Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:2

Ερώτηση ΞΘ΄. Για ποιο λόγο ο Ιακώβ, υψώνοντας το βλέμμα του, είδε παρατεταγμένη την παρεμβολή του Θεού και είπε: «Παρεμβολή Θεού είναι αυτή;»; Απόκριση. Γι' αυτόν τον λόγο εμφανίζεται η παρεμβολή των αγγέλων στον Ιακώβ, για να πάρει θάρρος και να μη φοβηθεί τον αδελφό του, τον Ησαύ. Επειδή ο Ησαύ επιθυμούσε να τον σκοτώσει, γι' αυτό πάλεψε και με άγγελο, και του είπε ο άγγελος: «Εμένα νίκησες, και άνθρωπο φοβάσαι;». Κατάλαβε, λοιπόν, ότι έχει βοηθό του τον Θεό.

Ποια είναι λοιπόν η ωφέλεια για εμένα ή, προφανώς, η βλάβη της ψυχής; Γι' αυτό λοιπόν εγώ καταφεύγω στα όρη σαν το στρουθίο. Διότι σαν το στρουθίο σώθηκα από την παγίδα των κυνηγών. Και τούτο, διότι σε αυτήν εδώ την έρημο διαβιώ, ω κακέ λογισμέ, στην οποία διέτριβε και ο Κύριος. Εδώ είναι η δρυς του Μαμβρή, εδώ η ουρανοφόρος κλίμακα και οι παρατάξεις των αγγέλων που εμφανίστηκαν στον Ιακώβ, εδώ η έρημος στην οποία ο λαός, αφού εξαγνίστηκε, έλαβε τον Νόμο, και έτσι εισερχόμενος στη Γη της Επαγγελίας είδε τον Θεό. Εδώ είναι το όρος Κάρμηλο, στο οποίο ο Ηλίας διαμένοντας ευαρέστησε τον Θεό. Εδώ είναι η πεδιάδα στην οποία ο Έσδρας, αφού αποσύρθηκε, εξέφερε όλα τα θεόπνευστα βιβλία κατόπιν προσταγής του Θεού. Εδώ είναι η έρημος στην οποία ο μακάριος Ιωάννης, τρεφόμενος με ακρίδες, κήρυξε στους ανθρώπους τη μετάνοια. Εδώ είναι το Όρος των Ελαιών, στο οποίο ο Χριστός ανεβαίνοντας προσευχόταν, διδάσκοντάς μας να προσευχόμαστε.

Διότι κεφαλή των πιστών είναι ο ίδιος ο Χριστός. Το ότι δε, καθώς ο Σωτήρας όλων Χριστός σώζει τους δικούς του και τους εξάγει από την κακία του κόσμου, θα παρίσταται λειτουργώντας και το πλήθος των αγγέλων, το οποίο είναι φανερό ότι εκπληρώνει τη διακονία που του έχει ανατεθεί, μπορεί κανείς να το αντιληφθεί εύκολα και πάλι από τα εξής: Διότι, όταν πλέον αναχωρούσε ο Λάβαν και επέστρεφε ειρηνικά στο σπίτι του, «σηκώνοντας τα μάτια του», λέει, «ο Ιακώβ είδε στρατόπεδο παρατεταγμένο, και τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού. Και είπε ο Ιακώβ όταν τους είδε: Αυτό είναι στρατόπεδο του Θεού, και ονόμασε τον τόπο εκείνο Παρεμβολές». Έχει δε γραφτεί ότι «άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει». Και πάλι, ότι «στους αγγέλους του θα δώσει εντολή για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου». Πραγματικά σώζει όλους όσοι τον αγαπούν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Θεό και Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων.

Ύστερα από αυτά, όταν επέστρεφε από τη Μεσοποταμία, πρώτα βέβαια, ενώ ήταν ήδη πρωί, τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού, για τους οποίους και είπε: «Παρεμβολή Θεού είναι αυτή». Και είναι φυσικό αυτοί να είναι εκείνοι τους οποίους είχε δει προηγουμένως πάνω στην κλίμακα. Έπειτα δε ανατέλλει γι' αυτόν ο ήλιος, ο οποίος προηγουμένως είχε δύσει, μετά την περικοπή που εκτέθηκε πιο πάνω, στην οποία φαίνεται να παλεύει μαζί του στον ύπνο εκείνος που του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι στάθηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού και θα είσαι δυνατός και ανάμεσα στους ανθρώπους». Μετά την οπτασία, λοιπόν, ανέτειλε γι' αυτόν ο ήλιος. Και ενώ πλέον είχε προκόψει πνευματικά και είχε φτάσει στην τελειότητα, όχι πια στον ύπνο, ούτε μέσα στη νύχτα, ούτε μέσω αγγέλου, ούτε βέβαια με ανθρώπινη μορφή, αλλά μέρα μεσημέρι και στο φως αποκαλύπτεται σε αυτόν ο Θεός και λέει: «Σήκω, ανέβα στον τόπο Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί». Και ύστερα από όλα αυτά, τότε για πρώτη φορά η Θεία Γραφή μαρτυρεί ότι του εμφανίστηκε ο Θεός στη Λουζά, και τον ευλόγησε λέγοντας τα όσα είναι αναγεγραμμένα.

Αν όμως υποθέσει κανείς ότι αυτός που διακονούσε τους χρησμούς στους αγίους ήταν κάποιος από τους αγγέλους ή από τα θεία πνεύματα του ουρανού, πλανάται σαφώς. Και τούτο αφενός διότι το δηλούμενο πρόσωπο προσδιορίζεται κυριολεκτικά και θεολογείται ως Θεός, αφού η θεία Γραφή ρητώς τον αναγορεύει Θεό και τον αποκαλεί Κύριο, τιμώντας τον με την επισήμανση των τεσσάρων εβραϊκών γραμμάτων, την οποία οι Εβραίοι συνηθίζουν να συνθέτουν αποκλειστικά για την ανεκφώνητη και άρρητη προσηγορία του Θεού. Αφετέρου δε, διότι γίνεται σαφής διάκριση ως προς τους αγγέλους, όταν πράγματι ο λόγος θέλει να αναφερθεί σε αγγέλους· όπως ακριβώς, επειδή ο Θεός και Κύριος που συνομιλούσε με τον Αβραάμ δεν έκρινε καθόλου άξιους της παρουσίας Του τους ασεβείς στα Σόδομα, στη συνέχεια η θεία Γραφή λέει: «Ο μεν Κύριος απήλθε, όταν έπαψε να λαλεί στον Αβραάμ, ενώ οι δύο άγγελοι πήγαν στα Σόδομα το βράδυ», και στον Ιακώβ πάλι «συναντήθηκαν μαζί του άγγελοι του Θεού»· και βλέποντάς τους είπε: «Παρεμβολή του Θεού είναι αυτή· και ονόμασε το όνομα του τόπου εκείνου Παρεμβολές». Έτσι λοιπόν ο θεοφιλής άνδρας διέκρινε ορθά τις οπτασίες, ώστε άλλοτε μεν να ονομάζει τον τόπο Παρεμβολές από τη θέα των αγγελικών παρεμβολών, όταν όμως συνομιλεί με τον Θεό, ονομάζει τον τόπο «Είδος Θεού», προσθέτοντας: «διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο».

Πάλι είδε ο Ιακώβ αγγέλους να τον προϋπαντούν και παρεμβολή του Θεού, και ονόμασε τον τόπο Παρεμβολή. Αν και ο τόπος δεν ήταν η παρεμβολή, ωστόσο ο τόπος ονομάστηκε Παρεμβολή, επειδή εκεί είδε την παρεμβολή. Βλέπεις πώς ονόμασε τον τόπο από το γεγονός που συνέβη σε αυτόν; Έτσι και το δένδρο ονομάζεται γνώσης του καλού και του πονηρού, όχι επειδή το ίδιο διέθετε τη γνώση του καλού και του πονηρού, αλλά επειδή σε σχέση με αυτό έλαβε χώρα η απόδειξη της γνώσης του καλού και του πονηρού, και η δοκιμασία της παρακοής και της υπακοής. Πάλι, είδε ο Ιακώβ τον Θεό, στον βαθμό που ήταν δυνατόν σε άνθρωπο να Τον δει, και έδωσε σε εκείνον τον τόπο το όνομα Είδος Θεού. Γιατί; Διότι είδα τον Θεό, λέει. Και όμως, ο τόπος δεν ήταν το είδος του Θεού, αλλά η ονομασία δόθηκε από το γεγονός που συνέβη στον τόπο.

Ομιλία ΝΗ'. Και σηκώνοντας το βλέμμα του ο Ιακώβ, είδε παρεμβολή του Θεού να έχει παραταχθεί, και τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού. Όταν δε τους είδε ο Ιακώβ, είπε: Αυτή είναι παρεμβολή του Θεού· και ονόμασε τον τόπο εκείνο «Παρεμβολαί». α'. Γνωρίζω ότι κουραστήκατε χθες, επειδή ο λόγος μας εκτάθηκε σε μεγάλο μήκος· αλλά να αναθαρρείτε. Ο κόπος σας δεν είναι μάταιος, διότι γίνεται εν Κυρίω, για χάρη του οποίου ακόμη και ο σύντομος πόνος γίνεται πρόξενος μεγάλων μισθών. Διότι, αν και το σώμα κουράστηκε, η ψυχή ωστόσο ενδυναμωνόταν περισσότερο. Γι' αυτό κι εγώ, βλέποντας τον πόθο σας να ακμάζει και την επιθυμία σας να έχει διεγερθεί, μολονότι σκόπευα να συντομεύσω τη διδασκαλία, δεν θέλησα να οδηγήσω τον λόγο στη σιωπή πριν από το τέλος, γνωρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα σας δώσω μεγαλύτερη χαρά. Διότι το πλήθος των όσων ειπώθηκαν φανέρωνε προπάντων την πολλή σπουδή και τον ακόρεστο πόθο της φιληκοΐας σας. Για τον λόγο αυτόν κι εγώ καταπιάνομαι με μεγαλύτερη προθυμία με τη διδασκαλία σας, βλέποντας την όρεξή σας να εντείνεται καθημερινά.

Ελάτε, λοιπόν, και σήμερα, εξετάζοντας κατά το δυνατόν τη συνέχεια των όσων ελέχθησαν χθες, να παραθέσουμε στην αγάπη σας τη συνηθισμένη εστίαση, και ας δούμε πώς, μετά την αναχώρηση του Λάβαν, ο δίκαιος συνεχίζει την οδοιπορία του. Διότι τίποτα από όσα αναγράφονται στη Θεία Γραφή δεν είναι περιττό, αλλά όλα όσα πράττονται από τους δικαίους είναι γεμάτα από μέγιστη ωφέλεια. Επειδή, μάλιστα, είχαν τον Δεσπότη των όλων διαρκώς να τους συμπαραστέκεται και να ελαφρώνει τους κόπους της οδοιπορίας, μπορούμε να αποκομίσουμε πολλή ωφέλεια ακόμη και από την απλή οδοιπορία τους. Αφού αναχώρησε, λέει η Γραφή, ο Λάβαν για τον οίκο του, «και ο Ιακώβ πήρε τον δρόμο του, και, υψώνοντας το βλέμμα του, είδε στρατόπεδο Θεού να έχει στρατοπεδεύσει, και τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού». Επειδή, πράγματι, αφού σταμάτησε και έλαβε τέλος ο φόβος για τον Λάβαν, τον διαδεχόταν πλέον ο φόβος για τον αδελφό του· για τον λόγο αυτόν, ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, θέλοντας να ενθαρρύνει τον δίκαιο και να διασκορπίσει κάθε δειλία του, μερίμνησε ώστε να δει το στρατόπεδο των αγγέλων. Διότι τον συνάντησαν, λέει, οι άγγελοι του Θεού. Και είπε ο Ιακώβ: «Στρατόπεδο Θεού είναι αυτό». Και ονόμασε τον τόπο εκείνο «Παρεμβολαί», ώστε μέσα από την ονομασία να παραμένει διαρκής η υπενθύμιση της οπτασίας που του φανερώθηκε εκεί.

Και έχετε μάθει ότι ο Θεός υπόσχεται να αποστείλει τον άγγελό Του στον τόπο Του, για να αναπαύσει τον λαό· από το οποίο, τι θα μπορούσε να είναι πιο τιμητικό; Και ο μακάριος Μιχαίας λέει ότι είδε σε οπτασία τον Θεό και όλη τη δύναμη του ουρανού να παρίσταται ενώπιόν Του, και ο Δανιήλ λέει ότι είδε χίλιες χιλιάδες να Τον υπηρετούν, ενώ ο Ιακώβ ονομάζει «παρεμβολή Θεού» τη συνάντηση με τους αγγέλους. Και θα μπορούσε κανείς να βρει χιλιάδες αναφορές όπου η θεία Γραφή μαρτυρεί την ύψιστη δόξα στις ουράνιες δυνάμεις. Διότι διστάζουμε να παραθέσουμε τον λόγο του Αποστόλου, μήπως υποστεί πάλι την κατηγορία: «Από πού τα πήρε αυτά και τα λέει;». Ειδάλλως, και ο ίδιος διακηρύσσει ρητά: «Διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, και των εκλεκτών αγγέλων». Και αναφέρει ότι με φωνή αρχαγγέλου θα σημανθεί η παρουσία του Κυρίου. Όσο βέβαια για τα Χερουβίμ ή τα Σεραφίμ, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα, επειδή ο συγγραφέας έμαθε από τον Εβραίο —όποιος και αν είναι ο Εβραίος που υπονοείται από αυτόν— ότι ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα σεμνύνονται με αυτά. Ποιος λοιπόν είναι τόσο τολμηρός, ώστε να ισχυριστεί ότι εκείνοι που απομακρύνθηκαν από τη δική τους αξία και υπέστησαν πτώση, μαρτυρούνται με τόση δόξα από το Άγιο Πνεύμα;