Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:24

Διότι, όπως ακριβώς οι κοιλάδες της γης, σχηματίζοντας καμπύλη σαν τόξα, ετοιμάζονται να εκτοξεύσουν τα αγκάθια σαν βέλη προς το πρόσωπο του ουρανού, ο δε ουρανός, έχοντας τον ήλιο ως φλογερή περιστρεφόμενη ρομφαία, καταστρέφει τα αγκάθια, και αφού τα ξηράνει τα μετατρέπει σε στάχτη, έτσι και οι αμαρτωλοί ετοίμασαν τα βέλη τους, όπως οι κοιλάδες τα αγκάθια. Αλλά ο δίκαιος, σαν τον ουρανό, έχει τον νοητό ήλιο, ο οποίος, δίκην πυρός, καταναλώνει τα αγκάθια· Ο Θεός ημών είναι πυρ καταναλίσκον.

Συνετρίβη το κεντρί της αμαρτίας, καταπατήθηκε το φρόνημα του διαβόλου, θεραπεύθηκε το πταίσμα της Εύας, διαλύθηκαν τα στίφη των δαιμόνων, ακυρώθηκε η καταδίκη της παρακοής, άνοιξαν διάπλατα τα κλείθρα του παραδείσου, η πύρινη ρομφαία μεταβλήθηκε σε σωτηρία του σταυρού, υμνείται το βραβείο της αναστάσεως, πανηγυρίζεται το θάρρος των εθνών, η βασιλεία των ουρανών, αν και αόρατη, αρπάζεται, εκχύθηκε η δωρεά του Αγίου Πνεύματος, κηρύσσεται η χάρις του Πατρός, ανυμνήθηκε το πάθος του Υιού.

Τέτοιοι ήταν οι άγιοι απόστολοι και μαθητές του Κυρίου, οι οποίοι μαζί με τον Πέτρο λένε: «Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε». Αποστέλλονται, λοιπόν, για να λύσουν τον προαναφερθέντα πώλο. Διότι η παρουσία και η φιλανθρωπία του Σωτήρος μας μάς ανακάλεσε από το απέναντι χωριό στην επουράνια πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ. Διότι νομίζω ότι εξαιτίας της παρακοής του Αδάμ, η οποία συνέβη, εκδιωχθήκαμε από τον παράδεισο και μετοικισθήκαμε στο απέναντι χωριό. «Εξέβαλε», αναφέρει, «ο Θεός τον Αδάμ και τον εγκατέστησε απέναντι από τον παράδεισο της τρυφής». Και εδώ, λοιπόν, στο απέναντι χωριό αποστέλλονται οι μαθητές από τον Ιησού για να λύσουν τον προλεχθέντα πώλο. Και πρόσεξε μήπως εξαιτίας αυτού που εκδιώχθηκε απέναντι από τον παράδεισο αποστέλλονται οι μαθητές στο απέναντι χωριό από τον Ιησού, για να λύσουν αυτόν τον πώλο. Διότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο επεδήμησε ο Σωτήρας, εγκαταλείποντας τα ενενήντα εννέα πρόβατα που δεν είχαν πλανηθεί, ώστε πορευόμενος να αναζητήσει το πλανημένο, και βρίσκοντάς το, χαίρει για αυτό. Συγχαίρουν δε και οι άγγελοι «για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Πρέπει όμως να ερευνηθεί εάν οι μαθητές απεστάλησαν στο απέναντι χωριό μόνο χάριν της διακονίας του πώλου. Διότι γνωρίζω ότι πριν από τους αποστόλους, αόρατες δυνάμεις διακονούσαν τον Ιησού.

Αποστέλλει, λοιπόν, τους δύο μαθητές στην απέναντι κώμη για να λύσουν την όνο και τον πώλο, «για να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του ένδοξη την εκκλησία, χωρίς να έχει πλέον σπίλο ή ρυτίδα» ή κάτι άλλο από όσα έχουν προλεχθεί γι' αυτήν, «αλλά για να είναι αγία και άμωμη» στον Χριστό. Διότι έτσι και εκείνοι που γεννιούνται από αυτήν θα γίνουν «λαός περιούσιος, ζηλωτής καλών έργων». Πηγαίνουν, λοιπόν, οι δύο μαθητές στην απέναντι κώμη και λύνουν την όνο και τον πώλο σύμφωνα με όσα τους προστάχθηκαν από τον διδάσκαλο. Διότι μας ανακάλεσε από την απέναντι κώμη στην επουράνια πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ. Και μας έλυσε από τα δεσμά του διαβόλου. Γνωρίζεις και τον προφήτη Ησαΐα να βοά από παλιά και να λέει: «Σε έδωσα ως διαθήκη στο γένος μου, ως φως των εθνών για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεσμώτες και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι». Πορεύονται, λοιπόν, οι μαθητές στην απέναντι κώμη. Και όταν ακούς κώμη, να εννοείς αυτόν τον περίγειο κόσμο· διότι η πόλη είναι η επουράνια, όπως προείπαμε. Το δε «στην απέναντι κώμη», ο Μωυσής στη Γένεση το προεσήμανε λέγοντας: «Εγκατέστησε ο Θεός τον Αδάμ απέναντι από τον παράδεισο της τρυφής και πρόσταξε τα χερουβείμ και την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν, να φυλάνε τον δρόμο προς το ξύλο της ζωής».

Σε κανέναν άλλον, λοιπόν, δεν ανήκε το έργο να μας εισαγάγει πάλι εκεί από όπου εκδιωχθήκαμε, παρά στον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είχε τοποθετήσει τα Χερουβίμ για να φυλάττουν την οδό του ξύλου της ζωής. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκε το έργο να μας ανακαλέσει από την απέναντι κώμη στην επουράνια πόλη, παρά σε αυτόν που είχε εκδώσει την απόφαση εναντίον μας. Έτσι, λοιπόν, θα κατανοηθεί και το σχετικό με την όνο και τον πώλο, ότι δηλαδή συμβολίζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι η Θεία Γραφή χρησιμοποιεί υποδείγματα. Επειδή, αν αναφερθώ στην Εκκλησία, υποδηλώνω τον άνθρωπο· και αν μνημονεύσω τον Αδάμ, ομολογώ ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι για τον λόγο αυτόν ήλθε στη γη ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, για να επιστρέψει το πλανεμένο και, αφού αναζητήσει το χαμένο, να το βρει. Διότι αυτός είναι «που λύνει τους δεσμευμένους και ανορθώνει τους συντριμμένους» και ανακαλεί όσους εξέπεσαν και λυτρώνει τους αιχμαλώτους. Προαναγγέλλοντας δε αυτό και ο θεοφόρος Δαβίδ ψάλλει στους Ψαλμούς λέγοντας: «Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Αυτός είναι που καταυγάζει και το σκοτάδι, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδατε φως μέγα». Διότι, αφού η παρουσία του Σωτήρα καταύγασε τα σύμπαντα, λύνονται πλέον η όνος και ο πώλος από τα δεσμά. Επειδή αυτός σήκωσε και τις αμαρτίες μας, όπως λέει μέσω του προφήτη: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου». Ας προσφέρουμε, επομένως, και εμείς το αγαθό στην ίδια μας την ψυχή.

Γι' αυτόν τον λόγο και στον ληστή ο παράδεισος ανοίγεται από τον σταυρό· γι' αυτό εξάλλου και ο Χριστός σταυρώνεται κατά την έκτη ώρα, επειδή το δειλινό εξορίστηκε ο Αδάμ. Γεύεται χολή, για να θεραπεύσει τη γλυκύτητα της πικρής ηδονής του Αδάμ· ραπίζεται, για να μου χαρίσει την ελευθερία· εμπτύεται, για να μας χαρίσει το εμφύσημα του Αγίου Πνεύματος· φραγγελώνεται, για να διασκορπίσει το φορτίο των αμαρτιών από τους νώτους μας· γυμνώνεται πάνω στο ξύλο, για να σκεπάσει τη δική μου αισχύνη· θανατώνεται, για να με ζωοποιήσει· κατακρίνεται, για να με απαλλάξει από την κατάρα· χτυπιέται στο κεφάλι με κάλαμο, για να συντρίψει το κεφάλι του όφεως· κεντάται στην πλευρά με λόγχη, για να θεραπεύσει εκείνην που δημιουργήθηκε από την πλευρά του Αδάμ, και να παύσει τη φλογίνη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και να μας ανοίξει την οδό του παραδείσου.

Γιατί περιεργάζεσαι με υβριστικά βλέμματα τον όγκο της κοιλιάς μου; Γιατί με εξαναγκάζεις να κοκκινίζω από ντροπή; Έγινα η δόξα των γυναικών. Τις απέκδυσα από την προηγούμενη ντροπή, ανακάλεσα την Εύα, απομάκρυνα την πύρινη ρομφαία, και εσύ με εξαναγκάζεις να καλύπτομαι; Κανείς δεν θα μπορέσει να μου επιβάλει τιμωρία, διότι βαστάζω τον κοινό Δεσπότη.

Ας αγαπήσουμε θερμά τη νηστεία· διότι μεγάλο φυλακτήριο είναι η νηστεία, η προσευχή και η ελεημοσύνη· επειδή λυτρώνουν τον άνθρωπο από τον θάνατο. Διότι, όπως ακριβώς ο Αδάμ εκδιώχθηκε από τον παράδεισο εξαιτίας της τροφής και της παρακοής, έτσι πάλι μέσω της νηστείας και της υπακοής εισέρχεται στον παράδεισο όποιος το επιθυμεί. Με αυτή την αρετή στόλισε το σώμα σου, ω παρθένε, και θα αρέσεις στον επουράνιο Νυμφίο· διότι όσες είναι προσκολλημένες στον κόσμο και καλλωπίζουν τα σώματά τους με μύρα και θυμιάματα και ευωδίες, και με πολυτελή ενδύματα και χρυσό, προκειμένου να αρέσουν στους ανθρώπους, δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. Ο Χριστός όμως δεν χρειάζεται τίποτε από αυτά από εσένα, παρά μόνο καθαρή καρδιά και αμόλυντο σώμα που καταπονείται από τη νηστεία. Εάν δε έρχονται κάποιοι και σου λένε: «μη νηστεύεις συχνά, διαφορετικά θα γίνεις πιο αδύναμη», να μην τους πιστέψεις ούτε και να τους υπακούσεις· διότι ο εχθρός τούς υποκινεί. Να θυμάσαι αυτό που έχει γραφτεί, τότε που οι τρεις παίδες και ο Δανιήλ αιχμαλωτίστηκαν από τον Ναβουχοδονόσορα, τον βασιλιά της Βαβυλώνας, μαζί με άλλα παιδιά, και ο βασιλιάς τούς όρισε να τρώνε από το τραπέζι του και να πίνουν από το κρασί του. Ο Δανιήλ όμως και οι τρεις παίδες δεν ήθελαν να μιανθούν από το τραπέζι του βασιλιά, αλλά λένε στον ευνούχο που τους είχε αναλάβει: «Δώσε μας από τους σπόρους της γης, και θα φάμε».

Απόκριση: Επειδή, όπως ακριβώς ο Θεός, όταν εξέβαλε τον Αδάμ από τον παράδεισο, τον εγκατέστησε ακριβώς απέναντι, ώστε η συνεχής θέαση, ανανεώνοντας τον πόνο, να του προσφέρει ακριβέστερη την αίσθηση της έκπτωσης από τα αγαθά· έτσι ακριβώς και αυτόν τον εγκατέστησε απέναντι από τον Λάζαρο, προκειμένου να βασανίζεται περισσότερο.

Ή δεν γνωρίζεις ότι έχει ταχθεί φλογερή ρομφαία για να φυλάσσει την οδό του ξύλου της ζωής, η οποία για μεν τους απίστους είναι φοβερή και καταφλέγουσα, για δε τους πιστεύσαντες είναι ευπρόσιτη και ακτινοβολεί γλυκύτητα; Και ο Δεσπότης την έκανε να περιστρέφεται· διότι, όταν μεν δει πιστό, του γυρίζει τα νώτα· όταν όμως δει κάποιον από τους ασφράγιστους, τον αντιμετωπίζει κατά πρόσωπο.

Πίστευε στα λόγια μου, τα οποία προφέρονται από φιλάδελφη καρδιά. Να προστρέχεις σε αυστηρούς Γέροντες, οι οποίοι με παροιμιώδεις λόγους προετοιμάζουν τους νέους για τις ενάρετες πράξεις, ενώ δεν βλάπτουν απολύτως κανέναν κατά πρόσωπο. Με κάθε προφύλαξη να φυλάσσεις την καρδιά σου. Διότι, όπως ακριβώς ο χρυσός κατασκοπεύεται αδιάλειπτα από τους κλέφτες νύχτα και μέρα, και αρπάζεται απροσδόκητα, χωρίς να το αντιληφθείς· πρόσεχε μήπως σε πλανήσει ο εχθρός με την αμαρτία του προπάτορα, και σε εκβάλει τάχιστα από τον παράδεισο της τρυφής. Διότι εκείνος που στέρησε τη ζωή από τον Αδάμ με την κλοπή της βρώσεως, και περίμενε ότι θα υποσκελίσει ακόμη και τον Ιησού, δεν θα διστάσει πολύ περισσότερο να κεράσει και σε εσένα την πρώτη αιτία των κακών, γνωρίζοντας ότι αυτό αποτελεί ισχυρό δηλητήριο. Διότι το πάθος της γαστριμαργίας δεν έχει από τη φύση του την τάση να επιδεικνύει την ισχύ του στο πλήθος των φαγητών, αλλά στην επιθυμία και στην ελάχιστη γεύση. Εάν, λοιπόν, η επιθυμία μιας μικρής γεύσης κατορθώσει να σε υποτάξει στο πάθος της γαστριμαργίας, τότε αβίαστα θα σε παραδώσει στον θάνατο. Διότι, όπως ακριβώς το νερό, όταν μοιράζεται σε πολλά αυλάκια, κάνει να βλαστάνει όλος ο τόπος γύρω από αυτά· έτσι και το πάθος της γαστριμαργίας, εάν εισχωρήσει στην καρδιά σου, θα ποτίσει όλες τις αισθήσεις σου και, αφού φυτέψει μέσα σου την ύλη της κακίας, θα καταστήσει την ψυχή σου κατοικητήριο θηρίων.

Επειδή λοιπόν εκδιώχθηκε η πονηρή του τυραννία, και καθαρίστηκε ο περίγειος χώρος διά του σωτηρίου πάθους Εκείνου που ειρήνευσε τα επίγεια και τα επουράνια, κηρύσσεται πλέον σε εμάς η βασιλεία των ουρανών. Από τη μία ο Ιωάννης λέγει: «Πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και από την άλλη ο Κύριος κηρύσσει παντού το Ευαγγέλιο της βασιλείας. Και ακόμη παλαιότερα οι άγγελοι ανεβόων: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη», όπως και εκείνοι που αγάλλονταν κατά την είσοδο του Κυρίου μας στην Ιερουσαλήμ και φώναζαν: «Ειρήνη εν ουρανοίς, και δόξα εν υψίστοις». Και γενικά, είναι αμέτρητες οι επινίκιες φωνές, οι οποίες φανερώνουν την ολοκληρωτική συντριβή του εχθρού, με αποτέλεσμα να μην υπολείπεται σε εμάς καμία πάλη και κανένας αγώνας στα επουράνια, ούτε να υπάρχει κάποιος που να αντιστέκεται και να μας εκτρέπει από τη μακάρια ζωή. Αντιθέτως, η πορεία μας στο εξής θα είναι απαλλαγμένη από λύπη, και θα απολαμβάνουμε στο διηνεκές το ξύλο της ζωής, από το οποίο εμποδιστήκαμε εξαρχής να μεταλάβουμε εξαιτίας της επιβουλής του όφεως. Διότι ο Θεός είχε ορίσει τη φλογίνη ρομφαία για να φυλάσσει την οδό προς το ξύλο της ζωής. Την οποία, αφού την προσπεράσουμε ανεμπόδιστα, είθε να εισέλθουμε στην απόλαυση των αγαθών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν.

Αμέσως λοιπόν, ο Αδάμ που δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσή του και τυφλός πλάθεται και αναγνωρίζεται ως μη έχων ίσως γνώση του καλού ή του κακού, εξαιτίας του οποίου και βρίσκεται παραβάτης, και εκδιώκεται από τον παράδεισο, και τιμωρείται με θάνατο. Ομοίως δε και αυτός που τον έπλασε, επειδή δεν βλέπει τα πάντα, κατά την καταστροφή των Σοδόμων λέει, ελάτε, και αφού κατεβούμε ας δούμε, αν σύμφωνα με την κραυγή τους που φτάνει σε εμένα συντελούνται, και αν όχι, για να μάθω· και δείχνει τον εαυτό του να αγνοεί. Με το να πει δε για τον Αδάμ: ας τον διώξουμε, μήπως τυχόν απλώνοντας το χέρι του αγγίξει το δέντρο της ζωής και φάει, και ζήσει αιώνια· δείχνει να φθονεί. Και με το να έχει γραφτεί, ότι συλλογίστηκε ο Θεός, ότι δημιούργησε τον άνθρωπο· δείχνει ότι και μετανοεί και αγνοεί. Διότι το «συλλογίστηκε», είναι σκέψη, με την οποία κάποιος εξαιτίας άγνοιας αυτών που θέλει, επιθυμεί να εξακριβώσει το τέλος· ή κάποιου που μεταμελείται για αυτό που κατέληξε αντίθετα με τη θέλησή του. Και το να έχει γραφτεί, «και οσφράνθηκε ο Κύριος οσμή ευωδίας», είναι χαρακτηριστικό κάποιου που έχει ανάγκη, και το να ευχαριστείται με την κνίσα των κρεάτων, δεν είναι γνώρισμα αγαθού. Το δε να πειράζει όπως έχει γραφτεί, «και πείραζε ο Κύριος τον Αβραάμ», είναι γνώρισμα κακού και κάποιου που αγνοεί το τέλος της υπομονής.

Εσείς όμως δεν μπορείτε να έρθετε εκεί όπου είμαι εγώ, δηλαδή θα βρεθείτε απόκληροι των θείων αγαθών, θα είστε αμέτοχοι της δικής μου δόξας, και αποξενωμένοι από το να συμβασιλεύσετε με τους αγίους, θα παραμείνετε χωρίς να γευθείτε τη δωρεά της ελπίδας, θα αποκλειστείτε από το δείπνο των θείων γάμων, δεν θα δείτε τη δική μου πανήγυρη, δεν θα ανεβείτε στις άνω μονές, αλλά ούτε και το κάλλος της Εκκλησίας των πρωτοτόκων θα αντικρίσετε. Αθέατη θα γίνει για εσάς η άνω πόλη. Δεν θα θαυμάσετε την πλούσια Ιερουσαλήμ, διότι εκεί θα με δοξολογήσει το ποίμνιό μου, εσείς όμως δεν μπορείτε να έρθετε. Διότι ο ουρανός δεν πρόκειται να δεχθεί τους κυριοκτόνους, ούτε τα Χερουβίμ θα ανοίξουν τις πύλες του παραδείσου για να εισέλθει ένας θεομάχος λαός, και με κανέναν τρόπο δεν θα κατευνάσει την πύρινη ρομφαία ένας άνθρωπος που είναι ένοχος για ασέβειες προς τον Θεό. Αυτή γνωρίζει μόνο τον ευσεβή και τιμά τον φιλόθεο, και θεωρεί την πίστη ως σύνθημα ειρήνης.

Πρώτος εισήλθε στον παράδεισο, κατευνάζοντας τρόπον τινά την περιστρεφόμενη ρομφαία και απομακρύνοντας από εμάς την αμαρτία που μας απέκλειε. Διότι αυτός εξόφλησε για εμάς τα χρέη, και με τον μώλωπά του εμείς ιαθήκαμε, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Διότι θα θυμηθώ τον νόμο, ο οποίος καθορίζει την εσχάτη των ποινών για καθέναν που επιλέγει να πράξει κάτι τέτοιο. Έπειτα, πώς να μην είναι παράλογο να σκεφτεί κανείς ότι αυτός που έχει καταδικαστεί σε θάνατο δεν εναντιώνεται στον Θεό; Διότι Εκείνος δεν μάχεται ενάντια στους δικούς Του νόμους. ΚΥΡ. Άριστα σκέφτεσαι. Θα νομίσουμε, λοιπόν, ότι οι ψυχές των αγίων, απαλλαγμένες από τα σώματα, έχουν παραπεταχτεί και δεν αξιώνονται καμίας απολύτως μέριμνας, και ότι έχουν πλέον φτάσει σε τέτοια αθλιότητα, ώστε να υποτάσσονται σε πονηρά και ακάθαρτα πνεύματα, και να τα ακολουθούν χωρίς τη θέλησή τους, καθώς εκείνα τις περιφέρουν εύκολα όπου τυχόν επιλέξουν; Καίτοι ο σοφός Ιωάννης, συντάσσοντας για εμάς το βιβλίο της Αποκαλύψεως, το οποίο έχει τιμηθεί και με τις αποφάσεις των Πατέρων, διαβεβαίωνε σαφώς ότι είχε δει τις ψυχές των αγίων κάτω από το ίδιο το θείο θυσιαστήριο. Αν όμως τις ελκύουν ακόμη και από τις ίδιες τις άνω μονές, και τις κατεβάζουν ανελέητα από τους ιερότατους τόπους, χωρίς τίποτα να τα εμποδίζει, τότε ο ουρανός είναι βατός σε όλα τα δαιμόνια, και κατά πάσα πιθανότητα ανοίγει για αυτά και η πύλη του παραδείσου· και υποχωρεί, όπως φαίνεται, και η πύρινη ρομφαία, και μάλιστα όχι μόνο για την είσοδο και την έξοδό τους, αλλά και αν επιθυμούσαν να εξάγουν ελεύθερα κάποιους από αυτούς που βρίσκονται μέσα. Έπειτα, αυτό δεν σημαίνει άραγε το να διασύρεται η εν Χριστώ ελπίδα και να παρουσιάζεται ως τρισάθλιος ο βίος των αξιοθαύμαστων αγίων; ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Και βέβαια είναι απολύτως φανερό. Πώς λοιπόν θα ήταν καλύτερο για τον θαυμάσιο Παύλο το να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή και να είναι μαζί με τον Χριστό;

Την πρώτη ημέρα, λέει, θα πάρουν ωραίο καρπό δέντρου, και κλαδιά από φοίνικες, και τα άλλα κλαδιά, μέσω των οποίων θα είναι δυνατό να κατανοήσουμε, σαν να το βροντοφωνάζει το ίδιο το πράγμα, ότι ο Θεός μας απονέμει και πάλι εν Χριστώ τις απολαύσεις του παραδείσου, αν και στο μεταξύ είχαμε ξεπέσει εξαιτίας της αρχικής παράβασης. Διότι εκδιωχθήκαμε στο πρόσωπο του Αδάμ, αλλά εισαχθήκαμε ξανά μέσω του Χριστού. Επειδή, νομίζω, άκουσες που έλεγε στον ληστή που συσταυρωνόταν μαζί Του: «Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Διότι ο Χριστός κατεύνασε την περιστρεφόμενη ρομφαία, και επιτρέπεται πλέον η είσοδος σε αυτούς που πίστεψαν, καθώς Αυτός αναμορφώνει τα πάντα στην αρχική τους κατάσταση και τα αποκαθιστά σε αυτό που ήταν παλαιά. Τα δε κλαδιά από τα αειθαλή φυτά, υποδηλώνουν από μόνα τους το διηνεκές της χάριτος και το σαν να λέμε αμάραντο της ελπίδας. Διότι «αμεταμέλητα είναι τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και πραγματικά η τέρψη των αγίων είναι ατελεύτητη. Θα αναφωνήσει εξάλλου και ο σοφός Ησαΐας λέγοντας: «Αιώνια ευφροσύνη θα είναι πάνω από το κεφάλι τους, αίνος και ευφροσύνη αιώνια θα τους καταλάβει· έφυγε μακριά κάθε λύπη, οδύνη και στεναγμός». Έχει δε συμπεριληφθεί στους θεσμούς περί της εορτής και η παραγγελία, ότι πρέπει να ευφραίνονται από τον χείμαρρο.

Τον εκδιώκει μεν από τον παράδεισο· [διότι ήταν ανάξιος να διαμένει εκεί εξαιτίας της αμαρτίας του] τον εγκαθιστά όμως απέναντι από τον παράδεισο, ώστε βλέποντας από πού εξέπεσε, και από ποια κατάσταση σε ποια κατέληξε, να σωθεί τελικά μέσω της μετάνοιας. Ο Κάιν, ο πρωτότοκος άνθρωπος, έγινε αδελφοκτόνος, εφευρέτης των κακών, αρχηγός των φόνων και ο πρώτος φθονερός. Αλλά, αφού σκότωσε τον αδελφό του, σε τι καταδικάζεται; «Θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη»· μεγάλο το αμάρτημα, και μικρή η καταδίκη.

Ποια δύναμη σε φώτισε, ω ληστή; Ποιος σε δίδαξε να προσκυνήσεις τον καταφρονημένο και συσταυρωμένο; Ω αιώνιο φως που φωτίζει τους σκοτισμένους. Γι' αυτό και δικαίως άκουσε: Έχε θάρρος, όχι επειδή οι πράξεις σου είναι άξιες θάρρους, αλλά επειδή παρίσταται Βασιλιάς που δίνει χάρη. Μακροχρόνιο μεν το αίτημα, αλλά ταχύτατη η χάρη. Αλήθεια σου λέω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο, επειδή σήμερα άκουσες τη φωνή μου και δεν σκλήρυνες την καρδιά σου. Ταχύτατα αποφάνθηκα εναντίον του Αδάμ, ταχύτατα χαρίζομαι σε σένα. Σε εκείνον μεν ειπώθηκε: την ημέρα που θα φάτε, θα πεθάνετε. Εσύ όμως σήμερα υπάκουσες στην πίστη, σήμερα είναι για σένα η σωτηρία. Εκείνος εξαιτίας του ξύλου εξέπεσε, και εσύ μέσω του ξύλου εισάγεσαι στον παράδεισο. Μη φοβηθείς τον όφι, δεν θα σε εκδιώξει, διότι έχει πέσει από τους ουρανούς. Και δεν σου λέω, σήμερα απέρχεσαι, αλλά σήμερα θα είσαι μαζί μου. Έχε θάρρος, δεν θα εκβληθείς. Μη φοβηθείς την πύρινη ρομφαία, σέβεται τον Δεσπότη. Ω της μεγάλης και ανεκδιήγητης χάριτος. Ακόμη δεν εισήλθε ο πιστός Αβραάμ, και εισέρχεται ο ληστής. Ακόμη δεν εισήλθαν ο Μωυσής και οι προφήτες, και εισέρχεται ο παράνομος ληστής. Το θαύμασε αυτό και πριν από σένα ο Παύλος λέγοντας: όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρη. Αυτοί που βάσταξαν τον καύσωνα δεν εισήλθαν ακόμη, και εισήλθε εκείνος της ενδέκατης ώρας.

Η πύρινη ρομφαία εμπόδιζε παλαιότερα τις πύλες του παραδείσου, η σωτήρια πύρινη γλώσσα όμως αποκατέστησε τη χάρη. «Και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τους έδινε την ικανότητα να εκφράζονται». Ο Πέτρος και ο Ανδρέας ήταν Γαλιλαίοι, ωστόσο μιλούσαν την περσική ή τη μηδική γλώσσα. Ο Ιωάννης και οι υπόλοιποι απόστολοι μιλούσαν κάθε γλώσσα στους ανθρώπους από τα έθνη. Διότι δεν άρχισαν τώρα εδώ να συγκεντρώνονται πλήθη ξένων από παντού, αλλά από τότε. Ποιος τόσο σπουδαίος δάσκαλος μπορεί να βρεθεί, ο οποίος να διδάσκει ακαριαία όσα δεν έχουν μάθει ποτέ; Επί τόσα χρόνια, μέσω της γραμματικής και των τεχνών, μαθαίνουν απλώς να μιλούν καλά την ελληνική. Και μάλιστα δεν μιλούν όλοι το ίδιο. Αλλά ο μεν ρήτορας ίσως καταφέρνει να μιλάει καλά, ο γραμματικός όμως ενίοτε δεν μιλάει καλά, και εκείνος που γνωρίζει τη γραμματική δεν γνωρίζει τα φιλοσοφικά ζητήματα. Το Άγιο Πνεύμα, όμως, διδάσκει ταυτόχρονα πολλές γλώσσες, τις οποίες εκείνοι σε όλο τον προηγούμενο χρόνο αγνοούσαν. Αυτό είναι αληθινά μεγάλη σοφία, αυτό είναι θεία δύναμη. Ποια σύγκριση μπορεί να γίνει μεταξύ της μακρόχρονης αμάθειάς τους και της ακαριαίας, ποικίλης και ξένης ενέργειας των γλωσσών που εκδηλώθηκε ξαφνικά;

Ο πρωτόπλαστος Αδάμ παρήκουσε τον Θεό. Δεν μπορούσε άραγε ο Θεός να επιφέρει αμέσως τον θάνατο; Όμως ο φιλανθρωπότατος τον εκβάλλει μεν από τον παράδεισο, τον εγκαθιστά δε απέναντί του, ώστε βλέποντάς τον να σωθεί μέσω της μετανοίας. Ο Κάιν ο αδελφοκτόνος, ο εφευρέτης των κακών, ο αρχηγός των φόνων, ο πρώτος φθονερός και δολοφόνος, σε τι καταδικάζεται;

Από τη λέξη «φιλανθρωπίαν» η οποία έχει γραφτεί μία φορά, γίνεται μετάβαση στην ίδια λέξη που τίθεται ξανά, με παράλειψη 5 στίχων· τα υπόλοιπα, εκτενέστερα από τα εκδεδομένα, προσεγγίζουν την πρώτη έκδοση: Παρήκουσε ο Αδάμ, ο πρώτος άνθρωπος, τον Θεό· αλλά δεν μπορούσε ο Θεός αμέσως να του επιφέρει τον θάνατο; Διότι άκουσε την εντολή να μην φάει· και το να μη φάει αποτελεί υπόθεση νηστείας και εγκράτειας. Αλλά δες τι κάνει ο Φιλάνθρωπος· τον εκδιώκει μεν από τον Παράδεισο (διότι ήταν ανάξιος για την εκεί διαμονή εξαιτίας της αμαρτίας), τον εγκαθιστά όμως απέναντι από τον Παράδεισο, ώστε βλέποντας από πού εξέπεσε, και από ποια τρυφή και από ποια κατάσταση σε ποια άλλη κατέπεσε, να σωθεί τελικά μέσω της μετάνοιας και να λυτρωθεί από την πικρή γεύση. Ο Κάιν, ο πρωτότοκος άνθρωπος, έγινε αδελφοκτόνος, εφευρέτης των κακών, αρχηγός του φόνου, φθονερός, δημιουργός κάθε κακίας, διότι και ο ίδιος έγινε αίτιος της κακίας. Επειδή φθόνησε τον αγαθό, σκότωσε τον αδελφό του, και αφού τον σκότωσε, καταδικάζεται. Διότι του είπε ο Θεός: «Θα στενάζεις και θα τρέμεις επί της γης».

Επειδή παρήκουσα τη νουθεσία του πατέρα μου, ιδού, με κατατρύχουν πολλές θλίψεις. Διότι η παρακοή είναι πάρα πολύ κακό πράγμα· τον Αδάμ τον έδιωξε από τον παράδεισο, και εμένα από το μοναστήρι μου. Και μετά από αυτά τα λόγια, συμβαίνει να έρχονται στον αδελφό δύο λογισμοί: ένας αγαθός και ένας πονηρός. Ο δε πονηρός υποβάλλει τα εξής, λέγοντας: Ιδού, και το κοινόβιο δοκίμασες, και την έρημο γνώρισες. Και εάν επιστρέψεις στο κοινόβιο, είναι για εσένα ντροπή και όνειδος. Όχι μόνο αυτό, αλλά και στα κοινόβια υπάρχουν θλίψεις και πολλά σκάνδαλα. Από την άλλη πάλι, σε αυτήν την έρημο υπάρχει φόβος και άμετρος κόπος. Αλλά καλύτερα αναχώρησε και πήγαινε στον κόσμο· διότι και εκεί, λέει, εάν θέλεις να φοβάσαι τον Θεό, σώζεσαι. Ή νομίζεις ότι μόνο όσοι βρίσκονται στην έρημο σώζονται; Εάν όμως ο αδελφός είναι σοφός, αποκρίνεται στον λογισμό, λέγοντας: Αφού μέσα στην έρημο, όπου υπάρχει πολλή ησυχία και γαλήνη, δεν με άφησες να ησυχάσω, εάν πορευθώ στον κόσμο, τι κακά πρόκειται άραγε να εγείρεις εναντίον μου; Διότι αυτά τα υποβάλλει ο Εχθρός, θέλοντας να τον κάνει να επιστρέψει όπως ο σκύλος στο ίδιο του το ξέρασμα. Και εάν ο αδελφός συγκατατεθεί στον λογισμό, αμέσως ο Εχθρός τον σπρώχνει στον κόσμο.

Εμείς, λοιπόν, όλοι προερχόμαστε από τον προαναφερθέντα Αδάμ κατά διαδοχή· και δεν χάθηκε η τάξη, ούτε τα όσα έγιναν από τον Θεό ερμηνεύονται αλληγορικά. Υπάρχει, επομένως, Αδάμ, και υπάρχουν φύλλα συκιάς και συκιά και δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού και δέντρο της ζωής στο μέσο του παραδείσου και φίδι και παρακοή και υπακοή και υπάρχουν ποταμοί και υπάρχει Εύα και το δημιούργημα· διότι «όλα είναι δυνατά για τον Θεό», και το να μεταβάλει τα φθαρτά σε αφθαρσία και το να κάνει τα επίγεια να παραμένουν στην αφθαρσία. Και ας μην απορεί κανείς· διότι αυτό ήρθε και έδειξε, λαμβάνοντας φθαρτή σάρκα και ενδύοντάς την με τη θεότητα και αποδεικνύοντάς την άφθαρτη. Διότι «ποιος θα εγκαλέσει» τον Θεό; Ας δούμε όμως και μία άλλη θεώρηση. Τους έβγαλε, λέει, έξω από τον παράδεισο και τοποθέτησε τα Χερουβίμ και την πύρινη ρομφαία για να φυλάσσουν την είσοδο του δέντρου της ζωής. Και βγαίνοντας, ο Αδάμ και οι δικοί του κατοίκησαν απέναντι από τον παράδεισο. Κανείς ας μην απατάται με κενούς μύθους. «Διότι μπορεί ο Θεός από τις πέτρες να αναστήσει τέκνα» και μπορεί ο Θεός να μεταβάλει τα φθαρτά σε αφθαρσία και μπορεί να δημιουργήσει πάνω στη γη ανάπαυση παραδείσου, όποτε το θελήσει. Επειδή δεν ανήκει η γη σε άλλον Θεό και ο ουρανός σε άλλον, αλλά τα πάντα ανήκουν στον Ίδιο, και όπως θέλει χαρίζει στον καθένα την αφθαρσία. Διότι γνωρίζουμε ότι και το σώμα του Αδάμ πλάστηκε από τη γη, από την οποία ακριβώς πλάστηκαν και τα δικά μας σώματα, και έχουμε ελπίδα αιώνιας ζωής και άφθαρτης κληρονομιάς.

Ε΄. Αυτός εσκοτείνιασε και τον Εωσφόρο, ο οποίος εξέπεσε εξαιτίας της αλαζονείας του· διότι δεν άντεξε, αν και είχε θεϊκή υπόσταση, να μη θεωρείται και ο ίδιος θεός. Και τον Αδάμ εξέβαλε από τον Παράδεισο, αφού τον εξαπάτησε μέσω της ηδονής και της γυναίκας. Διότι πείστηκε ότι του στερούν από φθόνο το να γίνει θεός, καθώς αποκλειόταν προσωρινά από το δέντρο της γνώσης. Αυτός κατέστησε και τον Κάιν αδελφοκτόνο, επειδή δεν μπόρεσε να ανεχθεί την ιερότερη θυσία.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

ΙΣΤ'. Αλλά ο Ιησούς αναδύεται επίσης από το ύδωρ. Διότι ανυψώνει μαζί Του τον κόσμο, και βλέπει να σχίζονται οι ουρανοί, τους οποίους ο Αδάμ είχε κλείσει τόσο για τον εαυτό του όσο και για τους απογόνους του, όπως ακριβώς έκλεισε και τον παράδεισο με την πύρινη ρομφαία. Και το Πνεύμα μαρτυρεί τη θεότητα· διότι προστρέχει προς το όμοιό Του· το ίδιο και η φωνή από τους ουρανούς, διότι από εκεί προέρχεται Εκείνος για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία· και εμφανίζεται ως περιστερά, γινόμενη ορατή με σωματική μορφή, διότι τιμά το σώμα, επειδή και αυτό μέσω της θεώσεως έγινε Θεός. Και ταυτόχρονα, από παλαιόθεν συνηθίζεται η περιστερά να ευαγγελίζεται τη λήξη του κατακλυσμού.

(διότι δικό μου είναι το πάθημα του προπάτορα), λησμόνησε την εντολή που του είχε δοθεί και νικήθηκε από τη μικρή γεύση· ταυτόχρονα, εξαιτίας της κακίας, γίνεται εξόριστος από το ξύλο της ζωής, από τον παράδεισο και από τον Θεό, και ντύνεται τους δερμάτινους χιτώνες, ίσως δηλαδή την παχύτερη, θνητή και αντίτυπη σάρκα· και πρώτα-πρώτα συνειδητοποιεί αυτό, τη δική του ντροπή, και κρύβεται από τον Θεό.

Ο Αδάμ αξιώθηκε το χέρι του Θεού και την τρυφή του παραδείσου και την πρώτη νομοθεσία· αλλά, για να μην πω κάτι βλάσφημο από σεβασμό προς τον προπάτορα, δεν τήρησε την εντολή· αυτός όμως και την αποδέχθηκε και τη διαφύλαξε, και δεν έπαθε βλάβη από το ξύλο της γνώσης, και, αφού προσπέρασε την πύρινη ρομφαία, γνωρίζω καλά ότι αξιώθηκε τον παράδεισο.

Διότι ο Θεός, ο Λόγος που τα πάντα γνωρίζει, δεν καθοδηγεί τον θνητό με δόγματα που συγκρούονται μεταξύ τους, σαν να ήταν ανίδεος, ούτε με μεταβαλλόμενες αποφάσεις, πράγμα που αποτελεί ντροπή ακόμη και για τους ανθρώπους. Αλλά αυτός ο δικός μου λόγος είναι μια αρωγή εκ μέρους του φιλάνθρωπου Θεού. Όταν στην αρχή ο λυσσαλέος εχθρός εξέβαλε τον Αδάμ από τον παράδεισο, έχοντάς τον εξαπατήσει με τον ολέθριο καρπό του ανθρωποκτόνου δέντρου, πλήττοντάς τον όπως έναν στρατό που ντροπιάστηκε για την απώλεια του αρχηγού του, επιζητούσε να σπείρει το κακό και τον θάνατο και στους απογόνους του. Και αφού τους απέκοψε από τον ουράνιο Θεό με το απατηλό του σχέδιο, έστρεψε τα μάτια των θνητών προς τον έναστρο ουρανό, που ανθεί από ολόλαμπρες ομορφιές, και προς τις μορφές των νεκρών, τις οποίες έπλασε ο ανθρώπινος πόθος και τίμησε ο μύθος, μένοντας πιστός σε κακά που δεν του ήταν άγνωστα, ένας ψεύστης ανεξέλεγκτος, που διαρκώς γιγαντώνεται με το πέρασμα των χρόνων.

Αλλά ίσως δεν κατανοήσαμε ορθά την πρόθεση του διδασκάλου, εμβαθύνοντας στα σκυθρωπά περισσότερο από όσο έπρεπε. Διότι ίσως επιθυμεί περισσότερο να θεραπεύσει παρά να λυπήσει την ακοή, ενώ εμείς τώρα πράξαμε το αντίθετο, όπως ακριβώς ένας ιατρός ο οποίος, αναλαμβάνοντας έναν τραυματία, όχι μόνο θα παραμελούσε τη θεραπεία, αλλά και θα επιδείνωνε τον πόνο του πάσχοντος με κάποια καυστικά φάρμακα. Επομένως, πρέπει να επιχύσουμε τον ελαιώδη λόγο στην πρησμένη πληγή· διότι και η ευαγγελική ιατρική γνωρίζει να αναμειγνύει το έλαιο με τη στυπτικότητα του οίνου. Ας γείρουμε, λοιπόν, πάνω σας, λαμβάνοντας από τη Γραφή το δοχείο του ελαίου, μετατρέποντας, όσο είναι δυνατόν, τη σκυθρωπότητα των όσων ειπώθηκαν σε παρηγορία. Αλλά ας μην δυσπιστήσει κανείς σε όσα λέγονται, έστω κι αν είναι παράδοξα· υπάρχει, αδελφοί, το αγαθό που αναζητούμε, υπάρχει και δεν έχει χαθεί. Μάλλον όμως είπα κάτι υποδεέστερο της αλήθειας· διότι όχι μόνο υπάρχει το αγαθό, αλλά βρίσκεται και σε υψηλότερη θέση από ό,τι προηγουμένως. Τη βασίλισσα αναζητάς; Στα βασίλεια διαμένει. Αλλά ποθείς να το διαπιστώσεις αυτό με τα ίδια σου τα μάτια; Δεν σου επιτρέπεται να περιεργάζεσαι το θέαμα της βασίλισσας· είναι φοβερή γύρω της η φρουρά των δορυφόρων, και δεν εννοώ αυτούς τους δορυφόρους των οποίων το όπλο είναι ο σίδηρος, αλλά εκείνους που είναι οπλισμένοι με τη φλογερή ρομφαία, τη μορφή των οποίων δεν αντέχει να αντικρίσει η ανθρώπινη όραση.

Αλλά ο λόγος επιθυμεί να προσπεράσει αυτά ως γνωστά, και να εξετάσει τώρα στην κατάλληλη στιγμή ένα από τα ζητήματα που μας απασχόλησαν προηγουμένως: Όταν ο άνθρωπος εξορίστηκε από τον παράδεισο, τάχθηκε να φρουρεί την είσοδο η στρεφόμενη φλογίνη ρομφαία. Και η αιτία αυτής της πρόνοιας του Θεού ήταν να μην προχωρήσει ο άνθρωπος στο ξύλο της ζωής, και το αγγίξει, και παραμείνει αθάνατος. Θυμάστε βεβαίως τα όσα ερευνήσαμε· και θυμάστε, όπως είναι φυσικό, και τις απαντήσεις που βρήκαμε για το ζήτημα αυτό· αλλά αν επρόκειτο να τα εξετάσουμε πάλι από την αρχή, και να αναπτύξουμε ολόκληρο το θέμα, η παράταση θα ξεπερνούσε τον διαθέσιμο χρόνο. Το ζητούμενο λοιπόν ήταν το εξής: Αν ο παράδεισος είναι άβατος και για τους αγίους εξαιτίας της στρεφόμενης ρομφαίας· και αν οι αθλητές της πίστεως αποκλείονται από τον παράδεισο· ποια είναι λοιπόν η υπόσχεση για την οποία αναλαμβάνουν τους αγώνες της ευσέβειας, και μήπως θα έχουν μικρότερη ανταμοιβή από τον ληστή, προς τον οποίο ο Κύριος είπε: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο»; Καίτοι ο ληστής δεν προσήλθε με τη θέλησή του στον σταυρό· αλλά, επειδή βρέθηκε κοντά στη σωτηρία, είδε ο οξυδερκής και ευφυής κλέφτης τον θησαυρό, και, βρίσκοντας την ευκαιρία, άρπαξε ως λάφυρο τη ζωή, αξιοποιώντας καλά και εύστοχα την κλεπτική του τέχνη, λέγοντας: «Κύριε, μνήσθητί μου στην βασιλεία σου». Και έπειτα, εκείνος μεν αξιώνεται τον παράδεισο· ενώ για τους αγίους η φλογίνη ρομφαία εμποδίζει την είσοδο;

Μας χτύπησε, λοιπόν, ο Θεός, όταν καταδίκασε σε θάνατο τον Αδάμ, όταν μας καταδίκασε να τρώμε τον άρτο με τον ιδρώτα του προσώπου μας, όταν διέταξε τη γη να βλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους, όταν μέσω του πρωτοπλάστου έδιωξε ολόκληρο το γένος από «τον παράδεισο της τρυφής». Αλλά, αφού μας χτύπησε, μας θεράπευσε, και αφού μας επάταξε, περιέδεσε τις πληγές μας. Πώς και με ποιον τρόπο; Άκουε τον Ησαΐα που λέει: «Η παιδεία που έφερε την ειρήνη μας έπεσε πάνω του· με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε», ώστε τίποτα από όσα έχει πει ο προφήτης δεν διαψεύδεται. Διότι αυτό θα το δείξουν περισσότερο τα επόμενα: «Θα μας πατάξει και θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε.» Άραγε θυμάσαι τον καιρό κατά τον οποίο σταύρωσες τον Χριστό, κατά τον οποίο, βλέποντας τη ζωή κρεμασμένη στο ξύλο, δεν πίστεψες; Αναγνωρίζεις το δράμα που εσύ έπραξες και τα θαύματα αυτού του δράματος, όταν γυμνός πάνω στον σταυρό ο Χριστός ανέβαινε σαν σε γάμο; Διότι, μη έχοντας αμαρτία, δεν χρειαζόταν ιμάτιο· ήταν άμωμος και δεν χρειαζόταν να κρύβεται· τίποτα δεν ήταν άσχημο επάνω του· διότι αυτός φανερώνει την ευσχημοσύνη. Η κτίση όμως δεν άντεξε τις αστραπές του δεσποτικού κάλλους, αλλά το φως νικούσε το φως, ο ήλιος παραχωρούσε τη θέση του σε ήλιο, ο αισθητός στον νοητό, αυτός που κινείται σε αυτόν που βρίσκεται παντού, αυτός που περιορίζεται σε τόπο σε αυτόν που είναι υπεράνω τόπου, αυτός που δύει σε αυτόν που δεν δύει ποτέ, αυτός που φέρνει τη νύχτα σε αυτόν που έθεσε τα όρια της νύχτας και της ημέρας.

Και το ότι, λέει, η αρχή της γένεσης εκείνων που γεννιούνται προέρχεται από τη φωτιά, να το κατανοήσεις με τον εξής περίπου τρόπο. Για όλα όσα υπόκεινται σε γένεση, η αρχή της επιθυμίας για γένεση προέρχεται από τη φωτιά· γι' αυτό και η επιθυμία για τη μεταβλητή γένεση ονομάζεται πύρωση. Η φωτιά, αν και είναι μία, υφίσταται δύο μετατροπές· διότι, λέει, το αίμα στον άνδρα —διαμορφωμένο θερμό και ξανθό σαν τη φωτιά— μετατρέπεται σε σπέρμα, ενώ στη γυναίκα το ίδιο αυτό αίμα μετατρέπεται σε γάλα· και η μεν μετατροπή στο άρρεν γίνεται γένεση, η δε μετατροπή στο θήλυ γίνεται τροφή για εκείνο που γεννιέται. Αυτή, λέει, είναι «η φλογίνη ρομφαία που περιστρέφεται για να φυλάσσει την οδό του ξύλου της ζωής». Διότι το αίμα μετατρέπεται σε σπέρμα και γάλα, και η δύναμη αυτή γίνεται πατέρας και μητέρα, σπορά για όσα δημιουργούνται και αύξηση για όσα τρέφονται, απροσδεής και αυτάρκης. Και το ξύλο της ζωής, λέει, φυλάσσεται διά της περιστρεφόμενης φλογίνης ρομφαίας, όπως προείπαμε, η οποία είναι, λέει, η έβδομη δύναμη, που από μόνη της γεννά τα πάντα, που περικλείει τα πάντα, και η οποία εναπόκειται μέσα στις έξι δυνάμεις.

Διότι, εάν δεν περιστρέφεται η πύρινη ρομφαία, θα φθαρεί και θα καταστραφεί εκείνο το καλό ξύλο. Εάν όμως στραφεί σε σπέρμα και γάλα, εκείνος που εν δυνάμει εναπόκειται μέσα σε αυτά, αφού βρει τον αρμόζοντα λόγο και τον κύριο τόπο στον οποίο γεννιέται ο λόγος, ξεκινώντας σαν από έναν εντελώς ελάχιστο σπινθήρα, θα μεγαλυνθεί και θα αυξηθεί, και θα γίνει δύναμη απέραντη και απαράλλακτη, και το μέγα θα υφίσταται στον απέραντο και απαράλλακτο αιώνα, ο οποίος δεν υπόκειται πλέον στο γίγνεσθαι.

ΞΘ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΑΡΩΝΑ. Περί γαστριμαργίας και ότι είναι μητέρα των άλογων παθών· και ότι πρέπει να καταστέλλουμε το σώμα με νηστεία και χαμευνία. Προσπαθώ να αναζητήσω πολλούς τρόπους νουθεσίας, με τους οποίους όχι μόνο θέλω, αλλά και εύχομαι να σε επαναφέρω από τη μέθη. Πες μου λοιπόν, πες μου λοιπόν, φίλε μου, στο όνομα της ίδιας της αλήθειας του Θεού. Δεν ήταν η γαστριμαργία που έδιωξε τους πρώτους ανθρώπους από την τρυφή του Παραδείσου; Δεν ήταν ο κορεσμός που απογύμνωσε τον Ησαύ και από τα πρωτοτόκια και από την ελευθερία; Δεν ήταν η περιττή βρώση βοδιών και προβάτων που εξοστράκισε τον Σαούλ και από τη βασιλεία και από τη ζωή;

Και για να μάθεις ότι δεν μισούσε τη φύση μας, αλλά αποστρεφόταν την κακία, Εκείνος που είπε: «Θα εξαλείψω τον άνθρωπο, τον οποίο εποίησα, από το πρόσωπο της γης», λέγει στον άνθρωπο: «Έφθασε ενώπιόν μου ο καιρός κάθε ανθρώπου». Εάν δε μισούσε τον άνθρωπο, δεν θα συνομιλούσε με άνθρωπο. Τώρα όμως βλέπεις ότι ούτε επιθυμεί να πράξει αυτό που απείλησε να πράξει, αλλά και απολογείται ο Κύριος στον δούλο, και συνομιλεί μαζί του σαν σε ισότιμο φίλο και του εκθέτει τις αιτίες της επερχόμενης καταστροφής, όχι για να μάθει απλώς τις αιτίες ο άνθρωπος, αλλά για να τις πει στους άλλους και να τους σωφρονίσει. Αλλά, όπως έλεγα, τόσο άσχημα διήγε στο παρελθόν το γένος μας, ώστε κινδύνευσε να εκδιωχθεί και από την ίδια τη γη. Αλλά εμείς, που φανήκαμε ανάξιοι της γης, σήμερα ανυψωθήκαμε στους ουρανούς· εμείς, που δεν ήμασταν άξιοι ούτε για την επίγεια εξουσία, ανεβήκαμε στην άνω βασιλεία, υπερβήκαμε τους ουρανούς, καταλάβαμε τον βασιλικό θρόνο· και η φύση, εξαιτίας της οποίας τα Χερουβίμ φύλαγαν τον παράδεισο, αυτή ακριβώς κάθεται σήμερα υπεράνω των Χερουβίμ.

Διότι είναι γραμμένο ότι ο Θεός τοποθέτησε την πύρινη ρομφαία και τα Χερουβίμ για να φρουρούν την οδό του παραδείσου, και τα Χερουβίμ τέθηκαν σε εχθρότητα με τον Αδάμ. Τον απωθούσαν από την είσοδο του παραδείσου. Εξαιτίας της παράβασης τα Χερουβίμ εχθρεύονται τον Αδάμ· εξαιτίας όμως της επαγγελίας του Σωτήρος, και τα Χερουβίμ έγιναν φίλοι και τα Σεραφείμ συλλειτουργοί.

Διότι η Εκκλησία λειτουργεί με τη φωνή των Σεραφείμ και αναπέμπει τον «Τρισάγιο» ύμνο μαζί με τις άνω δυνάμεις, για να μάθει ο άνθρωπος ότι οι ουράνιες δυνάμεις δεν τον εχθρεύθηκαν από τη φύση τους, αλλά τον αποστράφηκαν εξαιτίας της παραβάσεως, ενώ λόγω της φιλανθρωπίας τον προσέλαβαν· και εκεί μεν η πύρινη ρομφαία απέκλεισε τον Αδάμ. Για να διδαχθούμε όμως και πάλι ότι δεν ήταν η φύση του πυρός που εχθρευόταν τον άνθρωπο, αλλά η παράβαση κατέστησε τα πάντα εχθρικά απέναντί του, εκείνη η πύρινη ρομφαία τον καταδιώκει, ενώ τον Ηλία ένα άρμα πυρός τον αναλαμβάνει. Βλέπεις πώς το ίδιο πυρ είναι και εχθρικό και φιλικό, μη μεταβαλλόμενο ως προς τη φύση του, αλλά υπηρετώντας τη βουλή του Θεού; Αποκλείστηκε ο Αδάμ από τον παράδεισο, λαμβάνει τα κλειδιά του ουρανού ο Πέτρος. Μέσα στον παράδεισο επιβουλεύεται από τον όφι, ενώ στον κόσμο, παραδομένος στην εξορία, μέσα στον ίδιο τον τόπο της εξορίας καταπατά αυτόν που τον καταπάτησε· «Διότι, ιδού, σας έχω δώσει εξουσία να πατάτε επάνω σε όφεις και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Αν η παράβαση επέφερε καταδίκη στον Αδάμ, ο κόσμος δεν θα επιφέρει καταδίκη σε εμάς, εφόσον η πίστη μάς δικαιώνει. Ο Αδάμ μέσα στον παράδεισο καταισχύνεται από την παράβαση·

Διότι ο πονηρός εκείνος δαίμονας, ο οποίος φθόνησε τη φύση μας όταν αυτή διέμενε στη γη, τώρα τη βλέπει να προσκυνείται στον ουρανό· και ενώ μας αφαίρεσε με δόλο, όπως νόμιζε, μεγάλα και ανυπολόγιστα αγαθά, τώρα μας βλέπει να απολαμβάνουμε μεγαλύτερα και λαμπρότερα. Γι' αυτό ακριβώς σκιρτώ και αγάλλομαι σήμερα, και σας παρακαλώ να συμμετάσχετε μαζί μου στη χορεία. Διότι εμείς, που δεν ήμασταν άξιοι ούτε για την επίγεια εξουσία, ανεβήκαμε στην ανώτατη βασιλεία, ξεπεράσαμε τους ουρανούς, καταλάβαμε τον βασιλικό θρόνο, και η ανθρώπινη φύση, εξαιτίας της οποίας τα Χερουβίμ φρουρούσαν τον παράδεισο, τώρα επιβαίνει στα ύψη και προσκυνείται.