Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:11

Διότι, επειδή γνώριζε ότι Αυτός ονομάζεται Άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός, έλεγε ότι δεν ήταν κανείς άλλος παρά ο Ίδιος που τον ευλογούσε και τον ελευθέρωνε από τα κακά. Επειδή δεν αξίωνε βέβαια να ευλογηθεί ο ίδιος από τον Θεό, ενώ τους απογόνους του να τους ευλογήσει άγγελος· αλλά Εκείνον, τον οποίο ο ίδιος παρακαλούσε λέγοντας: «Δεν θα σε αφήσω να φύγεις, εάν δεν με ευλογήσεις» (και Αυτός ήταν ο Θεός, όπως λέει ο ίδιος: «Είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο»), Αυτόν ακριβώς ευχόταν να ευλογήσει και τους γιους του Ιωσήφ. Ίδιον γνώρισμα λοιπόν του αγγέλου είναι να διακονεί σύμφωνα με την προσταγή του Θεού· και πολλές φορές προπορεύεται για να εκδιώξει τον Αμορραίο, και αποστέλλεται για να φυλάξει τον λαό καθ' οδόν. Αλλά και αυτά τα έργα δεν ανήκουν στον ίδιο τον άγγελο, αλλά στον Θεό που τον πρόσταξε και τον απέστειλε, στον οποίο ανήκει και το να σώζει, όποιους Αυτός θελήσει να σώσει. Γι' αυτό τον λόγο κανείς άλλος, παρά ο ίδιος ο Κύριος και Θεός που του εμφανίστηκε, του είπε: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, διαφυλάσσοντάς σε σε κάθε οδό όπου θα πορευθείς». Και κανένας άλλος, αλλά πάλι ο Θεός που του εμφανίστηκε, ανέκοψε την επιβουλή του Λάβαν, διατάζοντάς τον να μην πει κακά λόγια στον Ιακώβ· και ο ίδιος δεν παρακαλούσε άλλον παρά τον Θεό, λέγοντας: «Ελευθέρωσέ με από τα χέρια του αδελφού μου Ησαύ, διότι τον φοβάμαι». Διότι και όταν μιλούσε στις γυναίκες του έλεγε ότι: «Δεν επέτρεψε ο Θεός στον Λάβαν να μου κάνει κακό».

Διότι, γνωρίζοντας ότι αυτός ονομάζεται «άγγελος μεγάλης βουλής» του Πατρός, έλεγε ότι δεν είναι άλλος παρά αυτός ο ίδιος που «ευλογεί και λυτρώνει από τα κακά». Επειδή δεν αξίωνε ο ίδιος μεν να ευλογηθεί από τον Θεό, ενώ τους εγγονούς του να τους ευλογήσει κάποιος άγγελος, αλλά προσευχόταν, αυτόν που ο ίδιος παρακαλούσε λέγοντας: «δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις» (και αυτός ήταν ο Θεός, καθώς ο ίδιος λέει: «είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο»), αυτός να ευλογήσει και τους γιους του Ιωσήφ. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του αγγέλου βέβαια είναι να διακονεί σύμφωνα με την προσταγή του Θεού· και πολλές φορές «προπορεύεται» για να εκδιώξει τον Αμορραίο και αποστέλλεται για να φυλάξει τον λαό στον δρόμο του. Όμως ούτε και αυτά τα έργα προέρχονται από τον ίδιο, αλλά από τον Θεό που τον διέταξε και τον απέστειλε, στον οποίο ανήκει και η λύτρωση, για όποιους Εκείνος επιθυμεί να λυτρώσει. Για τον λόγο αυτό δεν ήταν άλλος παρά ο ίδιος ο Κύριος ο Θεός που εμφανίστηκε και του είπε: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, για να σε διαφυλάσσω σε κάθε οδό, όπου κι αν πορευθείς». Και δεν ήταν άλλος, αλλά πάλι ο Θεός που εμφανίστηκε και ανέστειλε την επιβουλή του Λάβαν, διατάζοντάς τον «να μη μιλήσει με πονηρά λόγια στον Ιακώβ»· και ο ίδιος δεν παρακαλούσε κανέναν άλλον παρά τον Θεό, λέγοντας: «Γλίτωσέ με από τα χέρια του αδελφού μου Ησαύ, διότι τον φοβάμαι»· αφού και στις γυναίκες του, όταν μιλούσε, έλεγε: «Δεν επέτρεψε ο Θεός στον Λάβαν να μου κάνει κακό».

Και επέστρεψαν οι αγγελιοφόροι στον Ιακώβ, λέγοντας: «Πήγαμε στον αδελφό σου τον Ησαύ, και έρχεται να σε συναντήσει, και τετρακόσιοι άνδρες μαζί του». Και ο Ιακώβ φοβήθηκε πάρα πολύ και περιήλθε σε αμηχανία. Και χώρισε τον λαό που ήταν μαζί του, και τα βόδια, και τα πρόβατα σε δύο στρατόπεδα. Και είπε ο Ιακώβ: «Εάν έρθει ο Ησαύ στο ένα στρατόπεδο και το καταστρέψει, το δεύτερο στρατόπεδο θα διασωθεί». Είπε έπειτα ο Ιακώβ: «Ο Θεός του πατέρα μου Αβραάμ, και ο Θεός του πατέρα μου Ισαάκ, Κύριε, που μου είπες: “Επίστρεψε στη γη της γέννησής σου, και θα σε ευεργετήσω”, ας μου είναι αρκετή η κάθε δικαιοσύνη και η κάθε αλήθεια που έδειξες στον δούλο σου. Διότι μόνο με το ραβδί μου διέσχισα αυτόν τον Ιορδάνη, ενώ τώρα έχω γίνει δύο στρατόπεδα. Λύτρωσέ με από το χέρι του αδελφού μου του Ησαύ, διότι τον φοβάμαι, μήπως έρθει και χτυπήσει εμένα, καθώς και τη μητέρα μαζί με τα παιδιά. Εσύ όμως είπες: “Θα σε ευεργετήσω, και θα κάνω το σπέρμα σου σαν την άμμο της θάλασσας, η οποία δεν θα μπορεί να μετρηθεί εξαιτίας του πλήθους”». Κατανοείς πώς προσεγγίζει κολακευτικά τον Ησαύ, και σχεδόν τον καλοπιάνει υποτελικά ενώ εκείνος είναι πικραμένος, και προσπαθεί να κατευνάσει, μέσω των καλών του λόγων, την ακράτητη οργή του.

Άλλο, από τα ίδια. Εμφανίστηκε στον πατριάρχη ο Κύριος ο Θεός, όπως είναι γραμμένο, και του είπε: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, για να σε διαφυλάσσω στον δρόμο όπου κι αν πορευτείς.» Επομένως, ο Θεός ήταν αυτός που τον έσωζε, και όχι άγγελος. Και πάλι, όταν ο Λάβαν καταδίωξε τον Ιακώβ και τον πρόφτασε, τότε πάλι ο Θεός εμπόδισε την κακοβουλία, μην επιτρέποντας να πει λόγια στον Ιακώβ. Και για το ότι ο Θεός επιτέλεσε και αυτό για χάρη του, μάρτυρας θα είναι ο ίδιος, λέγοντας προς τις γυναίκες του: «Δεν επέτρεψε ο Θεός στον Λάβαν να με κακοποιήσει.» Και πάλι, όταν δεχόταν επιβουλή από τον αδελφό του Ησαύ, δεν επικαλέστηκε άγγελο, αλλά παρακαλούσε τον Θεό φωνάζοντας: «Ελευθέρωσέ με, Κύριε, από το χέρι του αδελφού μου Ησαύ, διότι τον φοβάμαι.»

Ας στρέψουμε λοιπόν τον λόγο και στον απόγονό του, τον Ιακώβ· και θα δεις και εκείνον να φοβάται και να τρέμει τον θάνατο, έναν άνθρωπο που από την πρώτη του ηλικία επέδειξε αποστολική φιλοσοφία. Διότι, αυτό που νομοθετούσε ο Παύλος στους μαθητές του λέγοντας: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε», το ίδιο ζήτησε και αυτός από τον Θεό λέγοντας: «Αν μου δώσει ο Κύριος άρτο να φάω και ιμάτιο να ντυθώ, μας αρκεί». Αλλά όμως και αυτός, που δεν αναζητούσε τίποτε περισσότερο από τα αναγκαία, που αψήφησε την πατρική οικία, που έλαβε τις ευλογίες, που υπάκουσε στη μητέρα του, που υπήρξε φίλος του Θεού, που με τη σοφία του βίασε τη φύση (διότι, ενώ ήταν δεύτερος κατά τη φύση, έγινε πρώτος στις ευλογίες), αυτός που κατόρθωσε τόσα πολλά, που πολιτεύθηκε με τόση φιλοσοφία, που επέδειξε τόση ευσέβεια, μετά από τους μύριους άθλους, μετά από τα μύρια σκάμματα, μετά από τα μύρια παλαίσματα και τους πολλούς εκείνους στεφάνους, επιστρέφοντας στην πατρίδα του και ενώ επρόκειτο να συναντήσει τον αδελφό του, σαν να επρόκειτο να αντικρίσει θηρίο, και φοβούμενος τη μνησικακία του, προσπίπτει στον Θεό και τον παρακαλεί: «Λύτρωσέ με από τα χέρια του Ησαύ του αδελφού μου», λέγοντας, «διότι εγώ τον φοβάμαι, μήπως τυχόν έλθει και πατάξει εμένα, και τη μητέρα μαζί με τα παιδιά». Είδες πώς και αυτός φοβόταν τον θάνατο; Πώς τρέμει, και παρακαλεί τον Θεό για αυτό το ζήτημα; Θέλεις να σου δείξω και έναν άλλον σπουδαίο άνθρωπο που να έχει βιώσει πάλι το ίδιο ακριβώς πράγμα;

Ας παραμείνει, λέγει, η απόφαση για να τους προκαλεί φόβο και να τους συνετίζει· διότι θα έλθει, θα έλθει καιρός, κατά τον οποίο θα απαλλαγούν από την αγωνία αυτή· πράγμα το οποίο βεβαίως και συνέβη. Διότι το γεγονός ότι μας απάλλαξε από την αγωνία αυτή, το φανερώνουν μεν οι μάρτυρες, το φανερώνει δε πριν από τους μάρτυρες ο Παύλος. Άκουσες στην Παλαιά Διαθήκη τον Αβραάμ να λέγει: «Εσένα θα σε κρατήσουν στη ζωή, εμένα όμως θα με σκοτώσουν»; Άκουσες τον Ιακώβ να λέγει: «Λύτρωσέ με, Κύριε, από το χέρι του αδελφού μου, του Ησαύ, διότι εγώ τον φοβάμαι»;

Διότι φοβήθηκε, λέει, ο Ιακώβ, και περιήλθε σε αμηχανία. Ο φόβος του τάραζε τον νου, και δεν γνώριζε τι να πράξει, αλλά βρισκόταν σε απόγνωση· γι' αυτό, επειδή φοβόταν για τα πάντα και είχε τον θάνατο προ των οφθαλμών του, χωρίζει σε δύο στρατόπεδα όλο τον λαό που βρισκόταν μαζί του. Διότι είπε, λέει: Εάν έλθει στο ένα στρατόπεδο και το καταστρέψει, το δεύτερο θα διασωθεί. Αυτά βέβαια του τα υπαγόρευσε ο φόβος και η μεγάλη δειλία. Βλέποντας όμως τον εαυτό του σαν να έχει εγκλωβιστεί σε δίχτυα, καταφεύγει στον ακαταμάχητο Δεσπότη, και ζητά από τον Θεό των όλων την εκπλήρωση των υποσχέσεων που του είχε δώσει, λέγοντάς Του σχεδόν: Τώρα έφτασε ο καιρός, κατά τον οποίο, και ένεκα της αρετής των προγόνων μου και ένεκα της δικής Σου υπόσχεσης, είναι δίκαιο να απολαύσω την πλήρη συμμαχία Σου. Διότι είπε, λέει, ο Ιακώβ: Ο Θεός του πατέρα μου Αβραάμ, και ο Θεός του πατέρα μου Ισαάκ, Εσύ, λέει, ο Θεός που μου είπες: Επίστρεψε στη γη όπου γεννήθηκες· Εσύ που με σήκωσες, λέει, από την ξενιτιά, και με πρόσταξες να επανέλθω στον πατέρα μου και στη γη όπου γεννήθηκα· ας μου αρκέσει από κάθε δικαιοσύνη και αλήθεια, την οποία έδειξες στον δούλο Σου. Ας σταθεί επαρκής, λέει, ώστε να μου προσφερθεί η συμμαχία Σου στην παρούσα περίσταση.

Διότι Εσύ, που μέχρι τώρα επέδειξες τόση μέριμνα για εμένα, είσαι δυνατός και τώρα να με διασώσεις από τους επικείμενους κινδύνους. Ούτε βεβαίως αγνοώ, ότι «με το ραβδί μου αυτό διέβην τον Ιορδάνη τούτον»· τώρα όμως, εξαιτίας της δικής Σου πρόνοιας για εμένα, εγώ, που έφερα μαζί μου μόνο το ραβδί όταν αναχωρούσα για την ξένη χώρα, «τώρα έχω φθάσει με δύο στρατόπεδα». Εσύ, λοιπόν, Δέσποτα, που μου χάρισες αυτήν την ευπορία, που φρόντισες να αυξηθώ σε τόσο μεγάλο βαθμό, Εσύ τώρα «ελευθέρωσέ με από το χέρι του αδελφού μου, του Ησαύ, διότι εγώ τον φοβάμαι, μήπως τυχόν με χτυπήσει, και θανατώσει μητέρα μαζί με τα παιδιά».

Διότι, αφού διέφυγε από τον αδελφό του, πήγε στον πεθερό του· καταδιωκόμενος όμως πάλι από αυτόν, εξαναγκαζόταν να πέσει στα χέρια του αδελφού του. Και υπέστη εκείνο το προφητικό λόγιο, το οποίο αναφέρει ο Αμώς για την ημέρα του Κυρίου: «Όπως εάν κάποιος ξεφύγει από το πρόσωπο του λέοντος και πέσει επάνω του άρκτος, και εισπηδήσει στην οικία του και στηρίξει το χέρι του στον τοίχο και τον δαγκώσει όφις». Και τι χρειάζεται να αναφέρουμε τον τρόμο που υπέστη όταν τον πρόφθασε ο Λάβαν, τις ταλαιπωρίες κατά την οδοιπορία, ενώ τόσα ποίμνια και παιδιά τον ακολουθούσαν; Αλλά, όταν επρόκειτο να αντικρίσει το πρόσωπο του αδελφού του, δεν πάθαινε το ίδιο με εκείνους που βλέπουν το κεφάλι της Γοργόνας, όπως το πλάθουν οι ποιητές; Δεν τα διευθετούσε όλα σαν να όδευε προς τον θάνατο; Άκουσε τα λόγια του και μάθε τη φλόγα που έκαιγε στα βάθη της ψυχής του: «Λύτρωσέ με, Θεέ μου», λέει, «από το χέρι του αδελφού μου του Ησαύ, διότι εγώ τον φοβούμαι, μήπως έλθει και πατάξει εμένα και τη μητέρα μαζί με τα τέκνα της».

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: «Ακούστε δε ότι, μετά τη σταύρωση αυτού τον οποίο οι Γραφές αποδεικνύουν ότι θα παραγίνει πάλι ένδοξος, υπήρξε σύμβολο του ξύλου της ζωής, το οποίο είχε λεχθεί ότι φυτεύτηκε στον παράδεισο, και των όσων πρόκειται να γίνουν για όλους τους δικαίους. Ο Μωυσής στάλθηκε με ράβδο για τη λύτρωση του λαού, και έχοντας αυτή στα χέρια του, επικεφαλής του λαού, χώρισε τη θάλασσα, και μέσω αυτής είδε να αναβλύζει νερό από την πέτρα· και ρίχνοντας ένα ξύλο στο νερό της Μερρά, που ήταν πικρό, το έκανε γλυκό. Ο Ιακώβ, ρίχνοντας ράβδους στις ποτίστρες των υδάτων, πέτυχε να συλλάβουν τα πρόβατα του αδελφού της μητέρας του, ώστε να αποκτήσει τα γεννήματά τους· ο ίδιος ο Ιακώβ καυχάται ότι διέβη τον ποταμό με τη ράβδο του. Είπε ότι είδε κλίμακα, και η Γραφή φανέρωσε ότι ο Θεός στηριζόταν πάνω της· και ότι δεν ήταν ο Πατέρας, το αποδείξαμε από τις Γραφές. Και όταν ο Ιακώβ έχυσε λάδι πάνω σε λίθο στον ίδιο τόπο, μαρτυρείται από τον ίδιο τον Θεό που του εμφανίστηκε, ότι άλειψε μια στήλη για τον Θεό που του εμφανίστηκε. Και ότι ο Χριστός κηρυσσόταν συμβολικά ως λίθος από πολλές Γραφές, ομοίως το αποδείξαμε· και ότι κάθε χρίσμα, είτε ελαίου είτε στακτής είτε των άλλων χρισμάτων για τη σύνθεση του μύρου, αφορούσε αυτόν, ομοίως το αποδείξαμε, αφού ο Λόγος λέει: Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους συντρόφους σου».