Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:9

Πες μου και το εξής: Ο δημιουργός του Αδάμ περπατούσε αναζητώντας τον Αδάμ, και σαν να αγνοούσε πού κρύβεται, φώναζε: «Αδάμ, πού είσαι;» Αλλά το να περπατά κανείς, να αναζητά και να λέει «Πού είσαι;» είναι χαρακτηριστικό του ανθρώπου και όχι του Θεού. Όπως, λοιπόν, όταν ακούς ότι έφτιαξε δερμάτινους χιτώνες, ότι περπατούσε, ότι αναζητούσε και ρωτούσε «Πού είσαι;», και ότι καταδέχθηκε τα ανθρώπινα έργα και πάθη, δεν τον αποκαλείς άνθρωπο, έτσι και όταν ακούς ότι σταυρώθηκε, ότι κρεμάστηκε, ότι προσηλώθηκε εν σαρκί ο δημιουργός του Αδάμ, μην λες ότι είναι ένας ψιλός άνθρωπος, αλλά Θεός ένσαρκος που οικειοποιήθηκε το πάθος και τον θάνατο της σαρκός. Διότι, εάν αυτός που παραβιάζει την προσταγή του άρχοντα διατρέχει κίνδυνο, και αυτός που σχίζει το βασιλικό διάταγμα υπόκειται σε θανατική ποινή, όχι επειδή έσκισε το χαρτί, αλλά επειδή εξύβρισε εκείνον που το έγραψε, πολύ περισσότερο εκείνοι που τρύπησαν με τα καρφιά τον ναό του Δεσπότου και διέρρηξαν τον δεσποτικό τόμο τον οποίο σφράγισε ο Πατέρας, δεν εξύβρισαν απλώς το σώμα, αλλά Εκείνον που το φορούσε.

Το έλεος είναι το συναίσθημα που εκδηλώνεται από εκείνους που έχουν συμπονετική διάθεση προς όσους έχουν ταπεινωθεί παρά την αξία τους. Επειδή, λοιπόν, και εμείς από ένδοξοι γίναμε άδοξοι, έχοντας εκπέσει από τη ζωή του Παραδείσου, ο Θεός μάς ελεεί, βλέποντας από ποια κατάσταση σε ποια έχουμε περιέλθει. Διότι με φωνή γεμάτη έλεος ανακαλούσε τον Αδάμ λέγοντας: «Πού είσαι;», το οποίο προφανώς σημαίνει: «Από πού και πού έχεις πέσει;».

Ο μεν λοιπόν Κύριος, γνωρίζοντας το συμφέρον μας καλύτερα από εμάς, με αυτόν τον τρόπο εξασφάλισε τους μαθητές· και εκείνοι, αφού τα έμαθαν αυτά, διόρθωσαν όσους από τη Θεσσαλονίκη επρόκειτο να πλανηθούν ως προς αυτό το ζήτημα. Επειδή όμως οι χριστομάχοι ούτε έτσι κάμπτονται, θέλω, μολονότι γνωρίζω ότι έχουν καρδιά πιο σκληρή από του Φαραώ, να ρωτήσω πάλι και για τούτο. Στον παράδεισο ο Θεός ρωτάει λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;». Εξετάζει δε και τον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;». Τι λοιπόν λέτε και για αυτό; Διότι, αν νομίζετε ότι ρωτούσε επειδή είχε άγνοια, τότε έχετε ήδη προσχωρήσει στους Μανιχαίους, αφού δικό τους είναι ένα τέτοιο τόλμημα. Αν όμως, επειδή φοβάστε να ονομαστείτε φανερά Μανιχαίοι, αναγκάζετε τους εαυτούς σας να παραδεχτούν ότι ρωτάει ενώ γνωρίζει, ποιο άτοπο ή παράδοξο είδατε και έχετε εκπέσει τόσο πολύ, εάν ο Υιός, μέσω του οποίου ρωτούσε τότε ο Θεός, είναι ο ίδιος Υιός που και τώρα, έχοντας περιβληθεί σάρκα, ρωτάει τους μαθητές ως άνθρωπος; Εκτός εάν, έχοντας γίνει Μανιχαίοι, θελήσετε να κατακρίνετε και την ερώτηση που έγινε τότε προς τον Αδάμ, μόνο και μόνο για να αυθαδιάζετε και εσείς μέσα στις κακοδοξίες σας. Διότι, αν και ελέγχεστε για τα πάντα, γογγύζετε πάλι εξαιτίας αυτού που γράφτηκε από τον Λουκά, το οποίο βέβαια έχει διατυπωθεί ορθά, αλλά εσείς το ερμηνεύετε εσφαλμένα. Το τι είναι αυτό, είναι αναγκαίο να το παραθέσουμε, ώστε να αποδειχθεί και με αυτόν τον τρόπο η διεφθαρμένη τους διάνοια.

Ο Κύριος λοιπόν, γνωρίζοντας το συμφέρον μας καλύτερα από εμάς τους ίδιους, με αυτόν τον τρόπο διασφάλισε τους μαθητές· και οι ίδιοι, αφού διδάχθηκαν, διόρθωσαν εκείνους από τη Θεσσαλονίκη που επρόκειτο να πλανηθούν ως προς αυτό. Επειδή όμως οι χριστομάχοι ούτε έτσι υποχωρούν, θέλω, αν και γνωρίζω ότι έχουν την καρδιά τους πιο σκληρή από του Φαραώ, να τους ρωτήσω πάλι και γι' αυτό. Στον παράδεισο ο Θεός ρωτά λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» Εξετάζει δε και τον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Τι λέτε λοιπόν και για τούτο; Διότι, εάν νομίζετε ότι το αγνοεί και γι' αυτό ρωτά, έχετε ήδη προσχωρήσει στους Μανιχαίους —διότι δικό τους είναι ένα τέτοιο τόλμημα· εάν πάλι, επειδή φοβάστε μήπως ονομαστείτε φανερά Μανιχαίοι, πιέζετε τον εαυτό σας να παραδεχθεί ότι ρωτά ενώ γνωρίζει, ποιο άτοπο ή ποιο παράδοξο βλέπετε και έχετε ξεπέσει τόσο, εάν ο Υιός, διά του οποίου ρωτούσε τότε ο Θεός, ο ίδιος Υιός και τώρα, έχοντας περιβληθεί σάρκα, ρωτά τους μαθητές ως άνθρωπος; Εκτός εάν, έχοντας γίνει Μανιχαίοι, θελήσετε να κατακρίνετε και την ερώτηση που έγινε τότε προς τον Αδάμ, μόνο και μόνο για να αυθαδιάζετε κι εσείς μέσα στις κακόνοιές σας. Διότι, ενώ ελέγχεστε για τα πάντα, πάλι γογγύζετε εξαιτίας εκείνου που έχει αναφερθεί από τον Λουκά, το οποίο αφενός έχει ειπωθεί ορθά, αφετέρου εσείς το κατανοείτε εσφαλμένα. Τι είναι δε αυτό, είναι αναγκαίο να το παραθέσουμε, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να καταδειχθεί η διεφθαρμένη τους διάνοια.

Επειδή, λοιπόν, και εμείς ήμασταν κάποτε ένδοξοι κατά τη διαμονή μας στον παράδεισο, αλλά γίναμε άδοξοι και ταπεινωμένοι εξαιτίας της εκπτώσεως, ο Θεός μας ελεεί, βλέποντάς μας σε ποια κατάσταση έχουμε περιέλθει σε σχέση με αυτήν που βρισκόμασταν. Γι' αυτόν τον λόγο ανακαλούσε και τον Αδάμ με τη φωνή του ελέους, λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» Διότι Αυτός που γνωρίζει τα πάντα δεν ζητούσε να πληροφορηθεί, αλλά ήθελε να κατανοήσει ο ίδιος ο Αδάμ σε ποια κατάσταση είχε περιέλθει σε σχέση με αυτήν που βρισκόταν. «Πού είσαι;» αντί του: «Σε τι πτώση έχεις κατέλθει από τόσο μεγάλο ύψος;»

Γι' αυτόν τον λόγο ανακαλούσε και τον Αδάμ με τη φωνή του ελέους, λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» Διότι Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα δεν επιζητούσε να πληροφορηθεί, αλλά ήθελε να κατανοήσει ο ίδιος ο Αδάμ σε ποια κατάσταση περιήλθε αντί για αυτήν που βρισκόταν. Το «Πού είσαι;» ελέχθη αντί του: «Σε ποια πτώση κατήλθες από τόσο μεγάλο ύψος;»

Επομένως, το να ρωτάει δεν υποδηλώνει καμία άγνοια σε Εκείνον που για χάρη μας έγινε σαν και εμάς, αλλά μάλλον μέσα από αυτό αποδεικνύεται ίσος με τον Πατέρα· διότι και Εκείνος ρωτά: «Αδάμ, πού είσαι;» και Αυτός επινοεί άγνοια και ρωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε μέσω της ερωτήσεως να συγκεντρωθεί πλήθος για την απόδειξη, και να μαρτυρηθεί κυρίως από τους εχθρούς το παράδοξο της αναστάσεως εκείνου που είχε ήδη φθαρεί. <Έλεγαν λοιπόν οι Ιουδαίοι: «Δες πώς τον αγαπούσε». Μερικοί όμως από αυτούς είπαν: «Δεν μπορούσε αυτός που άνοιξε τα μάτια του τυφλού να κάνει ώστε να μην πεθάνει και αυτός;»> Ο Ευαγγελιστής πάντως, βλέποντας την αδάκρυτη φύση να δακρύζει, εκπλήσσεται, αν και το πάθος ήταν ίδιον της σαρκός, και δεν άρμοζε στη θεότητα. Ο Κύριος όμως δακρύζει, βλέποντας τον άνθρωπο που πλάστηκε κατ' εικόνα Του να έχει φθαρεί, για να σταματήσει το δικό μας δάκρυ. Διότι γι' αυτό και απέθανε, για να απαλλαγούμε και εμείς από τον θάνατο. Δακρύζει όμως μόνο, και αμέσως συγκρατεί το δάκρυ, για να μη φανεί σε κάποιον ότι είναι σκληρός και απάνθρωπος, και συγχρόνως εκπαιδεύοντάς μας σε αυτά να μην καταρρέουμε υπερβολικά για τους νεκρούς. Διότι το πρώτο περιέχει συμπάθεια, ενώ το δεύτερο είναι γυναικείο και άνανδρο. Γι' αυτό λοιπόν επέτρεψε στη δική Του σάρκα να κλάψει λίγο, αν και από τη φύση Του ήταν αδάκρυτος και ανεπίδεκτος κάθε λύπης, όσον αφορά τη δική Του φύση. Αλλά ακόμη και αυτοί που Τον μισούν θαυμάζουν το δάκρυ του Κυρίου.

ΑΛΛΟ. Όταν ο Θεός εμφανίζεται στον παράδεισο να λέει προς τον Αδάμ: «Πού είσαι;» και προς τον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», τι έχετε να πείτε και γι' αυτό; Διότι, αν μεν πείτε ότι απευθύνει την ερώτηση επειδή αγνοεί, αποδεικνύεται ότι φανερά βλασφημείτε.

Και πάλι, μετά την ασχημονία του, του έδωσε αφορμή να μετανοήσει και να ελεηθεί, αλλά ο τράχηλός του παρέμεινε υψηλός. Διότι ήλθε λέγοντάς του: «Αδάμ, πού είσαι;» αντί να του πει: «Από ποια δόξα σε ποια αισχύνη έφτασες;» Και στη συνέχεια τον ερωτά: «Γιατί αμάρτησες; Γιατί παρέβης την εντολή;» προτρέποντάς τον ιδιαιτέρως να πει: «Συγχώρεσέ με». Και πού είναι το «Συγχώρεσέ με»; Πουθενά δεν υπάρχει ταπείνωση, πουθενά μετάνοια, αλλά το αντίθετο. Και αντιλέγει: «Η γυναίκα που μου έδωσες»· ούτε καν λέει: «Η γυναίκα μου με εξαπάτησε», αλλά «η γυναίκα που μου έδωσες», σαν να έλεγε κανείς: «Η συμφορά που έφερες στο κεφάλι μου». Διότι έτσι συμβαίνει, αδελφοί, όταν ο άνθρωπος δεν φροντίζει να μέμφεται τον εαυτό του, δεν διστάζει να κατηγορήσει ακόμη και τον ίδιο τον Θεό. Έπειτα έρχεται προς εκείνην και της λέγει: «Γιατί και εσύ δεν φύλαξες την εντολή;» σαν να της έλεγε ιδιαιτέρως: «Πες τουλάχιστον εσύ 'Συγχώρεσέ με', για να ταπεινωθεί η ψυχή σου και να ελεηθείς»· και πάλι πουθενά το «Συγχώρεσέ με». Αποκρίνεται και αυτή λέγοντας: «Ο όφις με εξαπάτησε», σαν να έλεγε: «Εάν αυτός αμάρτησε, εγώ τι φταίω;» Τι κάνετε, άθλιοι; Κάντε μια μετάνοια, επιγνώστε το πταίσμα σας, σπλαχνιστείτε τη γύμνια σας· και ούτε ένας από αυτούς δεν καταδέχθηκε να μεμφθεί τον εαυτό του, ούτε ένας δεν βρέθηκε να έχει έστω και μικρή ταπείνωση.

Ο Αδάμ νόμιζε ότι είχε κριτή όμοιο με τον εαυτό του. Έκλεβε και νόμιζε ότι περνούσε απαρατήρητος· έτρωγε τα ξένα και κρυβόταν για να μη γίνει ορατός· αλλά είχε ως απόδειξη ενοχής για τη φύση του τη γυμνότητα, την οποία του έδωσε ο Θεός όταν έλαβε υπόσταση, και παρότι δεν ήταν παρών, απέδειξε ότι έβλεπε. Δεν μπόρεσε να το αρνηθεί, έχοντας τον έλεγχο από την ίδια του τη φύση. Η γυμνότητα μαρτυρούσε την παράβαση, και ο Θεός, μένοντας σιωπηλός, απεδείκνυε ότι ο Αδάμ ήταν αυτοκατάκριτος. Έλεγε: «Αδάμ, πού είσαι;» Και γινόταν κατανοητό ότι γνώριζε πού βρισκόταν, αν και φαινόταν ότι αγνοούσε.

Δεν ρωτούσε, λοιπόν, από άγνοια, αλλά δοκιμάζοντας ελέγχει και δείχνει τη φιλανθρωπία του. Και λέει: «ποιος με άγγιξε;», όχι επειδή δεν γνώριζε ποιος τον άγγιξε, αλλά για να μην αφηγηθεί ο ίδιος το θαύμα που έγινε, αλλά ώστε εκείνη, όταν το ακούσει, να πλησιάσει και να φανερώσει τη χάρη που της έγινε και, αφού την ομολογήσει, να ακούσει: «η πίστη σου σε έσωσε», προκειμένου να προτρέψει και άλλους να πιστέψουν για να θεραπευθούν. «Ποιον», λέει, «λένε ότι είμαι εγώ, ο Υιός του ανθρώπου;» Όπως και στην Παλαιά Διαθήκη, μιλώντας από το πρόσωπο του Πατέρα, λέει: «Αδάμ, πού είσαι;» Γνώριζε βέβαια πού βρισκόταν· γι' αυτό και τον ελέγχει στη συνέχεια λέγοντας: «από το δέντρο έφαγες». Και στον Κάιν λέει: «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Και πάλι δεν ρωτούσε από άγνοια. Διότι λέει: «επικατάρατος είσαι πάνω στη γη, η οποία άνοιξε για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου. Διότι ιδού, το αίμα του βοά προς εμένα». Δεν αγνοούσε, λοιπόν, Εκείνος που έλεγε ότι το αίμα βοά, αλλά ρωτούσε για αυτόν τον λόγο: για να του δώσει τόπο μετάνοιας προς απολογία.

Είπαν, λοιπόν, ότι είναι «καλός» ο Θεός του Νόμου, ο οποίος, αγνοώντας πού βρίσκεται ο Αδάμ, τον ρωτούσε λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» και στον Κάιν λέει: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;» και προς τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» και άλλα πολλά παρόμοια. Αυτοί όμως που λένε τέτοια πράγματα πιστεύουν στον σωτήρα Θεό μόνο στα λόγια και όχι αληθινά, ο οποίος, αν και είναι Θεός και έχει πρόγνωση, ρωτά παρομοίως τα ίδια πράγματα όπως και στην Παλαιά Διαθήκη: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;» και «Ποιος με άγγιξε;» και «Έχετε άρτους μαζί σας;» και «Ποιον θέλετε;» ή «Ποιον ζητάτε;». Είναι, επομένως, εύκολος και απλός ο έλεγχος και η αναίρεσή τους. Διότι, όπως ρωτά ο Υιός παρόλο που έχει πρόγνωση, έτσι και ο Πατέρας ρωτά και αυτός στον Νόμο, όντας πάντοτε ο ίδιος και αμετάβλητος. Διότι, εάν πει: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;», δεν αγνοεί ούτε το Ευαγγέλιο ούτε την Παλαιά Διαθήκη. Λέει, δηλαδή, «Πού τον έχετε βάλει;», επειδή θέλει να ελέγξει εκείνες που δεν είχαν επιδείξει ούτε ίση πίστη προς τη Σωμανίτιδα, καίτοι εκείνη είχε πίστη σε άνθρωπο, δηλαδή στον άγιο προφήτη Ελισσαίο, ενώ η Μάρθα και η ακολουθία της είχαν στον Θεό. Και όταν λέει: «Ποιος με άγγιξε;», δεν το λέει από άγνοια, αλλά για να πείσει τη γυναίκα να το ομολογήσει από μόνη της, ώστε να μη δίνει μαρτυρία για τον εαυτό Του ο Υιός του Θεού, αλλά να δοξάζεται από άλλους. Και όταν πει: «Έχετε άρτους μαζί σας;»

Όπως, λοιπόν, αποδείξαμε ότι τα σχετικά με την οικονομία του Κυρίου μας λέγονται μεν ανθρωπίνως, δεν στερούνται όμως προγνώσεως (διότι κανένας από τους σώφρονες δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι Εκείνος αγνοούσε πού είχαν θέσει τον Λάζαρο, όντας κοντά στον τόπο, παρόλο που ρωτούσε για τον λόγο που προαναφέραμε, ενώ προηγουμένως βρισκόταν μακριά στη Γαλιλαία και είχε φανερώσει από μόνος Του ότι ο Λάζαρος πέθανε), έτσι και σχετικά με την Παλαιά Διαθήκη αναλύουμε αυτά τα ζητήματα με σύνεση. Το ότι ο Θεός είπε «Αδάμ, πού είσαι;» δεν ήταν επειδή αγνοούσε, αλλά επειδή ήθελε να δείξει από ποιο ύψος σε ποιο βάθος αίσχους είχε εκπέσει ο Αδάμ. Το ίδιο ισχύει και για το «πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;»· [ήθελε να δείξει] ότι αυτόν που όφειλες να έχεις διαρκώς στην αγκαλιά σου και να είσαι πάντα μαζί του, αυτόν εσύ τον έριξες στη γη. Διότι αποδεικνύει από τα όσα ακολουθούν ότι δεν ρωτούσε από άγνοια, αλλά ελέγχοντάς τον, με το να πει: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου και επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου»· «διότι, ιδού», λέει, «η φωνή του βοά προς εμένα». Και το «πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» δεν το είπε από άγνοια. Αφού πώς θα μπορούσε να το αγνοεί Εκείνος που γνώριζε ότι εκείνη γελούσε μέσα στο σπίτι; Επομένως, ρωτούσε όχι επειδή αγνοούσε, αλλά για να προβάλει [το παράδειγμα] ώστε οι θυγατέρες της που «επαγγέλλονται θεοσέβεια» να διδαχθούν τη διαγωγή της, όταν επιχειρούν να διακονήσουν τους αγίους από τους δικούς τους κόπους.

«Οστούν, λοιπόν, εκ των οστών μου και σάρκα εκ των σαρκών μου»· είναι φανερό ότι είχαν σώματα και δεν ήταν ασώματοι ο Αδάμ και η Εύα. «Και πήρε από το δέντρο και έφαγε», καθώς παραπλανήθηκε από το φίδι και περιέπεσε σε παρακοή, «και άκουσε τη φωνή του Θεού που περιπατούσε στον παράδεισο το δειλινό, και κρύφτηκε ο Αδάμ και η Εύα στο δέντρο». Και ο Θεός λέει στον Αδάμ: «Πού είσαι;» Εκείνος δε, ελεγχόμενος, αποκρίνεται: «Τη φωνή σου άκουσα και κρύφτηκα, διότι είμαι γυμνός». Για ποιο γυμνό, άραγε, μιλούσε; Για την ψυχή μιλούσε ή για το σώμα; Και τα φύλλα της συκιάς τι σκέπαζαν, την ψυχή ή το σώμα; «Και ποιος σου είπε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο σε πρόσταξα μόνο από αυτό να μην φας;» Και λέει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, εκείνη μου έδωσε, και έφαγα». Από πού, άλλωστε, του δόθηκε η γυναίκα παρά από την πλευρά του, δηλαδή από το σώμα του, προτού τους δοθούν οι χιτώνες; Και στη γυναίκα λέει: «Τι είναι αυτό που έκανες;» Εκείνη δε είπε: «Το φίδι με εξαπάτησε και έφαγα, και έδωσα και στον άνδρα μου». Ο δε Θεός επιφέρει την κατάρα στο φίδι, και στη γυναίκα την οδύνη, και στον άνθρωπο το να τρώει τον άρτο του με ιδρώτα. Και μετά από αυτά λέει: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς· μήπως τυχόν απλώσει το χέρι του και αγγίξει το δέντρο της ζωής και ζήσει στον αιώνα».

Αυτά βέβαια είναι αγαθά, πατέρα, και πολύ κοντά στον άριστο σκοπό· (και σκοπός για εμένα είναι ο Θεός, ο οποίος δεν νοείται πλέον μέσα από κάτοπτρο)· μόνος όμως απέμεινε μέσα μου ο χόλος και ο γλυκός όλεθρος, που με κατατρώει, όπως η κρυφή σκουριά τον σκληρό σίδηρο, ή σαν το ολέθριο δηλητήριο του απιστότατου δράκοντα, ο οποίος με μια μικρή γεύση εξόρισε τους πρωτόπλαστους από τον Παράδεισο, και τους στέρησε τη θεότητα, από την οποία εξέπεσε και ο ίδιος.

Από την ίδια. Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, ισχυρίζονται, δεν έχει την περιεκτική των πάντων και θεία πρόγνωση. Διότι ρωτά τον Αδάμ: «Πού είσαι;», και τον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», και τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου;», και πολλά παρόμοια. Σε αυτούς απαντούμε τα εξής: Οι ερωτήσεις που αναφέρθηκαν δεν αποτελούν δείγμα άγνοιας, αλλά μάλλον γνώσης. Διότι, εάν δεν γνώριζε ότι και ο Αδάμ και ο Κάιν είχαν αμαρτήσει, δεν θα ρωτούσε αμέσως· και αυτό είναι φανερό από όσα ακολουθούν. Διότι είπε προς τον Αδάμ, αν και εκείνος δεν είχε ακόμη ομολογήσει τίποτα περί της βρώσεως: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, από το οποίο και μόνο σου έδωσα εντολή να μη φας;»

Αλλά, ω της συμφοράς! Διότι αυτό ακριβώς μπορεί να δει κανείς να παθαίνουμε κι εμείς τώρα. Διότι, αφού καθαριστήκαμε από τον Χριστό από την πρώτη εκείνη κατάρα, η οποία μας βάραινε σαν λέπρα, και μάλιστα πιο βλαβερή και πιο αποτρόπαιη από κάθε λέπρα, εφόσον η πάθηση περνούσε μαζί με το σώμα και στην ψυχή. Αφού λοιπόν καθαριστήκαμε από αυτήν μέσω του Χριστού και λάβαμε πάλι από Εκείνον την φύση μας καθαρή όπως ήταν εξ αρχής, δεν μένουμε προσκολλημένοι σε Αυτόν, προσφέροντάς Του δόξα με μια ενάρετη ζωή, αλλά πάλι απομακρυνόμαστε από Αυτόν με καταραμένα και παράνομα έργα, όπως ακριβώς λέει προς Αυτόν ο Δαβίδ, ότι «δεν θα σταθούν παράνομοι μπροστά στα μάτια σου». Γι' αυτό πάλι ο Κύριος, σπλαγχνιζόμενος τέτοιους ανθρώπους, και θρηνώντας τρόπον τινά τόσο εκείνους όσο και εμάς που ήρθαμε μετά από εκείνους και τους μοιάζουμε, όπως έλεγε στον Αδάμ, όταν εξέπεσε από εκείνη την θεία δόξα: «Αδάμ, πού είσαι;», έτσι και σε αυτούς αργότερα είπε: «Οι δε εννέα πού είναι; Δεν βρέθηκαν για να δώσουν δόξα στον Θεό, παρά μόνο αυτός ο αλλογενής;». Λέγοντας δε το «παρά μόνο αυτός ο αλλογενής», έδειξε την αχαριστία και την σκληροκαρδία του γένους των Ιουδαίων, και ότι από τη μια τα έθνη ήταν έτοιμα να επιστρέψουν, ενώ οι Ισραηλίτες ήταν εντελώς αμετανόητοι ως προς την σωτηρία.

Γι' αυτό, επειδή δεν είχαν καμία δικαιολογία ούτε παρρησία ενώπιον του Κρυφιογνώστη, ο Ίδιος που ερευνά καρδιές και νεφρούς λέει προς τον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;», προσφέροντάς τους με τον τρόπο αυτό μια αφορμή για απολογία. «Πού είσαι; Ιδού, και από το δέντρο έφαγες, και την επιθυμία σου δεν πέτυχες· ιδού, και την παράβαση διέπραξες, και από τη θέωση εξέπεσες. Αδάμ, πού είσαι;». Εκείνος δε απάντησε: «Άκουσα τη φωνή Σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, διότι είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Βλέπεις την ντροπή της αμαρτίας; Βλέπεις την ασχημοσύνη της παράβασης; Βλέπεις το δικαστήριο που δημιουργήθηκε στο εσωτερικό του Αδάμ, το οποίο κατηγορεί την αποξένωσή του από τον Θεό; Και είπε ο Θεός: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, για το οποίο σε διέταξα να μην φας, μόνο από αυτό; Εγκατέλειψες Εμένα που σε έπλασα, και προσήλθες στον εχθρό; Άφησες Εμένα που σε δημιούργησα, και συγκατατέθηκες στον πλάνο; Εγώ σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, και εσύ έκανες σύμβουλό σου τον διάβολο;»

Γ΄. Ας ακούσουμε λοιπόν, εάν συμφωνείτε, τι ερωτά ο Δικαστής, τι απαντούν οι κατάδικοι και ποιες τιμωρίες δέχονται, καθώς και σε ποια καταδίκη καθίσταται υπόλογος εκείνος που απεργάστηκε εναντίον τους μια τόσο μεγάλη επιβουλή. Σας παρακαλώ, όμως, να συγκεντρώσετε τη σκέψη σας, και με πολύ φόβο να προσέξετε τα λεγόμενα. Διότι, εάν όταν βλέπουμε έναν επίγειο δικαστή να κάθεται σε υψηλό βήμα, να φέρνει στο μέσον τους καταδίκους, να τους βασανίζει και να τους τιμωρεί, στεκόμαστε με πολύ δέος επιθυμώντας να ακούσουμε τι λέει ο δικαστής και τι απαντά ο υπόδικος, πολύ περισσότερο είναι δίκαιο να το πράξουμε αυτό εμείς τώρα, βλέποντας τον Δημιουργό της φύσεως να ζητά ευθύνες από τα δημιουργήματά Του. Αλλά, εάν προσέξετε με ακρίβεια, θα δείτε πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα στη φιλανθρωπία του Θεού και στην αυστηρότητα των ανθρώπων απέναντι στους συνανθρώπους τους. Και κάλεσε ο Κύριος ο Θεός τον Αδάμ και του είπε: «Αδάμ, πού είσαι;» Από αυτήν και μόνο την ερώτηση αξίζει να εκπλαγεί κανείς με την υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του Θεού, όχι μόνο διότι τον κάλεσε, αλλά διότι τον κάλεσε ο Ίδιος αυτοπροσώπως· πράγμα που οι άνθρωποι ποτέ δεν θα καταδέχονταν να πράξουν για τους ομοίους τους, οι οποίοι μάλιστα μετέχουν στην ίδια με αυτούς φύση.

Αλλά ο Θεός δεν ενεργεί έτσι, αλλά τι κάνει; Ο Ίδιος τον καλεί αυτοπροσώπως: Και κάλεσε, λέει, Κύριος ο Θεός τον Αδάμ και του είπε: Αδάμ, πού είσαι; Δες πόση δύναμη κρύβεται σε αυτήν τη σύντομη φράση. Διότι και μόνο το γεγονός ότι τον κάλεσε αποτελεί δείγμα πολλής και άφατης φιλανθρωπίας, και το να δώσει αφορμή, μέσω της ερωτήσεως, σε αυτόν που αισθανόταν βαθιά ντροπή και δεν τολμούσε ούτε το στόμα του να ανοίξει ούτε τη γλώσσα του να κινήσει, αποτελεί δείγμα μεγάλης αγαθότητας. Το να του λέει μάλιστα, «Πού είσαι;», εμπεριέχει πολλή ισχύ μαζί με τη φιλανθρωπία.

Διότι σχεδόν του αφήνει να εννοηθεί μέσω αυτού, λέγοντάς του: Τι συνέβη; Αλλού σε άφησα και αλλού τώρα σε βρίσκω· ενώ σε άφησα ενδεδυμένο με άλλη δόξα, τώρα σε βρήκα στη γυμνότητα. Πού είσαι; Από πού σου συνέβη αυτό; Ποιος σε οδήγησε σε τόσο μεγάλη μεταβολή; Ποιος ληστής και διαρρήκτης, αφού σου αφαίρεσε τόσο ξαφνικά όλη την περιουσία του πλούτου σου, σε περιέστησε σε τέτοια φτώχεια; Από πού σου δημιουργήθηκε η αίσθηση της γυμνότητας;

Και επειδή, ως Θεός που γνωρίζει τα απόκρυφα, γνώριζε ότι αυτό ήταν που υπηρέτησε την επιβουλή του διαβόλου και τον φθόνο που εκείνος επέδειξε προς τον άνθρωπο, για να γνωρίσεις την αγαθότητά Του, δες πώς, ενώ γνώριζε τα πάντα, στην περίπτωση εκείνων στον μεν έλεγε: «Πού είσαι; Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός;», στη δε έλεγε: «Τι είναι αυτό που έκανες;», ενώ απέναντι σε τούτο το πονηρό θηρίο δεν κάνει τίποτα τέτοιο, αλλά τι; «Και είπε Κύριος ο Θεός στο φίδι: Επειδή έκανες αυτό». Είδες τη διαφορά; Στη μεν γυναίκα έλεγε: «Τι είναι αυτό που έκανες;», στο δε φίδι: «Επειδή έκανες αυτό».

6. Και για να το μάθεις αυτό με ακρίβεια και να δεις το ανέκφραστο μέγεθος της φιλανθρωπίας Του, παρατήρησε από όσα συμβαίνουν τώρα την υπερβολή της αγαθότητάς Του και το μέγεθος της ανεξικακίας Του. Διότι, επειδή τον είδε να έχει λυπηθεί υπέρμετρα και, τρόπον τινά, να κινδυνεύει να καταποντιστεί από τα κύματα της λύπης, δεν τον παραβλέπει, αλλά τη φιλανθρωπία που επέδειξε προς τον πατέρα του, δίνοντάς του αφορμές για απολογία και ανοίγοντάς του τη θύρα της παρρησίας λέγοντας το «Πού είσαι;» μετά από εκείνο το βαρύ παράπτωμα, την ίδια ακριβώς επιδεικνύει και τώρα προς αυτόν που φάνηκε τόσο αγνώμων. Και σαν να επρόκειτο αυτός να κατακρημνιστεί, του απλώνει το χέρι, και επιθυμώντας να του δώσει την ευκαιρία να διορθώσει το σφάλμα του, του λέει: «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί σκυθρώπασε το πρόσωπό σου; Μήπως, εάν προσέφερες μεν ορθά, αλλά δεν διαχώρισες ορθά, δεν αμάρτησες;»

β΄. Αλλά ας δούμε πάλι, ακόμη και μετά από αυτή την ανόσια πράξη, και μετά τη διάπραξη αυτού του τολμήματος που στερείται κάθε συγχώρησης, πόση συγκατάβαση και φιλανθρωπία επιδεικνύει ο Θεός των πάντων. «Και είπε ο Θεός προς τον Κάιν». Αυτό και μόνο πόση αγαθότητα φανερώνει, το να αξιώσει δηλαδή απάντησης εκείνον που διέπραξε τέτοια έργα; Διότι, αν εμείς πολλές φορές αποστρεφόμαστε τους συνανθρώπους μας, όταν τους δούμε να διαπράττουν ένα τέτοιο τόλμημα, πολύ περισσότερο πρέπει να εκπληττόμαστε με τον αγαθό Θεό που επιδεικνύει τόση ανεξικακία, και μάλιστα πολύ εύλογα. Επειδή είναι ιατρός και πατέρας φιλόστοργος· και ως ιατρός βέβαια κάνει και μετέρχεται τα πάντα, ώστε να επαναφέρει στην υγεία αυτούς που πάσχουν από βαριές αρρώστιες· ενώ ως πατέρας φιλόστοργος θέλει, μέσω της πατρικής στοργής, να οδηγήσει ξανά στην προηγούμενη ευημερία εκείνους που εξαιτίας της ραθυμίας τους πρόδωσαν την ίδια τους την ευγένεια. Επειδή, λοιπόν, είναι πολύ μεγάλο το μέγεθος της αγαθότητάς Του, επιθυμεί να επιδείξει την πολλή Του φιλανθρωπία ακόμη και προς εκείνον που τόλμησε τέτοιες πράξεις. Λέει, δηλαδή, προς αυτόν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;». Πολλή και άπειρη είναι η ανεξικακία του Θεού. Διότι δεν ρωτούσε επειδή αγνοούσε, αλλά έπραττε ό,τι ακριβώς είχε κάνει και στην περίπτωση του πατέρα του· διότι τίποτε δεν μας εμποδίζει να επαναλάβουμε το ίδιο. Όπως, δηλαδή, βλέποντας εκείνον να κρύβεται λόγω της ντροπής για τη γυμνότητά του, τον ρωτούσε: «Πού είσαι;»

Διότι, εάν η αμαρτία προσλάβει την αναισχυντία και την αγνωμοσύνη, ποτέ δεν πρόκειται να σταματήσει. Πώς άλλωστε θα μπορέσει ένας τέτοιος άνθρωπος να προφυλαχθεί ώστε να μην περιπέσει και πάλι στα ίδια, εφόσον δεν έχει αναγνωρίσει προηγουμένως ότι αμάρτησε; Ας μην αρνούμαστε, λοιπόν, παρακαλώ, ούτε να φερόμαστε με αναισχυντία, για να μην υποστούμε την τιμωρία έστω και παρά τη θέλησή μας. Άκουσε ο Κάιν από τον Θεό: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Και εκείνος απαντά: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Είδες πώς αυτή η στάση έκανε την αμαρτία χειρότερη; Ο πατέρας του, όμως, δεν έπραξε έτσι, αλλά τι έκανε; Όταν άκουσε: «Αδάμ, πού είσαι;», είπε: «Άκουσα τη φωνή Σου και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Είναι μεγάλο αγαθό να αναγνωρίζουμε τα αμαρτήματά μας και να τα θυμόμαστε διαρκώς· τίποτε δεν θεραπεύει το σφάλμα τόσο, όσο η συνεχής μνήμη του· τίποτε δεν κάνει τον άνθρωπο τόσο διστακτικό απέναντι στην κακία. Γνωρίζω ότι η συνείδηση αντιδρά και δεν ανέχεται να μαστιγώνεται από τη μνήμη των κακών πράξεων· εσύ όμως πίεσε την ψυχή σου και βάλε της χαλινάρι· διότι, όπως ακριβώς ένα απειθές άλογο, έτσι και εκείνη δυσανασχετεί και δεν θέλει να πείσει τον εαυτό της ότι αμάρτησε. Και όλο αυτό είναι έργο σατανικό. Αλλά εμείς ας την πείσουμε ότι αμάρτησε, προκειμένου να μετανοήσει, και, αφού μετανοήσει, να απαλλαγεί από τις κολάσεις. Πώς αξιώνεις να τύχεις συγχωρήσεως, πες μου, για τα αμαρτήματά σου, όταν δεν τα έχεις ακόμη ομολογήσει;

βʹ. Και γιατί λέω ότι ο Υιός το έπραξε αυτό, από τη στιγμή που και ο Πατέρας, ο οποίος δεν προσέλαβε σάρκα, πράττει ακριβώς το ίδιο. Διότι και ο ίδιος ανέχθηκε να λεχθούν για εκείνον πολλά ταπεινά προς χάριν της σωτηρίας των ακροατών. Διότι το «Αδάμ, πού είσαι;» και το «Για να διαπιστώσω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους»· και το «Τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό»· και το «Εάν άραγε ακούσουν»· και το «Εάν άραγε κατανοήσουν»· και το «Ποιος θα δώσει στην καρδιά αυτού του λαού να είναι έτσι;»· και το να λέγεται «Δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε»· και πολλά άλλα τέτοια εάν κανείς σταχυολογούσε από την Παλαιά Διαθήκη, θα τα έβρισκε να είναι ανάξια της αξίας του Θεού. Και στην περίπτωση του Αχαάβ έχει επίσης ειπωθεί: «Ποιος θα μου εξαπατήσει τον Αχαάβ;». Το να προβάλλει επίσης διαρκώς τον εαυτό του συγκριτικά προς τους ελληνικούς θεούς, όλα αυτά είναι μεν ανάξια του Θεού· από άλλη άποψη όμως, καθίστανται άξια.

Γι' αυτό, λοιπόν, πρώτα λέει το εξής: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος, τον οποίο ο κύριός του θα καταστήσει υπεύθυνο στην οικία του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό; Μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο, όταν έλθει ο Κύριος, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του». Μήπως και αυτό το λέει επειδή έχει άγνοια; Πες μου. Διότι αν, επειδή είπε: «Ούτε ο Υιός γνωρίζει», ισχυρίζεσαι ότι έχει άγνοια, τώρα που είπε: «Ποιος άραγε», τι θα μπορούσες να πεις; Ή μήπως θα πεις ότι αγνοεί και αυτό; Μη γένοιτο. Διότι ούτε κάποιος από τους παράφρονες δεν θα το έλεγε αυτό· αν και στη μία περίπτωση θα μπορούσε να υπάρχει κάποια δικαιολογία για να το πει κανείς, εδώ όμως δεν υπάρχει ούτε καν αυτό. Και τι γίνεται όταν λέει ρωτώντας: «Πέτρε, με αγαπάς;», ούτε αυτό το γνώριζε; Ή όταν λέει: «Πού τον έχετε βάλει;». Αλλά και ο Πατέρας θα βρεθεί να προφέρει τέτοια λόγια. Διότι και ο ίδιος λέει: «Αδάμ, πού είσαι;» και «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε ενώπιόν μου. Θα κατέβω, λοιπόν, να δω, αν οι πράξεις τους ανταποκρίνονται στην κραυγή τους που φτάνει σε μένα· και αν όχι, για να το μάθω». Και αλλού λέει: «Ίσως άραγε να ακούσουν, ίσως άραγε να κατανοήσουν». Και στο Ευαγγέλιο λέει: «Ίσως θα σεβαστούν τον υιό μου»· τα οποία ήταν όλα λόγια άγνοιας.

Αγνοούσε, λες, ο Χριστός, ω Ιουδαίε, επειδή είπε: «Πού τον θέσατε;»; Επομένως και ο Πατέρας αγνοούσε μέσα στον παράδεισο πού είχε κρυφτεί ο Αδάμ· διότι περιφερόταν στον παράδεισο σαν να τον αναζητά, λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;», αντί του: «Πού κρύφτηκες;». Γιατί δεν ανέφερε προηγουμένως τον τόπο, από τον οποίο με παρρησία συνομιλούσε ο Αδάμ με τον Θεό; «Αδάμ, πού είσαι;». Και εκείνος τι απάντησε;

Διότι τίποτα δεν ανατρέπει τόσο πολύ τη ζωή των ανθρώπων, όσο το να πιστεύει κανείς γρήγορα στους λογισμούς. Αυτό έλεγε προφητεύοντας και ο προφήτης Δαβίδ: «Αυτόν που κακολογούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα». Είδες πώς δεν υπήρχε άγνοια στον Σωτήρα όταν είπε, «Πού τον έχετε βάλει;», όπως ακριβώς δεν υπήρχε ούτε στον Πατέρα όταν είπε στον Αδάμ, «Πού είσαι;», ή στον Κάιν, «Πού είναι ο αδελφός σου ο Άβελ;», ή στο «Θα κατέβω να δω αν ενεργούν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται προς εμένα· και αν όχι, για να το μάθω»; Επομένως, είναι πλέον ώρα να παραταχθούμε απέναντι σε εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Χριστός προσευχήθηκε από αδυναμία για να αναστήσει τον Λάζαρο. Σας παρακαλώ λοιπόν, αγαπητοί, να προσέξετε με κάθε ακρίβεια. Πέθανε λοιπόν ο Λάζαρος, και ο Ιησούς δεν βρισκόταν σε εκείνους τους τόπους, αλλά στη Γαλιλαία, και έλεγε στους μαθητές του: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνοι όμως, νομίζοντας ότι μιλάει για τον φυσικό ύπνο, του λένε: «Κύριε, αν έχει κοιμηθεί, θα γίνει καλά». Τότε ο Ιησούς τους λέει ξεκάθαρα: «Ο Λάζαρος πέθανε». Έρχεται λοιπόν ο Σωτήρας στα Ιεροσόλυμα, στον τόπο όπου βρισκόταν ο Λάζαρος, και τον συναντά η αδελφή του Λαζάρου, και του λέει: «Κύριε, αν ήσουν εδώ, δεν θα είχε πεθάνει ο αδελφός μου». «Αν ήσουν εδώ». Ασθενείς, ω γυναίκα.

Και τι να πω για αγγέλους, αρχαγγέλους, θρόνους, τα Χερουβίμ, τα Σεραφείμ, τις Αρχές, τις Εξουσίες, τις τάξεις, τους χρόνους, τα έτη, τους μήνες, τις εβδομάδες, τις ημέρες, τις ώρες, τις νύχτες, το φως, το σκοτάδι, και τις ουσίες των πραγμάτων; Έχοντας δε δημιουργήσει τελευταίο τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, τον τοποθέτησε στον παράδεισο. Όταν όμως είδε το ανθρώπινο γένος να νικιέται από την κακία του διαβόλου, θέλησε να ενδυθεί τη δική μας απαρχή και να την προσηλώσει στο ξύλο, ώστε, όπως ακριβώς μέσω του ξύλου προήλθε η παράβαση, έτσι πάλι μέσω του ξύλου να επέλθει η σωτηρία. Επειδή λοιπόν ο διάβολος φθόνησε που ο ίδιος είχε γκρεμιστεί από τον ουρανό, ενώ ο Αδάμ βρισκόταν στον παράδεισο, ενέργησε εναντίον του χρησιμοποιώντας το φίδι σαν όπλο· και έτσι συνομίλησε μαζί τους ενώ βρίσκονταν στον παράδεισο· διότι, όντας ασώματος, δεν μπορούσε να συνομιλήσει με σωματικά όντα. Και λέει στην Εύα: «Καλό είναι αυτό το ξύλο και ωραίο για βρώση· και την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας τα πάντα». Αφού λοιπόν έπεισε την Εύα, την εξαπάτησε· έπειτα εκείνη έπεισε και τον άνδρα της, και έφαγαν από το ξύλο. Όταν δε έφαγαν, φάνηκαν γυμνοί· και λέει ο Θεός στον Αδάμ: «Πού είσαι;». Όταν ακούσεις, «Πού είσαι;», μην το θεωρήσεις ως άγνοια.

…στον Θεό· έλεγε δε: «Πού είσαι;», επειδή τους έλεγε ο διάβολος ότι «Την ημέρα που θα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί»· και επειδή εκείνοι υπέθεταν ότι επρόκειτο να γίνουν σαν θεοί, για αυτό τον λόγο του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;», που σημαίνει: επειδή έφαγες και παρέμεινες άνθρωπος· δεν σε πρόσταξα να μη φας από αυτό το δέντρο; Εσύ όμως έφαγες, και παρέβης την εντολή· αυτό σημαίνει το «Πού είσαι;». Ήταν δε περιτυλιγμένοι με φύλλα συκής, σκεπάζοντας τη μορφή της αμαρτίας. Και τι λέει ο Αδάμ; «Άκουσα τη φωνή σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και κρύφτηκα». Και του λέει (ο Θεός): «Τι είναι αυτό που έκανες;» Και εκείνος λέει προς τον Θεό: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες, αυτή με απάτησε». Έπειτα προς την Εύα (λέει): «Ποιος (απάτησε) εσένα;» Και τι λέει εκείνη; «Ο όφις με απάτησε». «Ω Εύα, έστω, εγώ σε έδωσα στον άνδρα σου, μήπως σε έδωσα και στον όφι;» Αυτά δε τα προφασίζονταν, θέλοντας να απαλλάξουν τους εαυτούς τους από την τιμωρία. Και λέει ο Θεός προς τον Αδάμ: «Επικατάρατη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου, αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστήσει· με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου».

Ότι το πάθος της λύπης είναι χρήσιμο μόνο για την αναίρεση της αμαρτίας· και στο χωρίο: «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην»· και ότι η δημιουργία του κόσμου αποτελεί αφορμή για τη μέγιστη παρηγοριά· όπου γίνεται λόγος και για το: «Αδάμ, πού ει;» καθώς και για το να μην ορκιζόμαστε. Ομιλία Ζ΄. Α΄. Πολλά και για πολλά θέματα σας μίλησα χθες προς την αγάπη σας, από τα οποία όμως, αν δεν σας είναι δυνατόν να τα συγκρατήσετε όλα, εκείνο που σας παρακαλώ περισσότερο από όλα να θυμάστε, είναι ότι τη λύπη ο Θεός δεν την έβαλε μέσα μας για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για την αμαρτία, και αυτό το φανέρωσε μέσα από την ίδια την πείρα των πραγμάτων. Διότι, όταν πονάμε και αποθαρρυνόμαστε για την απώλεια χρημάτων, για ασθένεια, για θάνατο και για τα άλλα δεινά που μας συμβαίνουν, όχι μόνο δεν αποκομίζουμε καμία παρηγοριά από τη λύπη, αλλά και επιδεινώνουμε τα δεινά. Αν όμως πονέσουμε και λυπηθούμε για τα αμαρτήματά μας, μειώνουμε τον όγκο της αμαρτίας, και την κάνουμε από μεγάλη, μικρή, ενώ πολλές φορές μάλιστα την εξαλείφουμε και εντελώς. Αυτό λοιπόν να μου θυμάστε συνεχώς, ώστε να πονάτε μόνο για την αμαρτία και για τίποτε άλλο· και μαζί με αυτό, να θυμάστε επίσης ότι η αμαρτία, η οποία έφερε στη ζωή μας τον θάνατο και τη λύπη, αναιρείται πάλι μέσω και των δύο αυτών. Πράγμα που, άλλωστε, το αποδείξαμε με μεγαλύτερη σαφήνεια τις προάλλες.

Διότι αυτά και περισσότερα από αυτά ήταν επόμενο να πει εκείνος που είχε υβρισθεί· αλλά ο Θεός δεν ενήργησε έτσι, απεναντίας έκανε το εντελώς αντίθετο. Διότι από την πρώτη κιόλας φωνή αμέσως τον σήκωσε ενώ ήταν πεσμένος, και, ενώ φοβόταν και έτρεμε, τον έκανε να αναθαρρήσει, αφού Εκείνος τον κάλεσε πρώτος· μάλλον δε, όχι μόνο με το να τον καλέσει πρώτος, αλλά και με το να τον προσφωνήσει με το όνομά του και να πει: «Αδάμ, πού είσαι;», έδειξε τη στοργή Του και τη μεγάλη Του μέριμνα για αυτόν.

Δ΄. Αλλά ο Θεός, θέλοντας και σε αυτό να δείξει ότι η αμαρτία δεν έσβησε τη στοργή Του, ούτε η παρακοή αναίρεσε την εύνοιά Του προς αυτόν, αλλά ότι ακόμη προνοεί και φροντίζει εκείνον που έχει περιπέσει, λέει: «Αδάμ, πού είσαι;». Όχι επειδή αγνοούσε πού βρισκόταν, αλλά επειδή σε αυτούς που έχουν αμαρτήσει το στόμα είναι ραμμένο, καθώς η αμαρτία αποτρέπει τη γλώσσα και η συνείδηση την κατακρατεί, και μένουν οι άνθρωποι αυτοί άφωνοι, κατεχόμενοι από τη σιωπή σαν από κάποιον δεσμό.

Θέλοντας ο Θεός να τον καλέσει στο θάρρος του διαλόγου, και να του δώσει αυτοπεποίθηση, και να τον ωθήσει να απολογηθεί για όσα αμάρτησε, ώστε να απολαύσει κάποια συγγνώμη, τον κάλεσε πρώτος ο ίδιος, μειώνοντας το μεγάλο βάρος της αγωνίας του με αυτήν την προσφώνηση, και αποδιώχνοντας τον φόβο, και ανοίγοντάς του το στόμα μέσω αυτής της κλήσης. Γι' αυτό και έλεγε: «Αδάμ, πού είσαι;» Αλλού σε άφησα, λέει, και αλλού σε βρίσκω τώρα· σε άφησα μέσα σε παρρησία και δόξα, και σε βρίσκω τώρα μέσα σε ατιμία και σιωπή. Και πρόσεξε την πρόνοια του Θεού· δεν κάλεσε την Εύα, δεν κάλεσε τον όφι, αλλά αυτόν που είχε αμαρτήσει πιο ελαφρά από όλους, αυτόν εισάγει πρώτο στο δικαστήριο, ώστε, αρχίζοντας από εκείνον που είχε τη δυνατότητα να τύχει κάποιας συγγνώμης, να εκφέρει πιο επιεική την απόφαση και προς εκείνην που είχε διαπράξει τα μεγάλα αμαρτήματα. Και ενώ οι δικαστές δεν καταδέχονται να ανακρίνουν οι ίδιοι τους συνδούλους τους και όσους μετέχουν στην ίδια με αυτούς φύση, αλλά παρεμβάλλοντας ως μεσάζοντα κάποιον από τους υπηρέτες τους, του αναθέτουν να διαβιβάζει τις δικές τους ερωτήσεις προς τον κατάδικο, και μέσω αυτού λένε και ακούνε όσα επιθυμούν, όταν ανακρίνουν όσους έχουν σφάλει· ο Θεός, αντίθετα, δεν χρειάστηκε κάποιον μεσίτη προς τον άνθρωπο, αλλά ο ίδιος αυτοπροσώπως δικάζει και παρηγορεί. Και δεν είναι μόνο αυτό το θαυμαστό, αλλά και το ότι διορθώνει τα παραπτώματα.

Προαναγγέλλεις τον θάνατο στους μαθητές σου, και δεν γνωρίζεις τον τόπο; Το γνώριζε, αλλά το έλεγε εξαιτίας των Ιουδαίων, επειδή ήταν αγνώμονες· ώστε το να πει: «Πού τον έχετε βάλει;» δεν ήταν εκδήλωση άγνοιας. Επειδή και στον παράδεισο έλεγε στον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;». Άραγε λοιπόν δεν γνώριζε πού βρισκόταν; Αλλά επειδή τους έλεγε ο διάβολος ότι: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο αυτό, θα γίνετε σαν θεοί», εκείνοι υπέθεσαν ότι πρόκειται να γίνουν θεοί. Και γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;», αφού έφαγες, πάλι άνθρωπος παρέμεινες· γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;». Έτσι έπραξε και στην περίπτωση του Λαζάρου. Όταν πλησίασε στο μνήμα, λέει στους Ιουδαίους: «Σηκώστε τον λίθο από το μνήμα»· και τον σήκωσαν. Του λέει η αδελφή του Λαζάρου: «Κύριε, ήδη όζει· διότι είναι τετραήμερος».

Και πώς να μην είναι τα λόγια αυτά δείγμα έσχατης παραφροσύνης; Διότι, εάν ο διάβολος τον πλησίαζε και τον συμβούλευε να αποστατήσει από τον Θεό χωρίς εκείνος να έχει λάβει προηγουμένως την εντολή, θα τον είχε πείσει πολύ εύκολα. Επειδή εκείνος που, μετά την παροχή του προστάγματος, περιφρόνησε αυτόν που του το έδωσε, αν δεν είχε ακούσει απολύτως τίποτα από εκείνον, γρήγορα θα αγνοούσε ότι βρίσκεται υπό την εξουσία κάποιου κυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός, προλαμβάνοντας μέσα από αυτά που προσέταξε, του δίδαξε ότι έχει και Κύριο, και ότι πρέπει να τον υπακούει σε όλα. «Και τι περισσότερο προέκυψε από αυτό;» θα πει κάποιος. Καταρχάς, ακόμη και αν δεν είχε προκύψει τίποτα, αυτό δεν θα οφειλόταν στον Θεό που τον δίδαξε, αλλά σε εκείνον που δεν αποδέχθηκε αυτή την άριστη διαπαιδαγώγηση. Τώρα όμως, ακόμη και μετά την παράβαση, η δοθείσα εντολή δεν αποδείχθηκε καθόλου ανώφελη. Διότι, και το να κρυφτούν, και το να ομολογήσουν την αμαρτία τους, και το να σπεύσει ο μεν άνδρας να μεταθέσει την αιτία των όσων συνέβησαν στη γυναίκα, και εκείνη στο φίδι, είναι πράξεις ανθρώπων που φοβούνται, που τρέμουν και που έχουν αναγνωρίσει το κύρος του Θεού. Το πόσο μεγάλο κέρδος ήταν, λοιπόν, να μεταστραφούν από εκείνη τη σατανική προσδοκία σε έναν τόσο μεγάλο φόβο, κανείς δεν το αγνοεί. Διότι εκείνος που φαντάστηκε ότι θα φτάσει στην ισοθεΐα, τώρα ταπεινωνόταν και συστελλόταν τόσο πολύ, ώστε να τρέμει μπροστά στην τιμωρία και την κόλαση, και να ομολογεί τη δική του αμαρτία.

Όπως ακριβώς ούτε ο Θεός ρωτούσε από άγνοια τον Αδάμ πού είναι, ούτε τον Κάιν πού είναι ο Άβελ, αλλά για να ελέγξει τον καθένα για το τι λογής είναι, και για να φτάσει σε εμάς η γνώση όλων μέσω της καταγραφής τους· έτσι και εδώ μιλούσε, όχι από δική του άγνοια, αλλά εξαιτίας της άγνοιας εκείνων που νόμιζαν ότι αυτός δεν είναι ο Χριστός, αλλά πίστευαν ότι θα τον θανατώσουν και ότι θα παραμείνει στον Άδη ως κοινός άνθρωπος.

Διότι είναι ολοφάνερο ότι, όντας απαθείς και έχοντας εξαπατηθεί λόγω μεγάλης αφελότητας από πονηρή συμβουλή, γυμνώθηκαν, και συγκλονισμένοι από μεγάλο φόβο κρύβονται στο δέντρο από το οποίο έφαγαν, ίσως προσδοκώντας από αυτό κάποια προστασία. Έπειτα αντιλαμβάνονται ότι ο Θεός έρχεται στον παράδεισο αναζητώντας τους και ακούνε τον ήχο των βημάτων του Θεού, από όπου βγαίνει και φωνή που κράζει φιλάνθρωπα: «Αδάμ, πού είσαι;» Δηλαδή, εσύ βλέπεις πού βρίσκεσαι, και από ποιο ύψος σε ποιο χάσμα έχεις πέσει; «Διότι εγώ είδα και βλέπω πού είσαι και πού κρύβεσαι, και έρχομαι απερίγραπτα προς εσένα φωνάζοντας: Αδάμ, πού είσαι;» Εκείνος δε απαντά: «Άκουσα τη φωνή σου», λέει, «καθώς περπατούσες στον παράδεισο και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Και (ο Θεός) απαντά: «Ποιος σου ανήγγειλε», λέει, «ότι είσαι γυμνός, παρά το ότι έφαγες από το δέντρο από το οποίο και μόνο σε διέταξα να μην φας;» Διότι, λέει, σου χάρισα την τρυφηλή απόλαυση ολόκληρου του παραδείσου, και σε απέκλεισα μόνο από ένα δέντρο, για να γνωρίζεις ότι κυβερνάσαι από εμένα τον πλάστη σου, έστω κι αν εξουσιάζεις όλη τη γη, και δες πώς δεν άφησες άθικτο ούτε αυτό το δέντρο. Αυτός λοιπόν ομολογεί μεν ότι έφαγε, κατηγορεί όμως τη γυναίκα που του έφερε τον καρπό.

Διότι, ενώ αυτός κρυβόταν στο μέσο του παραδείσου και άκουγε το «Αδάμ, πού είσαι;» και «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, εάν δεν έφαγες από το δέντρο, από το οποίο σε πρόσταξα, μόνο από αυτό, να μην φας;», εκείνος αποκρίθηκε: «Η γυναίκα, την οποία μου έδωσες να είναι μαζί μου, αυτή μου έδωσε από το δέντρο, και έφαγα». Δεν έγινα εγώ, λέει, αίτιος αυτής της παραβάσεως, αλλά η γυναίκα αυτή, η οποία μου πρόσφερε τον καρπό, ίσως μάλιστα και εσύ ο ίδιος, ο οποίος την έδωσες να είναι μαζί μου. Εάν εσύ δεν μου την είχες δώσει, αυτή δεν θα μου πρόσφερε τον καρπό. Και εάν αυτή δεν μου τον πρόσφερε, δεν θα έτρωγα. Και εάν δεν έτρωγα, δεν θα γυμνωνόμουν. Και εάν δεν γυμνωνόμουν, δεν θα ντρεπόμουν. Και εάν δεν ντρεπόμουν, δεν θα κρυβόμουν ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου.