Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 31:41

Από τους σημερινούς ανθρώπους βέβαια κανείς δεν θα τολμούσε να το πει αυτό. Στον Παύλο όμως και μόνο, τον διδάσκαλο της οικουμένης, επιτρέπεται να τα λέει αυτά με παρρησία, και ακόμη μεγαλύτερα από αυτά. Και πού, θα ρωτήσει κάποιος, τα υπέμεινε αυτά ο Παύλος; Άκουσέ τον που λέει: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν καίγομαι;» Ω, φιλοστοργία ποιμένα! Οι πτώσεις των άλλων, λέει, αυξάνουν σε μένα τους πόνους· τα σκάνδαλα των άλλων ανάβουν μέσα μου το καμίνι της οδύνης. Αυτόν ας μιμηθούν όλοι όσοι έχουν αναλάβει την προστασία των λογικών προβάτων, και ας μη φανούν κατώτεροι από εκείνον που έδειξε τόση αγρυπνία για τη φροντίδα των άλογων ζώων, και μάλιστα για τόσο μεγάλο αριθμό ετών. Διότι εκεί, ακόμη κι αν υπάρξει κάποια αμέλεια, η βλάβη δεν είναι τίποτα· εδώ όμως, ακόμη κι αν ένα λογικό πρόβατο χαθεί ή γίνει βορά των θηρίων, μεγάλη είναι η ζημιά, τεράστια η βλάβη, ανέκφραστη η κόλαση. Εάν δηλαδή ο Δεσπότης μας δεν αρνήθηκε να χύσει το ίδιο Του το αίμα υπέρ αυτού, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιος ένας τέτοιος άνθρωπος, ο οποίος ανέχεται να παραβλέπει αυτόν που τιμήθηκε τόσο πολύ από τον Δεσπότη, και δεν πράττει ό,τι περνάει από το χέρι του για τη φροντίδα του προβάτου; Αλλά ας επανέλθουμε στη συνέχεια του λόγου μας. Αυτά τα είκοσι χρόνια, λέει, βρίσκομαι στο σπίτι σου. Σε δούλεψα δεκατέσσερα χρόνια για τις δύο κόρες σου, και έξι χρόνια για τα πρόβατά σου, και με εξαπάτησες ως προς τον μισθό μου δέκα αμνάδες.

ΝΔ΄. Προς τον πρεσβύτερο Γερόντιο. Ήδη βέβαια έχω στείλει επιστολή προς την ευλάβειά σου, νομίζοντας ότι βρίσκεσαι στη Φοινίκη, αλλά και τώρα σου γράφω τα ίδια με τα προηγούμενα, ότι δηλαδή τώρα προπάντων πρέπει να κάνουμε και να υποστούμε τα πάντα, ώστε να μην εγκαταλείψουμε έρημη την καλή σας πνευματική γεωργία, ούτε να αφήσουμε να καταστραφεί τίποτα από όσα έχουν ήδη κατορθωθεί. Διότι και οι ποιμένες, όταν δουν πολλή καταστροφή να επιτίθεται από παντού στα πρόβατα, τότε προπάντων αγρυπνούν και βρίσκονται σε εγρήγορση, και χρησιμοποιούν τη σφενδόνη, και μετέρχονται κάθε άλλη τέχνη, ώστε να απομακρύνουν κάθε βλάβη από το κοπάδι. Εάν, λοιπόν, ο Ιακώβ, στον οποίο είχαν εμπιστευθεί άλογα πρόβατα, πέρασε δεκατέσσερα χρόνια δουλεύοντας, ταλαιπωρούμενος από τη ζέστη και το κρύο και με πολλή αγρύπνια, και υπηρέτησε την πιο ταπεινή θητεία, αναλογίσου πόσα πρέπει να κάνουν και να υπομείνουν εκείνοι στους οποίους έχουν εμπιστευθεί λογικά πρόβατα, προκειμένου να μην χαθεί απολύτως κανένα από αυτά. Παρακαλώ, λοιπόν, την ευλάβειά σου, όσο μεγαλύτερος είναι ο χειμώνας και περισσότερα τα δεινά, και σφοδρά τα εμπόδια, και πολλοί αυτοί που επιβουλεύονται, τόσο περισσότερο να δραστηριοποιηθείς και ο ίδιος, και να παρακαλέσεις και άλλους να σε συνδράμουν σε αυτήν την καλή πρόνοια, και με πολλή ταχύτητα να σπεύσεις να μεταβείς εκεί. Διότι και μόνο για αυτήν την αποδημία δεν θα έχεις μικρό μισθό· και αν για την αποδημία θα ανταμειφθείς, πολύ περισσότερο αν καταπιαστείς με τα έργα και επιδείξεις μεγάλο ζήλο.

Διότι έτσι λέει: Εμφανίστηκε άγγελος που τον ενίσχυε. Αυτός που προσκυνείται από τους αγγέλους, και μπροστά στον οποίο κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, πώς ελάμβανε δύναμη από άγγελο; Δεν ελάμβανε δύναμη, αλλά δοξολογία από άγγελο που έλεγε: Δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος, Δέσποτα. Κανείς δεν γνωρίζει την ημέρα εκείνη, ή την ώρα, ούτε οι άγγελοι, ούτε ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας. Και πώς, λέγει, είναι ίσος με τον Πατέρα αυτός που δεν γνωρίζει την ημέρα εκείνη; Αυτός που τη δημιούργησε, δεν τη γνωρίζει; Και γιατί λοιπόν λέει, «Ούτε ο Υιός»; Δες όμως τη θεώρηση (την πνευματική ερμηνεία): Δύο είδη γνώσης και αντίληψης θα μπορούσε κανείς να βρει στη Γραφή, τη μία κατά πράξη και την άλλη κατά γνώση. Διότι λέγει, «Γνώρισε ο Αδάμ την Εύα, τη γυναίκα του», όχι επειδή προηγουμένως την αγνοούσε· πώς θα μπορούσε άλλωστε, αυτός που είπε: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου»; Και γνώρισε ο Αβραάμ τη Σάρρα, τη γυναίκα του, και ο Ιακώβ τη Λεία και τη Ραχήλ. Τις αγνοούσε άραγε αυτός που για χάρη τους δούλεψε δεκατέσσερα χρόνια; Τις ήξερε μεν κατά γνώση, στο τέλος όμως και κατά πράξη. Ο Πατέρας λοιπόν, ο οποίος δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει παραχωρήσει όλη την κρίση στον Υιό, γνωρίζει την ημέρα και κατά γνώση και κατά πράξη· ενώ ο Υιός, ο οποίος ήλθε για να σώσει τον κόσμο και όχι για να κρίνει, τη γνωρίζει κατά γνώση. Επειδή όμως δεν έκρινε ακόμη, αγνοεί την ημέρα, υποδηλώνοντας την κατά πράξη γνώση.

Και τον ακούς να διηγείται τις ταλαιπωρίες του από την ποιμενική ζωή και να λέει: «Εγώ αποζημίωνα από τα δικά μου όσα κλέβονταν την ημέρα και όσα κλέβονταν τη νύχτα· κατακαιγόμουν από τον καύσωνα της ημέρας και τον παγετό της νύχτας, και ο ύπνος απομακρυνόταν από τα μάτια μου. Αυτά τα υπέφερα επί είκοσι χρόνια». Αυτά τα υπέφερε εκείνος που είχε ζήσει τον άδολο βίο, εκείνος που κατοικούσε πάντοτε στο σπίτι, και μετά από τόσους μόχθους, τις ζημιές και εκείνον τον πολύ χρόνο, υπέμεινε την πικρή απάτη σχετικά με τη γυναίκα του. Διότι, ακόμη κι αν δεν είχε δουλέψει τα επτά χρόνια, ακόμη κι αν δεν είχε πάθει τίποτα από όσα με οδυρμό εξιστόρησε στον πεθερό του, ακόμη κι αν δεν αγαπούσε την κόρη, αυτό και μόνο το γεγονός, ότι δηλαδή του είχαν αρραβωνιάσει την καλύτερη, αλλά του δόθηκε η υποδεέστερη αντί για εκείνη, πόση απογοήτευση, πόση ταραχή, πόση προσβολή προκάλεσε τότε στον μακάριο εκείνο άνδρα! Εάν λοιπόν ήταν κάποιος άλλος, δεν θα είχε ανεχθεί εύκολα αυτήν την αδικία, αλλά θα είχε ανατρέψει ολόκληρο το σπίτι των πεθερικών του, σφαγιάζοντας τον εαυτό του μαζί με εκείνους ή καταστρέφοντάς τους μαζί με κάποιον άλλον τρόπο. Επειδή όμως ο Ιακώβ ήταν ανεξίκακος και μακρόθυμος, δεν το έπραξε αυτό, αλλά ούτε καν το σκέφτηκε εξ αρχής· και όταν προστάχθηκε να δουλέψει πάλι άλλα επτά χρόνια, υπάκουσε πρόθυμα. Τόσο πολύ ήταν πράος και επιεικής. Εάν δε ο έρωτάς του για την κόρη συμπαραστεκόταν στην επιείκεια του χαρακτήρα του, πάλι μου καταδεικνύεις την υπερβολή της θλίψης του.

Αφού πήρε ως σύζυγο και αυτήν αργότερα, και ζώντας κοντά στον πεθερό του μια ζωή γεμάτη ταλαιπωρία και μόχθο, αντιμετώπιζε και πάλι τον φθόνο, και υπέμεινε δεύτερη απάτη ως προς τους μισθούς του, όπως άλλωστε και ο ίδιος τον ήλεγξε λέγοντας: «Με εξαπάτησες δέκα φορές». Εκτός δε από τον πεθερό του, και τα αδέλφια των γυναικών του εξαγριώθηκαν απέναντί του. Το πιο βαρύ όμως από όλα ήταν ότι η αγαπημένη του, για την οποία επέλεξε να δουλέψει δύο φορές από επτά χρόνια, πνιγόταν από την απελπισία, επειδή έβλεπε την αδελφή της να γεννά, ενώ η ίδια δεν είχε ούτε καν ελπίδα για κάτι τέτοιο. Και παρασύρθηκε τότε σε τέτοια ταραχή από την απελπισία της, ώστε να κατηγορεί και να μέμφεται τον άνδρα της, και να απειλεί τον εαυτό της με θάνατο, αν δεν γεννούσε: «Δώσε μου παιδιά», έλεγε, «ειδάλλως, εγώ θα πεθάνω». Τι, λοιπόν, θα μπορούσε να τον χαροποιήσει, όταν αυτή που τόσο ποθούσε θρηνούσε κατ' αυτόν τον τρόπο, και τα αδέλφια της τον επιβουλεύονταν και έκαναν τα πάντα, προκειμένου να τον οδηγήσουν στην έσχατη φτώχεια; Εάν, λοιπόν, τα αγαθά που προσφέρονται στις γυναίκες χωρίς κόπο, όταν τους αφαιρούνται, προκαλούν μεγάλη απελπισία, αυτός που κινδύνευε να χάσει εκείνα που απέκτησε με τους δικούς του κόπους, πώς θα μπορούσε να υπομείνει με πραότητα αυτή τη ζημία; Κατανοώντας, λοιπόν, ότι τον αντιμετώπιζαν με καχυποψία και τον έβλεπαν με εχθρότητα, αναχώρησε κρυφά ως φυγάς· τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο από αυτό; Διότι, αφού ξενιτεύτηκε και από την πατρίδα του και από την ξένη γη μέσα σε φόβους και κινδύνους, αναγκαζόταν να πέσει ξανά στα ίδια βάραθρα.

Αλλά από το ίδιο το κείμενο το νόημα στρέφεται και προς τις δύο εκδοχές, ορισμένοι συλλογισμοί όμως παρακινούν τον νου να κλίνει περισσότερο στο ότι αμέσως μετά την υπόσχεση πήρε τη γυναίκα σε συζυγική κοινωνία. Επειδή, αν την είχε παντρευτεί μετά τη συμπλήρωση της επταετίας, ο Ιακώβ δεν θα φαινόταν να έχει περάσει στο σπίτι του Λάβαν μόνο είκοσι χρόνια, όπως λέει ο ίδιος, αλλά περισσότερα από αυτά. Διότι, αν παντρευόταν τη Ραχήλ μετά από δεκατέσσερα χρόνια, οπωσδήποτε θα είχε περάσει κάποιος άλλος χρόνος, κατά τον οποίο θα διαπιστωνόταν η στειρότητά της, και κατά τον οποίο θα παρείχε τις δούλες στον Ιακώβ για την απόκτηση παιδιών, και κατά τον οποίο εκείνες, αφού θα συλλάμβαναν, θα γεννούσαν τα παιδιά. Και μετά από αυτόν, άλλος χρόνος, κατά τον οποίο η Ραχήλ, απαλλασσόμενη από τον ονειδισμό της στειρότητας, γέννησε τον Ιωσήφ. Έπειτα, μετά τη γέννηση του Ιωσήφ, η Γραφή επισημαίνει ότι ο Ιακώβ δούλεψε άλλα έξι χρόνια στον Λάβαν με μισθό τα πρόβατα. Έτσι, δεν συγκεντρώνονται μόνο είκοσι χρόνια, αλλά, αν σε αυτά τα χρόνια προστεθεί και το ενδιάμεσο διάστημα κατά το οποίο η Ραχήλ ήταν στείρα και κατά το οποίο οι δούλες γεννούσαν, προκύπτει περισσότερος χρόνος. Και ποιος μισθός καθορίζεται για τον Ιακώβ, ενώ δούλευε στον Λάβαν, σε αυτό το ενδιάμεσο διάστημα μεταξύ των δεκατεσσάρων και των έξι χρόνων;

Εάν, λοιπόν, σε καμία από τις χρονικές περιόδους δεν φαίνεται ότι ο Ιακώβ υπέμεινε την ταλαιπωρία της δουλείας χωρίς μισθό (διότι κατά την πρώτη επταετία, αντί για τη Ραχήλ, δόθηκε σε αυτόν ως μισθός η Λεία, για τη δεύτερη η Ραχήλ, και για τα τελευταία έξι έτη ο μισθός που του χορηγήθηκε μέσω των προβάτων), για τον ενδιάμεσο χρόνο, επομένως, μεταξύ της δεκατετραετίας και των τελευταίων έξι ετών ποιος άλλος μισθός αναγνωρίζεται; Θα έπρεπε δε, εάν ο Ιακώβ νυμφεύθηκε τη Ραχήλ μετά τη συμπλήρωση της δεκατετραετίας, και έπειτα η δούλη και η Ραχήλ, παραμένοντας στείρα και κατόπιν γεννώντας, ανάλωσαν άλλον χρόνο, να είναι γνωστός ο μισθός και αυτού του χρόνου· όμως πουθενά στη Γραφή δεν φαίνεται μισθός ούτε συγκαταλέγεται κάποιος άλλος χρόνος, ο οποίος να επέχει θέση παρένθεσης, πέρα από τα δεκατέσσερα και τα έξι έτη.