Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:24

Τι λέγει λοιπόν ο Δαβίδ; Επιθυμώ να επαναλάβω μαζί σας: Αυτή είναι η ημέρα που εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιαστούμε και ας ευφρανθούμε κατ' αυτήν. Όντως, η σημερινή ημέρα είναι γεμάτη από ευφροσύνη. Γιατί είναι γεμάτη ευφροσύνη; Διότι κατά την ημέρα αυτή έκλεισε τον άδη και άνοιξε τον ουρανό, εσκύλευσε τον άδη και ανέθαλε τη ζωή, έδεσε τον διάβολο και ελευθέρωσε τον Αδάμ, απομάκρυνε την πύρινη ρομφαία και, διά του ζωοποιού ξύλου, εισήγαγε στον παράδεισο την ψυχή του ληστή που πίστεψε, εκδίωξε τα κριάρια και τους θεούς και προετοίμασε τον λογικό αμνό να μελίζεται. Και ποιος είναι μάρτυρας αυτού; Ο Παύλος, που αναφωνεί: Το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Επομένως, εορτάζουμε όχι με παλαιά ζύμη, ούτε με ζύμη κακίας και πονηρίας, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας. Λάβαμε την προσταγή να εορτάζουμε το πάθος που έχει γεύση Χριστού, και όχι με τα άζυμα της ιουδαϊκής πονηρίας. Επειδή άλλα επιδιώκουν οι Ιουδαίοι και άλλα εμείς· εκείνοι την πονηρία και εμείς την ευλογία.

Κάθε γλώσσα είναι ανεπαρκής για τον έπαινο της παρούσας εορτής· διότι αυτή κατέπαυσε τα συρίσματα του δράκοντος, αυτή ξερίζωσε τις άκανθες της κατάρας του Αδάμ, αυτή δίδαξε την Εύα να τίκτει χωρίς λύπη. Πολυεργής είναι η παρούσα εορτή· απομάκρυνε την πύρινη ρομφαία και προσείλκυσε την αύρα του Αγίου Πνεύματος, ξερίζωσε το θανατηφόρο ξύλο και ρίζωσε τον ζωοποιό σταυρό, ξήρανε τα φύλλα της συκής και αύξησε τα κρίνα των νεοφωτίστων.

Αυτά και τα παρόμοια με αυτά απηύθυνε ο Αδάμ προς τη σύζυγό του με πίκρα ψυχής· συγκλονίζοντας την Εύα με αυτούς τους λόγους κάθε ημέρα, εξετραγωδούσε την απαρηγόρητη ωδή· βιώνοντας ο πρωτόπλαστος το πέλαγος αυτών των θλίψεων, εξέτιε πολυμόχθως τη θεήλατη οργή. Ακούσατε, ω τέκνα, τη διάπλαση του Αδάμ· γνωρίσατε την αξία της τιμής του· μάθατε όσα του δόθηκαν από τον Θεό· είδατε και την εκδίωξή του εξαιτίας της παραβάσεως· κλάψατε για την απαρηγόρητη τραγωδία του· τον αντικρίσατε απέναντι από τον παράδεισο να έχει γίνει σκυθρωπός και κατηφής.

Εκεί εξυβρίστηκε ο παράδεισος, εδώ δοξάστηκε το σπήλαιο· εκεί οι δύο, ο Αδάμ και η Εύα, εκδιώχθηκαν από την αμαρτία, εδώ τα πέρατα της οικουμένης καθοδηγούνται από τη χαρά. Δεν αναμένουμε πλέον με φόβο τον ονειδισμό της εξορίας, δεν δειλιάζουμε πλέον μπροστά στη φλογίνη ρομφαία, δεν φοβόμαστε πια τα κλείθρα των θυρών του παραδείσου, δεν φοβόμαστε πλέον τα δαγκώματα του όφεως, δεν δανειζόμαστε πλέον φύλλα από τη συκιά, δεν τρέμουμε πια τον κρότο του βαδίσματος· διότι προσκυνήσαμε την έλευση από την Παρθένο και αντικρίσαμε τον ιατρό της φύσεως. Διότι ποιος είδε, ποιος άκουσε, ποιος γνώρισε ποτέ ιατρό να βλαστάνει από ασθενική ρίζα; Ποια αναδείχθηκε μητέρα του ίδιου της του πατέρα; Ποια γέννησε Εκείνον που εδημιούργησε με θεία δύναμη; Ποια έφερε στον κόσμο Αυτόν, που οράται μεν ως πλάσμα, νοείται δε ως Πλάστης; Ποια και κέρδισε το να έχει Υιό, και δεν ζημιώθηκε το να παραμένει παρθένος;

Αλλ' όμως, αν και η θέα αυτή προκαλούσε αφόρητη οδύνη, δεν αποτελεί αιτία μικρής ωφέλειας, και η συνεχής αυτή θέα γινόταν ασφάλεια για το μέλλον στον πάσχοντα, ώστε να μην περιπέσει πάλι στα ίδια σφάλματα. Διότι, ως επί το πλείστον, τέτοια είναι η συνήθεια της ανθρώπινης φύσης: όταν δηλαδή, ενώ απολαμβάνουμε τα αγαθά, δεν γνωρίζουμε πώς να τα χρησιμοποιούμε σωστά, σωφρονιζόμαστε με τη στέρησή τους, και τότε, αφού διδαχθούμε μέσα από την εμπειρία, αποκτούμε συναίσθηση της δικής μας ραθυμίας, και έτσι, μέσω της μεταβολής των καταστάσεων, διδασκόμαστε από ποια αγαθά εκπέσαμε και σε ποια δεινά εμπλέξαμε τον εαυτό μας. Επομένως, το να προστάξει τον εκπεσόντα να κατοικεί πλησίον και απέναντι από τον παράδεισο, ήταν σημείο μέγιστης πρόνοιας, προκειμένου να έχει την υπενθύμιση μέσω της θέας, να απολαμβάνει την ωφέλεια από αυτήν, και ώστε, έστω και αν διακατέχεται από την επιθυμία για ζωή ευρισκόμενος έξω, να μην αποτολμήσει τη βρώση από το δέντρο. Διότι η Θεία Γραφή μας τα λέει όλα αυτά συγκαταβαίνοντας στην ανθρώπινη αδυναμία. Και έταξε τα Χερουβίμ και τη φλογίνη ρομφαία που περιστρεφόταν, για να φυλάσσουν την είσοδο προς το δέντρο της ζωής. Η ραθυμία, την οποία ήδη είχαν επιδείξει ως προς τη δοθείσα εντολή, έγινε η αιτία ώστε να τους αποτειχιστεί η είσοδος με τόσο μεγάλη ασφάλεια.

Διότι αναλογίσου ότι ο Φιλάνθρωπος δεν αρκέστηκε ούτε στη διαμονή απέναντι από τον παράδεισο, αλλά τοποθέτησε αυτές τις δυνάμεις, τα Χερουβίμ, και την περιστρεφόμενη πύρινη ρομφαία, για να φυλάσσουν την οδό που οδηγεί προς τα εκεί.

Και δεν προσέθεσε απλώς το «περιστρεφόμενη», αλλά για να μας διδάξει ότι κάθε οδός είχε αποκλειστεί για αυτόν, καθώς η ρομφαία εκείνη, με την περιστροφή της, απέφρασσε όλες τις οδούς που οδηγούσαν εκεί και είχε τη δυνατότητα να του προκαλεί διαρκή φόβο και υπενθύμιση.

Και αν κάποιος θελήσει να τα απαριθμήσει αυτά ανατρέχοντας από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι επιβάλλει όλες τις τιμωρίες σε όσους έχουν αμαρτήσει αποβλέποντας στον ίδιο σκοπό. Διότι και τον Αδάμ, όταν υπέπεσε στην παράβαση, τον εξέβαλε από τον παράδεισο όχι μόνο για να τον τιμωρήσει, αλλά και για να τον ευεργετήσει. Και ποια ευεργεσία συνιστά, θα πει κάποιος, η έκπτωση από τη διαβίωση μέσα στον παράδεισο;

Είθε να μας ανοίξει διάπλατα τις πύλες του παραδείσου, και να κατασβέσει την πύρινη ρομφαία, και να ανοίξει τη θύρα της βασιλείας, και να ετοιμάσει την άφθαρτη απόλαυση, και να μας τοποθετήσει εκ δεξιών του, και να μας στεφανώσει με τη δεξιά του, χάρη στη φιλανθρωπία της αγαθότητάς του· διότι σε αυτόν πρέπει η δόξα, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων.

Για ποιον διατηρούνταν; Φυλασσόταν ως κατοικητήριο για τον Δημιουργό των όλων. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Τον έκτο μήνα απεστάλη ο Γαβριήλ προς την Παρθένο, έχοντας προφανώς λάβει τέτοιου είδους εντολές: «Έλα», λέει, «ω άγγελε, γίνε λειτουργός ενός φοβερού μυστηρίου. Διακόνησε ένα απόκρυφο θαύμα· ωθούμενος από τους οικτιρμούς μου, επείγομαι να κατέλθω προς αναζήτηση του πλανηθέντος Αδάμ. Η αμαρτία παλαίωσε εκείνον που πλάστηκε κατ' εικόνα δική μου, έκανε σαθρό το δημιούργημα των χειρών μου, αμαύρωσε το κάλλος που εγώ έπλασα. Ο λύκος λυμαίνεται το δικό μου θρέμμα. Έρημο είναι το οικητήριο του Παραδείσου. Το ξύλο της ζωής φυλάσσεται από τη φλογίνη ρομφαία, και έχει κλειστεί ο τόπος της τρυφής. Σπλαχνίζομαι εκείνον που πολεμήθηκε, και θέλω να συλλάβω τον πολέμιο».

Αυτός ο φτωχός, ενώ ζει με δικαιοσύνη και ευσέβεια, υποφέρει μύρια δεινά. Αυτά ακριβώς λένε συχνά πολλοί και σήμερα. Για να ξεριζωθούν, λοιπόν, από τη ρίζα αυτές οι κακές αντιλήψεις, του δείχνει ότι και για την κακία υπάρχει κόλαση, αλλά και τιμή και στεφάνι για τους κόπους υπέρ της ευσέβειας. Δεν τον είδε όμως μόνο γι' αυτό τον λόγο, αλλά για να πάθει τώρα και ο πλούσιος, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, αυτό ακριβώς που έπαθε ο φτωχός. Διότι, όπως ακριβώς για εκείνον έκανε πιο βαρύ το βασανιστήριο το να κείτεται στην πύλη του πλουσίου και να βλέπει τα ξένα αγαθά, έτσι ακριβώς και για τούτον έκανε τώρα πιο βαριά την τιμωρία το να κείτεται στη γέενα και να βλέπει την τρυφή του Λαζάρου, ώστε όχι μόνο από τη φύση των βασανιστηρίων, αλλά και από τη σύγκριση με την τιμή εκείνου, να υφίσταται την κόλαση πιο αβάσταχτη. Και όπως ακριβώς, όταν ο Θεός έδιωξε τον Αδάμ από τον παράδεισο, τον εγκατέστησε απέναντι από τον παράδεισο, ώστε η συνεχής θέα, ανανεώνοντας τον πόνο, να του προσφέρει πιο έντονη την αίσθηση της εκπτώσεως από τα αγαθά· έτσι ακριβώς εγκατέστησε και τούτον απέναντι από τον Λάζαρο, για να δει από ποια αγαθά στέρησε τον εαυτό του. Σου έστειλα, λέει, στην πύλη σου τον φτωχό Λάζαρο, για να γίνει για σένα δάσκαλος αρετής και αφορμή φιλανθρωπίας· εσύ παρέβλεψες το κέρδος, δεν θέλησες να αξιοποιήσεις όπως έπρεπε την ευκαιρία της σωτηρίας· θα σου χρησιμεύσει, λοιπόν, τώρα ως αφορμή για μεγαλύτερη κόλαση και τιμωρία.

Τι λες; Έχεις σταυρωθεί και καρφωθεί, και υπόσχεσαι τον παράδεισο; Ναι, λέει, για να κατανοήσεις τη δύναμή μου πάνω στον σταυρό. Επειδή δηλαδή το γεγονός ήταν σκυθρωπό, για να μην προσηλωθείς στη φύση του σταυρού, αλλά να μάθεις τη δύναμη του Σταυρωμένου, πάνω στον σταυρό επιτελεί αυτό το θαύμα, το οποίο κατεξοχήν αποδεικνύει την ισχύ του. Διότι, όχι ανασταίνοντας νεκρό, ούτε επιτιμώντας τη θάλασσα και τους ανέμους, ούτε διώχνοντας δαίμονες, αλλά σταυρούμενος, προσηλωμένος, υβριζόμενος, εμπτυόμενος, λοιδορούμενος και διασυρόμενος, κατόρθωσε να μεταβάλει την πονηρή διάνοια του ληστή, ώστε να δεις τη δύναμή του και από τις δύο πλευρές. Διότι και ολόκληρη την κτίση συγκλόνισε και τις πέτρες διέρρηξε, αλλά και την ψυχή του ληστή, που ήταν πιο αναίσθητη και από την πέτρα, την προσέλκυσε και την τίμησε: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», λέει. Και όμως, τα Χερουβείμ φρουρούσαν τον παράδεισο· αλλά αυτός είναι ο Δεσπότης και των Χερουβείμ· πύρινη ρομφαία περιστρέφεται εκεί· αλλά αυτός έχει την εξουσία και της φλόγας και της γέεννας και της ζωής και του θανάτου. Και όμως, κανένας βασιλιάς δεν θα ανεχόταν ποτέ να βάλει να καθίσει μαζί του έναν ληστή, ή οποιονδήποτε άλλον από τους ομοδούλους του, και με αυτόν τον τρόπο να τον εισαγάγει στην πόλη.

Ο Θεός έπλασε από την αρχή τον άνθρωπο· το πλάσμα αποτέλεσε έργο και των δύο· διότι λέει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Πάλι, θέλησε να εισαγάγει τον ληστή στον παράδεισο, και αμέσως είπε τον λόγο, και εισήγαγε τον ληστή στον παράδεισο, χωρίς να χρειαστεί προσευχή, μολονότι ο Χριστός είχε αποκλείσει από εκείνη την είσοδο όλους όσοι υπήρξαν μετά τον Αδάμ· διότι τοποθέτησε τη φλόγινη ρομφαία για να φυλάσσει τον παράδεισο.

Εδώ προσθέτει και κάτι άλλο σε όσα έχουν ειπωθεί. Διότι στον μεν προηγούμενο ψαλμό αυτό θαύμαζε, το ότι μέσα σε μια σύντομη χρονική ροπή το χιόνι και ο πάγος καλύπτουν όλη τη γη, ότι πήζει, ότι μεταβάλλεται, ότι μεταπίπτει στα αντίθετα· εδώ όμως, θαυμάζει ότι ενώ δεν υπήρχαν δημιουργήθηκαν, και ότι αφού δημιουργήθηκαν παραμένουν, και ότι παραμένοντας εκπληρώνουν ρόλο διακόνων, αν και στερούνται λογικής, και φέρουν εις πέρας το πρόσταγμά του με πολλή υπακοή. Ή μάλλον, συχνά ένα και μόνο πρόσταγμα επέφερε αποτέλεσμα και ενάντια στη φύση, όπως στην περίπτωση της βαβυλωνιακής καμίνου, όπου το πυρ αποδείχθηκε να επιτελεί και τα δύο, δηλαδή και να καίει και να δροσίζει. Αυτό, λοιπόν, λέει, είναι άξιο ευχαριστίας; Και μάλιστα πολλής. Διότι πρέπει να ανυμνούμε τον Θεό το ίδιο, και όταν τιμωρεί και όταν απαλλάσσει από την τιμωρία. Επειδή και τα δύο είναι δείγματα της πρόνοιάς του, και τα δύο της αγαθότητάς του. Οι άνθρωποι βέβαια το ένα το κάνουν από αγαθότητα και το άλλο από πονηρία και οργή· ο Θεός όμως κάνει και τα δύο από φιλανθρωπία. Επομένως, το ίδιο πρέπει να τον ανυμνούμε, και για το ότι έθεσε τον Αδάμ στον παράδεισο και για το ότι τον εξέβαλε, και να του οφείλουμε ευγνωμοσύνη όχι μόνο για τη βασιλεία, αλλά και για τη γέεννα. Διότι και αυτήν τη δημιούργησε και απείλησε με αυτήν, προκειμένου να μας απαλλάξει από την κακία.

Επειδή γνώριζε ότι αυτή μπορούσε να του συντελέσει πολύ στην επιβουλή εναντίον του. «Διότι, αν μέσω αυτής», λέγει, «έβγαλα τον Αδάμ από τον Παράδεισο, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να υποσκελίσω τον Ιώβ επάνω στην κοπριά». Και πρόσεξε την κακουργία· διότι ούτε όταν χάνονταν τα βόδια έφερε αυτό το τέχνασμα, ούτε όταν χάνονταν τα γαϊδούρια, ούτε οι καμήλες, ούτε όταν κατέρρευσε η οικία, ούτε όταν θάφτηκαν τα παιδιά· αλλά σιωπά για την ώρα και αφήνει να ησυχάζει, παρατηρώντας τον αθλητή. Όταν όμως ανέβλυσε η πηγή των σκουληκιών, και το δέρμα, καθώς σάπιζε, κατέρρεε, και οι σάρκες, καθώς κατατρώγονταν, έβγαζαν ιχώρ γεμάτο πολλή δυσωδία· όταν το χέρι του διαβόλου τον κατέκαιε πιο οδυνηρά από τηγάνια και καμίνια και κάθε φλόγα, διατρυπώντας τον από παντού αγριότερα από κάθε θηρίο και κατατρώγοντας το σώμα του· και όταν είχε περάσει πολύς χρόνος μέσα σε τέτοια συμφορά, και γι’ αυτά τον είδε να διψά για απαλλαγή και να επιθυμεί να πεθάνει, σαν να μην μπορούσε ούτε να αναπνεύσει —«Διότι, αν μπορούσα», λέγει, «να βάλω χέρι στον εαυτό μου ή να παρακαλέσω άλλον, και θα μου το έκανε αυτό»— τότε τη φέρνει κοντά του και λέγει: «Ως πότε θα καρτερείς, λέγοντας: “Ιδού, περιμένω ακόμη λίγο χρόνο, προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου”;» Διότι και εκείνος, παρηγορώντας την πάντοτε όταν τον ενοχλούσε και αποκρούοντάς την, τέτοια έλεγε: «Περίμενε ακόμη λίγο, και γρήγορα θα έρθει το τέλος αυτών». Επιπλήττοντάς τον λοιπόν, του λέγει: «Μήπως και τώρα θα πεις το ίδιο;»

Διότι, όπως ακριβώς ένας οδοιπόρος που βαδίζει μέσα στον καύσωνα, όταν βρει μια καθαρή πηγή φλεγόμενος από τη δίψα, και ενώ κυριεύεται από μεγάλη πείνα κάθεται κοντά σε ένα τραπέζι που έχει κάθε λογής εδέσματα, αλλά εμποδίζεται από κάποιον ισχυρότερο να αγγίξει το τραπέζι και να απολαύσει τα φαγητά, αισθάνεται σφοδρή την οδύνη και το μαρτύριο, επειδή κάθεται κοντά στο τραπέζι και δεν μπορεί να απολαύσει τα φαγητά, όπως και αυτός που κάθεται δίπλα στην πηγή και δεν μπορεί να απολαύσει το νερό· έτσι και κατά την ημέρα της κρίσεως, οι ασεβείς θα βλέπουν τους αγίους να ευφραίνονται, ενώ οι ίδιοι δεν θα μπορούν να απολαύσουν τη βασιλική τράπεζα. Διότι και τον Αδάμ ο Θεός, θέλοντας να τον τιμωρήσει, τον έβαλε να καλλιεργεί τη γη ακριβώς απέναντι από τον παράδεισο, ώστε κάθε μέρα και ώρα, βλέποντας εκείνο το ποθητό μέρος από το οποίο εξήλθε, να έχει πάντοτε την οδύνη στην ψυχή του. Εάν λοιπόν και εδώ δεν συναντηθούμε μεταξύ μας, εκεί δεν θα υπάρχει κανείς που να μας εμποδίσει να ζήσουμε τότε ο ένας μαζί με τον άλλον· και θα δούμε αυτούς που μας εξόρισαν, όπως ακριβώς ο Λάζαρος τον πλούσιο, και οι μάρτυρες τους τυράννους. Μην απογοητεύεσαι, λοιπόν, αλλά να θυμάσαι τον προφήτη που λέει: «Τον χλευασμό των ανθρώπων να μην τον φοβάστε, και από την περιφρόνησή τους να μην καταβάλλεστε· διότι όπως το μαλλί κατατρώγεται από τον σκόρο, έτσι θα καταφαγωθούν και αυτοί, και θα φθαρούν σαν παλιό ένδυμα».

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που παρουσίασε τον Λάζαρο από τους νεκρούς τετραήμερο, άσηπτο σαν να μην είχε πεθάνει, και άσπιλο, προς έκπληξη των πολλών. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που δια του ραπίσματος κατήργησε την κατάρα, και δια της λόγχης στην άχραντη πλευρά του ανέστειλε την πύρινη ρομφαία που φύλαγε τον παράδεισο.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Και αυτή είναι η οικονομία του Δεσπότη, ότι δηλαδή έθεσε αντικριστά την κόλαση για τους ασεβείς και την ανάπαυση για τους δικαίους, ώστε να βλέπουν οι μεν τους δε και να γνωρίζονται μεταξύ τους. Διότι τότε κάθε μάρτυρας θα αναγνωρίσει τον δικό του τύραννο, και κάθε τύραννος θα αναγνωρίσει τον δικό του μάρτυρα τον οποίο βασάνισε. Και αυτά δεν είναι δικά μου λόγια. Άκουσε τη Σοφία που λέει: τότε ο δίκαιος θα σταθεί με πολλή παρρησία απέναντι σε αυτούς που τον έθλιψαν. Διότι, όπως ακριβώς ένας οδοιπόρος που περπατά μέσα στον καύσωνα, όταν βρει μια καθαρή πηγή, φλεγόμενος από τη δίψα και κατατρυχόμενος από πολλή πείνα, κάθεται δίπλα σε ένα τραπέζι που έχει όλα τα εδέσματα, αλλά εμποδίζεται από κάποιον ισχυρότερο να αγγίξει το τραπέζι ή να απολαύσει τα εδέσματα, βιώνει σφοδρή οδύνη και κόλαση, επειδή παρακάθεται στο τραπέζι αλλά δεν μπορεί να απολαύσει τα φαγητά. Έτσι και κατά την ημέρα της κρίσεως, οι ασεβείς θα βλέπουν τους αγίους να ευφραίνονται, ενώ οι ίδιοι δεν θα μπορούν να απολαύσουν τη βασιλική τράπεζα. Διότι και τον Αδάμ ο Θεός, θέλοντας να τον τιμωρήσει, τον έβαλε να καλλιεργεί τη γη ακριβώς απέναντι από τον παράδεισο, ώστε κάθε ώρα και ημέρα, βλέποντας εκείνο τον ποθητό τόπο από τον οποίο εξήλθε, να έχει πάντοτε την οδύνη στην ψυχή του. Αν λοιπόν εδώ δεν καταφέρουμε να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον, εκεί ωστόσο δεν θα υπάρχει κανείς να μας εμποδίσει να ζήσουμε μαζί. Και θα δούμε αυτούς που μας εξόρισαν, όπως ακριβώς ο Λάζαρος είδε τον πλούσιο και οι μάρτυρες τους τυράννους.

Διότι όσο περισσότερο αυξάνουμε την επιθυμία και της παρέχουμε πιο ισχυρή τροφή, τόσο περισσότερο εντείνεται και η οδύνη μας. Και όπως ακριβώς εκείνος που κάθεται δίπλα σε ένα πλούσιο τραπέζι και σε μια πηγή δεν υποφέρει τόσο βλέποντάς τα, όσο όταν, ενώ του επιτραπεί να τα αγγίξει με το χέρι, εμποδιστεί και πάλι να τα γευτεί· έτσι βέβαια και εκείνοι στους οποίους επιτρέπεται να αγγίξουν παρθενικά σώματα, βασανίζονται πιο σκληρά από την αφή παρά από τη θέαση, επιφέροντας στον εαυτό τους την πολύ πιο πικρή οδύνη της αποτυχίας. Και προς τι χρειάζεται να φιλοσοφούμε γι' αυτά με βάση τα εξωτερικά πράγματα; Διότι η κρίση του Θεού, η οποία είναι ισχυρότερη από όλα αυτά, αυτή ακριβώς αποδεικνύει ότι τούτο ισχύει. Επειδή, θέλοντας να τιμωρήσει τον Αδάμ, δεν τον εγκατέστησε μακριά από τον παράδεισο, αλλά ακριβώς πλησίον του, ώστε να έχει ως διηνεκή τιμωρία τη θέα του ποθητού τόπου, βλέποντάς τον μεν διαπαντός, χωρίς όμως να του επιτρέπεται να τον απολαύσει.

Ευλογημένος ο ερχόμενος για να αναζητήσει τον πλανηθέντα και να ανορθώσει το πεσμένο. Ευλογημένος ο ερχόμενος για να κάνει τη φλογερή ρομφαία να υποχωρήσει και να τραπεί σε φυγή από την είσοδο του παραδείσου. Ευλογημένος ο ποιμένας που έρχεται εναντίον του λύκου, ο φιλάνθρωπος εναντίον του μισανθρώπου.

«Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», δηλαδή δόξα βεβαίως στον υιό του Δαβίδ· «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Ευλογημένος αυτός που έρχεται για τη σωτηρία του κόσμου. Ευλογημένος αυτός που έρχεται για να αναζητήσει τον πλανηθέντα και να ανορθώσει τον πεπτωκότα. Ευλογημένος ο Θεός που έρχεται εναντίον του διαβόλου και ο Βασιλέας εναντίον του τυράννου. Ευλογημένος αυτός που έρχεται να προστάξει την πύρινη ρομφαία και τα Χερουβίμ να στρέψουν τα νώτα και να παραχωρήσουν την είσοδο προς τον παράδεισο και το ξύλο της ζωής, από τα οποία εξαιτίας της παρακοής είχαμε προηγουμένως εκδιωχθεί και αποξενωθεί.

Επειδή, λοιπόν, «ο Θεός είναι φως» νοητό, και «ήλιος δικαιοσύνης» και «ανατολή» έχει ονομαστεί στις Γραφές ο Χριστός, πρέπει να αφιερώνουμε σε αυτόν την ανατολή κατά την προσκύνηση· διότι κάθε τι καλό πρέπει να αφιερώνεται στον Θεό, από τον οποίο κάθε αγαθό καθίσταται αγαθό. Αναφέρει δε και ο θείος Δαβίδ: «Τα βασίλεια της γης, υμνήστε τον Θεό, ψάλτε στον Κύριο, ο οποίος επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς». Επιπλέον, λέει η Γραφή: «Φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς· εκεί τοποθέτησε τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε», τον οποίο, όταν έγινε παραβάτης, τον εξόρισε από τον παράδεισο της τρυφής και τον εγκατέστησε απέναντι από τον παράδεισο, δηλαδή προς δυσμάς. Επιζητώντας, επομένως, την αρχαία πατρίδα και ατενίζοντας προς αυτήν, προσκυνούμε τον Θεό. Και η Μωσαϊκή σκηνή, επίσης, προς ανατολάς είχε το καταπέτασμα και το ιλαστήριο.

Εκείνος έφαγε εκείνον τον άρτο των αγγέλων μετά το βάπτισμα· εσύ όμως δεν πρόκειται να φας τον ζώντα άρτο, εάν δεν δεχθείς προηγουμένως το βάπτισμα. Εκείνος εισήλθε στη γη της επαγγελίας διά του βαπτίσματος· εσύ όμως πώς θα επανέλθεις στον παράδεισο, αν δεν σφραγιστείς με το βάπτισμα; Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι πύρινη ρομφαία έχει ταχθεί να φυλάσσει τον δρόμο προς το ξύλο [της ζωής], η οποία για μεν τους απίστους είναι φοβερή και φλογερή, για δε αυτούς που έχουν πιστέψει είναι ευπρόσιτη και φωτίζει σαν την ημέρα; Αλλά και ο Δεσπότης την έκανε να περιστρέφεται. Διότι, όταν μεν αντικρίσει πιστό, του γυρίζει τα νώτα· όταν όμως δει κάποιον από τους ασφράγιστους, τον αντιμετωπίζει κατά πρόσωπο. Ο Ηλίας δεν κατατρόμαξε όταν πύρινο άρμα και πύρινα άλογα ήλθαν προς το μέρος του, αλλά από την επιθυμία της προς τα άνω πορείας αψήφησε τα φοβερά αυτά θεάματα, και με μεγάλη χαρά ανέβηκε στα φλόγινα οχήματα, αυτός που ζούσε ακόμη εν σαρκί· εσύ όμως, που δεν πρόκειται να επιβιβαστείς σε πύρινα άρματα, αλλά να αναβείς στον ουρανό διά του ύδατος και του Πνεύματος, δεν προστρέχεις με προθυμία στην κλήση;

Τι σημαίνει το γραμμένο στο βιβλίο της Γενέσεως: «και τοποθέτησε τα Χερουβίμ και την πύρινη ρομφαία την περιστρεφόμενη, για να φυλάσσουν την οδό του ξύλου της ζωής»; Όπως ακριβώς το αισθητό ξύλο (δέντρο) γίνεται τροφή της σάρκας, έτσι και το ξύλο της ζωής, το οποίο είναι ο Κύριος, γίνεται τροφή και ζωή των ψυχών μας. Η δε οδός που οδηγεί σε αυτό είναι οι αρετές· και αυτή φυλάσσεται από τα Χερουβίμ και την πύρινη ρομφαία. Η λέξη Χερουβίμ ερμηνεύεται ως «πλήθος γνώσης»· και μέσω της γνώσης γεννιέται μέσα μας ο πόθος για τον Θεό, ενώ μέσω της πύρινης ρομφαίας, δηλαδή της διάκρισης που κατακαίει τα φαύλα, γεννιέται μέσα μας ο φόβος. Άρα, λοιπόν, ο φόβος και ο πόθος είναι εκείνα που φυλάσσουν την οδό του ξύλου της ζωής. Λέγεται δε ότι η ρομφαία περιστρέφεται, διότι, όταν αμαρτάνουμε, μας ελέγχει μέσω της συνειδήσεώς μας και ορθώνεται μπροστά μας, όταν όμως μετανοούμε, μας παραχωρεί δίοδο.

Για όσους ο Λόγος αποτελεί το αντικείμενο της προσκυνήσεως, για αυτούς και ο βίος, ως εκφραστής του λόγου, αποτελεί το κατόρθωμα, ώστε, λαμβάνοντας την πείρα της πράξεως ως σφραγίδα της αληθινής γνώσεως, να μάθουν από εκείνα που θεμιτά έχουν βιώσει, πόσο ανώτερο είναι το να γίνεσαι από το να γνωρίζεις απλώς κάτι, και ακόμη περισσότερο από αυτό, η διαρκής και ολοένα αυξανόμενη πρόοδος, έως ότου κατορθωθεί από αυτούς η αδιάστατη οικείωση προς τον Αίτιο, η οποία οριοθετεί την κίνηση με τη στάση και την έφεση με την ατρεψία της γνώμης· στους οποίους επίσης προσφέρεται ως ανταμοιβή η κατά χάριν θέωση για την ιερή και θεοειδή βιοτή τους στον παρόντα βίο. Προς αυτούς κατευθύνοντας πολύ σοφά τον βίο σου και εσύ, θεοφύλακτε δέσποτα, σπεύδεις να αναζητήσεις εκείνο που προβάλλεται σε όλους λόγω της αγαθότητάς του, και διαφεύγει από όλους λόγω της απειρίας του: αφενός, για να ελκύσει προς τον εαυτό του, κεντρίζοντας την έφεση με το ασύλληπτο της ωραιότητάς του, και αφετέρου, για να ισχυροποιήσει, περιστέλλοντας τον κορεσμό με την κατάπληξη που προκαλεί η υπεράπειρη και θεία υπεροχή, τον κορεσμό που είναι πατέρας της ύβρεως και γέννημα της διαχύσεως για όσους δεν προνοούν να αντικρίσουν τη φλογίνη ρομφαία που έχει ταχθεί μαζί με τα Χερουβίμ, και η οποία δεν στρέφεται προς άλλους, παρά προς αυτούς που από φόβο επιστρέφουν στην αρετή. Εξού και, συνεκτείνοντας τη μετριοφροσύνη με το μέγεθος της προκοπής στα καλά, με την οποία (μετριοφροσύνη) αυξάνεις ακόμη περισσότερο και με ασφάλεια την πρόοδό σου, καταδέχθηκες να αναγνωρίσεις εμένα που είμαι άγνωστος και ταπεινός, με τον τρόπο που παρέχει η φύση στη φυσική της τάξη, εννοώ μέσω του γράμματος (της επιστολής), το οποίο είναι λόγος συνδετικός αυτών που απουσιάζουν και αποκαλυπτικός αυτών που δεν φαίνονται, παραδίδοντας και συνάπτοντας στη νόηση αυτόν που έως τώρα δεν γνωριζόταν με τις αισθήσεις, στον βαθμό που μέσω αυτού του γράμματος ο ίδιος, καθώς αποτυπώνεται, αποκτά πυκνότητα και σωματοποιείται· με το οποίο (γράμμα) οδήγησες τη δική μου μηδαμινότητα να ποθήσει εσάς περισσότερο, ή κίνησες ασωμάτως τη δική σου θέα, αποδεικνύοντας ότι εσύ, και στα δύο αυτά, κατέχεις μάλλον την ισότητα στον λόγο, παρά όσο άλλοι απέναντί σου, λόγω των πλεονεκτημάτων του λόγου που διαθέτεις έναντι των άλλων.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο πανάγαθος Θεός μας, βλέποντας τον άνθρωπο να έχει μεταπέσει από την αφθαρσία στη φθορά, τον παραδίδει πλέον στον θάνατο, για να μην γίνει το κακό αθάνατο και ατελείωτο, όπως ακριβώς αποφάνθηκε άριστα και κάποιος σοφός. Γι' αυτό η κρίση αυτή του κριτή των κριτών είναι μεν αμερόληπτη, αλλά εκείνος ο τόσο σπουδαίος και τρανός και θεόπλαστος άνθρωπος περιπίπτει, αλίμονο, σε έσχατη ταλαιπωρία, αφού του επιβλήθηκε ως τιμωρία το αγκάθι. Και αφού εξορίστηκε από εκείνον τον πάμφορο λειμώνα, ντύνεται ως ενδύματα δερμάτινους χιτώνες και εκείνος ο θειότατος κήπος κλείνεται με πάρα πολλή ασφάλεια, ώστε τοποθετήθηκαν τα Χερουβίμ και η πύρινη ρομφαία για να φρουρούν την είσοδό του. Από αυτό, λοιπόν, κατανοούμε πόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία, η οποία και αγγέλους μετέβαλε σε δαίμονες, και τον θεόπλαστον και άφθαρτον άνθρωπο τον κατρακύλησε στη φθορά, και, αφού τον εκδίωξε από τον παράδεισο, τον παρέπεμψε στον άδη μετά τον θάνατο, όπου και κρατούνταν δέσμιος από τον εχθρό ως κατάδικος, για [***] σχεδόν χρόνια, μέχρις ότου ο Λόγος του Θεού και Πατρός, ο αγαπητός Υιός και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κατεβαίνοντας εκεί μετά το σωτήριο πάθος, τον ελευθέρωσε μαζί με ολόκληρη τη χορεία των δικαίων.

Χαίρε, ξύλο άγιο, η ενέργεια των Μωσαϊκών θαυμάτων και η καθαίρεση των Αιγυπτίων. Χαίρε, ξύλο ακράδαντο, δια του οποίου συνετρίβησαν οι «πύλες του άδη» και οι μοχλοί. Χαίρε, ξύλο άγιο και πανάγιο, το οποίο σεβάστηκαν τα χερουβείμ, και η πύρινη ρομφαία σου έστρεψε τα νώτα.

Πράγματι, έχοντας περιφράξει αυτό το δόγμα με κόκκινα γράμματα σαν με πύρινη ρομφαία, τα οποία απειλούσαν με θάνατο και αποκήρυξη της πίστης εκείνον που θα τολμούσε έστω και να ρίξει μια ματιά στο εσωτερικό του και κατά την πρώτη κίνηση του νου, για να μην πω σε εκείνον που θα το έπιανε στα χέρια του και θα ψιθύριζε κάτι εναντίον του, έπειτα το χάραξε και σε πέτρινες πλάκες με τις υποδείξεις κάποιων και το ανάρτησε στον Μέγιστο Ναό. Διότι υποπτεύονταν την αναίρεση των όσων είχαν επικυρωθεί, θεωρώντας ότι μέσω της σάρκας θα απέδιδαν την ελαττωματικότητα στον ίδιο τον Λόγο, και μάλιστα διότι παρέβλεψαν την κένωση και ό,τι νοείται σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση.

Οι Ρωμαίοι λοιπόν που είχαν διαφύγει μαζί με τον βασιλιά (οι περισσότεροι από αυτούς ήταν επιφανούς καταγωγής και διόλου άσημοι στα πολεμικά, καυχώμενοι ως πατρίδες τους τις πόλεις της Θράκης) ήθελαν και αυτοί να συμπαραταχθούν με τον μαρκήσιο και να τον υπηρετήσουν στο μέτρο του δυνατού. Εκείνος όμως, δηλώνοντας ότι δεν είχε ανάγκη από Ρωμαίους στρατιώτες, τους απέπεμψε. Έπειτα υπέβαλαν παράκληση στον βασιλιά Βαλδουίνο για να τους δεχτεί. Επειδή όμως, όπως λέγεται, και πάλι ματαιοπονούσαν, προσήλθαν στον Ιωάννη, ο οποίος, έχοντας ανατραφεί και γεννηθεί στον Αίμο, κατέστρεψε και αφάνισε σχεδόν όλη τη δυτική επικράτεια που βρισκόταν υπό την εξουσία των Ρωμαίων, αποδεκατίζοντάς την με πολέμους, ερημώνοντάς την με σκυθικές επιδρομές και εξοντώνοντάς την με ποικίλες κακουχίες. Αυτός τους δέχτηκε με χαρά. Διότι αντιμετώπιζε με καχυποψία το υπεροπτικό φρόνημα των Λατίνων και έβλεπε τη λόγχη τους με δέος σαν φλογερή ρομφαία, επειδή, όταν είχε στείλει πρέσβεις για σύναψη φιλίας, του είχε επιβληθεί μέσω των γραμμάτων που του έστειλαν να τους απευθύνεται όχι ως βασιλιάς προς φίλους, αλλά ως υπηρέτης προς δεσπότες, και να αναμένει ότι σίγουρα θα στρέψουν τα όπλα εναντίον του και θα λεηλατήσουν με ευκολία τη Μυσία, την οποία καρπωνόταν παράνομα έχοντας επαναστατήσει εναντίον των νόμιμων κυρίων της, των Ρωμαίων, και ότι θα τον επανέφεραν στην προηγούμενη κατάστασή του.

Αλλά ας επιστρέψει πάλι ο λόγος μου σε όσα ειπώθηκαν λίγο πριν. Επειδή ο Θεός σε βρήκε σαν άλλο πολυόμματο Χερουβείμ ή και σαν πύρινη ρομφαία, εσένα που είσαι θεοειδής στη μορφή, όπως δηλώνει και το όνομά σου, και που παρατηρείς με ευελιξία ταυτόχρονα και τα μπροστά και τα πίσω, και τους μεν αλλοεθνείς τους αντιμετωπίζεις κατά πρόσωπο, ενώ σε όσους δεν είναι τέτοιοι προσφέρεις τα νώτα και τους δέχεσαι κοντά σου, σου κληροδοτεί την κυριαρχία της βασιλείας ως διοίκηση ενός άλλου, νεόφυτου παραδείσου. Τότε που και εκείνος ο σαν τον Κρόνο ανόητος άνδρας, ορμώντας να σε καταβροχθίσει, κατάπιε χωρίς να το καταλάβει μια πέτρα στον λαιμό του, την οποία εκείνος και όσοι μαζί με αυτόν οικοδομούσαν την τυραννίδα αποδοκίμασαν, ο Θεός όμως την τοποθέτησε ως ακρογωνιαίο λίθο. Επομένως, όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπων, αλλά πέφτοντας ορμητικά από ψηλά, συνέτριψες τη στήλη της αντίθεης τυραννίδας.

Όσο για το γεγονός ότι ο θείος Γρηγόριος, ο ξακουστός στη θεολογία, είπε, όπως μου έγραψες, για τον μεγάλο πατέρα μας Βασίλειο: «Και αφού πέρασε τη φλογίνη ρομφαία, γνωρίζω καλά ότι αξιώθηκε τον παράδεισο», φανερώνει τον παράδεισο στον οποίο ο Παύλος, αφού αρπάχτηκε και εισήλθε, άκουσε άρρητα ρήματα, τον οποίο εσύ, ερμηνεύοντας τη θεία Γραφή σύμφωνα με το γράμμα, δεν έχεις κατανοήσει. Αλλά πρόσεξέ μου και τον Παύλο πώς διηγείται γι' αυτό στους Κορινθίους: «Γνωρίζω, λέει, έναν άνθρωπο εν Χριστώ πριν από δεκατέσσερα χρόνια —είτε μέσα στο σώμα δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω, ο Θεός το γνωρίζει— ότι αρπάχτηκε ένας τέτοιος άνθρωπος έως τον τρίτο ουρανό. Και γνωρίζω για τον άνθρωπο αυτόν —είτε μέσα στο σώμα δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω, ο Θεός το γνωρίζει— ότι αρπάχτηκε στον παράδεισο και άκουσε άρρητα ρήματα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει». Μάθε, λοιπόν, ότι αυτόν τον παράδεισο αξιώθηκε ο μέγας Βασίλειος, στον οποίο ο Παύλος, αφού αρπάχτηκε, άκουσε όσα άκουσε. Αυτός δε βρίσκεται υπεράνω του ουρανού των ουρανών, εκεί όπου κάθεται ο Υιός, έχοντας ενυποστατώσει την ημέτερη φύση στη δική Του υπόσταση, στα δεξιά του Πατρός.

Αυτός είναι ο παράδεισος, ω Γρηγόριε, στον οποίο αρπάχτηκε ο Παύλος και στον οποίο εισήλθε ο Μέγας Βασίλειος μαζί με τους υπόλοιπους αγίους, και στον οποίο άνοιξε την είσοδο για όλους τους αγίους του ο Χριστός, όπως ακριβώς διδάσκει την Εκκλησία του ο θείος Παύλος λέγοντας τα εξής: «Έχοντας λοιπόν, αδελφοί, παρρησία για την είσοδο στα άγια διά του αίματος του Ιησού, την οποία εγκαινίασε για εμάς ως οδό πρόσφατη και ζωντανή διαμέσου του καταπετάσματος, δηλαδή της σάρκας του, και έχοντας μέγαν ιερέα στον οίκο του Θεού, ας προσερχόμαστε με αληθινή καρδιά και με πλήρη βεβαιότητα πίστεως», και λίγο μετά: «Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος που μπορεί να ψηλαφηθεί, ούτε σε φωτιά που καίει, ούτε σε γνόφο και σκοτάδι και θύελλα, ούτε σε ήχο σάλπιγγας και σε φωνή ρημάτων, την οποία όσοι την άκουσαν παρακάλεσαν να μην τους απευθυνθεί πλέον άλλος λόγος», και στη συνέχεια: «Αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς, και στον Θεό, τον κριτή όλων, και στα πνεύματα των δικαίων που έχουν φτάσει στην τελειότητα, και στον Ιησού, τον μεσίτη της νέας διαθήκης, και στο αίμα του ραντισμού που λαλεί καλύτερα από το αίμα του Άβελ.» Αυτός είναι ο παράδεισος, η νέα Ιερουσαλήμ στους ουρανούς, στην οποία γνωρίζω ότι στέκεται και η πύρινη ρομφαία, η οποία στρέφεται και επιτρέπει την είσοδο σε αυτήν στους μεν αγίους, ενώ στους αναξίους την αποκλείει με τρόπο φοβερό.

Γι' αυτόν λοιπόν τον νοητό παράδεισο, τον οποίο έχουμε ανάγκη να γνωρίσουμε τώρα, ας αναπτύξουμε τον λόγο μας. Επειδή, αφενός εκείνος έκλεισε για τον Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως, και η πύρινη ρομφαία έχει πλέον υποχωρήσει, εφόσον ο Χριστός σταυρώθηκε και αναστήθηκε, και για εμάς τους πιστούς από εδώ και πέρα δεν υπάρχει ανάγκη αυτού, αφού η είσοδος στους ουρανούς έχει ανοίξει για όλους και η βασιλεία μαζί με τον Χριστό εξαγγέλλεται πάντοτε από τον ίδιο, ώστε να είμαστε και εμείς εκεί όπου είναι αυτός, όπως λέει στα ευαγγέλιά του: «για να είστε και εσείς εκεί όπου είμαι εγώ». Υπάρχει όμως σε εμάς μεγάλη ανάγκη να γνωρίζουμε με ακρίβεια, όπως ειπώθηκε, τη φύση αυτού του νοητού και αόρατου παραδείσου, καθώς και τον τόπο του και τα θεία φυτά που έχουν φυτευθεί σε αυτόν από τον Θεό, από τα οποία οφείλουμε να μεταλαμβάνουμε εγκαίρως, και στον οποίο τοποθετηθήκαμε για να τον «εργαζόμαστε και να τον φυλάμε».

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

Διότι, καθώς εκείνοι έκαναν υπομονή και διατηρούσαν τη νοερή πραότητα, ο Κύριος, βλέποντας την υπομονή της καρδιάς που δεχόταν πόλεμο και την αγάπη της που δεν κλονιζόταν, διέρρηξε «το μεσότοιχο του φραγμού», και απέβαλαν τελείως την έχθρα και δεν βίωναν πλέον την αγάπη με δυσκολία, αλλά με τη θεία βοήθεια. Διότι πλέον ο Κύριος καταργούσε «την περιστρεφόμενη ρομφαία» που υποκινούσε τους λογισμούς, και εισέρχονταν «στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Κύριος». Και εντρυφούσαν στους καρπούς του Πνεύματος και, αφού αντίκρισαν τα μέλλοντα με βεβαιότητα καρδιάς, σύμφωνα με τον απόστολο όχι πλέον «σαν σε καθρέφτη και αινιγματικά», έλεγαν: «αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Ερώτηση: Αλλά εγώ θα ρωτήσω κάτι θαυμαστό. Αν «σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν», εσείς πώς τα γνωρίζετε, εφόσον μάλιστα ομολογήσατε στις Πράξεις ότι είστε άνθρωποι «ομοιοπαθείς» με εμάς; Απόκριση: Αλλά ακούστε τι αποκρίνεται σε αυτά ο Παύλος: «Σε εμάς όμως», λέει, «τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός του. Διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού».

Ε΄ Μέσω της γυναίκας, ως μέσω κάποιου όμοιου με αυτόν, ο εχθρός εξαπάτησε τον Αδάμ και προκάλεσε να του αφαιρεθεί η δόξα που τον περιέβαλλε. Έτσι βρέθηκε γυμνός και αντίκρισε τη δική του ασχημοσύνη, την οποία προηγουμένως δεν έβλεπε, επειδή ο νους του εντρυφούσε στα ουράνια κάλλη. Διότι μετά την παράβαση οι λογισμοί του έγιναν γήινοι και χαμηλοί, και το απλό και αγαθό φρόνημά του συμπλέχθηκε με το σαρκικό φρόνημα της κακίας. Όσο για το ότι έκλεισε ο παράδεισος και ανατέθηκε στη φλογίνη ρομφαία και στο Χερουβίμ να εμποδίζουν την είσοδό του, αυτό, κατά την ορατή του διάσταση, πιστεύεται ότι πράγματι συνέβη, όπως έχει ειπωθεί· κατά τρόπο όμως κρυφό συναντάται και μέσα σε κάθε ψυχή. Διότι γύρω από την καρδιά απλώνεται το κάλυμμα του σκότους —εννοώ τη φωτιά του κοσμικού πνεύματος—, το οποίο ούτε αφήνει τον νου να συναντήσει τον Θεό ούτε επιτρέπει στην ψυχή, σύμφωνα με τη θέλησή της, να προσευχηθεί, να πιστέψει ή να αγαπήσει τον Κύριο. Δάσκαλος όλων αυτών είναι η ίδια η πείρα για όσους έχουν εμπιστευθεί γνήσια τον εαυτό τους στον Κύριο, με την επιμονή στην προσευχή και με τη σθεναρή ορμή εναντίον εκείνου που τους πολεμά.

Μέσω, λοιπόν, της γυναίκας, αφού απάτησε και εκείνον, έκανε να του αφαιρεθεί η δόξα, και έτσι βρέθηκε γυμνός και είδε την ασχήμια του, την οποία πριν από αυτό δεν έβλεπε, καθώς το φρόνημά του απολάμβανε τα ουράνια κάλλη. Διότι, μετά την παράβαση, τα νοήματά του κατέπεσαν στη γη και το απλό και αγαθό φρόνημά του συμπλέχθηκε με το σαρκικό φρόνημα της κακίας. Διότι φράχτηκε ο παράδεισος, και τοποθετήθηκε η πύρινη ρομφαία και το Χερουβείμ για να τον εμποδίζουν, ώστε να μην εισέλθει ο Αδάμ και φάει από το ξύλο της ζωής και ζήσει αιώνια. Αυτό, ως προς το ορατό μέρος, πιστεύουμε ότι συνέβη έτσι ακριβώς όπως έχει ειπωθεί, όμως ως προς το κρυφό, βρίσκεται μέσα σε κάθε ψυχή. Διότι γύρω από την καρδιά περιβάλλεται το κάλυμμα του σκότους του πυρός του κοσμικού πνεύματος, το οποίο δεν αφήνει τον νου να προσεγγίσει τον Θεό και τον εμποδίζει, ώστε να μην προσεύχεται η ψυχή όπως θέλει, ούτε να πιστεύει όπως θέλει, ούτε να αγαπά τον Κύριο όπως θέλει. Αυτά, δε, τα γνωρίζουν από την ίδια τους την πείρα όσοι έχουν παραδώσει τέλεια τους εαυτούς τους στον Κύριο, ώστε να προσκαρτερούν στις προσευχές, και έχουν αναλάβει τέλεια πάλη εναντίον του αντιδίκου. Νομίζω δε ότι ο εχθρός, βλέποντας την προγενέστερη δόξα του Αδάμ στο πρόσωπο του Μωυσή, πληγώθηκε, επειδή επρόκειτο να καθαιρεθεί από τη βασιλεία του. Μπορεί δε με αυτό να κατανοηθεί και το ρητό του Αποστόλου: «εβασίλευσεν ο θάνατος από Αδάμ μέχρι Μωυσέως και επί τους μη αμαρτήσαντας».

Διότι, καθώς αυτοί υπέμεναν και διατηρούσαν τη νοερά πραότητα, ο Κύριος, βλέποντας την υπομονή της καρδιάς που πολεμούνταν αλλά δεν απομακρυνόταν από την αγάπη, διέρρηξε «το μεσότοιχο του φραγμού», και απομάκρυνε πλέον την έχθρα, και δεν είχαν πια την αγάπη με βία, αλλά με βοήθεια. Ο Κύριος λοιπόν καταργούσε την περιστρεφόμενη ρομφαία, που κινούσε τους λογισμούς, και εισέρχονταν «στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Κύριος», και εντρυφούσαν στους καρπούς του Πνεύματος, και αφού αντίκρισαν τα μέλλοντα με βεβαιότητα καρδιάς, κατά τον απόστολο, σαν σε καθρέφτη αινιγματικά, έλεγαν: «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν».

Διότι δεν είμαι απλώς μητέρα σου, εύσπλαχνε Σωτήρα. Δεν θηλάζω μάταια αυτόν που χορηγεί το γάλα, αλλά σε ικετεύω υπέρ όλων. Με έκανες και στόμα και καύχημα όλου του γένους μου. Διότι εμένα έχει η οικουμένη σου ως κραταιά σκέπη, τείχος και στήριγμα. Εμένα προσβλέπουν όσοι εκδιώχθηκαν από τον παράδεισο της τρυφής, επειδή εγώ τους επαναφέρω. Ας αντιληφθούν τα πάντα μέσω εμού ότι γεννήθηκες, ως νέο παιδίον, εσύ που είσαι ο προ αιώνων Θεός.