Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:23

β΄. Ότι, λοιπόν, αυτά θα γίνονταν με αυτόν τον τρόπο στην πορεία του χρόνου, το διδασκόταν ο θεσπέσιος Ιακώβ, καθώς ο Θεός διαμόρφωνε το γεγονός με τρόπο θαυμαστό. Και το πώς, θα το εξηγήσω, παραθέτοντας αναγκαστικά τα χωρία από τις ιερές Γραφές. Έχουν δε ως εξής: «Αφού σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα, πήρε τις δύο γυναίκες του, τις δύο δούλες και τα έντεκα παιδιά του, και διάβηκε το πέρασμα του Ιαβώκ· τους πήρε, διέσχισε τον χείμαρρο και πέρασε απέναντι όλα τα υπάρχοντά του. Έμεινε δε μόνος του ο Ιακώβ, και πάλευε ένας άνθρωπος μαζί του μέχρι το πρωί».

Εκείνος δε είπε: Ιακώβ. Και του είπε: Δεν θα ονομάζεσαι πλέον Ιακώβ, αλλά το όνομά σου θα είναι Ισραήλ, διότι φάνηκες ισχυρός με τον Θεό, και με τους ανθρώπους θα είσαι δυνατός. Ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: Φανέρωσέ μου το όνομά σου. Και εκείνος είπε: Γιατί ρωτάς το όνομά μου; Και τον ευλόγησε εκεί, και ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο εκείνο, Είδος Θεού. Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου. Ανέτειλε δε σε αυτόν ο ήλιος, όταν τον προσπέρασε το Είδος του Θεού. Αυτός δε κούτσαινε στον μηρό του.» Πέρασε λοιπόν τον Ιαβώχ, δηλαδή τον χείμαρρο, ο θεσπέσιος Ιακώβ με όλα τα υπάρχοντά του, και ο ίδιος έμεινε μόνος του. Έπειτα, το γεγονός αυτό, πώς να μην είναι άξιο προσοχής; Εμπρός λοιπόν ας εξετάσουμε προσεκτικά την αιτία. Διότι κατευθείαν αυτός ο λόγος θα μας οδηγήσει στα πνευματικά νοήματα.

Γ΄. Στην Εδώμ και στη Σηείρ κατοίκησε ο Ησαύ, και κυριαρχούσε στη γη, και κατείχε εξουσίες που δεν ήταν ανώτερες από εκείνες του Ιακώβ. Επειδή όμως (ο Ιακώβ), καθώς αναχωρούσε από τη Μεσοποταμία και από το σπίτι του Λάβαν, βιαζόταν να επιστρέψει στην πατρική γη, ήταν απολύτως αναγκαίο να περάσει μέσα από την Εδώμ κατά την πορεία του· γι' αυτό, με εξαιρετική σύνεση επιδίωξε την ειρήνη με τον αδελφό του. Και μάλιστα, έδωσε εντολή να προπορεύονται αγγελιαφόροι φέρνοντας λαμπρά δώρα, και τους πρόσταξε να προαναγγείλουν ότι και ο ίδιος θα έρθει να τον δει και να τον χαιρετήσει, και εξημερώνοντάς τον με δώρα και με λόγια καθιστά ήμερο αυτόν που παλαιότερα έτρεφε φονικές διαθέσεις και ήταν άγριος. Όταν όμως επέστρεψαν οι απεσταλμένοι λέγοντας: «Πήγαμε στον αδελφό σου τον Ησαύ και ιδού, έρχεται ο ίδιος να σε συναντήσει, και τετρακόσιοι άνδρες είναι μαζί του», ο θεσπέσιος Ιακώβ κυριεύθηκε από μεγάλο φόβο. Διότι δεν μπορούσε να γνωρίζει με σαφήνεια αν θα τον συναντούσε ως φίλο και ειρηνικό, ή ως κάποιον που παρ' όλα αυτά ακολουθούσε το γνώριμο θράσος του και ήταν αποφασισμένος να ενεργήσει από φθόνο. Έτσι, «Πέρασε απέναντι ο Ιακώβ όλα τα υπάρχοντά του, και έμεινε μόνος»· έχοντας κατά νου βεβαίως το εξής, νομίζω, ότι αν μεν φαινόταν καλός και πράος, δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο να περάσουν και πάλι πίσω οι γυναίκες και τα παιδιά για να παρουσιαστούν και να τον χαιρετήσουν.

Αν όμως ερχόταν ακόμη σκληρός και φιλόνικος, και πρόθυμος να φονεύσει, θα λυπόταν τα νήπια, και θα σπλαγχνιζόταν τα δάκρυα των γυναικών. Αν τον έβρισκε όμως μόνο του, θα ξεσπούσε τον θυμό του, και ο θάνατος αυτού που τον λύπησε θα του ήταν αρκετός για να ικανοποιηθεί. Όμως αυτό ξεπέρασε κάθε ελπίδα του με τη δύναμη του Θεού, όπως ήδη αναφέραμε προηγουμένως. Διότι «ασπάστηκαν ο ένας τον άλλον». Από αυτό λοιπόν που συνέβη, διδάχθηκε τη δύναμη του μυστηρίου. Πώς ή με ποιον τρόπο, θα το πω πάλι: πέρασε όλα τα υπάρχοντά του απέναντι από τον χείμαρρο. Επειδή όμως απέμεινε μόνος, πάλευε μαζί του ένας άνθρωπος μέχρι το πρωί. Λέμε, λοιπόν, ότι αυτός που πάλευε μαζί του ήταν ένας άγιος άγγελος, τύπος του Χριστού ως προς την ανθρώπινη φύση μας. Και επειδή δεν πέρασε και αυτός μαζί με τους άλλους τον χείμαρρο, δηλαδή τον Ιαβώκ, που ερμηνεύεται «πάλη», έγινε μεταξύ τους η φαινομενική αυτή μάχη. Και ποιο θα μπορούσε πάλι να νοηθεί ως το νόημα αυτού, δηλαδή το βαθύτερο νόημά του;

Επομένως, εκείνος που είπε ανωτέρω: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός του Αβραάμ του πατέρα σου και ο Θεός του Ισαάκ», στον οποίο και έστησε στήλη ο θεοφιλής, ήταν μεν Θεός και Κύριος (διότι πρέπει να πιστεύουμε στον ίδιο που ομιλεί), όχι όμως ο επί πάντων Θεός, αλλά ο δεύτερος μετά από Εκείνον, ο οποίος διακονεί και εξαγγέλλει τα του Πατρός στους ανθρώπους. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο Ιακώβ στην παρούσα περίπτωση τον ονομάζει άγγελο: «μου είπε ο άγγελος του Θεού, μιλώντας στον ύπνο μου, εγώ είμαι ο Θεός που σου εμφανίστηκε σε αυτόν τον τόπο». Συνεπώς, ο ίδιος άγγελος Κυρίου έχει σαφώς ανακηρυχθεί μέσα από αυτά τα λόγια και Θεός και Κύριος. Και στον προφήτη Ησαΐα, επίσης, προσαγορεύεται «άγγελος μεγάλης βουλής», αλλά ταυτόχρονα και «Θεός» και «άρχων» και «εξουσιαστής», στα χωρία όπου προφητεύει τη γέννησή του ανάμεσα στους ανθρώπους λέγοντας: «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, και Υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής, άρχων ειρήνης, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, πατήρ του μέλλοντος αιώνος». 〈〈Της ιδίας〉.〉 «Όταν δε σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα, πήρε τις δύο γυναίκες, τις δύο υπηρέτριες και τα έντεκα παιδιά του, και πέρασε τη διάβαση του Ιαβόκ· τους πήρε και πέρασε απέναντι όλα τα υπάρχοντά του. Απέμεινε δε μόνος ο Ιακώβ, και πάλευε μαζί του ένας άνθρωπος μέχρι το πρωί.»

Στοιχείο Ι. Από τη Γένεση. Ιαβώκ (Γέν. 32, 23 κ.εξ.). Χειμαρρώδης ποταμός, τον οποίο διαβαίνοντας ο Ιακώβ πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε, οπότε και μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Ρέει δε μεταξύ του Αμμάν, δηλαδή της Φιλαδέλφειας, και της Γέρασας σε απόσταση τεσσάρων σημείων, και κατερχόμενος ενώνεται με τον Ιορδάνη.

«Διότι μετά από αυτό», λέει, «θα δω το πρόσωπό του· επειδή ίσως», λέει, «θα δεχθεί το πρόσωπό μου». Και τα δώρα προπορεύονταν μπροστά του. Αλλά πρόσεξέ μου εδώ πάλι την άφατη φιλανθρωπία του Θεού, και πώς πάντοτε με κατάλληλο τρόπο επιδεικνύει τη δική Του πρόνοια. Διότι στην περίπτωση του Λάβαν, επειδή ο δίκαιος δεν υποπτευόταν τίποτα τέτοιο, ούτε γνώριζε ότι οπωσδήποτε θα τον προλάβαινε ο Λάβαν με πολλή ορμή για να εκδικηθεί τον δίκαιο εξαιτίας της κρυφής αναχώρησής του, ο Θεός, αφού εμφανίστηκε στον Λάβαν, καταστέλλει την ορμή του, και του δίνει εντολή να μην πει στον Ιακώβ απολύτως τίποτα το λυπηρό ούτε καν με λόγια. «Διότι πρόσεξε», λέει, «να μη μιλήσεις στον Ιακώβ με κακό τρόπο»· και αυτό το οικονόμησε, ώστε να γίνει γνωστό στον δίκαιο μέσω του στόματος εκείνου, προκειμένου, αφού μάθει την οικονομία που εκδηλώθηκε γι' αυτόν, να αποκτήσει μεγαλύτερο θάρρος. Τώρα όμως, επειδή ο αδελφός του είχε καταπραϋνθεί από την πάροδο του χρόνου και είχε παύσει τον θυμό και την αγανάκτηση εναντίον του Ιακώβ, ενώ αυτός βρισκόταν σε αγωνία, φοβούμενος και τρέμοντας τη συνάντηση με τον αδελφό του, ο αγαθός Δεσπότης δεν δίνει πλέον εντολή στον Ησαύ· διότι εκείνος δεν σχεδίαζε κάτι εναντίον του αδελφού του· αντίθετα, παρηγορεί τον δίκαιο. Διότι, αφού έστειλε, λέει, αυτούς που μετέφεραν τα δώρα, και αφού κοιμήθηκε, λέει, «σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα και πέρασε τις δύο γυναίκες και τα παιδιά από το πέρασμα του Ιαβώκ· και τους πήρε, και διέσχισε τον χείμαρρο».

Και πάλι, σε άλλους λόγους, μιλώντας για τον ίδιο τον Ιακώβ λέει τα εξής: Αφού σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα, πήρε τις δύο γυναίκες του και τις δύο δούλες του και τα έντεκα παιδιά του και πέρασε τη διάβαση του Ιαβώκ. Και τους πήρε και διέσχισε τον χείμαρρο και πέρασε απέναντι όλα τα υπάρχοντά του. Και έμεινε μόνος ο Ιακώβ· και πάλευε μαζί του ένας άγγελος μέχρι το πρωί. Είδε δε ότι μπορούσε να σταθεί απέναντί του, και άγγιξε το πλάτος του μηρού του, και νάρκωσε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ την ώρα που πάλευε μαζί του. Και του είπε: «Άφησέ με να φύγω, διότι ανέτειλε ο όρθρος». Εκείνος δε απάντησε: «Δεν θα σε αφήσω να φύγεις, εάν δεν με ευλογήσεις». Και του είπε: «Ποιο είναι το όνομά σου;». Εκείνος απάντησε: «Ιακώβ». Του είπε τότε: «Το όνομά σου δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι φάνηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός». Τον ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: «Ανάγγειλέ μου το όνομά σου». Και εκείνος απάντησε: «Γιατί ρωτάς αυτό, το όνομά μου;». Και τον ευλόγησε εκεί. Και ονόμασε ο Ιακώβ το όνομα του τόπου εκείνου «Είδος Θεού»· «διότι», όπως είπε, «είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και χάρηκε η ψυχή μου». Και πάλι, σε άλλα χωρία, εξαγγέλλοντας για τον ίδιο τον Ιακώβ λέει τα εξής: Ήλθε δε ο Ιακώβ στη Λουζά, η οποία βρίσκεται στη γη Χαναάν, και είναι η Βαιθήλ, αυτός και όλος ο λαός που ήταν μαζί του.