε, αλλά μας δίδαξε ότι και στη γυναίκα ο Αδάμ έδωσε όνομα. Διότι έδωσε, λέει, στη γυναίκα του το όνομα Εύα, το οποίο σημαίνει ζωή, επειδή αυτή είναι η μητέρα όλων των ζωντανών· δηλαδή, αυτή είναι η αρχή όλων όσων πρόκειται να προέλθουν από αυτήν, και ρίζα και θεμέλιο της μετέπειτα γενεάς. Έπειτα, αφού μας δίδαξε για το όνομα που δόθηκε στη γυναίκα, μας δείχνει πάλι την αγαθότητα του Θεού, πώς δηλαδή δεν εγκαταλείπει μέσα σε τόση ντροπή και γυμνότητα αυτούς που ο ίδιος δημιούργησε. Και έφτιαξε, λέει, Κύριος ο Θεός για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες, και τους έντυσε.

Και κατασκεύασε ο Κύριος ο Θεός για τον Αδάμ και τη γυναίκα του δερμάτινους χιτώνες, και τους έντυσε. Δες πόση είναι η συγκατάβαση της θείας Γραφής. Αλλά αυτό που έχω πει πολλές φορές, το λέω και τώρα: όλα να τα κατανοούμε θεοπρεπώς, και το «Εποίησε» να το εννοούμε αντί του «Προσέταξε». Διέταξε να περιβληθούν με δερμάτινους χιτώνες ως διαρκή υπενθύμιση της παρακοής.

βʹ. Ας τα ακούσουν αυτά οι πλούσιοι, οι οποίοι τρυφηλούν με τα νήματα των σκωλήκων και ντύνονται με μεταξωτά, και ας μάθουν πώς εξ αρχής και εκ προοιμίων, παιδαγωγώντας την ανθρώπινη φύση ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, επειδή εξαιτίας της παραβάσεως ο πρωτόπλαστος κατέστη υπόδικος στην ποινή του θανάτου, και έπρεπε να του φορεθεί ένδυμα που να καλύπτει τη γύμνια και την ντροπή, κατασκεύασε για αυτούς δερμάτινους χιτώνες, διδάσκοντάς μας να αποφεύγουμε τον μαλθακό και έκλυτο βίο, και να μην επιδιώκουμε τον χαλαρό και γεμάτο νωθρότητα, αλλά μάλλον να ασπαζόμαστε τον αυστηρό. Αλλά ίσως, δυσανασχετώντας προς τα λεγόμενα, οι πλούσιοι θα πουν: «Τι λοιπόν; Μας προστάζεις να ντυθούμε με δερμάτινους χιτώνες;» Δεν λέω αυτό· διότι ούτε κι εκείνοι χρησιμοποιούσαν για πάντα εκείνους τους χιτώνες, καθώς ο φιλάνθρωπος Δεσπότης πάντοτε προσθέτει νέες ευεργεσίες στις προηγούμενες. Επειδή λοιπόν κατέστησαν τους εαυτούς τους υποκείμενους στις σωματικές ανάγκες, έχοντας στερηθεί εκείνη την απάθεια και την αγγελική διαγωγή, μετά από αυτά οικονόμησε ώστε να κατασκευάζονται τα ενδύματα για τους ανθρώπους από το μαλλί των προβάτων, για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για να τους παρέχουν σκέπη, και για να μη διάγει αυτό το λογικό ον μέσα στη γυμνότητα και την ασχημοσύνη, όπως ακριβώς τα άλογα ζώα.

Γι' αυτό τον λόγο ο Θεός έντυσε τον Αδάμ και τη γυναίκα του με δερμάτινους χιτώνες· αν και είχε τη δυνατότητα, εφόσον το ήθελε, να τους περιβάλει με ωραία ενδύματα. Αλλά εξαρχής μάς δείχνει και μέσω εκείνων ότι ο παρών καιρός δεν είναι καιρός τρυφής, αλλά αναστεναγμού και θρήνου. Αν, όμως, η ίδια η ανάγκη για ένδυση αποτελεί ντροπή και καταδίκη, και προήλθε από την αμαρτία, γιατί επιτείνεις το σύμβολο της κατηγορίας; Μήπως, δηλαδή, δεν αρκεί για να καταδείξει την κατάπτωσή μας η ίδια η ανάγκη να ντυθούμε; Γιατί καθιστάς μεγαλύτερο τον διασυρμό; Γιατί αυξάνεις την κατηγορία, κάνοντας πιο επιτακτική αυτή την ανάγκη;

Διότι αυτός ο μονογενής Υιός του Θεού, όντας Θεός και ομοούσιος με τον Πατέρα, από αυτήν την παρθένο και καθαρή γη έπλασε τον εαυτό του άνθρωπο. Και έχω μεν θεωθεί εγώ ο άνθρωπος, εγώ δε ο θνητός έχω καταστεί αθάνατος και έχω απεκδυθεί τους δερμάτινους χιτώνες· διότι έχω αποβάλει τη φθορά και έχω περιβληθεί την αφθαρσία με το ένδυμα της θεότητας.

Βρισκόσουν κοντά στον Θεό, και δεν γνώρισες την καρποφόρο αρετή· αλλά προτίμησες την απόλαυση των γήινων πραγμάτων, έχοντας αγαπήσει τον βίο των άλογων ζώων. Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις. Όπως τα άλογα ζώα, έτσι θα κληρονομήσεις τον θάνατο. Εξαιτίας αυτού ντύνεται και τους δερμάτινους χιτώνες. Διότι, ενώ ως προς το σώμα βρισκόταν στο μέσο μεταξύ της ζωής και της θνητότητας, και ενώ προηγουμένως ζούσε στον παράδεισο της τρυφής και διαβιούσε σε βασιλικό θάλαμο, αργότερα απέκτησε σώμα θνητό και παχύ, ικανό να αντέχει στους πόνους. Πράγματι, τραχιά είναι τα φύλλα της συκιάς της φύσης μας, δηλαδή η ανώμαλη κακία της φύσης μας.

Ο Θεοπάτωρ Δαβίδ, ή μάλλον διά του Δαβίδ ο Κύριος του Δαβίδ, προαναγγέλλοντας το δικό του πάθος και τη ζωοτόκο ταφή έλεγε: «Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Εκείνος που έντυσε με δερμάτινους χιτώνες τους προπάτορες του γένους, γυμνώνεται με τη θέλησή του για τη σταύρωση, ώστε, αφού μας απογυμνώσει από τη θνητότητα, να μας περιβάλει με την ευπρέπεια της αφθαρσίας. Και παραδίδει τη στολή του ως κλήρο στους στρατιώτες. Διότι, ανασταινόμενος από τους νεκρούς, πρόκειται να αποστείλει στα έθνη αυτούς που ο ίδιος εξέλεξε ως μαθητές, και να γίνει ο ίδιος μέσω του θείου βαπτίσματος ένδυμα για τους πιστούς· διότι, όπως λέει, «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε».

Πριν λοιπόν από την παράβαση, τα πάντα ήταν υποταγμένα στον άνθρωπο· διότι ο Θεός τον είχε καταστήσει άρχοντα όλων όσων βρίσκονταν στη γη και στα ύδατα. Και ο όφις είχε μεγάλη οικειότητα με τον άνθρωπο, πλησιάζοντάς τον περισσότερο από τα άλλα και συναναστρεφόμενός τον με ευχάριστες κινήσεις. Γι' αυτό, μέσω αυτού, ο αρχέκακος διάβολος έδωσε τη χείριστη συμβουλή στους προπάτορες. Και η γη έφερε από μόνη της τους καρπούς για τις ανάγκες των ζώων που ήταν υποταγμένα σε αυτόν, και δεν υπήρχε στη γη ούτε βροχή ούτε χειμώνας. Μετά την παράβαση όμως, όταν «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά», κάνοντας την άλογη επιθυμία να κυριαρχήσει μέσα του επί του λογικού νου, αφού έγινε ανυπάκουος στην εντολή του Δεσπότη, η (έως τότε) υποταγμένη κτίση επαναστάτησε εναντίον του άρχοντα που είχε οριστεί από τον Δημιουργό, (έτσι ώστε εκείνος) να καλλιεργεί με ιδρώτα τη γη, από την οποία πλάστηκε.

Περί της θείας οικονομίας και περί της μέριμνας για εμάς και της σωτηρίας μας Αυτόν λοιπόν τον άνθρωπο, ο οποίος δελεάστηκε από αυτή την προσβολή του αρχέκακου δαίμονα και δεν τήρησε την εντολή του Δημιουργού, και απογυμνώθηκε από τη χάρη και απεκδύθηκε την παρρησία προς τον Θεό, και σκεπάστηκε με την τραχύτητα του μοχθηρού βίου (διότι αυτό σημαίνουν τα φύλλα της συκιάς), και ενδύθηκε τη νέκρωση, δηλαδή τη θνητότητα και την παχύτητα της σάρκας (διότι αυτό συμβολίζει η ένδυση με τα νεκρά δέρματα), και ο οποίος κατά τη δίκαιη κρίση του Θεού έγινε εξόριστος από τον παράδεισο και καταδικάστηκε σε θάνατο και υποτάχθηκε στη φθορά, δεν τον παρέβλεψε ο συμπαθής Θεός, ο οποίος του έδωσε το είναι και του χάρισε το ευ είναι. Απεναντίας, αφού πρώτα τον παιδαγώγησε με πολλά μέσα και τον κάλεσε σε επιστροφή με στεναγμό και τρόμο, με τον κατακλυσμό των υδάτων και την παρ' ολίγον πανωλεθρία ολόκληρου του γένους, με τη σύγχυση και τη διαίρεση των γλωσσών, με την επιστασία αγγέλων, με την πυρπόληση πόλεων, με τυπικές θεοφάνειες, με πολέμους, νίκες, ήττες, με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις, με τον νόμο και τους προφήτες, μέσω των οποίων επιδιωκόμενος σκοπός ήταν η αναίρεση της αμαρτίας, η οποία είχε διαχυθεί με πολλούς τρόπους, είχε καταδουλώσει τον άνθρωπο και είχε επισωρεύσει στη ζωή κάθε είδος κακίας, καθώς και η επάνοδος του ανθρώπου στο ευ είναι.

Το φανερώνει άλλωστε και η πρώτη χρήση των ενδυμάτων, την οποία ο ίδιος ο Θεός παραχώρησε σε εκείνους που την είχαν ανάγκη. Διότι ο Θεός τούς έφτιαξε δερμάτινους χιτώνες και τους έντυσε. Και για την κάλυψη των ασχημόνων μερών του σώματος αρκούσε αυτού του είδους η χρήση των χιτώνων. Επειδή όμως υπεισέρχεται και έτερος σκοπός, το να θερμαινόμαστε μέσω των ενδυμάτων, είναι ανάγκη η χρήση τους να αποβλέπει στοχευμένα και στα δύο: και στο να καλύπτει τα ασχήμονα μέρη μας, και στο να αποτελεί μέσο προστασίας από τη βλάβη των καιρικών συνθηκών. — Το μέτρο της χρήσης είναι η απαραίτητη κάλυψη της ανάγκης. Εάν όμως υπερβαίνει την ανάγκη, τότε εμπεριέχει τη νόσο της πλεονεξίας, της φιληδονίας ή της κενοδοξίας. — Ένας είναι ο σκοπός του ενδύματος: να αποτελεί επαρκές κάλυμμα της σάρκας τόσο για τον χειμώνα όσο και για το καλοκαίρι.

Τα ίδια να θεωρείς και σχετικά με τα ενδύματα. Διότι, σε αυτούς που έχουν αποβάλει τη φθορά της παλαιότητας και έχουν αποθέσει, όσο εξαρτάται από τους ίδιους, το ένδυμα της παρακοής, έχοντας ντυθεί τον Χριστό ως ιμάτιο σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης, πώς θα μπορούσα να τους ντύσω πάλι με τους δερμάτινους χιτώνες και να τους περιβάλω με το περίβλημα της αισχύνης; Αλλά γνωρίζοντας ότι οι σύντροφοί μου δεν έχουν ανάγκη από τίποτε τέτοιο, παρά αρκούνται στην άσκηση της ερήμου και θεωρούν αυτήν ως την πιο αληθινή τρυφή, τα χρήματα και τα ενδύματα που έλεγες να τους προσφέρεις, αφού τα διανείμεις στους φτωχούς, θησαύρισε για τον εαυτό σου έναν ασύλητο θησαυρό για το μέλλον, καθιστώντας τον Θεό επίκουρό σου με τις δικές τους προσευχές· διότι έτσι μάλλον θα χρησιμοποιήσεις τον πλούτο ως συνεργό για τα καλά.

Αυτό λοιπόν δεν αποδεικνύει οπωσδήποτε ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει, αλλά, κι αν υποθέσουμε ότι συνέβαινε, θα καθιστούσε εύλογο αυτό που συμβαίνει, ίσως όμως να μην είναι καν εύλογο διαφορετικά. Διότι θα μπορούσε κάποιος να πει, αντιστρέφοντας το επιχείρημα, ότι η ψυχή, η οποία μέσω του σώματος υπέταξε τον εαυτό της στα σωματικά πάθη, οφείλει να υποστεί τη σωματική τιμωρία πάλι μαζί με το σώμα· διότι αυτό είναι και πιο λογικό και πιο δίκαιο και συνάδει περισσότερο με την ακολουθία των πραγμάτων. Χρησιμοποιώντας δε πάλι προς επιβεβαίωση αυτού την παραβολή εκείνη, στην οποία λέγεται ότι η ψυχή του πλουσίου πριν από την αποκατάσταση του σώματος βασανίζεται σε πύρινη φλόγα, φαίνεται ότι έχετε περιπέσει σε απόλυτη αντίφαση με τον εαυτό σας και ανατρέπετε τα δικά σας λεγόμενα, αφού πρωτύτερα μεν λέγατε ότι η παραβολή αναφέρεται στα έσχατα τέλη και όχι σε όσα ενεργούνται από τώρα, ενώ τώρα πάλι λέτε ότι η ψυχή του πλουσίου κολάζεται. Εμείς όμως δεν λέμε ότι οι δαίμονες πρόκειται να λάβουν κάποια αέρια ή πύρινα σώματα, προκειμένου να γίνουν πιο επιδεκτικοί στα βασανιστήρια, αλλά ότι τα έχουν ήδη (τα σώματα αυτά) μετά από εκείνη την πτώση και την εμπαθή προσκόλλησή τους σε αυτόν τον σωματικό κόσμο, όπως ακριβώς λέγεται ότι και ο Αδάμ μετά την παράβαση ντύθηκε τους δερμάτινους χιτώνες, δηλαδή την πιο παχιά και θνητή και υλική σάρκα. Και αυτό δεν το είπαμε από μόνοι μας, αλλά το ακούσαμε από τον μεγάλο πατέρα μας Βασίλειο, ο οποίος το λέει με αυτές ακριβώς τις λέξεις στα ερμηνευτικά του υπομνήματα στον Ησαΐα.

Και επιβεβαιώνει τα λόγια μου ο προπάτοράς μας. Διότι, εάν είχε κρατήσει στη μνήμη του την εντολή, δεν θα είχε γευθεί από το ξύλο, δεν θα είχε εκβληθεί από τον παράδεισο, δεν θα είχε περιβληθεί τους δερμάτινους χιτώνες, δεν θα είχε καταδικαστεί να τρώει τον άρτο του με τον ιδρώτα του προσώπου του, δεν θα είχε εκπέσει από την αθανασία, δεν θα είχε δεχθεί την κατάρα η γη, δεν θα είχε καταδικαστεί να βγάζει αγκάθια και τριβόλια και, για να πω το πιο σημαντικό, δεν θα είχε εισαχθεί ο θάνατος στον κόσμο, ούτε θα επιστρέφαμε στη γη από την οποία ληφθήκαμε. Και αν εκείνος, εξαιτίας της παράβασης μίας και μόνο εντολής, έπαθε τόσα πολλά, τι άραγε δεν θα πάθουμε εμείς, που, αν και λάβαμε τόσες εντολές του Χριστού, τις παραβαίνουμε όλες μαζί με αναίδεια; Διότι σε εκείνον δόθηκε μία και μόνη εντολή και την παρέβη μία φορά, όχι πολλές, και δες πόση καταδίκη προήλθε από αυτό. Εμείς όμως, έχοντας λάβει περισσότερες θείες εντολές, τις παραβαίνουμε εκούσια όλες μαζί, και όχι μόνο μία φορά όπως εκείνος, αλλά μυριάδες φορές την ημέρα τις παραβαίνουμε αναιδώς.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο πανάγαθος Θεός μας, βλέποντας τον άνθρωπο να έχει μεταπέσει από την αφθαρσία στη φθορά, τον παραδίδει πλέον στον θάνατο, για να μην γίνει το κακό αθάνατο και ατελείωτο, όπως ακριβώς αποφάνθηκε άριστα και κάποιος σοφός. Γι' αυτό η κρίση αυτή του κριτή των κριτών είναι μεν αμερόληπτη, αλλά εκείνος ο τόσο σπουδαίος και τρανός και θεόπλαστος άνθρωπος περιπίπτει, αλίμονο, σε έσχατη ταλαιπωρία, αφού του επιβλήθηκε ως τιμωρία το αγκάθι. Και αφού εξορίστηκε από εκείνον τον πάμφορο λειμώνα, ντύνεται ως ενδύματα δερμάτινους χιτώνες και εκείνος ο θειότατος κήπος κλείνεται με πάρα πολλή ασφάλεια, ώστε τοποθετήθηκαν τα Χερουβίμ και η πύρινη ρομφαία για να φρουρούν την είσοδό του. Από αυτό, λοιπόν, κατανοούμε πόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία, η οποία και αγγέλους μετέβαλε σε δαίμονες, και τον θεόπλαστον και άφθαρτον άνθρωπο τον κατρακύλησε στη φθορά, και, αφού τον εκδίωξε από τον παράδεισο, τον παρέπεμψε στον άδη μετά τον θάνατο, όπου και κρατούνταν δέσμιος από τον εχθρό ως κατάδικος, για [***] σχεδόν χρόνια, μέχρις ότου ο Λόγος του Θεού και Πατρός, ο αγαπητός Υιός και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κατεβαίνοντας εκεί μετά το σωτήριο πάθος, τον ελευθέρωσε μαζί με ολόκληρη τη χορεία των δικαίων.

Συνέβη όμως το αντίθετο· και αντί να εξισωθεί με τον μεγάλο πατέρα και να βασιλεύσει όπως αυτός, υποδουλώθηκε στην έσχατη δουλεία, περιβλήθηκε δερμάτινους χιτώνες και υπέστη μεγάλες θλίψεις σε εκείνη την πολύθλιβη, πολύμοχθη, πολυώδυνη και πολυαμάρτητη χώρα. Γεννήθηκαν σε αυτόν γιοι και κόρες, και το γένος αυξήθηκε σε πλήθος. Το υποδούλωνε δε και το τυραννούσε ανελέητα αυτός που εξαπάτησε και εξανδραπόδισε τον γεννάρχη του, και τους καταδίκαζε σε άλλη αιχμαλωσία, δηλαδή στη δική του σκοτεινή καταδίκη.

Ιδού και η απάτη και η τυραννία της κοιλιάς. Τίποτα το καλό δεν προέρχεται από την απάτη· «Το φίδι», λέει, «με εξαπάτησε και έφαγα». Ιδού δύο κακά, η απάτη και η παράνομη βρώση, ιδού η πηγή του θανάτου, από τα οποία ανέβλυσαν ποταμοί θανατηφόρου φθοράς. Και η μεν απάτη έγινε το αποκορύφωμα του θανάτου, η δε γαστριμαργία έγινε η κορωνίδα των μολυσμών και της φθοράς, τις οποίες οι πατέρες μας, καταπατώντας και τις δύο, έγιναν όντως αθάνατοι. Δεν τους εξαπάτησε η τέρψη του κόσμου, δεν τους νίκησε η τυραννία της κοιλιάς, δεν τους εξαπάτησε ο φιλήδονος λογισμός, δεν τους νίκησε η ηδονή των φαγητών, δεν τους εξαπάτησε ο φθαρτός πλούτος και η κενή δόξα, δεν τους νίκησε η φύση της σάρκας, δεν τους εξαπάτησε το χαμερπές βλέμμα, δεν τους νίκησε η γλυκύτητα του λαρυγγιού, δεν τους εξαπάτησε το δέλεαρ της ιδιορρυθμίας, δεν τους νίκησε η τυραννία της ανυπακοής, δεν τους εξαπάτησε ο μαλακός ιματισμός, δεν τους νίκησε η υπερβολή της φτώχειας και για τον λόγο αυτό απεκδύθηκαν τους «δερμάτινους χιτώνες», για τον λόγο αυτό κυριάρχησαν απόλυτα στα πάθη, για τον λόγο αυτό απέφυγαν εντελώς τον θάνατο, για τον λόγο αυτό κληρονόμησαν επάξια τη ζωή, για τον λόγο αυτό, καταπατώντας τη φτώχεια, απέκτησαν τον πλούτο της βασιλείας. Τέτοιοι ήταν ο Αντώνιος, ο Αρσένιος, ο Ευθύμιος, ο Ιλαρίων, ο Χαρίτων, ο Σάββας και ο Αμμούν ο Νιτριώτης και ο μέγας Σεραπίων και οι συνασκητές τους.

Διότι δεν τον νίκησε η τυραννία της κοιλιάς, δεν τον απάτησε φιλήδονος λογισμός· δεν τον νίκησε απατηλός έρωτας, δεν τον απάτησε φιλοχρήματη επιθυμία· δεν τον νίκησε η φύση της εμπαθούς σάρκας, δεν τον απάτησε το χαμερπές βλέμμα· δεν τον νίκησε η κενή δόξα, δεν τον απάτησε ο πολυτελής ιματισμός. Και γι' αυτό λοιπόν απεκδύθηκε τους δερμάτινους χιτώνες, γι' αυτό κυριάρχησε απόλυτα επί των παθών, γι' αυτό διέφυγε εντελώς από τον θάνατο, γι' αυτό κληρονόμησε επάξια τη ζωή, γι' αυτό είχε τον νου του στραμμένο στον ουρανό, ενώ βάδιζε πάνω στη γη.

κγ΄. Περί του πώς μελωδούν ή θρηνούν κάποιοι, αναπολώντας ο καθένας τη δική του πατρίδα, είτε την τωρινή είτε την παλαιά, και ότι ο φθόνος και η ανεξομολόγητη αμαρτία είναι κακό πάθος. κδ΄. Περί του Αδάμ, και τι είναι οι δερμάτινοι χιτώνες, και ότι ο Αδάμ και οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στον παράδεισο.

Έπειτα πάλι διηγείται τη διάπλαση του ανθρώπου, και το πόσης τιμής και υπεροχής και σοφίας και σύνεσης έγινε μέτοχος, και ότι πριν από την πλάση του ανθρώπου «δεν έβρεξε ο Θεός πάνω στη γη», αλλά ότι «πηγή ανέβαινε από τη γη και πότιζε όλη την επιφάνεια της γης», και πώς και από πού πλάστηκε η γυναίκα, και ότι «φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς και έθεσε εκεί τον άνθρωπο» μαζί με τη βοηθό του, και ότι έλαβαν εντολή σχετικά με το δέντρο της γνώσης, και ότι αθέτησαν την εντολή εξαιτίας της απάτης του όφεως, και ότι εκδιώχθηκαν από τον παράδεισο και ντύθηκαν με δερμάτινους χιτώνες και από αθάνατοι έγιναν θνητοί και καταδικάστηκαν να ζουν με κόπο και να γεννιούνται και να πεθαίνουν και να επιστρέφουν στη γη από την οποία πάρθηκαν, και ότι ο Κάιν, κυριευμένος από φθόνο, σκότωσε τον Άβελ, και ότι τόσο ο Κάιν όσο και οι απόγονοί του έγιναν απόβλητοι από τον Θεό και καταραμένοι εξαιτίας του φόνου του Άβελ.

Και αφού οδηγήθηκα αιχμάλωτος σε ξένη χώρα, απέβαλα την άφθαρτη και θεία στολή, και ντύθηκα αντί γι' αυτήν δερμάτινους χιτώνες, και καταδικάστηκα να ζω εργαζόμενος με κόπο και να επιστρέψω στη γη, από την οποία είχα αρχικά ληφθεί.

Έπειτα δέχονται τους δερμάτινους χιτώνες, δηλαδή τα σύμβολα της νέκρωσης. Διότι το δέρμα είναι εκ φύσεως δέρμα όχι ζωντανού, αλλά νεκρού ζώου· επειδή, όσο το ζώο ακόμη ζει και βόσκει, δεν λέγεται δέρμα, όταν όμως πεθάνει και γδαρθεί, δεν λέγεται πλέον ζώο, αλλά το δέρμα λέγεται δέρμα και το σώμα πτώμα. Επομένως και οι προπάτορες, έχοντας μεταπέσει από την αφθαρσία και τη ζωή στον θάνατο και τη νέκρωση, ντύθηκαν με δερμάτινους χιτώνες, δηλαδή με τη θνητή σάρκα.

Αλλά δεν θα έκανε λάθος κανείς αν έλεγε ότι προσωρινά ντύθηκαν και με αισθητούς δερμάτινους χιτώνες· διότι, ενώ περιφέρονταν μέσα στον παράδεισο για δύο ή και τρεις ώρες μετά την απογύμνωσή τους, σκεπάζονταν με φύλλα. Όταν όμως εκδιώχθηκαν έξω, εκεί όπου βρίσκονταν τα ζώα, και επειδή δεν είχαν αφθονία φύλλων, ντύθηκαν με δέρματα, τα οποία ήταν ανώτερα και πιο ανθεκτικά από τα φύλλα. Διότι δεν υπήρχε ακόμη αδράχτι, ούτε εμπειρία στο γνέσιμο, ούτε υφαντής, ούτε βελόνα, ούτε ράφτης ή τέχνη της ραπτικής· διότι η ζωή τότε ήταν χωρίς τέχνες, έστω κι αν αργότερα η πίεση της ζωής και η σοφία του Θεού ανέδειξαν τη φύση ικανή για πολλές τέχνες· διότι κάθε φρόνηση και επιστήμη των εργασιών την δίδαξε, όπως λέει, η σοφία που γνωρίζει τα πάντα. Επειδή δε τότε υπήρχαν μόνο αυτοί οι δύο, ο Αδάμ και η Εύα, και δεν υπήρχε ούτε τέχνη ούτε τεχνίτης, ήταν φυσικό να φορούν για ένα διάστημα δερμάτινους χιτώνες αντί για μάλλινα ενδύματα.

Αυτοί που προηγουμένως δίστασαν να ονομάσουν τα άγια ως είδωλα, είτε επειδή προσποιήθηκαν είτε επειδή δείλιασαν μπροστά στη βλασφημία (διότι συχνά η δικαιοσύνη λυγίζει και τους αντιπάλους, αντισταθμίζοντας την έκπληξη με το αξίωμα αυτών που αδικούνται), προβάλλουν ως πρώτη και πιο ισχυρή μαρτυρία κατά των ειδώλων, ξεκινώντας δήθεν από τις Αποστολικές Διαταγές, ισχυριζόμενοι ότι από την αρχή υπάρχει αυτή η διαταγή των ίδιων των αποστόλων προς εκείνον που χρησιμοποιεί την ποικιλία και τη βαφή των χρωμάτων: «Λοιπόν, να κατευθύνεις το δάχτυλό σου στη σχηματοποίηση του σταυρού· να αποφεύγεις τον άκοσμο κόσμο, για να μην ντυθείς τον δερμάτινο χιτώνα της παρακοής». Αυτά μεν προέβαλαν, μηχανευόμενοι να αποκρύψουν την ονομασία των ειδώλων με το να μην αναφέρεται εδώ η ίδια η λέξη. Όμως τα προηγούμενα, όπως βρίσκονται στα άκοσμα βιβλία εκείνων που τα συγκέντρωσαν παλιά, μας παρουσιάζουν πιο ξεκάθαρα την έννοια των ειδώλων. Διότι προς κάποιον αργυροκόπο έχουν προβάλει μια άλλη διαταγή που έχει ως εξής: «Μην αποκτήσεις τα ονείδη κακών ανδρών και μην ζηλέψεις στην παρανομία τον Δημήτριο. Διότι αυτός, αν και άκουσε το 'Δεν θα φτιάξεις ομοίωμα κανενός πράγματος για να λατρεύεις έργα ανθρώπινων χεριών', παρακούοντας έφτιαξε αντί για σταυρό αργυρούς ναούς της Αρτέμιδος» (και υπονοεί τον Δημήτριο τον αργυροκόπο που μνημονεύεται στις Πράξεις των Αποστόλων).

Μετά την οποία ακολουθεί η παρούσα διάταξη, απευθυνόμενη σε κάποιον κεντητή, η οποία αρχίζει με εγκώμια της τέχνης ως εξής: «Η μεν τέχνη είναι ένδοξη, η δε πολύτροπη αναπαράστασή της γίνεται ενίοτε πρόξενος ραθυμίας για τους νέους. Επομένως, κατεύθυνε το δάχτυλό σου στη σχεδίαση του σταυρού· απόφευγε τον άκοσμο κόσμο, για να μην ενδυθείς τον δερμάτινο χιτώνα της παρακοής». Όσοι διδάσκονται αυτά κατηγορούν κάθε εικαστική τέχνη, παραγράφοντας ως προς αυτό και τους ίδιους τους δασκάλους τους· διότι τίποτα δεν είναι γι' αυτούς τόσο τερπνό και χαριτωμένο όσο η αγάπη για τα είδωλα και το να ανακαλούν διαρκώς τη μνήμη των ειδώλων, έχοντας πλέον περιπέσει άπαξ δια παντός σε βαθιά λήθη της μνήμης του Θεού. Εάν όμως πρέπει και εμείς, ορμώμενοι από τις Αποστολικές Διαταγές, να τους αντικρούσουμε, θεωρώ ότι θα αρκέσει και μόνο αυτή η ρήση, αντιπαραβαλλόμενη προς αναίρεση του ψεύδους και προς παύση των ανοήτων που αυτομολούν σφαλερά και άφρονα σε πράγματα που δεν προσιδιάζουν καθόλου στα ιερά σύμβολα.

Πότε θα σε δούμε, όχι όπως τώρα σαν πεδίο αφανισμού και κοιλάδα κλαυθμώνος και καταπατημένη από στρατόπεδα ή ακόμη εξουθενωμένη και απορριγμένη, αλλά ελευθερωμένη και σωσμένη και προσκυνούμενη από εκείνους που σε ταπείνωσαν και σε πίκραναν, και να θηλάζεις γάλα εθνών και να τρέφεσαι με τον πλούτο των βασιλέων, όπως παλαιότερα; Πότε επίσης, όπως τα φύλλα συκής και τους δερμάτινους χιτώνες, θα αποβάλουμε αυτά τα ζαρωμένα ράκη, που δεν φτάνουν καν να καλύψουν όλο το σώμα, τα οποία μας φόρεσαν οι επίβουλοι αλλόφυλοι σαν το φίδι, αυτά τα κακά που συνοικούν μαζί μας και μας επιβουλεύονται;

Αρνείται, νέος στην ηλικία, τον κόσμο και επιδιώκει τον ουρανό· απορρίπτει, κατά τον Παύλο, ως σκύβαλα στη γη όλη την επίγεια περιουσία, για να αποθησαυρίσει τον πολύτιμο μαργαρίτη, και αντί για χρυσό να αποκτήσει τον Χριστό και τις αγαθές ελπίδες της θείας χρηστότητας. Περιφρονεί την ψευδή δόξα, τη μητέρα της ατιμίας, και κάθε απεχθή ηδονή, την τροφό της επώδυνης οδύνης, που είναι όλα καρποί της παρακοής, σηκώνει στους ώμους του τον σταυρό του Χριστού, εγκαταλείπει την αγαπημένη του πατρίδα, απομακρύνεται από συγγενείς και φίλους, ακόμη και από τους ίδιους του τους γονείς, και σαν φτερωτός φτάνει σε τούτο το αγιώνυμο όρος του Άθωνα· και με τις πανήμερες νηστείες εκδύεται τους δερμάτινους χιτώνες της αμαρτίας και, γυμνός, δεν φέρει άλλο κάλυμμα παρά την περιβολή της ακακίας· και αναλογιζόμενος πώς, εάν η παρακοή προξένησε τον θάνατο, κατ' ανάγκην η υπακοή προξενεί τη ζωή, παραδίδει λοιπόν ο άγιος τον εαυτό του στην υπακοή ενός πνευματικού πατέρα με τόση ευχαρίστηση, με όση αναλαμβάνουν οι πολλοί τις ηγεμονίες και τις υπατείες.

Και με το να απογυμνωθούμε εντελώς και να αποβάλουμε και τον τελευταίο χιτώνα, δείχνουμε ότι εισερχόμαστε πλέον στην οδό που οδηγεί στον Παράδεισο, ακόμη και στην παρούσα ζωή. Διότι ο μεν Αδάμ, αφού μετέβη από εκείνη την ευδαίμονα περιβολή στη γύμνια, από αυτήν κατέληξε σε τούτη την άθλια ενδυμασία. Εμείς, αντιθέτως, μεταβαίνοντας από τους δερμάτινους χιτώνες στη γύμνια και βαδίζοντας μέσα από το ίδιο ενδιάμεσο στάδιο, αποδεικνύουμε σαφώς ότι επιστρέφουμε μέσω της ιδίας οδού και ότι σπεύδουμε προς το βασιλικό ένδυμα, και μέσα από τους ίδιους σταθμούς από τους οποίους εκείνος κατήλθε σε τούτον τον κόσμο, εμείς από εδώ ανερχόμαστε.

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.