Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:5

Δ΄. Αλλά τα φίδια, θα πει κάποιος, και οι σκορπιοί, και οι δράκοντες, και τα λιοντάρια, τι το χρήσιμο προσφέρουν στον βίο; Και ποιο είναι το κέρδος από αυτά; Πολύ και ανείπωτο, και όχι μικρότερο από αυτό των ήμερων ζώων. Διότι τα μεν ήμερα είναι κατάλληλα για την κάλυψη των σωματικών αναγκών, τα δε άγρια σου ορθώνουν ως τείχος τον φόβο, σε προετοιμάζουν να σωφρονείς, σε καθιστούν άγρυπνο, σου υπενθυμίζουν την αμαρτία του προπάτορα μέσα στον Παράδεισο και αποδεικνύουν πόσων κακών αιτία είναι η παρακοή. Διότι πριν από αυτήν τα θηρία δεν ήταν τέτοια, φοβερά δηλαδή και ικανά να προκαλούν την αποφυγή από μέρους του ανθρώπου, αλλά ήσαν ήμερα και υποταγμένα. Ο Θεός άλλωστε τα οδήγησε στον Αδάμ, και αυτός τους έδωσε τα ονόματα. Το φίδι συνομιλεί με τη γυναίκα, και η Εύα δεν απομακρύνεται έντρομη. Επειδή όμως παραβιάστηκε η εντολή και υπήρξε παρακοή προς τον Θεό, ακρωτηριάστηκαν τα προνόμια αυτής της τιμής. Όταν λοιπόν δεις λιοντάρι, όταν δεις φίδι, να αναμιμνήσκεσαι τις διηγήσεις, και αυτά θα σου παράσχουν ουκ ολίγη αφορμή για πνευματικό στοχασμό. Να θυμάσαι επίσης τον Δανιήλ, πώς, επειδή είχε επανέλθει στην αρχέγονη εικόνα, τα φοβερά θηρία ήσαν για εκείνον αξιοκαταφρόνητα· όπως ακριβώς συνέβη και με τον Παύλο και την έχιδνα. Και από αυτά θα αποκομίσεις μεγάλο ζήλο και φροντίδα για την ψυχή σου. Εκτός όμως από αυτά, μπορεί κανείς και από άλλη σκοπιά να θαυμάσει τη θεία οικονομία και τη διάταξη ως προς αυτά. Και ποια είναι αυτή;

Προαναγγέλλεις τον θάνατο στους μαθητές σου, και δεν γνωρίζεις τον τόπο; Το γνώριζε, αλλά το έλεγε εξαιτίας των Ιουδαίων, επειδή ήταν αγνώμονες· ώστε το να πει: «Πού τον έχετε βάλει;» δεν ήταν εκδήλωση άγνοιας. Επειδή και στον παράδεισο έλεγε στον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;». Άραγε λοιπόν δεν γνώριζε πού βρισκόταν; Αλλά επειδή τους έλεγε ο διάβολος ότι: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο αυτό, θα γίνετε σαν θεοί», εκείνοι υπέθεσαν ότι πρόκειται να γίνουν θεοί. Και γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;», αφού έφαγες, πάλι άνθρωπος παρέμεινες· γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;». Έτσι έπραξε και στην περίπτωση του Λαζάρου. Όταν πλησίασε στο μνήμα, λέει στους Ιουδαίους: «Σηκώστε τον λίθο από το μνήμα»· και τον σήκωσαν. Του λέει η αδελφή του Λαζάρου: «Κύριε, ήδη όζει· διότι είναι τετραήμερος».

Διότι εκπέσαμε από τον παράδεισο και λάβαμε τον ουρανό· γι' αυτό και το όφελος έγινε μεγαλύτερο από τη ζημία. Αλλά δεν τον λάβαμε αμέσως· και αυτό αποτελεί έργο της δικής Του πρόνοιας. Επειδή, δηλαδή, ο εχθρός είπε: «Θα γίνετε σαν θεοί», και τους γέμισε με αυτές τις ελπίδες, και τους προετοίμασε να προσδοκούν ισοθεΐα, και τους εξώθησε στην αλαζονεία, και τους έκανε να αποκτήσουν φρόνημα ανώτερο από τη δική τους φύση, ο Θεός, θεραπεύοντας ριζικά αυτή την πληγή, παραχώρησε αμέσως να παραμείνουν για μακρό χρόνο υπό το κράτος του θανάτου, ώστε μέσα από την εμπειρία να κατανοήσουν τη συμβουλή του διαβόλου, και, αφού παιδαγωγηθεί κατάλληλα η ψυχή ώστε να αποκτήσει ταπεινοφροσύνη, τότε πλέον να ξαναπάρουν το σώμα τους αθάνατο. Στο μεταξύ, όμως, επιθυμούσε να παραμένει ακμαίος στη διάνοιά τους ο φόβος του θανάτου, και να τους φαίνεται το γεγονός αυτό φοβερό.

Αφού, λοιπόν, ήλθε και είδε τον ασθενή να κείτεται κλινήρης και απελπισμένος (και όταν λέω ασθενή, εννοώ το ανθρώπινο γένος, που δεν βρισκόταν σε ένα τέτοιο υλικό κρεβάτι, αλλά στο κρεβάτι της πονηρίας), εγκαταλελειμμένο από τους ιατρούς, πολιορκημένο από τα πάθη, κυριευμένο από τη νόσο, με κάθε είδους αρρώστια να έχει ενσκήψει στην ανθρώπινη φύση, και τον ίδιο τον άνθρωπο να έχει πλέον απελπιστεί για τον εαυτό του, ενώ και ο ιατρός που του είχε δοθεί για τις πληγές του γινόταν πικρός κατήγορος –εννοώ τον νόμο– αυξάνοντας τα εγκλήματα και καθιστώντας τον άνθρωπο υπόλογο σε βαρύτερη καταδίκη, βλέποντας την τυραννία της αρρώστιας και την υπερβολή των κακών, τα οποία δεν αναζητούσαν κανέναν άλλον παρά μόνο εκείνον που μας έπλασε εξ αρχής· δες τι κάνει ευθύς εξαρχής: περιβάλλεται τη δική μας φύση, την ασθενική, την ηττημένη, ώστε μέσα από αυτήν να πολεμήσει και να παλέψει για να νικήσει. Και αμέσως, από τα ίδια τα προπύλαια και τα προοίμια του έργου του, ξεριζώνει σύρριζα τη φύση της αλαζονείας· διότι ακριβώς αυτή στάθηκε η αιτία όλων των κακών. Αυτή άλλωστε έκανε τον διάβολο να γίνει διάβολος, ενώ προηγουμένως δεν ήταν διάβολος· και το αποδεικνύει ο Παύλος όταν λέει: «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην τυφλωθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην ίδια καταδίκη με τον διάβολο». Αυτή έδιωξε τον Αδάμ από τον παράδεισο· διότι, όταν άκουσε τα λόγια «Θα γίνετε σαν θεοί», απατημένος από αυτήν την ελπίδα, άγγιξε το δέντρο, καταπάτησε τον νόμο και παρέβη την εντολή.

Εμπρός, λοιπόν, ας καταβάλουμε και σήμερα σε εσάς την οφειλή μας, και ας σας οδηγήσουμε στον πλούτο της ταπεινοφροσύνης. Προηγουμένως έλεγε ο προφήτης Ηλίας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ για να συνταράξει τους ενδόξους της γης· και οι υψηλόφρονες από την αλαζονεία θα ταπεινωθούν». Είπαμε, λοιπόν, προηγουμένως ότι, επειδή εξαιτίας της αλαζονείας εξέπεσε ο άνθρωπος, για τον λόγο αυτό ο Χριστός, ο Θεός μας, ερχόμενος, αποκαθιστά μέσω της ταπεινοφροσύνης τον άνθρωπο στην αρχαία ευγένεια, σε εκείνη τη δόξα που είχε ο Αδάμ προτού εκπέσει. Διότι, εξαιτίας της αλαζονείας εκείνου, εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο· μέσω όμως της ταπεινοφροσύνης Αυτού, χορηγείται αιώνια ζωή σε όσους πιστεύουν. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν». Άκουσε ο Αδάμ τη γυναίκα, και παρέβη την εντολή του Θεού· ενέδωσε στην παράβαση και στη θανατηφόρο συμβουλή, και περιφρόνησε τη ζωοποιό υπόσχεση. Άκουσε: «Θα γίνετε σαν θεοί», και επάρθηκε στο φρόνημα, υψώθηκε στη διάνοια, γέμισε έπαρση από την αλαζονεία, και κατέπεσε λόγω της παραφροσύνης.

Διότι σχεδόν αυτά ακριβώς έλεγε με όσα τους συμβούλευε: «Γνώριζε», λέει, «ο Θεός ότι θα ανοιχθούν τα μάτια σας, γνώριζε ότι θα γίνετε σαν θεοί· σας φθόνησε, σας στέρησε από ζήλεια μία μεγαλύτερη τιμή». Διότι, ακόμη και αν δεν εξέφρασε αυτές τις λέξεις, τους έδινε την αφορμή να υποπτευθούν ακριβώς αυτά μέσα από όσα έλεγε. Και δες την κακουργία του. Αφού ανέτρεψε την απόφαση του Θεού και τους είπε ότι θα αποκτήσουν μεγάλα αγαθά αν δεν Τον υπακούσουν, όπως το άνοιγμα των ματιών, η ισοθεΐα, και η γνώση που συνεπάγεται, δεν πρόσθεσε έπειτα ότι είναι πονηρός εκείνος που τους τα στερεί, για να μη φανεί ότι μιλάει σαν κάποιος εχθρός και πολέμιος. Αντιθέτως, υποδυόμενος το πρόσωπο του συμβούλου και του προστάτη, θέλησε να κάνει ευπρόσδεκτη την κακή του συμβουλή· πράγμα που βεβαίως και έγινε. Διότι τίποτε άλλο δεν ήθελε να επιτύχει με όσα έλεγε, παρά τούτο: «Αποστατήστε από τον Θεό που σας δημιούργησε· είναι βάσκανος και φθονερός, σας φθονεί για τα μεγαλύτερα αγαθά». Όμως δεν διατύπωσε αυτά τα λόγια φανερά· διότι τότε, αν υποπτεύονταν ότι ήταν εχθρός, θα είχαν απομακρυνθεί. Αποφεύγοντας, λοιπόν, να τους τα πει αυτά και συγκαλύπτοντάς τα, εισήγαγε αυτή την ολέθρια συμβουλή.

Έπρεπε, λοιπόν, να γίνει μια δοκιμή της αδιάκριτης υπακοής. Δίνει, λοιπόν, εντολή ο Θεός να μην γευτεί από το δέντρο της γνώσης, να μην πιστέψει στη δική του κρίση ούτε να φάει από ένα δέντρο που είχε τη φυσική ενέργεια να προκαλεί την επίγνωση του εαυτού του, δηλαδή της δικής του φύσης. Όταν, λοιπόν, επιτέθηκε ο πονηρός μέσω του φιδιού και είπε: «θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό», εάν φάτε, [ο άνθρωπος] πίστεψε στη δική του κρίση, και του φάνηκε καλό πράγμα η θέωση και η γνώση. Και δεν αναλογίστηκε ότι όλα είναι καλά στον καιρό τους και ότι το καλό δεν είναι καλό, εάν δεν γίνει με καλό τρόπο, και πως δεν πρέπει να αρπάζει κανείς πρόωρα αυτό που πρόκειται να του δοθεί, αντίθετα με τη θέληση Εκείνου που δίνει το είναι και το ευ είναι. Και είδε ότι ήταν καλό, και έφαγε, και απογυμνώθηκε από την έκσταση προς τον Θεό, και ανοίχτηκαν τα σωματικά του μάτια, και τα πάθη κινήθηκαν, και κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί, και ντράπηκαν. Και περισπάστηκαν από τον Θεό και σαν νήπια επιθύμησαν λαίμαργα την ηδονή και εξορίστηκαν από το δέντρο της ζωής και έγιναν θνητοί. Γνώριζε δε ο εχθρός από πείρα, ότι η συνεχής προσήλωση στον Θεό γίνεται πρόξενος της θέωσης και της αιώνιας ζωής.

Από πού, λοιπόν, προήλθε ο πόλεμός του εναντίον μας; Επειδή, όντας δοχείο κάθε κακίας, προσβλήθηκε και από τη νόσο του φθόνου, και μας φθόνησε για την τιμή μας. Διότι δεν άντεξε την ανέμελη ζωή μας στον παράδεισο, αλλά, αφού εξαπάτησε τον άνθρωπο με δόλους και τεχνάσματα, και εκμεταλλευόμενος για την απάτη αυτήν την επιθυμία που εκείνος είχε να ομοιάσει με τον Θεό, του έδειξε το δέντρο και του υποσχέθηκε ότι μέσω της βρώσης από αυτό θα τον καταστήσει όμοιο με τον Θεό. «Διότι, εάν φάτε», λέει, «θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Επομένως, δεν δημιουργήθηκε εξαρχής ως εχθρός μας, αλλά από ζηλοτυπία στάθηκε εχθρικά απέναντί μας.

Αυτά τα δύο πλάνησαν την Εύα και απάτησαν τον Αδάμ. Η μεν ηδονή έδειξε το ξύλο ως καλό για βρώση και ωραίο στην όψη. Η δε κενοδοξία το: «Θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Όπως ακριβώς λοιπόν ο πρωτόπλαστος Αδάμ και η Εύα ντρέπονταν ο ένας τον άλλον, έτσι και εμείς, έχοντας αποβάλει την ακακία των νοερών οφθαλμών και βλέποντας τους εαυτούς μας γυμνούς, ντρεπόμαστε ο ένας τον άλλον ως προς τη συνείδηση. Και ιδού, ράβουμε για τους εαυτούς μας φύλλα συκής, ντυνόμενοι με εξωτερικά λόγια, σχήματα και δικαιολογίες.

Διότι, αφού ο λόγος είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς», πρόσθεσε «στο να γνωρίζει το καλό και το κακό· και τώρα, μήπως απλώσει το χέρι του και πάρει από το δέντρο της ζωής και ζήσει αιώνια». Επειδή δηλαδή ο διάβολος, ταυτόχρονα με τη συμβουλή του, του δίδαξε την πολυθεΐα λέγοντας: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο, θα διανοιχθούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό», γι' αυτό τον λόγο, ο Θεός εκφέρει τη φράση «έγινε σαν ένας από εμάς» στον πληθυντικό αριθμό. Το κάνει αυτό με κάποια προσποίηση, ειρωνικά θα λέγαμε και ονειδιστικά, για να ελέγξει τον άνθρωπο που πείστηκε στον διάβολο, στρεφόμενος προς την ιδέα περί θεότητας που είχε εμφυτευθεί στον Αδάμ μέσω της απάτης του φιδιού.

Μαθαίνοντας δε ο απατεώνας το μυστικό της εντολής, ρίχνει εύστοχα το δόλωμα της απάτης, γεμάτο από θανατηφόρο δηλητήριο, και αποκρίθηκε: «Δεν θα πεθάνετε· διότι γνωρίζει ο Θεός, ότι την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα διανοιχτούν οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Ω της πλάνης, ω της μανίας! Επειδή φθόνησε την προκοπή σας ο Θεός, λέει, για να μην ομοιωθείτε και εσείς με αυτόν και γίνετε θεοί, εμπόδισε τη βρώση από το δέντρο, όμως δεν θα πεθάνετε. Όντως, «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Πιστεύει η γυναίκα στα μιαρά λόγια της απάτης του απατεώνα, θεωρεί τον ολέθριο πιο αξιόπιστο από τον Δεσπότη, παρατηρεί με πιο περίεργα μάτια την καλλονή και την ωραιότητα του δέντρου και του καρπού, και παίρνοντας από τον καρπό έφαγε. Το πώς όμως έφαγε, είτε αισθητά είτε νοητά, δεν το γνωρίζουμε, καθώς η Γραφή μαρτυρεί φανερά μόνο αυτό, ότι έφαγε, προφανώς όπως ήταν συνήθεια σε εκείνη την τότε φύση να μεταλαμβάνει τροφής. Αφού δε πρόσφερε και στον άνδρα και έφαγαν και οι δύο, προσδοκώντας θέωση και οξύτερη όραση, συνέβη εντελώς το αντίθετο, διότι και το αξίωμα που νόμιζαν ότι κατείχαν τους αφαιρέθηκε αμέσως. Και αφού αντίκρισαν τη δική τους γύμνια ντράπηκαν, και προσπαθώντας να κρυφτούν από τον Θεό κρύβονταν ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου, σκεπάζοντας τον εαυτό τους με φύλλα συκιάς.

Ελέγχοντας δε ο Θεός τη συνείδηση του Αδάμ και, όπως θα έλεγε κανείς, χλευάζοντας και ντροπιάζοντάς τον, και φέρνοντας στη μνήμη του την απάτη που υπέστη με την ελπίδα της θεώσεως, του λέει: «Ιδού ο Αδάμ», αφού στολίστηκε με τους δερμάτινους χιτώνες, «έγινε σαν ένας από εμάς». Διότι, λέει, αφού ακούσατε τον απατεώνα εχθρό ότι, εάν φάτε από το δέντρο, «δεν θα πεθάνετε», όπως σας είπε ρητά ο Θεός, «αλλά θα διανοιχθούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί», και αφού απιστήσατε μεν σε εμένα, πιστέψατε δε στον εχθρό και φάγατε από το δέντρο, γίνατε δερματοφόροι σαν ένας από εμάς. «Ιδού ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς».

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

Επομένως, το «διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους» δεν πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον προηγούμενο χρόνο, ούτε πριν εκπέσουν από την εντολή· διότι τότε μάλλον τους είχαν ανοιχτούς, καθώς δεν είχαν ακόμη εξαπατηθεί από τους ψιθύρους του όφεως, και διατηρούσαν σε εγρήγορση τη διάνοιά τους ώστε να αντιλαμβάνονται το πρακτέο. Άρα δεν συνέβη να στερούνται την όραση και να την αποκτήσουν με την αμαρτία, αλλά αντιθέτως, επειδή ήταν τυφλοί κατά την τέλεση της αμαρτίας, ανέκτησαν την όρασή τους όταν αυτή έλαβε τέλος. Ο πονηρός, λοιπόν, και αρχέκακος εχθρός της φύσης μας, γνωρίζοντας και ο ίδιος από όσα είχε πάθει, ότι μετά την πράξη του κακού επέρχεται η συναίσθηση του σφάλματος, έστω κι αν ο ίδιος δεν στράφηκε προς τη μετάνοια, και έχοντας μάθει από πείρα ότι αυτούς που αμαρτάνουν τους ακολουθεί μετά την αμαρτία το κέντρισμα της συνείδησης, παρακινώντας τους προπάτορες γύρω από τον Αδάμ να αμαρτήσουν μέσω της παράβασης, λέει: «την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα διανοιχθούν οι οφθαλμοί σας». Έπειτα, όντας κακομήχανος από την αρχή και πατέρας του ψεύδους, αναμειγνύει στη σπίθα της αλήθειας όλο το σκοτάδι του ψεύδους, και λέει: «θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Διότι δεν αναγνώρισαν το καλό και το πονηρό επειδή απέκτησαν θείο οφθαλμό, αλλά επειδή, ενώ όταν αμάρταναν ήταν τυφλωμένοι από το πάθος της παράβασης, μετά την αμαρτία απέκτησαν συναίσθηση και επίγνωση του τολμήματός τους.

Σε κάποιους πάλι φάνηκε ότι το ρητό εφαρμόζεται σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Διότι αυτή, λένε, εξαιτίας της αδυναμίας της σάρκας και των παθών που γεννιούνται και αναπτύσσονται γύρω από το σώμα, σε καμία στιγμή δεν μπορεί να τείνει προς τα άνω και να ανυψωθεί πάνω από τον εαυτό της, σαν να παρασύρεται προς τα κάτω από το βάρος, και άλλοτε βαρύνεται από το ένα και άλλοτε από το άλλο, και ποτέ δεν παραμένει καθαρή από αυτό που την ενοχλεί και την καταπιέζει, ούτε είναι ικανή να αναλογιστεί τις μέγιστες έννοιες. Απεναντίας, πράττοντας ορθά, θεωρεί τον εαυτό της χώμα και στάχτη και ανάξια της υπέρ τον άνθρωπο αναβάσεως, για να μην εκπέσει πάλι από την τάξη που της αρμόζει και της ταιριάζει, εάν μεταλάβει από το δέντρο με την επιθυμία της θεότητας. Από εκεί, λοιπόν, ανυψώνει την ψυχή και την τρέφει με τη γλυκιά τροφή, δηλαδή εκείνες τις έννοιες με τις οποίες δεν μπορεί να τραφεί όσο βρίσκεται μαζί με το σώμα· διότι και το «όπως το απογαλακτισμένο βρέφος κοντά στη μητέρα του» [***] Σε εκείνον, όμως, που ανάγει την ερμηνεία στον Κύριό μας Ιησού Χριστό και υποστηρίζει τη γνώμη ότι πρόκειται για προφητεία που σκιαγραφεί τον βίο και το τρόπαιό Του, ούτε σε αυτόν θα ταίριαζε να καταταχθεί στους δεύτερους μεταξύ όσων έχουν κατανοήσει ορθά το ρητό. Διότι, όπως το «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» το λέει μεν ο Δαβίδ, αλλά εκπληρώθηκε στον Χριστό, έτσι συμβαίνει και με το προαναφερθέν ρητό, και με το «με έβαλαν σε λάκκο κατώτατο», και το «μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου», και μύρια άλλα.

Διότι ο μεν Αδάμ, επειδή νόμισε ότι θα γίνει θεός και ότι θα έχει τους οφθαλμούς του ανεωγμένους και θα πλουτίσει από τη γνώση του καλού και του κακού, αποδείχθηκε θνητός και πολυπαθής, και απέκτησε μια φύση σχεδόν τυφλή και γεμάτη από κάθε είδους άγνοια. Εκείνος δε, που τοποθέτησε με τη φαντασία του τον θρόνο του στον ουρανό και νόμισε ότι θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, δίκαια ρίφθηκε κάτω από τη γη και βυθίστηκε στα μύχια του Ταρτάρου, και η απληστία έγινε γι' αυτούς αιτία έκπτωσης από την αρμονική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν. Αποτελεί δε γνώρισμα της ιατρικής σοφίας το να προσφέρει κανείς στα αντίθετα τα αντίθετα ιάματα.

Ότι ο διάβολος, λέει, ονομάστηκε έτσι από το ότι διαβάλλει τον Πλάστη στα πλάσματά Του. Διότι τους είπε ότι επειδή γνωρίζει ο Θεός ότι θα διανοιχθούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί, για τον λόγο αυτό απαγόρευσε τη βρώση από το δέντρο. Ότι και στο αποστολικό ρητό «Ο θεός του αιώνος τούτου», και αυτός εννοεί τον διάβολο.

Και ενώ βρίσκονται σε προκοπή και γνώση του Θεού, είναι σαν να μη γνωρίζουν τίποτα, και ενώ ενώπιον του Θεού είναι πλούσιοι, για τον ίδιο τους τον εαυτό είναι φτωχοί. Και όπως ακριβώς ο Χριστός, «αφού έλαβε μορφή δούλου», μέσω της ταπεινοφροσύνης νίκησε τον διάβολο, έτσι και εξ αρχής το φίδι μέσω της υπερηφάνειας και της οίησης κατέστρεψε τον Αδάμ. Και τώρα το ίδιο φίδι, που εμφωλεύει στις καρδιές, μέσω της οίησης καταβάλλει και καταστρέφει το γένος των Χριστιανών. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος είναι ελεύθερος και ευγενικής καταγωγής κατά κόσμον και έχει πολύ πλούτο, και επιπλέον αποκτά έσοδα και συγκεντρώνει αγαθά, αυτός υπερηφανεύεται και έχει υπερβολική αυτοπεποίθηση, και καθιστάμενος ανυπόφορος κλωτσά και χτυπά τους πάντες, έτσι υπάρχουν και κάποιοι που δεν έχουν διάκριση, οι οποίοι, αφού βρήκαν μικρή ανάπαυση και προσευχή, άρχισαν να υπερηφανεύονται, να αλαζονεύονται και να κατακρίνουν, και έτσι έπεσαν «στα κατώτατα της γης». Διότι το ίδιο φίδι, που έδιωξε τον Αδάμ μέσω της υπερηφάνειας λέγοντας ότι «θα γίνετε σαν θεοί», το ίδιο και τώρα υποβάλλει στις καρδιές υπερηφάνεια λέγοντας: «Είσαι τέλειος, σου αρκεί, πλούτισες, δεν έχεις ανάγκη, είσαι μακάριος». Υπάρχουν όμως και άλλοι κατά κόσμον, οι οποίοι αν και έχουν πλούτο, τον οποίο και αυξάνουν με πολλούς καρπούς, συγκρατούν τον εαυτό τους με διάκριση και ούτε καυχώνται ούτε υπεραίρονται, αλλά παραμένουν μετρημένοι· διότι γνωρίζουν ότι μετά την ευφορία έρχεται η αφορία.

Εάν λοιπόν κάποιος έχει κάτι, ας μην νομίσει εξαιτίας αυτού ότι είναι κάτι ή ότι έχει κάτι. Διότι η οίηση είναι βδέλυγμα στον Κύριο, και αυτή από την αρχή έδιωξε από τον παράδεισο τον άνθρωπο, όταν άκουσε ότι «θα γίνετε σαν θεοί» και αναθάρρησε με αυτή τη μάταιη ελπίδα. Κατάλαβε πώς ο Θεός σου και βασιλιάς, αλλά και ο Υιός του Θεού, εκένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου, πώς έγινε φτωχός, πώς συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ατίμων, πώς έπαθε. Εάν λοιπόν ο Θεός έκανε αυτά, εσύ ο άνθρωπος που αποτελείσαι από αίμα και σάρκα, που είσαι γη και στάχτη, αλίμονο, και που δεν έχεις καμία απολύτως μετοχή στο αγαθό, αλλά είσαι ακαθαρσία, μεγαλοφρονείς και αλαζονεύεσαι; Εσύ όμως, εάν βέβαια είσαι συνετός, και γι' αυτό ακριβώς περισσότερο, εάν πράγματι έλαβες κάτι από τον Θεό, λέγε: «Δεν είναι δικό μου αυτό το πράγμα, από άλλον το έχω λάβει», και δίνοντας δόξα σε Αυτόν, να ξέρεις ότι οπωσδήποτε θα αφαιρεθεί αυτό που μου δόθηκε. Έτσι λοιπόν, κάθε αγαθό να το αποδίδεις στον Κύριο, ενώ το κακό να το αποδίδεις στη δική σου ασθένεια.

ΙΒ'. Καλό λοιπόν είναι η ακτημοσύνη και η ψαλμωδία, και η νηστεία και η αγρυπνία, και το να λάβει κανείς τη χάρη του Θεού. Όμως ακόμη δεν έχει αρχίσει να σκάβει και να θέτει θεμέλιο όπως πρέπει. Και σε τέτοια πράγματα ο νους πρέπει να είναι ακατάκριτος μέτοχος της χάριτος. Ειδάλλως, σχηματίζει υψηλή ιδέα για τον εαυτό του και θεωρεί πολύτιμη την ψυχή του. Στρέψε το βλέμμα σου στον Ιησού, από ποια δόξα, όντας Υιός του Θεού και Θεός, σε ποια πάθη και σταύρωση ήλθε. Εξαιτίας λοιπόν αυτής της ταπεινοφροσύνης υπερυψώθηκε, αφού κάθισε στα δεξιά του Πατρός. Ο δε όφις από την αρχή έσπειρε κρυφά στον Αδάμ την έπαρση, ότι τάχα θα γίνει σαν Θεός. Εξαιτίας αυτής της υπερηφάνειας είδες λοιπόν σε ποια ατιμία κατήλθε το γένος του Αδάμ. Αναζητώ, αλήθεια, άνθρωπο πτωχό τω πνεύματι και δεν τον βρίσκω. Κάποιον που, ενώ είναι πλούσιος και έχει στο σπίτι του θησαυρούς, να αισθάνεται εντούτοις ότι έχει ανάγκη, και να ζει ως φτωχός και να ζητάει από όλους.

Διότι τίποτε άλλο δεν κατέστρεψε το γένος των Χριστιανών παρά μόνο η έπαρση· επειδή και τον Αδάμ ο όφις τον πλάνησε, λέγοντας ότι «θα γίνετε σαν θεοί». Διότι το θείο αντιτάσσεται απολύτως στην έπαρση. Και το γνώρισμα του Χριστιανισμού είναι αυτό: όποιον βλέπεις να πεινά, να διψά, να έχει πόνο, να είναι φτωχός «τω πνεύματι», να είναι ταπεινωμένος ενώπιον του εαυτού του και να αναζητεί διαρκώς νύχτα και μέρα, αυτός στέκεται μέσα στην αλήθεια· εάν όμως κάποιος έχει χορτάσει και δεν έχει πλέον ανάγκη, αλλά πλουτεί, αυτός είναι μέλος της πλάνης, όπως λέει: «ήδη είστε χορτασμένοι, ήδη πλουτίσατε»· και πάλι λέει: «ουαί σε εσάς τους πλουσίους» αυτού του κόσμου, αλλά και σε αυτούς που έχουν ήδη την ιδέα για τον εαυτό τους ότι είναι κάτι. Στον δε Θεό ανήκει η δόξα.

Όπως ακριβώς, όταν κάποιος είναι ελεύθερος και ευγενής κατά κόσμον, αποκτά πλούτο, αυξάνει τα εισοδήματά του και αποδίδει καρπούς, τότε υπερηφανεύεται, αποκτά υπερβολική αυτοπεποίθηση και γίνεται ανυπόφορος, χτυπώντας και κλωτσώντας τους πάντες, έτσι υπάρχουν και κάποιοι που στερούνται διακρίσεως, οι οποίοι, αφού βρήκαν κάποια μικρή ανάπαυση και προσευχή, άρχισαν να υπερηφανεύονται, να κομπάζουν και να κατακρίνουν, και έτσι εκπίπτουν «στα κατώτερα μέρη της γης». Διότι ο ίδιος όφις που εξώθησε τον Αδάμ έξω από τον Παράδεισο μέσω της υπερηφάνειας, εκείνος που του είπε ότι «θα γίνετε σαν θεοί», ο ίδιος ακριβώς υποβάλλει στις καρδιές την υπερηφάνεια λέγοντας: «Είσαι τέλειος, σου αρκεί που πλούτισες, δεν έχεις ανάγκη να μάθεις, είσαι μακάριος». Υπάρχουν όμως και άλλοι κατά κόσμον, οι οποίοι αποκτούν πλούτη και αποκομίζουν πολλούς καρπούς, και αυτοί, επειδή έχουν διάκριση, συγκρατούν τον εαυτό τους και δεν καυχώνται ούτε επαίρονται, αλλά παραμένουν ισορροπημένοι, διότι γνωρίζουν ότι μετά από αυτή την πρόσοδο έρχεται σε αυτούς η αφορία. Και πάλι, όταν περιπέσουν σε ζημία και αφορία δεν λυπούνται, αλλά παραμένουν οι ίδιοι, διότι γνωρίζουν ότι ακολουθεί και πάλι η ευφορία. Και έχοντας γυμναστεί πολύ σε αυτά, δεν εκπλήσσονται, ούτε κομπάζουν κατά την πρόσοδο και την ευφορία, ούτε εκπλήσσονται εάν τους βρει κάποια ζημία.

Ας μην νομίσει, λοιπόν, κανείς για τον εαυτό του ότι είναι κάτι ή ότι έχει κάτι ή ότι έχει κατανοήσει κάτι —ακόμη και αν έχει κάτι και πλουτίζει—, διότι έχει αποδειχθεί ότι η αλαζονεία και η οίηση είναι βδελυρή ενώπιον του Θεού, και εξαιτίας της έβγαλε εξαρχής τον άνθρωπο από τον παράδεισο. Διότι άκουσε ότι «θα γίνετε σαν θεοί» και υπερηφανευόταν για τη μάταιη ελπίδα του. Πολύ, λοιπόν, όπως έχει ειπωθεί, αποδοκιμάζει ο Κύριος και αποστρέφεται μια τέτοια προαίρεση. Σκέψου πώς ο Θεός και βασιλιάς και Υιός του Θεού «άδειασε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου» και πώς πτώχευσε, ατιμαζόμενος, εμπτυόμενος, πάσχοντας. Και αν ο Θεός έπραξε έτσι, εσύ που φοράς αίμα και σάρκα, που είσαι όλος γη και στάχτη μέσα στη ρυπαρότητα και σε κάθε ακαθαρσία, υπερηφανεύεσαι και καυχάσαι; Αν ήσουν συνετός, και για ό,τι σου έδωσε ο Κύριος, έτσι θα έλεγες: «Δεν είναι δικό μου, άλλος μου το έδωσε, είναι ξένο προς τη φύση μου, και όποτε θέλει το παίρνει από εμένα», και να αποδίδεις κάθε αγαθό στον Κύριο.

Ερώτηση. Κάποιοι λένε ότι το κακό εισέρχεται από έξω και, αν ο άνθρωπος το θελήσει, δεν το δέχεται, αλλά το αποπέμπει. <Απόκριση>. Και όπως ακριβώς το φίδι, που μίλησε από έξω στην Εύα, μέσω της υπακοής της εισήλθε μέσα της, έτσι και τώρα μέσω της υπακοής εισέρχεται η αμαρτία, παρόλο που βρίσκεται απέξω. Απόκριση. Η αμαρτία έχει εξουσία, θάρρος και δύναμη να εισέρχεται στην καρδιά· διότι αυτό έχει παραχωρηθεί κατ' οικονομίαν. Διότι οι λογισμοί πού βρίσκονται, έξω από εσένα ή μέσα σου; Λέει άλλωστε ο απόστολος: «θέλω οι άνδρες να προσεύχονται χωρίς οργή και διαλογισμούς». Υπάρχουν λοιπόν διαλογισμοί που εξέρχονται από την καρδιά, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Πήγαινε να προσευχηθείς και εξέτασε την καρδιά και τον νου σου και θέλησε να αναπέμψεις την προσευχή καθαρά προς τον Θεό· παρατήρησε ότι εκεί δεν υπάρχει τίποτα που να σε εμποδίζει, και γίνεται εκεί καθαρή προσευχή, διότι ο νους σου είναι αφοσιωμένος στον Κύριο, όπως ακριβώς του γεωργού στη γεωργία, του άνδρα στη γυναίκα, του εμπόρου στο εμπόριο. Πάλι γονατίζεις για προσευχή, και τους λογισμούς σου άλλοι τους διαρπάζουν.

«Μήπως δεν γνωρίζω ότι ο Θεός δημιούργησε καλή όλη την κτίση; Αυτός λοιπόν που τα εποίησε όλα καλά, πώς ανέχθηκε να φυτέψει τον θάνατο στο μέσο του παραδείσου; Το φυτό της γνώσης δεν αποτελεί εμπόδιο· διότι δεν θα πεθάνετε εάν φάτε από αυτό· αλλά μέσω αυτού θα γίνετε τώρα σαν θεοί, όπως ο Κτίστης, με το να διακρίνετε τους τρόπους του καλού και του κακού· για τον λόγο αυτόν έχει τοποθετηθεί στο μέσο όλου του παραδείσου, σαν να περιέχει την αιώνια ζωή.» Η Εύα λοιπόν, βλέποντας το δέντρο ότι είναι ωραίο και θελκτικό, φλεγόταν και με τις ελπίδες της βιαζόταν να το γευτεί· παρακίνησε τον εαυτό της με λογισμούς, λέγοντας: «Αυτός που το αποκάλυψε, δεν είναι εχθρός του Θεού;»

Οι άγιοι προϋπαντούν τον αγρότη· διότι πριν καν έλθει, είχαν ετοιμάσει τη θεραπεία του· και με άυλη τέχνη εξιχνίαζαν το πάθος, επειδή η νόσος ήταν κρυμμένη. Εμπνευσμένοι [λοιπόν] από τη θεία δύναμη, φώναζαν αυστηρά προς το φίδι: «Έξελθε από αυτόν τον άνθρωπο, εσύ που πλανάς όλους τους ανθρώπους· διότι μέσω εσού, δόλιε, οι πρωτόπλαστοι εξαπατήθηκαν, με αποτέλεσμα να παροργίσουν Εκείνον που πρόσταξε να λάμπουν τα θαύματα των αγίων περισσότερο από τον ήλιο και τη σελήνη». [Αναδειχθήκατε καταστροφείς των παθών, διότι ανακόπτετε τη ζάλη και τα πάθη· όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα κτήνη ανορθώνονται περισσότερο με τη δική σας θεραπεία· γι' αυτό καταφεύγουμε στον οίκο του δικού σας ιατρείου σαν σε λιμάνι, ικετεύοντας όλοι να λυτρωθούμε από τα ψυχικά αμαρτήματα και τις νόσους, ώστε, αφού λάβουμε τώρα από εσάς ως μισθό τη θεραπεία, να κράξουμε με προθυμία σε Εκείνον που πρόσταξε να λάμπουν τα θαύματα των αγίων περισσότερο από τον ήλιο και τη σελήνη:] Σε βαθύ ύπνο έπεσε ο άνθρωπος, και το φίδι πρόβαλε από το στόμα του· και αυτός ξύπνησε και αναφώνησε λέγοντας: «Κανείς να μην απλώσει χέρι στο φίδι· διότι του έχει προσταχθεί, φεύγοντας, να χαθεί στην κόλαση του πυρός». Και αμέσως τότε βγήκε έξω το φίδι και έγινε άφαντο· ο δε άνθρωπος έφευγε χαρούμενος για τα δικά του, δοξάζοντας πάντοτε Εκείνον που πρόσταξε να λάμπουν τα θαύματα των αγίων περισσότερο από τον ήλιο και τη σελήνη. «Μην οργίζεστε, για να πω αυτά που έπραξα μέσα στο φίδι», είπε ο διάβολος· «διότι αναγκάζομαι να μιλήσω ακόμη και χωρίς να το θέλω, επειδή φοβάμαι τη δική σας εξουσία· όταν είδα τον Αδάμ και την Εύα πλασμένους κατ' εικόνα του Θεού, αμέσως τρώθηκα από φθόνο και σκεφτόμουν πώς να τους παραπλανήσω, υποβάλλοντας, μέσω του φιδιού, τη σκέψη ότι "θα γίνετε θεοί", με αποτέλεσμα να παροργίσω Εκείνον που πρόσταξε να λάμπουν τα θαύματα των αγίων περισσότερο από τον ήλιο και τη σελήνη». «Τώρα φανέρωσες το αρχαίο δράμα όχι από πρόθεση, αλλά φερόμενος από ανάγκη· ο Θεός που τότε έδεσε την ισχύ σου, ο Ίδιος εδώ σε δεσμεύει μέσω ημών· υποχώρησε στον δικό σου τόπο, όπου βρίσκεται η φλόγα της γεέννης». Και αυτός αμέσως φιμώθηκε και θεωρήθηκε ξένος προς όλους· ενώ εκείνοι χαίρονταν ενδυναμωνόμενοι και θεραπεύοντας, ενώ παράλληλα δόξαζαν Εκείνον που πρόσταξε να λάμπουν τα θαύματα των αγίων περισσότερο από τον ήλιο και τη σελήνη.

Ατρόμητα δέχθηκαν τέτοια βέλη, αποκρούοντας την κακουργία του· και παρέμειναν άτρωτοι· διότι σε αυτά απάντησαν οι δίκαιοι προς τον άδικο: «Εχθρέ της αλήθειας, υιέ της απωλείας, δικαίως σου δόθηκε το όνομα Αγρικόλαος· διότι είσαι άγριος κόλακας, όπως ο πατέρας σου, εκείνος ο Σατανάς, που συμβούλευσε την Εύα, λέγοντας: "εάν γευτείτε από το δέντρο, θα γίνετε σαν θεοί"· έτσι και εσύ μας προέτρεψες να επιλέξουμε την πρόσκαιρη δόξα· αλλά δεν θα μας γελάσεις· δεν αρνούμαστε τον Χριστό, τον Θεό των πάντων, που εξουσιάζει πάντοτε τη ζωή και τον θάνατο, αυτόν που δίνει στους πιστούς δόξα από τους ουρανούς και πλήθος στεφάνων».

2. Περί της παραβάσεως και της εξορίας του Αδάμ. Επομένως, ο Αδάμ πλάστηκε έχοντας μεν σώμα άφθαρτο, υλικό ωστόσο και όχι ακόμη εντελώς πνευματικό, και εγκαταστάθηκε από τον Δημιουργό Θεό ως αθάνατος βασιλιάς σε έναν άφθαρτο κόσμο, δεν εννοώ μόνο στον παράδεισο, αλλά σε όλη την οικουμένη. Επειδή όμως τους έδωσε και νόμο, δίνοντας εντολή να μη φάνε μόνο από εκείνο το δέντρο, εκείνος δείχνοντας περιφρόνηση δεν πίστεψε στον Πλάστη και Δεσπότη που του είχε πει: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», θεωρώντας πιο αξιόπιστο το δόλιο φίδι που είπε τα εξής: «Δεν θα πεθάνετε, αλλά την ημέρα που θα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό»· και έφαγε από αυτό. Αμέσως απογυμνώθηκε από την άφθαρτη στολή και δόξα και ντύθηκε τη γυμνότητα της φθοράς. Βλέποντας, λοιπόν, τον εαυτό του γυμνό, ο Αδάμ κρύφτηκε και ράβοντας φύλλα συκιάς τα περιζώθηκε, προσπαθώντας να καλύψει την ασχημονία του. Γι' αυτό, όταν ο Θεός του είπε: «Αδάμ, πού είσαι;», εκείνος απάντησε: «Άκουσα τη φωνή σου και κατανοώντας τη γύμνια μου, φοβήθηκα και κρύφτηκα». Ο δε Θεός, καλώντας τον σε μετάνοια, του λέει: «Και ποιος σου φανέρωσε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο και μόνο σε διέταξα να μη φας;»

Διότι αυτός που ατιμάζει τον πατέρα, πώς θα θεωρηθεί υιός; Αυτός που χωρίζεται από το φως, πώς θα ζήσει μέσα σε αυτό σαν να είναι μέρα; Με κανέναν τρόπο, αδελφοί. Εάν δε πει κάποιος ότι κανείς δεν μπορεί να τηρήσει όλες τις εντολές, ας γνωρίζει ότι διαβάλλει και κατακρίνει τον Θεό ότι μας πρόσταξε πράγματα αδύνατα· αυτός δεν θα αποφύγει το αναπόφευκτο της θείας δίκης, αλλά όπως εκείνος που είπε: «Γνώριζα ότι είσαι σκληρός, ότι θερίζεις όπου δεν έσπειρες και συνάζεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες», έτσι και αυτός θα κατακριθεί, και θα παρομοιαστεί με το φίδι που είπε στον Αδάμ: «Επειδή γνωρίζει ο Θεός ότι την ώρα που θα φάτε από το δέντρο θα γίνετε όμοιοι με αυτόν, γι' αυτό σας έδωσε εντολή να μην φάτε από αυτό». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος αποκαλεί τον Θεό ψεύτη και πλάνο και γεμάτο φθόνο· ψεύτη μεν, επειδή, ενώ Εκείνος είπε: «Ο ζυγός μου είναι αγαθός και το φορτίο μου ελαφρύ», αυτός αποφαίνεται ότι όχι μόνο δεν είναι ελαφρύ, αλλά και αβάσταχτο· πλάνο δε, επειδή κατέβηκε υποσχόμενος πολλά, αλλά μη θέλοντας να μας δώσει τίποτα, μάλλον δε από φθόνο για τη σωτηρία μας, μας διέταξε να κάνουμε και να φυλάξουμε αδύνατα πράγματα, ώστε, μη μπορώντας να τα εκπληρώσουμε, βρίσκοντας δήθεν εύλογη πρόφαση, να μας στερήσει από εκείνα τα αγαθά.

Διότι, αφού ο Αδάμ παρέβη μία φορά την εντολή του Θεού και έδωσε το αυτί του στον απατεώνα διάβολο για να του ψιθυρίσει, και αφού πείστηκε από αυτόν, ακούγοντας τα δόλια λόγια του την ώρα που μιλούσε εναντίον του Δεσπότη που τον είχε δημιουργήσει, γεύτηκε από το δέντρο και, ανοίγοντας τα αισθητά του μάτια και βλέποντας με εμπάθεια τη γύμνια του σώματός του, στερήθηκε δικαίως όλα τα αγαθά, καθιστάμενος κωφός ώστε να μην ακούει πλέον με βέβηλα αυτιά τους θείους λόγους θεοπρεπώς και πνευματικώς, οι οποίοι αντηχούν μόνο στους άξιους για αυτούς, αλλά ούτε και να βλέπει εκείνη την άρρητη δόξα, καθώς απομάκρυνε εκουσίως τον νου του από αυτήν, παρατηρώντας με εμπάθεια τον καρπό του δέντρου και πιστεύοντας στο φίδι που του είπε: «Την ώρα που θα φάτε από αυτόν, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Αυτός, λοιπόν, ο χοϊκός άνθρωπος, αφού εξαπατήθηκε με την ελπίδα της θέωσης και έφαγε από αυτόν, στερήθηκε ολοκληρωτικά όλα τα νοητά και ουράνια αγαθά και κατέπεσε στην εμπαθή αίσθηση των επίγειων και ορατών κτισμάτων. Έτσι έγινε, για να επαναλάβω τα ίδια, απέναντι σε εκείνα από τα οποία εξέπεσε, κωφός, τυφλός, γυμνός, αναίσθητος, καθώς και θνητός, φθαρτός και άλογος, εξομοιωμένος με τα ανόητα κτήνη, σύμφωνα με τον προφήτη που αναφωνεί τα εξής: «Εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά».

Αλλά «και στην αλήθεια δεν στάθηκε εκείνος,» αλλά είναι πατέρας του ψεύδους. Και εσείς λοιπόν, λέγοντας ψέματα εναντίον μου και ισχυριζόμενοι ότι δεν προέρχομαι από τον Θεό, μη στεκόμενοι στην αλήθεια, ούτε εμμένοντας στον δικό μου λόγο, είστε τέκνα εκείνου, αυτού που γέννησε το ψεύδος. Διότι εκείνος και τον Θεό συκοφάντησε στους ανθρώπους, λέγοντας στην Εύα ότι «επειδή σας φθονεί, σας απέκλεισε από το δέντρο»· και πάλι προς τον Θεό συκοφάντησε τους ανθρώπους, όπως τον Ιώβ, λέγοντας: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;». Όταν λοιπόν λαλεί το ψεύδος, από τα δικά του λαλεί· δηλαδή, οι άνθρωποι μεν που χρησιμοποιούν το ψεύδος, το μεταχειρίζονται ως κάτι ξένο· ο διάβολος όμως χρησιμοποιεί το ψεύδος ως κάτι δικό του. Διότι είναι δικό του γέννημα, και αυτός είναι ο κατεξοχήν ψεύστης, και ο πατέρας του, δηλαδή του ψεύδους, είναι αυτός ο ίδιος. Διότι είπε προς την Εύα ότι «όποια ημέρα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί.» Αυτοί όμως αντιθέτως τρύγησαν τον θάνατο. «Εγώ όμως», λέει, «επειδή λέω την αλήθεια, δεν με πιστεύετε». Επειδή λοιπόν δεν έχετε τίποτε άλλο για το οποίο να με κατηγορήσετε, παρά μόνο για την αλήθεια, γι' αυτό λυσσάτε εναντίον μου, ως υιοί του πατέρα του ψεύδους. «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία; Εάν όμως λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε; Αυτός που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού. Γι' αυτό εσείς δεν ακούτε, επειδή δεν είστε από τον Θεό.»