Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 3:9

Προς τον οποίο ο δικαστής, κρίνοντας δίκαια, αποφάνθηκε: Εάν λοιπόν, λέει, αγωνίζεσαι να αποδείξεις εκείνον υπεύθυνο μόνο και μόνο επειδή σου έδωσε το ξίφος, πώς εσύ, που διέπραξες τον φόνο, νομίζεις ότι θα σταθείς ενώπιον του κριτή ανεύθυνος; Βλέπεις τι είδους καταδίκη δέχεται αυτός που αμαρτάνει και κατηγορεί άλλους; Είναι καλό, λοιπόν, να προσέχουμε τους εαυτούς μας ώστε να μην αμαρτάνουμε καθόλου· εάν όμως τυχόν συμβεί και αυτό, είναι καλό να μην «προφασιζόμαστε δικαιολογίες για τις αμαρτίες μας», δηλαδή να μην κατηγορούμε άλλο πρόσωπο, αλλά μάλλον να κατηγορούμε τους εαυτούς μας για κάθε αμάρτημα και να κατακρίνουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας και να κάνουμε ολόψυχα την εξαγόρευση. Διότι, εάν ο προπάτορας είχε χρησιμοποιήσει αυτό το φάρμακο, θα είχε οπωσδήποτε τύχει της θείας συγχώρεσης λόγω του άμετρου ελέους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο αντιλήφθηκε τον Θεό να περπατά στον παράδεισο το δειλινό, σαν να πλησίαζε τάχα τοπικά Εκείνος που τα πληροί όλα παντού και να τον αναζητά μέσα στον παράδεισο, σαν να αγνοούσε τάχα πού κρύβεται, και να τον αναζητά και να του φωνάζει λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» Διότι γνωρίζω και τον τόπο, πού βρίσκεσαι και πού κρύβεσαι, γνωρίζω τον τρόπο, γνωρίζω την πτώση στην οποία έχεις περιπέσει και ήρθα προς εσένα απερίγραπτα και σου φωνάζω «Αδάμ, πού είσαι;», για να έρθεις και εσύ σε εμένα, όπως και εγώ ήρθα σε εσένα, και να αποκαλύψεις μέσω της μετάνοιας και της εξαγόρευσης την πτώση στην οποία έπεσες. «Αδάμ, πού είσαι;»

Διότι εγώ γνώριζα και βλέπω πού βρίσκεσαι· και αναλογίσου από ποιο ύψος πού κατέπεσες και πού βρίσκεσαι· δες πού βρίσκεσαι και, αφού βγεις αμέσως με αισχύνη, προσπέσε και μέσω της αισχύνης απόβαλε την αισχύνη. Πες εσύ πρώτος την αμαρτία σου, για να δικαιωθείς· πες την και μην ντραπείς· πες την, για να μην ελεγχθείς· πες την, για να μην δικαστείς· πες την, για να μην κολαστείς. «Αδάμ, πού είσαι;» «Άκουσα τη φωνή σου», λέει, «καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Γιατί λοιπόν ομολογείς πρώτα τον φόβο και τη γύμνια;

Και αυτός, λοιπόν, ο τρόπος της δολιότητας είναι γι' αυτόν τόσο αρχαίος και συνηθισμένος. Διότι, αφού δελέασε τον Αδάμ, εκείνον τον πρώτο άνθρωπο, με την ελπίδα της θεώσεως, τον κατέστησε έτσι παραβάτη της εντολής, έκπτωτο από τον Θεό και εξόριστο από τον παράδεισο, με αποτέλεσμα ταυτόχρονα να διαψευστεί στην ελπίδα του και να απογυμνωθεί από τα αγαθά που είχε στα χέρια του.

Αλλά αν το «Πού τον βάλατε;» έπεισε τους απαίδευτους να κατηγορήσουν τον Χριστό για άγνοια, πώς δεν θα επιρρίψουν την ίδια άγνοια και στον Πατέρα, όταν ρωτάει και λέει προς τον Αδάμ: «Πού είσαι;» και προς τον αδελφοκτόνο: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» και: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες· θα κατεβώ, λοιπόν, να δω αν ολοκληρώνουν τα έργα τους σύμφωνα με την κραυγή τους· και αν όχι, για να το μάθω». Ρωτάει όμως και ο Ιησούς το δαιμόνιο: «Ποιο είναι το όνομά σου;» Και εκείνο αποκρίνεται: «Λεγεώνα είναι το όνομά μου, διότι είμαστε πολλοί». Αλλά και στους τυφλούς λέει: «Τι θέλετε να σας κάνω;» Και πώς δεν είναι φανερό ότι αυτά δεν προέρχονταν από άγνοια, αλλά από τη μία ρωτάει, θέλοντας να υποδείξει στους μαθητές από το ίδιο το δαιμόνιο το πλήθος εκείνων που κατοικούσαν μέσα, ώστε να μάθουν ότι ήδη έχει κατανικήσει και τους πολλούς, ενσταλάζοντας τους πίστη και θάρρος για να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού. Τους τυφλούς πάλι τους ρωτάει, οικονομώντας τα πράγματα έτσι ώστε το αίτημα να προέλθει από τους ίδιους· διότι όσο περισσότερο λαμβάνουμε την ωφέλεια ζητώντας την, τόσο βαθύτερα δεχόμαστε την αίσθηση της ευεργεσίας.

Εκείνη δε, που με ανυπάκουο χέρι έγραφε τον νόμο της αποστασίας, τρυγούσε καρπό που φάνταζε ωραίος λόγω της παράβασης και που ωρίμαζε με την ακμή του θανάτου. Επειδή η Εύα γεύτηκε επιπόλαια τον καρπό του δέντρου, αυτός, επιθυμώντας τον δικό της όλεθρο, είχε άπεπτη τη βρώση της κακίας, και, τρεφόμενος με τον λιμό αυτής που έλιωνε και ντυμένος τη δική της γύμνια, θεωρούσε τα φύλλα της συκιάς ως βασιλική πορφύρα. Είδε από ψηλά την αδικία ο Θεός και δεν άντεξε να την παραβλέψει, θεωρώντας την ύβρη κατά του πρώτου πλάσματος ως προσβολή κατά του Εαυτού Του. Και κατέρχεται για να δικάσει, αν και οι ένοχοι δεν είχαν το θάρρος να προσέλθουν στη δίκη, γινόμενοι φυγάδες και προσθέτοντας στα προηγούμενα και άλλο σφάλμα. Νόμιζαν ότι η επίσκεψη του Θεού ήταν τοπικά περιορισμένη. «Αδάμ, πού είσαι;» η φωνή δεν είναι κάποιου που οργίζεται, αλλά κάποιου που ελεεί· η κλήση δεν είναι κάποιου που αποστρέφεται, αλλά κάποιου που ελεεί. Βλέπω αλλοιωμένο το σχήμα της βασιλείας, αλλαγμένη την τάξη της αξίας. «Πού είσαι; — Άκουσα τη φωνή Σου καθώς περπατούσες, και κρύφτηκα. Μου ήταν αρκετή για να δειλιάσω η φωνή των ποδιών»· διότι σε έναν τέτοιον δικαστή όλα τα μέλη έχουν φωνή, όταν έχει απέναντί του έναν τέτοιον ένοχο. Δεν έχω παρρησία φωνής. Δέξου τον φόβο, ο οποίος και επιβεβαιώνει το σφάλμα μου και γίνεται συνήγορος της δικής Σου δίκαιης κρίσης.

Εκείνος που γεύτηκε τον θάνατο ενθρονίζεται στους ουρανούς εκ νεκρών, ώστε η ανθρώπινη φύση, ατενίζοντας από κάτω προς αυτόν που βρίσκεται στους ουρανούς, να μην αμφιβάλλει καθόλου για την αθανασία, βλέποντας αυτόν που προήλθε από αυτήν να βασιλεύει αιώνια στους ουρανούς. «Ποιος θα λαλήσει τις δυναστείες του Κυρίου;» Συμβασιλεύει με τη θεότητα η φύση, η οποία προηγουμένως στον παράδεισο δεν άντεχε ούτε να ακούσει τη θεϊκή φωνή, αλλά δραπέτευε και κρυβόταν από τον φόβο. Ω της αγαθότητας απέναντί μου! Δεν θυμάται την παράβαση, δεν μνησικακεί για τη συμφωνία με το φίδι, δεν υπολογίζει την αγνωμοσύνη του γένους, δεν ντράπηκε για την πτώση της φύσεως. Αλλά, ενώ αυτή βρισκόταν στα ίδια τα βάραθρα του θανάτου, στα ίδια τα άδυτα της ασέβειας, την αρπάζει με άρρητο πλούτο φιλανθρωπίας, και, αφού την ανέσυρε από τα βάθη του Άδη και ο Δημιουργός ανύψωσε το δημιούργημα μαζί με τη θεότητά Του, το εγκαθίδρυσε στους πατρικούς κόλπους. Γι' αυτό και ο Παύλος φώναζε: «Μας ανέστησε μαζί Του και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί Του στα επουράνια».

Γι' αυτό, όσοι προέρχεστε από τον Αδάμ και είστε γυμνοί, ελάτε όλοι να τον ενδυθούμε για να θερμανθούμε· διότι ήρθες και φανερώθηκες, το απρόσιτο φως, ως σκέπη για τους γυμνούς και λαμπρότητα για τους σκοτισμένους. Ο Θεός δεν περιφρόνησε εκείνον που συλήθηκε με δόλο μέσα στον παράδεισο και απώλεσε τη θεοΰφαντη στολή· διότι ήρθε προς αυτόν, καλώντας πάλι με ιερή φωνή εκείνον που παράκουσε: «Πού είσαι, Αδάμ; Στο εξής μην κρύβεσαι από εμένα· θέλω να σε βλέπω, έστω κι αν είσαι γυμνός, έστω κι αν είσαι φτωχός· μην ντρέπεσαι, διότι εγώ ομοιώθηκα με εσένα· εσύ επιθυμώντας το δεν έγινες θεός, αλλά εγώ τώρα, επειδή το θέλησα, έγινα σάρκα.»

Ο Πλάστης, λοιπόν, για τον οποίο και παρευρισκόταν, έφτασε στον τάφο του νεκρού, αφού δήθεν ρώτησε πού είχε κατατεθεί ο Λάζαρος· διότι ρώτησε κάνοντας χρήση ειρωνείας Εκείνος που με την παλάμη Του έπλασε τον άνθρωπο, λέγοντας: «Πού κείτεται ο Λάζαρος;», θέλοντας να μάθει αυτά που ήδη γνωρίζει. Όπως ακριβώς είχε πει παλαιότερα: «Πού είσαι, Αδάμ;», έτσι έλεγε: «Πού είναι ο Λάζαρος;» Εκείνος που στη Μάρθα είπε πριν από λίγο: «Θα αναστηθεί», προκαλώντας την να πει: «Εσύ είσαι η ζωή και η ανάσταση». Ύψιστε Κύριε, και εύσπλαχνε Πατέρα των ταπεινών, Εσύ που από το μνήμα, σαν από βήμα, ανέστησες κάποτε τον Λάζαρο δίνοντάς του ζωή με τη φωνή Σου, παραχώρησε σε εκείνους που αναχώρησαν πριν από εμάς να αντικρίσουν το ιλαρό Σου πρόσωπο· δώσε και σε εμάς να ζήσουμε τον παρόντα καιρό με ειρήνη, και χάρισέ μας ένα τέλος που να είναι αρεστό σε Εσένα, ώστε και όταν ζούμε και όταν πεθαίνουμε, να κυβερνιόμαστε από το θέλημά Σου.

2. Περί της παραβάσεως και της εξορίας του Αδάμ. Επομένως, ο Αδάμ πλάστηκε έχοντας μεν σώμα άφθαρτο, υλικό ωστόσο και όχι ακόμη εντελώς πνευματικό, και εγκαταστάθηκε από τον Δημιουργό Θεό ως αθάνατος βασιλιάς σε έναν άφθαρτο κόσμο, δεν εννοώ μόνο στον παράδεισο, αλλά σε όλη την οικουμένη. Επειδή όμως τους έδωσε και νόμο, δίνοντας εντολή να μη φάνε μόνο από εκείνο το δέντρο, εκείνος δείχνοντας περιφρόνηση δεν πίστεψε στον Πλάστη και Δεσπότη που του είχε πει: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», θεωρώντας πιο αξιόπιστο το δόλιο φίδι που είπε τα εξής: «Δεν θα πεθάνετε, αλλά την ημέρα που θα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό»· και έφαγε από αυτό. Αμέσως απογυμνώθηκε από την άφθαρτη στολή και δόξα και ντύθηκε τη γυμνότητα της φθοράς. Βλέποντας, λοιπόν, τον εαυτό του γυμνό, ο Αδάμ κρύφτηκε και ράβοντας φύλλα συκιάς τα περιζώθηκε, προσπαθώντας να καλύψει την ασχημονία του. Γι' αυτό, όταν ο Θεός του είπε: «Αδάμ, πού είσαι;», εκείνος απάντησε: «Άκουσα τη φωνή σου και κατανοώντας τη γύμνια μου, φοβήθηκα και κρύφτηκα». Ο δε Θεός, καλώντας τον σε μετάνοια, του λέει: «Και ποιος σου φανέρωσε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο από το οποίο και μόνο σε διέταξα να μη φας;»

Ενώ ακόμη βρισκόταν στον παράδεισο, ο Αδάμ κλήθηκε σε μετάνοια· διότι λέει ο Θεός προς αυτόν: «Αδάμ, πού είσαι;» και: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός; Μήπως έφαγες από το δέντρο, από το οποίο και μόνο σε πρόσταξα να μη φας;» Και όμως, ενώ τα άκουσε αυτά, δεν θέλησε να μετανοήσει ή να κλάψει και να ζητήσει συγχώρηση. Αλλά τι έκανε; Κατέστησε τη γυναίκα αίτια της αφροσύνης του και της αμαρτίας· γι’ αυτό και δικαίως εκβάλλεται από τον παράδεισο.

Ποιο; Άκου την Αγία Γραφή που λέει: «Και είπε ο Θεός στον Αδάμ —μετά την παράβαση, εννοώ—: "Αδάμ, πού είσαι;"». Γιατί το έλεγε αυτό ο Ποιητής των πάντων; Προφανώς, επειδή ήθελε να τον οδηγήσει σε συναίσθηση και, καλώντας τον σε μετάνοια, λέει: «Αδάμ, πού είσαι;».

Κατανόησε τον εαυτό σου, συνειδητοποίησε τη γύμνια σου! Δες ποιο ένδυμα, ποια δόξα στερήθηκες. «Αδάμ, πού είσαι;» σαν να τον παρακαλεί, τρόπον τινά, και να του λέει: «Ναι, συνετίσου, ταπεινέ, ναι, βγες από εκεί όπου είσαι κρυμμένος. Νομίζεις ότι μπορείς να κρυφτείς από εμένα;»

Πες: «Αμάρτησα!» Αλλά δεν λέει αυτό, ή μάλλον δεν το λέω εγώ αυτό ο άθλιος —διότι δικό μου είναι το πάθος!—, αλλά τι λέει; «Άκουσα τη φωνή σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο και κατάλαβα ότι είμαι γυμνός και κρύφτηκα.» Τι λέει λοιπόν ο Θεός; «Και ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο, για το οποίο μόνο σε πρόσταξα να μην φας;» Βλέπεις, αγαπητέ, τη μακροθυμία του Θεού; Διότι, όταν του είπε: «Αδάμ, πού είσαι;» και εκείνος δεν ομολόγησε αμέσως την αμαρτία, αλλά είπε: «Άκουσα τη φωνή σου, Κύριε, και κατάλαβα ότι είμαι γυμνός και κρύφτηκα», ο Θεός δεν οργίστηκε, δεν τον αποστράφηκε αμέσως, αλλά τον κρίνει άξιο και για δεύτερη απόκριση και λέει: «Ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός, αν δεν έφαγες από το δέντρο, για το οποίο μόνο σε πρόσταξα να μην φας;» Νόησέ μου το βάθος των λόγων της σοφίας του Θεού. «Τι λες, λέει, ότι ‘είμαι γυμνός’, ενώ την αμαρτία σου την κρύβεις; Μήπως νομίζεις ότι βλέπω μόνο το σώμα σου, και δεν βλέπω την καρδιά και τους διαλογισμούς σου;» Διότι ήλπιζε ο Αδάμ, έχοντας εξαπατηθεί, ότι ο Θεός δεν γνώριζε την αμαρτία του και έλεγε μέσα του κάπως έτσι: «Εάν πω ότι είμαι γυμνός, λέει, ο Θεός μη γνωρίζοντας θα πει: ‘Και γιατί είσαι γυμνός;’ Έπειτα εγώ θα μπορέσω να το αρνηθώ και να πω: ‘Δεν ξέρω’, και έτσι θα μπορέσω να διαλάθω της προσοχής του και να λάβω πάλι την πρώτη μου στολή. Ειδάλλως, τουλάχιστον να μην με εκδιώξει, τουλάχιστον να μην με εξορίσει!»

Προς το τέκνο Λουκιανό. «Αδάμ, πού είσαι;», είναι η φωνή του Θεού όχι μόνο προς τον προπάτορά μας, αλλά και προς καθέναν που έχει εκπέσει από τη θεία εντολή. Πού βρίσκεσαι λοιπόν, τέκνο και αδελφέ; Από ποια δόξα γλιστρήσαμε, περιβαλλόμενοι το κάλυμμα της αισχύνης; Πονώ για εσένα, στενάζω, κλαίω, βλέποντας στη δική σου ήττα τη δική μου πτώση. Αλίμονο, τι υπέστης, τι έπαθες; Αλλά επειδή ο Θεός είναι Θεός των μετανοούντων, σήκω, λαμβάνοντας ως πρώτο και τελευταίο φάρμακο της μετάνοιας, το να εξομολογηθείς σε όλους την ανομία σου, ώστε ο Κύριος να σου συγχωρήσει την κοινωνία με την ασέβεια.

Προηγουμένως, λοιπόν, εγώ ο ανάξιος απευθύνθηκα προς εσένα μέσω επιστολής με θρήνους, επαναλαμβάνοντας τη θεία φωνή: «Αδάμ, πού είσαι;», εξαιτίας του ότι εξέπεσες από τον υψηλό, οιονεί παραδεισιακό βίο. Τώρα όμως είναι αναγκαίο να αποτολμήσω εγώ ο ταλαίπωρος και να πω: ειρήνη σε σένα, ανάστηθι, ο Χριστός το προστάζει, ζήσε εις τον αιώνα.

Όσο ο προπάτοράς μας Αδάμ διατηρούσε σώα τα ακροατήρια της ψυχής του, εισακούοντας τις θείες φωνές, κατοικούσε μέσα στον Παράδεισο και απολάμβανε υψηλές θεωρίες και αθάνατες τροφές. Όταν όμως αποδέχθηκε τους ψιθύρους του όφεως και γεύτηκε από το ξύλο της αμαρτίας, αισθάνθηκε την αισχύνη της γυμνότητας και κρύφτηκε από τον Θεό, ο οποίος τον ρώτησε: «Πού είσαι;». «Τη φωνή σου», λέει, «άκουσα και κρύφτηκα, επειδή είμαι γυμνός». «Και ποιος σου ενστάλαξε τον φόβο, Αδάμ, ποιος σου υπέδειξε τη γυμνότητα;». Η δόλια ακρόαση και η έκπτωση από την εντολή του Θεού. Έτσι λοιπόν εξορίζεται από εκείνο τον άγιο τόπο και καταδικάζεται να υπομένει τον επώδυνο, εξαιτίας της φθοράς, τρόπο ζωής.