Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:7

Αμήν. Ο χιτώνας του Ααρών κατασκευαζόταν από υάκινθο και βύσσο και πορφύρα και κόκκινο· ενώ ο χιτώνας της εκκλησίας έχει ως υάκινθο την ουράνια θεότητα του Χριστού, ως βύσσο τη σάρκα από την Παρθένο, ως πορφύρα το πάθος—«τον ενδύουν με πορφύρα»—και ως κόκκινο το αίμα: «Τούτο εστί το αίμά μου». Ο χιτώνας του Ααρών είχε ροΐσκους... ενώ ο χιτώνας της εκκλησίας έχει ως ροΐσκους τους μάρτυρες που χύνουν το αίμα τους υπέρ του Χριστού, και ως άνθινα τα ανθηρά τους λόγια, τους ανθηρούς ομολογητές, και ως δώδεκα κώδωνες τους αποστόλους του Χριστού που ηχούν το κήρυγμα· διότι «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους». Άσχιστος, απαλαίωτος, άσηπτος, ασητόβρωτος, άρραφος, υφαντός από άνωθεν είναι ο χιτώνας της εκκλησίας. Άσχιστος ο χιτώνας, διότι ούτε η ασέβεια τον έσκισε. Απαλαίωτος, διότι ούτε οι εχθροί παλεύοντας τον πάλιωσαν· «επάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Άσηπτος, διότι ούτε οι μώλωπες τον έκαναν να σαπίσει· «βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου». Ασητόβρωτος, διότι ούτε οι αιρετικοί σκόροι τον διέφθειραν· «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Άρραφος, διότι δεν έρραψε φύλλα συκιάς για να φορέσει τα τραχιά δόγματα των αιρετικών. Υφαντός από άνωθεν· διότι η άνωθεν σοφία τον ύφανε από τα άνωθεν δόγματα.

Αυτό θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι είναι αληθές και από τον πρώτο άνθρωπο που πλάστηκε, όπως αναφέρουν για αυτόν οι Ιερές Γραφές. Διότι και εκείνος, όσο μεν είχε τον νου στραμμένο προς τον Θεό και στη θεωρία Αυτού, αποστρεφόταν την ενασχόληση με το σώμα. Όταν όμως, με τη συμβουλή του όφεως, απομάκρυνε τη διάνοιά του από τον Θεό και άρχισε να παρατηρεί τον εαυτό του, τότε έπεσαν στην επιθυμία του σώματος, και κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί, και μόλις το κατάλαβαν ντράπηκαν. Αντιλήφθηκαν δε ότι ήταν γυμνοί όχι τόσο από ενδύματα, αλλά επειδή απογυμνώθηκαν από τη θεωρία των θείων, και έστρεψαν τη διάνοιά τους στα αντίθετα. Διότι, αφού απομακρύνθηκαν από την ενατένιση του Ενός και Όντος, εννοώ του Θεού, και από τον πόθο προς Αυτόν, στη συνέχεια περιέπεσαν σε διάφορες και επιμέρους επιθυμίες του σώματος. Έπειτα, όπως συνηθίζει να συμβαίνει, αφού κυριεύθηκαν από την επιθυμία και του καθενός πράγματος χωριστά και πολλών μαζί, άρχισαν να αναπτύσσουν και την ανάλογη σχέση με αυτές, ώστε πλέον να φοβούνται να τις εγκαταλείψουν. Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, προστέθηκαν στην ψυχή οι δειλίες, οι φόβοι, οι ηδονές και το να φρονεί τα θνητά. Διότι, επειδή δεν θέλει να αποχωριστεί τις επιθυμίες, φοβάται τον θάνατο και τον χωρισμό από το σώμα. Και όταν πάλι επιθυμεί, αλλά δεν επιτυγχάνει τα ανάλογα, έμαθε να φονεύει και να αδικεί. Το πώς δε τα πράττει αυτά, είναι εύλογο να το εξηγήσουμε κατά το δυνατόν.

Ερώτηση νη΄. Άραγε μετά τη βρώση αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί και ο Αδάμ και η Εύα, ή είχαν αυτήν την αίσθηση και πριν από τη βρώση; Απόκριση. Όπως ακριβώς τα πολύ μικρά νήπια δεν ερυθριούν εκ φύσεως όταν απογυμνώνονται από το ένδυμά τους, αλλά σιγά-σιγά καθώς το σώμα αυξάνεται αποκτούν και την αίσθηση της ντροπής, έτσι ακριβώς συνέβη και με τον Αδάμ και την Εύα.

Αλλά και γιατί υπήρχε το δέντρο, λέει, στον παράδεισο, μέσω του οποίου επρόκειτο να προχωρήσει η εναντίον μας επιχείρηση του διαβόλου; Διότι, αν δεν είχε το δόλωμα της απάτης, πώς θα μας οδηγούσε στον θάνατο μέσω της παρακοής; Επειδή έπρεπε να υπάρχει μια εντολή που να δοκιμάζει την υπακοή μας. Γι' αυτόν τον λόγο υπήρχε το φυτό που έφερε ωραίους καρπούς, ώστε, με την αποχή από το ευχάριστο, επιδεικνύοντας το αγαθό της εγκράτειας, να αξιωθούμε δικαίως τους στεφάνους της υπομονής. Και τη βρώση δεν ακολούθησε μόνο η παρακοή της εντολής, αλλά και η επίγνωση της γυμνότητας. Διότι έφαγαν, λέει, και διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους, και αντιλήφθηκαν ότι είναι γυμνοί. Έπρεπε όμως να μη γνωρίζουν τη γυμνότητα, ώστε να μην περισπάται ο νους του ανθρώπου προς την αναπλήρωση αυτού που του έλειπε, επινοώντας για τον εαυτό του ενδύματα και παρηγοριά για τη γυμνότητά του, και γενικά να μην αποσπάται από την ενατένιση προς τον Θεό εξαιτίας της φροντίδας για τη σάρκα. Και γιατί δεν κατασκευάστηκαν αμέσως μαζί με αυτόν και τα ενδύματα;

Του ιδίου, από τον έβδομο τόμο των εξηγητικών υπομνημάτων στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: Διότι, όσον αφορά την ίδια του τη φύση, το ανθρώπινο σώμα υπόκειται στον θάνατο και στη φθορά. Σκεπάζεται όμως από την αθανασία, καθώς ο Θεός επιτελεί το έργο αυτό με τον τρόπο που Εκείνος γνωρίζει· έτσι λέμε ότι πλάστηκε ο πρώτος άνθρωπος στην αρχή. Επειδή όμως έγινε επικατάρατος, καταφρονώντας την εντολή που του είχε δοθεί, απεκδύθηκε την αφθαρσία και το ένδυμα της θείας δόξας· διότι έτσι γνώρισαν ότι είναι γυμνοί. Κατά δε τον καιρό της αναστάσεως θα υπάρξει επαναφορά των αρχικών αγαθών· διότι η σάρκα θα αναβιώσει ενδεδυμένη την αθανασία και καταπλουτισμένη με το ένδυμα της θείας δόξας.

Έλαβε καταδίκη ο Αδάμ: καταραμένη η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει. Γι' αυτό ο Ιησούς λαμβάνει τα αγκάθια, για να λύσει την καταδίκη. Και γι' αυτό ετάφη στη γη, ώστε η καταραμένη γη αντί για κατάρα να δεχθεί την ευλογία. Τον καιρό της αμαρτίας περιβλήθηκαν με φύλλα συκιάς. Γι' αυτό και ο Ιησούς έδωσε τη συκιά ως το τέλος των σημείων.

Διότι, καθώς επρόκειτο να προχωρήσει στο πάθος, καταράστηκε τη συκιά, όχι κάθε συκιά, αλλά μόνο εκείνη χάριν του τύπου, λέγοντας: κανείς πλέον να μη φάει καρπό από εσένα. Ας λυθεί η καταδίκη. Και επειδή τότε είχαν περιβληθεί με φύλλα συκιάς, ήλθε σε εποχή κατά την οποία δεν βρισκόταν τροφή. Ποιος δεν γνωρίζει ότι την εποχή του χειμώνα η συκιά δεν καρποφορεί, αλλά περιβάλλεται μόνο από φύλλα; Αυτό που όλοι γνώριζαν, άραγε δεν το γνώριζε ο Ιησούς; Αλλά αν και το γνώριζε, ερχόταν σαν να αναζητά, όχι επειδή αγνοούσε ότι δεν θα βρει, αλλά εφαρμόζοντας τον τύπο της κατάρας μόνο μέχρι τα φύλλα.

Όπως ακριβώς και στους πρωτόπλαστους, αφού γεύτηκαν τον καρπό, διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους και αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί, παρομοίως και αυτή, μετά τη διάπραξη της αμαρτίας, έχασε τα λογικά της και απελπίστηκε, και έσκισε τον τρίχινο χιτώνα της, χτυπούσε το πρόσωπό της και ήθελε να πνιγεί. Διότι έλεγε μέσα της, κλαίγοντας: «Εγώ πλέον έχω πεθάνει και κατέστρεψα τις ημέρες μου· τον καρπό της άσκησής μου και της εγκράτειας, και τον κόπο των δακρύων μου. Τον Θεό παρόργισα και τον εαυτό μου εξόντωσα, και τον όσιο θείο μου τον έριξα σε πικρότατη θλίψη, και έγινα περίγελος του Διαβόλου. Γιατί λοιπόν ζω ακόμα εγώ η άθλια; Αλίμονο, τι έκανα! Αλίμονο, τι έπαθα! Αλίμονο, από πού έπεσα! Πώς σκοτίστηκε η διάνοιά μου! Πώς εξαπατήθηκα από τον Πονηρό! Πώς έπεσα, δεν κατάλαβα· πώς γλίστρησα, δεν αντιλήφθηκα· πώς μολύνθηκα, δεν γνωρίζω. Ποιο νέφος κάλυψε την καρδιά μου, ώστε να μην κατανοήσω τι κάνω; Πού θα κρυφτώ;»

«Ο τρίτος», λέει, «ποταμός είναι ο Τίγρης, αυτός που ρέει απέναντι από τους Ασσυρίους»· διότι διασχίζει τα μέρη της Ανατολής και βυθίζεται κάτω από τη γη και αναδύεται από την Αρμενία, ανάμεσα στους Καρδυαίους και τους Αρμενίους, και αναβλύζει πάλι και διακλαδίζεται στη γη των Ασσυρίων. Αλλά και ο τέταρτος ποταμός, ο Ευφράτης, ομοίως με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, αφού βυθιστεί κάτω από τη γη, ανέρχεται από την Αρμενία και με αυτόν τον τρόπο κατακλύζει την Περσία. Εάν λοιπόν δεν υπάρχει αισθητός παράδεισος, δεν υπάρχει πηγή· εάν δεν υπάρχει πηγή, δεν υπάρχει ποταμός· εάν δεν υπάρχει ποταμός, δεν υπάρχουν τέσσερις αρχές· εάν δεν υπάρχει ο Φισών, δεν υπάρχει ο Γεών, δεν υπάρχει ο Τίγρης· εάν δεν υπάρχει ο Τίγρης, δεν υπάρχει ο Ευφράτης· εάν δεν υπάρχει ο Ευφράτης, δεν υπάρχει συκιά, δεν υπάρχουν φύλλα, δεν υπάρχει ο Αδάμ, δεν υπάρχει η βρώση, δεν υπάρχει η Εύα· εάν δεν υπάρχει η Εύα, δεν έφαγε από το ξύλο· εάν δεν έφαγε από το ξύλο, δεν υπάρχει ο Αδάμ· εάν δεν υπάρχει ο Αδάμ, δεν υπάρχουν άνθρωποι, αλλά πλέον η αλήθεια είναι μύθος και τα πάντα ερμηνεύονται αλληγορικά. Υπάρχει λοιπόν ο Αδάμ· διότι εμείς προερχόμαστε από αυτόν, όντες όλοι γένος του κατά διαδοχή, και τον βλέπουμε μέσω του πλήθους στη διαδοχή των γενεών.

Εμείς, λοιπόν, όλοι προερχόμαστε από τον προαναφερθέντα Αδάμ κατά διαδοχή· και δεν χάθηκε η τάξη, ούτε τα όσα έγιναν από τον Θεό ερμηνεύονται αλληγορικά. Υπάρχει, επομένως, Αδάμ, και υπάρχουν φύλλα συκιάς και συκιά και δέντρο της γνώσης του καλού και του πονηρού και δέντρο της ζωής στο μέσο του παραδείσου και φίδι και παρακοή και υπακοή και υπάρχουν ποταμοί και υπάρχει Εύα και το δημιούργημα· διότι «όλα είναι δυνατά για τον Θεό», και το να μεταβάλει τα φθαρτά σε αφθαρσία και το να κάνει τα επίγεια να παραμένουν στην αφθαρσία. Και ας μην απορεί κανείς· διότι αυτό ήρθε και έδειξε, λαμβάνοντας φθαρτή σάρκα και ενδύοντάς την με τη θεότητα και αποδεικνύοντάς την άφθαρτη. Διότι «ποιος θα εγκαλέσει» τον Θεό; Ας δούμε όμως και μία άλλη θεώρηση. Τους έβγαλε, λέει, έξω από τον παράδεισο και τοποθέτησε τα Χερουβίμ και την πύρινη ρομφαία για να φυλάσσουν την είσοδο του δέντρου της ζωής. Και βγαίνοντας, ο Αδάμ και οι δικοί του κατοίκησαν απέναντι από τον παράδεισο. Κανείς ας μην απατάται με κενούς μύθους. «Διότι μπορεί ο Θεός από τις πέτρες να αναστήσει τέκνα» και μπορεί ο Θεός να μεταβάλει τα φθαρτά σε αφθαρσία και μπορεί να δημιουργήσει πάνω στη γη ανάπαυση παραδείσου, όποτε το θελήσει. Επειδή δεν ανήκει η γη σε άλλον Θεό και ο ουρανός σε άλλον, αλλά τα πάντα ανήκουν στον Ίδιο, και όπως θέλει χαρίζει στον καθένα την αφθαρσία. Διότι γνωρίζουμε ότι και το σώμα του Αδάμ πλάστηκε από τη γη, από την οποία ακριβώς πλάστηκαν και τα δικά μας σώματα, και έχουμε ελπίδα αιώνιας ζωής και άφθαρτης κληρονομιάς.

Είχαν δε αέρα καθαρότατο, ο οποίος ρυθμιζόταν με ευταξία από τον Θεό με απόλυτη ευκρασία, και ο οποίος ούτε εντεινόταν από τη σκληρότητα του ψύχους ούτε βάραινε από την εξαιρετικά δυσάρεστη πύρωση του καύσωνα. Ο τόπος είχε οργανωθεί με μια εντελώς αμβρόσια διαβίωση πλασμένη από τον Θεό, όντας γεμάτος από ευφροσύνη και ευζωία, και δεν υπόκειντο ούτε σε ρίγος ούτε σε καύσωνα, όπως προείπα. Εφόσον όμως αυτοί εδώ έχουν ανάγκη από τέτοια πράγματα, καθίσταται σε αυτούς ολοφάνερη η χλεύη. 3. Έπειτα ας εξετάσουμε και το έτερο ζήτημα, πώς δηλαδή ελέγχεται πλήρως η πλάνη: διότι εκείνοι (οι πρωτόπλαστοι) δεν ήταν γυμνοί για μία μόνο ώρα, αλλά διαρκώς, «και δεν ντρέπονταν». Σε τούτους όμως η γύμνωση δεν υφίσταται λόγω του ότι δήθεν δεν ντρέπονται, έστω και αν οι ίδιοι έτσι νομίζουν, αλλά χάριν ακόρεστης ηδονής, η οποία δημιουργεί θέλγητρο στις κόρες των οφθαλμών. Διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς η αιδώς, η οποία επαινείται σε όλες τις Άγιες Γραφές, και έχει αληθινά εκπληρωθεί ο λόγος του προφήτη: «απέκτησες όψη πόρνης, έγινες αναίσχυντος προς όλους». Μετά όμως από την ώρα εκείνη, έξω ντύνονται με ενδύματα και δεν είναι πλέον ο Αδάμ. Διότι ούτε εκείνος ούτε η γυναίκα του βρήκαν αμέσως ενδύματα, αλλά πρώτα έρραψαν για τους εαυτούς τους φύλλα συκιάς, έπειτα τους δόθηκαν δερμάτινοι χιτώνες, και έτσι, μετά από πολύ χρόνο στη ζωή τους, «η πολυποίκιλη σοφία του Θεού» τους ενέβαλε τη γνώση των ενδυμάτων.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Αυτές δε πάλι «ανανεώνουν το κέρασμα στην Τύχη και ετοιμάζουν το τραπέζι στον δαίμονα» και όχι στον Θεό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και τρέφονται με τροφές ασέβειας, όπως λέει ο θείος λόγος: «και οι γυναίκες ζυμώνουν ζυμάρι, και οι γιοι μαζεύουν ξύλα για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού». Ας αποστομωθούν από τον Ιερεμία τέτοιες γυναίκες, και ας μην αναστατώνουν την οικουμένη. Ας μη λένε: «Τιμούμε τη βασίλισσα του ουρανού». Διότι η Ταφνάς γνωρίζει να τις τιμωρεί, γνωρίζουν οι τόποι των Μαγδούλων να υποδέχονται τα σώματά τους στη σήψη. Μην πείθεσαι, Ισραήλ, σε γυναίκα· ξέφυγε από τη συμβουλή κακής γυναίκας. «Διότι η γυναίκα κυνηγά πολύτιμες ψυχές ανδρών». «Επειδή τα πόδια αυτής οδηγούν αυτούς που συναναστρέφονται μαζί της μετά τον θάνατο στον Άδη». «Μην προσέχεις φαύλη γυναίκα· διότι μέλι στάζει από τα χείλη πόρνης γυναίκας, η οποία προσωρινά γλυκαίνει τον φάρυγγά σου, αργότερα όμως θα το βρεις πιο πικρό από χολή και πιο ακονισμένο από δίκοπο μαχαίρι». Μην πείθεσαι σε αυτήν τη φαύλη γυναίκα. Διότι κάθε αίρεση είναι φαύλη γυναίκα, και πολύ περισσότερο η ίδια η αίρεση των γυναικών και αυτού που απάτησε την πρώτη γυναίκα. Ας τιμάται η μητέρα μας η Εύα, ως πλασμένη από τον Θεό, αλλά ας μην εισακούεται, για να μην πείσει τα τέκνα της να φάνε από το ξύλο και να παραβούν την εντολή. Ας μετανοήσει και η ίδια από την κενοφωνία, ας επιστρέψει ντροπιασμένη και ντυμένη με φύλλα συκιάς.

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Ας σπανίζει για μένα ο άρτος, και ας επιθυμώ το ύδωρ ως ποτό· ας με καλύπτουν φύλλα συκής, όπως παλαιότερα τον Αδάμ και την Εύα, και ας έχω ως κατοικία τα σπήλαια των βράχων ή κάποια κουφάλα δρυός, και βίο πρόχειρο, όμοιο με των θηρίων. Ή, ριγμένος δίπλα στην πύλη κάποιου αλαζόνα άνδρα, περιττό βάρος της γης, πένης και ως άλλος Λάζαρος, ας σέρνω μια οικτρή ζωή και ένα ασθενικό σώμα.

Μήπως εγώ σου έκλεισα τον παράδεισο; Μήπως εξαιτίας μου περιβλήθηκες τα φύλλα της συκιάς; Μήπως εγώ έγινα η αιτία για την επιστροφή σου στη γη; Μήπως εξαιτίας μου εξέπεσες από την αρχέγονη εξουσία, ακρωτηρίασες την κληρονομιά σου και μείωσες την εικόνα; «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Είχες τον Νόμο, και εγώ ως αγαθός προσέθεσα τη χάρη. Κοπίαζες με το γράμμα και εγώ σου παρέστησα το πνεύμα. Σε λυπούσαν οι σκιές και ερχόμενος σου έδειξα την αλήθεια. Σκόνταφτες στους τύπους, ενώ εγώ έφερα μία ιατρεία ανώτερη από πολλές, την ανάργυρη αντί των φιλάργυρων, εγώ, αφού σου ερμήνευσα το σάββατο, το εδόξασα, εγώ σταμάτησα την πληγή της περιτομής σου, εγώ ελευθέρωσα το θυσιαστήριο από τους στεναγμούς, και αντί των θυσιών που προκαλούσαν πολλούς στεναγμούς έδειξα την πάντοτε χαρούμενη και χωρίς στεναγμούς. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Νιώσε ντροπή για τη σκηνή του Αβραάμ και θυμήσου το θυσιαστήριο του Ισαάκ, φέρε ξανά στη μνήμη σου την πάλη του Ιακώβ. Γιατί παρέδωσες στη λήθη τα όνειρα του Ιωσήφ; Πώς δεν ντρέπεσαι τη ράβδο του Μωυσή, τη μηλωτή του Ηλία, την ανδρεία του Ελισσαίου; Αυτά αποτελούν προτυπώσεις δικές μου, και οι προφητείες τους αναφέρονται σε εμένα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;»

δʹ. Είδες πώς ο διάβολος την οδήγησε αιχμάλωτη, και παρέσυρε τον λογισμό της, και την έκανε να φρονηματιστεί υψηλότερα από τη δική της αξία, ώστε, επαρμένη από κενές ελπίδες, να εκπέσει ακόμη και από τα όσα της είχαν ήδη παραχωρηθεί; «Και πήρε», λέει, «από τον καρπό του και έφαγε· και έδωσε και στον άνδρα της· και έφαγαν, και διανοίχτηκαν οι οφθαλμοί τους, και γνώρισαν ότι ήταν γυμνοί». Τι έπραξες, γυναίκα; Όχι μόνο, αφού δέχθηκες αυτήν την ολέθρια συμβουλή, καταπάτησας τον νόμο που δόθηκε από τον Θεό, και εξύβρισες την εντολή, και επέδειξες τόση ακρασία ώστε να μην αρκεστείς σε τόσο μεγάλη απόλαυση, αλλά τόλμησες να πιάσεις και εκείνο το ένα δέντρο, το οποίο ο Δεσπότης είχε προστάξει να μην αγγίξετε, και πίστεψες στα λόγια του φιδιού, και θεώρησες τη δική του συμβουλή πιο αξιόπιστη από την εντολή που δόθηκε από τον Δημιουργό, και εξαπατήθηκες με τέτοια απάτη, ώστε να μην είσαι καν άξια συγγνώμης; Μήπως, άλλωστε, ήταν ομογενής σου αυτός που σου έδωσε τη συμβουλή; Ανήκε στους υποταγμένους, στους δούλους που βρίσκονταν υπό τη δική σου εξουσία.

Γι' αυτό θα μάθεις από τα ίδια τα πράγματα, ότι όχι μόνο δεν θα επιτύχεις εκείνα, αλλά θα στερήσεις και από τον εαυτό σου και από τον άνδρα σου και όλα όσα σας έχουν ήδη δοθεί. Και θα φτάσετε σε τέτοια μεταμέλεια, ώστε εσείς μεν να μετανοείτε ανώφελα, ο δε πονηρός δαίμονας, ο οποίος εισήγαγε αυτή την ολέθρια συμβουλή, να σας περιγελά και να σας καταπατά, επειδή πλέον θα βρίσκεστε πεσμένοι κάτω και θα έχετε πάθει τα ίδια με εκείνον. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος, επειδή επιδίωξε πράγματα ανώτερα από την αξία του, εκδιώχθηκε από το αξίωμα που του είχε παραχωρηθεί και γκρεμίστηκε από τους ουρανούς στη γη, το ίδιο ακριβώς θέλησε να κάνει και σε εσάς, και μέσω της παραβάσεως της εντολής να σας οδηγήσει στο επιτίμιο του θανάτου και να ικανοποιήσει τον φθόνο του, καθώς έλεγε και κάποιος σοφός: «Από φθόνο δε του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». «Και έδωσε», λέγει, «και στον άνδρα της· και έφαγαν, και διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους». Μεγάλη είναι και η ραθυμία του άνδρα. Διότι, έστω κι αν εκείνη ήταν ομογενής του, και ήταν γυναίκα του, όφειλε εντούτοις, έχοντας ολοζώντανη στο νου του την εντολή του Θεού, να την προτιμήσει από εκείνη την άκαιρη επιθυμία, και να μη γίνει κοινωνός της παραβάσεως, ούτε για μία σύντομη ηδονή να στερήσει τον εαυτό του από τόσα αγαθά, και να προσκρούσει σε έναν τέτοιο ευεργέτη, ο οποίος είχε επιδείξει τόση φιλανθρωπία και του είχε χαρίσει έναν βίο τόσο ανώδυνο και απαλλαγμένο από κάθε μόχθο.

Μήπως δεν ήταν δυνατόν να απολαμβάνεις με αφθονία όλα τα άλλα μέσα στον παράδεισο; Για ποιον λόγο δεν θέλησες ούτε εσύ να τηρήσεις την εντολή, παρόλο που ήταν τόσο εύκολη; Αλλά ίσως, αφού άκουσες από τη γυναίκα την υπόσχεση της ολέθριας συμβουλής, και αφού κυριεύτηκες από υπεροψία και εσύ από την ελπίδα αυτή, συμμετείχες πρόθυμα στη βρώση. Γι' αυτόν τον λόγο, το επιτίμιο ακολουθεί και τους δυο σας, και η ίδια η πείρα των πραγμάτων θα σας διδάξει να μη θεωρείτε τη συμβουλή του πονηρού δαίμονα πιο αξιόπιστη από τον Θεό. «Και έδωσε και στον άνδρα της· και έφαγαν, και διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί των δύο, και γνώρισαν ότι ήταν γυμνοί».

Ε΄. Ένα μέγιστο ζήτημα προκύπτει για εμάς από αυτό το σημείο, το οποίο υποσχέθηκα προηγουμένως στην αγάπη σας. Διότι δικαίως θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος, τι δύναμη είχε εκείνο το δέντρο, ώστε η βρώση από αυτό να ανοίξει τα μάτια τους, και γιατί ονομάζεται δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού. Και αν θέλετε, κάντε υπομονή· διότι επιθυμώ να σας μιλήσω λίγο και γι' αυτό το θέμα, και να διδάξω την αγάπη σας, ότι, εάν θελήσουμε να δεχθούμε με καλή προαίρεση όσα αναφέρονται στη θεία Γραφή, τίποτε από αυτά δεν θα μας φανεί δύσκολο. Διότι δεν ήταν η βρώση από το δέντρο που άνοιξε τα μάτια τους· άλλωστε και πριν από τη βρώση έβλεπαν. Αλλά, επειδή η βρώση αυτού αποτέλεσε αφορμή παρακοής και παράβαση της εντολής που δόθηκε από τον Θεό, εξαιτίας της οποίας στερήθηκαν τελικά και τη δόξα που τους περιέβαλλε, αφού κατέστησαν τους εαυτούς τους ανάξιους για τόσο μεγάλη τιμή· γι' αυτόν τον λόγο η Γραφή, ακολουθώντας τη χαρακτηριστική της συνήθεια, αναφέρει: «Έφαγαν, και διανοίχθηκαν τα μάτια τους, και αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί». Επειδή, δηλαδή, γυμνώθηκαν από την άνωθεν χάρη και προστασία εξαιτίας της παράβασης της εντολής, αποκτούν πλέον την αίσθηση και της σωματικής τους γυμνότητας, ώστε, μέσα από την ντροπή που τους κυρίευσε, να κατανοήσουν με ακρίβεια σε τι είδους ολίσθημα τους οδήγησε το γεγονός ότι παρέβησαν την εντολή του Δεσπότη.

Διότι εκείνοι που πριν από αυτό απολάμβαναν τόση παρρησία, και ούτε καν γνώριζαν ότι τυγχάνουν γυμνοί (διότι ούτε ήταν γυμνοί· αφού η άνωθεν δόξα τους περιέσκεπε περισσότερο από κάθε ένδυμα), μετά τη βρώση, δηλαδή, μετά την παράβαση των προστάξεων, κατέπεσαν σε τόση ταπείνωση, ώστε πλέον να αναζητούν σκέπη επειδή δεν μπορούσαν να αντέξουν την ντροπή. Διότι, όταν υπεισήλθε η παράβαση της εντολής, αφού τους αφαίρεσε εκείνο το καινό και παράδοξο ένδυμα, εννοώ της δόξας και της άνωθεν εύνοιας με το οποίο ήταν ενδεδυμένοι, τους παρείχε την αίσθηση της γυμνότητας και τους περιέβαλε με άφατη ντροπή. «Και έρραψαν», λέγει, «φύλλα συκής, και έκαναν στους εαυτούς τους περιζώματα». Αναλογίσου, αγαπητέ, από ποιο ύψος και σε τι βαθύ κρημνό τούς κατήγαγε η συμβουλή του διαβόλου. Διότι εκείνοι που περιβάλλονταν από τόση δόξα, τώρα ράβουν φύλλα συκής και κατασκευάζουν για τους εαυτούς τους περιζώματα. Αυτό είναι το κέρδος της απάτης του διαβόλου· αυτή είναι η μεθόδευση της συμβουλής εκείνου: το όχι μόνο να μην τους εξασφαλίσει ανώτερα αγαθά, αλλά και από όσα ήδη έχουν να τους καταστήσει γυμνούς και έρημους. Επειδή, λοιπόν, αυτή η αφορμή της βρώσεως κατειργάσθη την παρακοή, διά τούτο λέγει η Γραφή: «Και έφαγαν, και διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους», χωρίς να ομιλεί περί των αισθητών οφθαλμών, αλλά περί της αντιλήψεως της διανοίας.

Επειδή, λοιπόν, παρέβησαν τα όσα τους είχαν προσταχθεί, τους έκανε στο εξής να αισθανθούν εκείνα, για τα οποία προηγουμένως δεν είχαν καμία αίσθηση εξαιτίας της εύνοιας την οποία τους επιδείκνυε ο Δεσπότης. Όταν, επομένως, ακούσεις ότι «διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους», αυτό να εννοείς: ότι τους έκανε να αποκτήσουν πλέον επίγνωση της γυμνότητας και της έκπτωσης από τη δόξα, την οποία απολάμβαναν πριν από τη βρώση. Ότι δε αυτή είναι η συνήθεια της Γραφής, άκουσέ την να το λέει και αλλού: διότι, όταν η δούλη της Σάρρας δραπέτευε από την εξουσία της και περιπλανιόταν, αφού άφησε το παιδί κοντά σε ένα έλατο, παρακολουθούσε από απόσταση το τέλος του, και λέει: «Διήνοιξε ο Θεός τους οφθαλμούς της Άγαρ»· όχι επειδή πριν από αυτό δεν έβλεπε, αλλά επειδή διήγειρε τη διάνοιά της. Βλέπεις ότι η λέξη «διήνοιξε» δεν αναφέρεται στους σωματικούς οφθαλμούς, αλλά στην αντίληψη της διάνοιας;

Μάθατε για ποιον λόγο είπε ότι, «Διανοίχθηκαν οι οφθαλμοί τους, και κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί»; Κατανοήσατε για ποιον λόγο το ξύλο ονομάζεται γνωστικό του καλού και του πονηρού; Αναλογίσου πόση ντροπή τους κατέκλυσε στη συνέχεια, όταν με τη βρώση του παρέβησαν την εντολή του Δεσπότη· διότι έρραψαν φύλλα συκής και έφτιαξαν για τον εαυτό τους περιζώματα. Δες από ποια δόξα σε ποια ευτέλεια κατέπεσαν. Αυτοί που πριν από αυτό ζούσαν σαν επίγειοι άγγελοι, επινοούν για τον εαυτό τους σκέπη από φύλλα. Τόσο μεγάλο κακό είναι η αμαρτία. Διότι όχι μόνο μας απομακρύνει από την άνωθεν εύνοια, αλλά μας καταβιβάζει και σε πολλή αισχύνη και ταπείνωση, και, αφού μας στερήσει από τα αγαθά που ήδη μας είχαν παραχωρηθεί, μας αφαιρεί όλη μας την παρρησία. Αλλά για να μην κάνουμε τον λόγο εντελώς σκυθρωπό, περιστρεφόμενοι γύρω από την αμαρτία που κατέλαβε τον άνθρωπο εξαιτίας της βρώσης από το ξύλο και της παρακοής, εμπρός, εάν εγκρίνετε, ας μεταφέρουμε τον λόγο από το ξύλο αυτό σε ένα άλλο, από το ξύλο της παρακοής στο ξύλο του Σταυρού, και ας δούμε ποια κακά εισήγαγε το μεν, και ποια αγαθά προσέφερε το δε· ή μάλλον, δεν εισήγαγε το ξύλο τα κακά, αλλά η ράθυμη προαίρεση και η καταφρόνηση που επέδειξε ο άνθρωπος απέναντι στην εντολή.

Και τρώγει χώμα από τη γη που καταδικάστηκε να παράγει αγκάθια και τριβόλια· βλέπει δε εκείνην που προηγουμένως ποδοπατούνταν από αυτόν να απολαμβάνει το ξύλο της ζωής, ενώ ο ίδιος παραμένει στην προτέρα κατάρα· βλέπει δε ότι δεν εξουσιάζει ούτε καν την πτέρνα, ενώ όλες οι δικές του κεφαλές έχουν συντριβεί από τον σταυρό· θεωρεί να στέκεται εκ δεξιών ως βασίλισσα η άλλοτε καταδικασμένη, και εκείνη που σκέπαζε τη γύμνια της με φύλλα συκής, περιβεβλημένη πλέον με ολόχρυσο ιματισμό, στολισμένη, και θρηνεί για τη δική του ακοσμία. Τη βλέπει να στηρίζεται στο βασιλικό σκήπτρο και να υψώνεται προς τον ίδιο τον ουρανό, και οδύρεται για τη δική του πτώση· τη βλέπει να συγκαλεί τα τέκνα της με υψηλό κήρυγμα προς προσκύνηση του τιμίου σταυρού, και φρίττει για την υπακοή τους, θαυμάζει την προθυμία τους και εκπλήσσεται με το πλήθος τους· βλέπει σύμπασα την κτίση να εορτάζει, και τον εαυτό του ενδεδυμένο με αισχύνη σαν με μανδύα· και να εκπληρώνεται το λόγιο που λέγει: «Έντεινε, και κατευοδού, και βασίλευε»· Έντεινε το τόξο του σταυρού, πλήξε τον διάβολο, βασίλευσε επί της κτίσεως, κατευόδωσε τον άνθρωπο. Και πάλι: «Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας, και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδών αυτού». Διότι τα τείχη της αμαρτίας και τις πόλεις του άδη τις κατεδάφισε συθέμελα ο σταυρός του Χριστού.

Εσύ έσφαλες, και εγώ μαστιγώνομαι· την πλευρά μου έχασα, και βοηθό δεν βρήκα. Αλίμονο, γυναίκα Εύα, μητέρα του θανάτου, γεννήτρια της παρακοής, αιτία της εξορίας από τον παράδεισο, εσύ που αγάπησες τα συρίγματα του δράκοντα, το κατάλληλο όργανο των διαβολικών μηχανευμάτων. Απομακρύνσου, γυναίκα· γιατί θέρισες την αθανασία μου; Γιατί έσκισες τη βασιλική μου στολή; Αυτήν που δεν ύφανες, τη διέρρηξες. Γιατί με δίδαξες να ράβω φύλλα συκής; Γιατί μου προσέφερες καρπό παγιδευτικό, γυναίκα με το σαγηνευτικό στόμα, λέγοντας: «Πάρε, φάε από τον καρπό που σου στέρησαν από φθόνο· διότι την ημέρα που θα φας, θα διανοιχθούν τα μάτια σου, και θα γίνεις σαν Θεός, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό»; Τι έπραξες, γυναίκα; Τυφλώθηκα, δεν βλέπω. Έπραξα το κακό, και το καλό απομακρύνθηκε. Μοχθώ σαν την ακτίνα, δεν εξουσιάζω ως Θεός. Απομακρύνσου, γυναίκα, δεν γνωρίζω ποια είσαι. Πριν καν ενωθούμε, ζητώ τη λύση του δεσμού μας· δεν αντέχω τον κόπο. Εσύ, επειδή παραμένεις αμέριμνη, δεν αισθάνεσαι την οδύνη. Όταν πλησιάσεις στον τοκετό, τότε θα θυμηθείς την απόφαση της καταδίκης. Απομακρύνσου, έγινες πρόξενος αβάσταχτων δεινών για μένα, γυναίκα· διατάχθηκα να καλλιεργώ τη γη, να τρώω τον άρτο με τον ιδρώτα του προσώπου μου· η γη διατάχθηκε να βλαστάνει για μένα αγκάθια και τριβόλους. Αυτή την καταδίκη έλαβα από τον Θεό.

Και ο μεν Ζακχαίος, έχοντας άγνοια, το έπραττε αυτό, παρακινούμενος από θείο ζήλο και φλεγόμενος από πνευματικό έρωτα έτρεχε προς τη συκομουριά· ο δε Κύριος, διαβλέποντας κάτι το μυστικό, του έλεγε: «Κατέβα· γνωρίζω την ψυχή σου, γνωρίζω τον όσιο έρωτά σου· κατέβα· θυμήσου ότι ο Αδάμ, όταν γυμνώθηκε, κρύφτηκε κάτω από τη συκιά· εσύ όμως, που θέλεις να σωθείς, μην ανεβαίνεις σε συκομουριά. Πρέπει εγώ να ξηράνω αυτό το συκόμορο, και να φυτέψω άλλο, τον Σταυρό. Εκείνο είναι αγαθό δέντρο, σε εκείνο να ανεβαίνεις με το βήμα της ψυχής. Διότι από εκεί είσαι έτοιμος να ανυψωθείς στους ουρανούς· σε αυτό εδώ το δέντρο όμως, και ο όφις περιπλέκεται στα φύλλα, σε αυτό κρύβεται, σε αυτό έφτιαξε τη φωλιά του· σπεύσε, κατέβα, προτού να ψιθυρίσει στην ψυχή σου, όπως έκανε και στην Εύα πείθοντάς την να γευτεί τη γλυκιά ηδονή· σπεύσε, κατέβα· ενόσω στέκομαι εγώ εδώ, κατέβα· διότι, καθώς εγώ τον κοιτάζω, εκείνος έχει φιμωθεί».

Διότι, επειδή η παρθένος είχε προηγουμένως εκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τα πάθη, στα οποία ενυπάρχει και η σχετική με την ενδυμασία ντροπή, για τον λόγο αυτό δεν θεωρούσε ότι ασχημονεί. Αλλά, όπως ακριβώς οι πρωτόπλαστοι στον παράδεισο, πριν από τα πάθη της αμαρτίας, ήταν γυμνοί και δεν ντρέπονταν, όταν όμως εξαιτίας της παρακοής κινήθηκαν μέσα τους τα πάθη, θεωρούσαν ότι ασχημονούν, εκτός αν σκέπαζαν τη γύμνια τους με φύλλα συκής· έτσι και αυτή η παρθένος, έχοντας επιστρέψει σε εκείνη την προ της παραβάσεως και της αμαρτίας κατάσταση, απέβαλε την ντροπή μαζί με τα υπόλοιπα πάθη. Ωστόσο, για να μη νομίσουν οι μιαροί ότι μπορούν να την περιγελούν βλέποντας το πανίερο σώμα της ακάλυπτο καθώς περιφερόταν, ατένισε προς τον ουρανό και είπε: «Κύριε ο Θεός, εσύ που περιβάλλεις τον ουρανό με νεφέλες, σκέπασε το σώμα μου που γυμνώθηκε για εσένα, ώστε να μη βλέπεται από αυτούς τους ασεβείς».

Δεν είχαν σωματικό κάλυμμα, αλλά είχαν ένδυμα αφθαρσίας· διότι, όσο μέσω της υπακοής οικειώνονταν τον Θεό, τόσο περιβάλλονταν με το ένδυμα της αφθαρσίας. Επειδή όμως παρήκουσαν, απομακρύνθηκαν από τη χάρη που τους σκέπαζε. Απογυμνώθηκαν από την έκσταση και τη θεωρία προς τον Θεό· είδαν τη σωματική τους γύμνια· επιθύμησαν τις απολαύσεις του βίου· εισήχθησαν στον λιτό και ακτήμονα βίο· έρραψαν για τους εαυτούς τους φύλλα συκιάς και έφτιαξαν περιζώματα· αναζήτησαν πολλούς λογισμούς, και βρήκαν τον τραχύ, γεμάτο μέριμνες και οδυνηρό βίο. Διότι, «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου. Καταραμένη θα είναι η γη στα έργα σου, αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει, και στη γη θα επιστρέψεις». Απέκτησες γήινο φρόνημα, στη γη θα είναι η επιστροφή σου. Εξομοιώθηκες με τα ανόητα κτήνη· διότι, ενώ βρισκόσουν σε τιμή, δεν το κατανόησες.

Βρισκόσουν κοντά στον Θεό, και δεν γνώρισες την καρποφόρο αρετή· αλλά προτίμησες την απόλαυση των γήινων πραγμάτων, έχοντας αγαπήσει τον βίο των άλογων ζώων. Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις. Όπως τα άλογα ζώα, έτσι θα κληρονομήσεις τον θάνατο. Εξαιτίας αυτού ντύνεται και τους δερμάτινους χιτώνες. Διότι, ενώ ως προς το σώμα βρισκόταν στο μέσο μεταξύ της ζωής και της θνητότητας, και ενώ προηγουμένως ζούσε στον παράδεισο της τρυφής και διαβιούσε σε βασιλικό θάλαμο, αργότερα απέκτησε σώμα θνητό και παχύ, ικανό να αντέχει στους πόνους. Πράγματι, τραχιά είναι τα φύλλα της συκιάς της φύσης μας, δηλαδή η ανώμαλη κακία της φύσης μας.

Στο μέσο αυτού φύτεψε ο Θεός το ξύλο της ζωής και το ξύλο της γνώσεως. Το μεν ξύλο της γνώσεως αποτελούσε ένα είδος απόπειρας, δοκιμασίας και άσκησης της υπακοής και της παρακοής του ανθρώπου. Γι' αυτό και ονομάστηκε ξύλο της γνώσης του καλού και του πονηρού, είτε επειδή έδινε τη δύναμη της γνώσης της οικείας φύσεως σε όσους γεύονταν από αυτό, πράγμα το οποίο ήταν μεν καλό για τους τέλειους, κακό όμως για τους πιο ατελείς και για όσους ήταν πιο λαίμαργοι ως προς τις αισθήσεις, όπως ακριβώς η στερεά τροφή για εκείνους που έχουν ακόμη ανάγκη από γάλα. Διότι ο Θεός που μας δημιούργησε δεν ήθελε να μεριμνούμε και να περισπώμαστε για πολλά, ούτε να γίνουμε φροντιστές και προνοητές της δικής μας ζωής. Αυτό ακριβώς έπαθε και ο Αδάμ· διότι, αφού γεύτηκε, κατάλαβε ότι ήταν γυμνός, και κατασκεύασε για τον εαυτό του περίζωμα· διότι πήρε φύλλα συκιάς και ζώστηκε. Πριν από τη γεύση, όμως, «ήταν και οι δύο γυμνοί, και ο Αδάμ και η Εύα, και δεν ντρέπονταν». Τέτοιους, δηλαδή απαθείς, ήθελε ο Θεός να είμαστε (διότι αυτό αποτελεί γνώρισμα άκρας απάθειας), και επιπλέον αμέριμνους, έχοντας ένα μόνο έργο, αυτό των αγγέλων: να υμνούμε ακατάπαυστα και αδιάλειπτα τον Δημιουργό, να εντρυφούμε στη θεωρία Του και να εναποθέτουμε σε Αυτόν κάθε μέριμνά μας.

Έπρεπε, λοιπόν, να γίνει μια δοκιμή της αδιάκριτης υπακοής. Δίνει, λοιπόν, εντολή ο Θεός να μην γευτεί από το δέντρο της γνώσης, να μην πιστέψει στη δική του κρίση ούτε να φάει από ένα δέντρο που είχε τη φυσική ενέργεια να προκαλεί την επίγνωση του εαυτού του, δηλαδή της δικής του φύσης. Όταν, λοιπόν, επιτέθηκε ο πονηρός μέσω του φιδιού και είπε: «θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό», εάν φάτε, [ο άνθρωπος] πίστεψε στη δική του κρίση, και του φάνηκε καλό πράγμα η θέωση και η γνώση. Και δεν αναλογίστηκε ότι όλα είναι καλά στον καιρό τους και ότι το καλό δεν είναι καλό, εάν δεν γίνει με καλό τρόπο, και πως δεν πρέπει να αρπάζει κανείς πρόωρα αυτό που πρόκειται να του δοθεί, αντίθετα με τη θέληση Εκείνου που δίνει το είναι και το ευ είναι. Και είδε ότι ήταν καλό, και έφαγε, και απογυμνώθηκε από την έκσταση προς τον Θεό, και ανοίχτηκαν τα σωματικά του μάτια, και τα πάθη κινήθηκαν, και κατάλαβαν ότι ήταν γυμνοί, και ντράπηκαν. Και περισπάστηκαν από τον Θεό και σαν νήπια επιθύμησαν λαίμαργα την ηδονή και εξορίστηκαν από το δέντρο της ζωής και έγιναν θνητοί. Γνώριζε δε ο εχθρός από πείρα, ότι η συνεχής προσήλωση στον Θεό γίνεται πρόξενος της θέωσης και της αιώνιας ζωής.

Περί της θείας οικονομίας και περί της μέριμνας για εμάς και της σωτηρίας μας Αυτόν λοιπόν τον άνθρωπο, ο οποίος δελεάστηκε από αυτή την προσβολή του αρχέκακου δαίμονα και δεν τήρησε την εντολή του Δημιουργού, και απογυμνώθηκε από τη χάρη και απεκδύθηκε την παρρησία προς τον Θεό, και σκεπάστηκε με την τραχύτητα του μοχθηρού βίου (διότι αυτό σημαίνουν τα φύλλα της συκιάς), και ενδύθηκε τη νέκρωση, δηλαδή τη θνητότητα και την παχύτητα της σάρκας (διότι αυτό συμβολίζει η ένδυση με τα νεκρά δέρματα), και ο οποίος κατά τη δίκαιη κρίση του Θεού έγινε εξόριστος από τον παράδεισο και καταδικάστηκε σε θάνατο και υποτάχθηκε στη φθορά, δεν τον παρέβλεψε ο συμπαθής Θεός, ο οποίος του έδωσε το είναι και του χάρισε το ευ είναι. Απεναντίας, αφού πρώτα τον παιδαγώγησε με πολλά μέσα και τον κάλεσε σε επιστροφή με στεναγμό και τρόμο, με τον κατακλυσμό των υδάτων και την παρ' ολίγον πανωλεθρία ολόκληρου του γένους, με τη σύγχυση και τη διαίρεση των γλωσσών, με την επιστασία αγγέλων, με την πυρπόληση πόλεων, με τυπικές θεοφάνειες, με πολέμους, νίκες, ήττες, με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις, με τον νόμο και τους προφήτες, μέσω των οποίων επιδιωκόμενος σκοπός ήταν η αναίρεση της αμαρτίας, η οποία είχε διαχυθεί με πολλούς τρόπους, είχε καταδουλώσει τον άνθρωπο και είχε επισωρεύσει στη ζωή κάθε είδος κακίας, καθώς και η επάνοδος του ανθρώπου στο ευ είναι.

Όταν δε παρέβησαν, «αντιλήφθηκαν ότι ήταν γυμνοί», και αφού ντράπηκαν έρραψαν για τους εαυτούς τους περιζώματα. Και μετά την παράβαση, με το «ότι χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις», όταν πλέον διά της παραβάσεως εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο, τότε «γνώρισε ο Αδάμ την Εύα τη γυναίκα του, και συνέλαβε και γέννησε».

Αυτά τα δύο πλάνησαν την Εύα και απάτησαν τον Αδάμ. Η μεν ηδονή έδειξε το ξύλο ως καλό για βρώση και ωραίο στην όψη. Η δε κενοδοξία το: «Θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό». Όπως ακριβώς λοιπόν ο πρωτόπλαστος Αδάμ και η Εύα ντρέπονταν ο ένας τον άλλον, έτσι και εμείς, έχοντας αποβάλει την ακακία των νοερών οφθαλμών και βλέποντας τους εαυτούς μας γυμνούς, ντρεπόμαστε ο ένας τον άλλον ως προς τη συνείδηση. Και ιδού, ράβουμε για τους εαυτούς μας φύλλα συκής, ντυνόμενοι με εξωτερικά λόγια, σχήματα και δικαιολογίες.

Αλίμονο, ψυχή μου, πώς τόσο πρόθυμα άκουσες την πονηρή συμβουλή, όπως άλλοτε η Εύα; Πώς εγκατέλειψες τον Θεό, τον Ποιητή και Κύριο; Πώς γεύτηκες από το απαγορευμένο δέντρο; Πώς γνώρισες τη γύμνια σου και την έκπτωσή σου;

Δες δε πώς, ακόμη και όταν ο κόσμος είχε λίγους ανθρώπους, ούτε τότε γνώριζαν εκείνοι οι λίγοι όλα τα επαγγέλματα του βίου. Διότι ο Αδάμ εφηύρε πρώτος, μετά τη γύμνια του, τη ραπτική τέχνη· «έραψαν», λέει, «φύλλα συκιάς και έφτιαξαν για τον εαυτό τους περιζώματα». Επίσης, ο Κάιν εφηύρε τη γεωργική τέχνη και ο Άβελ την ποιμενική επιστήμη. Ο Ενώς δε, ο γιος του Κάιν, κατανόησε την οικοδομική τέχνη, ο Ιωβήλ βρήκε τις ασχολίες της κτηνοτροφίας, ο αδελφός του Ιουβάλ κατασκεύασε το ψαλτήρι και την κιθάρα, και ο Θόβελ εφηύρε τη μεταλλουργική τέχνη του χαλκού και του σιδήρου. Τι συνέβαινε λοιπόν; Χωρίς υνί όργωνε τη γη ο Κάιν και οι διάδοχοί του μέχρι τον Θόβελ που βρήκε την τέχνη του χαλκού και του σιδήρου; Και πώς συναρμολόγησε άροτρο, ζυγό και ζεύγλη χωρίς αξίνα και σμίλη; Ίσως ο Θεός να τους είχε δώσει τότε κάποια άλλη γνώση, ώστε, ακόμη και χωρίς σίδηρο, άροτρο και υνί, να σπέρνουν λίγα, αλλά να παράγουν πάρα πολλά, επειδή η γη ήταν νέα και εύφορη, αφού δεν είχε εμφανιστεί ακόμη ούτε ξυλουργός για να συναρμολογήσει άροτρο, ζυγό και ζεύγλη. Ο δίκαιος Νώε όμως, κατασκευάζοντας την κιβωτό με προσταγή του Θεού, ανέδειξε την ξυλουργική τέχνη, και ο ίδιος δίκαιος εφηύρε τις ασχολίες της αμπελουργίας, μετά την υποχώρηση εκείνου του μεγάλου κατακλυσμού.

Μαθαίνοντας δε ο απατεώνας το μυστικό της εντολής, ρίχνει εύστοχα το δόλωμα της απάτης, γεμάτο από θανατηφόρο δηλητήριο, και αποκρίθηκε: «Δεν θα πεθάνετε· διότι γνωρίζει ο Θεός, ότι την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα διανοιχτούν οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό». Ω της πλάνης, ω της μανίας! Επειδή φθόνησε την προκοπή σας ο Θεός, λέει, για να μην ομοιωθείτε και εσείς με αυτόν και γίνετε θεοί, εμπόδισε τη βρώση από το δέντρο, όμως δεν θα πεθάνετε. Όντως, «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Πιστεύει η γυναίκα στα μιαρά λόγια της απάτης του απατεώνα, θεωρεί τον ολέθριο πιο αξιόπιστο από τον Δεσπότη, παρατηρεί με πιο περίεργα μάτια την καλλονή και την ωραιότητα του δέντρου και του καρπού, και παίρνοντας από τον καρπό έφαγε. Το πώς όμως έφαγε, είτε αισθητά είτε νοητά, δεν το γνωρίζουμε, καθώς η Γραφή μαρτυρεί φανερά μόνο αυτό, ότι έφαγε, προφανώς όπως ήταν συνήθεια σε εκείνη την τότε φύση να μεταλαμβάνει τροφής. Αφού δε πρόσφερε και στον άνδρα και έφαγαν και οι δύο, προσδοκώντας θέωση και οξύτερη όραση, συνέβη εντελώς το αντίθετο, διότι και το αξίωμα που νόμιζαν ότι κατείχαν τους αφαιρέθηκε αμέσως. Και αφού αντίκρισαν τη δική τους γύμνια ντράπηκαν, και προσπαθώντας να κρυφτούν από τον Θεό κρύβονταν ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου, σκεπάζοντας τον εαυτό τους με φύλλα συκιάς.

Πότε θα σε δούμε, όχι όπως τώρα σαν πεδίο αφανισμού και κοιλάδα κλαυθμώνος και καταπατημένη από στρατόπεδα ή ακόμη εξουθενωμένη και απορριγμένη, αλλά ελευθερωμένη και σωσμένη και προσκυνούμενη από εκείνους που σε ταπείνωσαν και σε πίκραναν, και να θηλάζεις γάλα εθνών και να τρέφεσαι με τον πλούτο των βασιλέων, όπως παλαιότερα; Πότε επίσης, όπως τα φύλλα συκής και τους δερμάτινους χιτώνες, θα αποβάλουμε αυτά τα ζαρωμένα ράκη, που δεν φτάνουν καν να καλύψουν όλο το σώμα, τα οποία μας φόρεσαν οι επίβουλοι αλλόφυλοι σαν το φίδι, αυτά τα κακά που συνοικούν μαζί μας και μας επιβουλεύονται;

Εάν δε και ο προπάτοράς μας Αδάμ πριν μεν από την παράβαση δεν ντρεπόταν παρόλο που ήταν γυμνός, ενώ μετά την παράβαση, επειδή ντράπηκε, ντύθηκε με φύλλα συκιάς για να καλύψει τη δική του ασχημοσύνη, είναι φανερό ότι και οι ασκητές που ζουν γυμνοί κατά Θεόν και για τον Θεό προσπαθούν να φτάσουν σε εκείνη τη μακάρια κατάσταση της προπατορικής αθωότητας. Γι' αυτό, αν και νυστάζουν, δεν κοιμούνται, όπως γράφεις, για να αποκτήσουν μέσω της αγρυπνίας χερουβικούς οφθαλμούς της ψυχής, καθώς είπε ο άγιος Ισαάκ. Διότι, όταν καταναλώνονται τα ζωτικά πνεύματα και ο ωφέλιμος χυμός που συρρέει στις κοιλότητες του εγκεφάλου, εξαιτίας της έντασης και της αεικινησίας του νου κατά την εγρήγορση, και όταν διασκορπίζεται η ομίχλη που δημιουργείται από αυτά, είναι φανερό ότι τότε η ψυχή προσεγγίζει καθαρότερα και λαμπρότερα τα νοητά, και εντρυφά σε άχραντες έννοιες, αμιγείς από τα κατώτερα και πλανερά χαρακτηριστικά, όπως είπε ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Αλλά και όταν πεινούν δεν τρώνε, ούτε όταν διψούν πίνουν, για να δείξουν ότι δεν είναι κάποια δοχεία ή ασκοί γεμάτοι μόνο από αίμα, σάρκα και κόκαλα, αλλά νόες συνδεδεμένοι με το σώμα, έχοντας εκ φύσεως την ηγεμονία και την κυριότητά του. Διότι τα μεν άλογα ζώα περισσότερο άγονται από τα σωματικά πάθη και τις ορμές παρά τα άγουν, κατά τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό, ενώ ο λογικός άνθρωπος περισσότερο τα άγει παρά άγεται.

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.