Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:24

Εάν κάποιος ισχυρίζεται ότι με τον Ιακώβ δεν πάλεψε ο Υιός ως άνθρωπος, αλλά ο αγέννητος Θεός ή μέρος Αυτού, ανάθεμα έστω. Εάν κάποιος το «έβρεξε Κύριος πυρ παρά Κυρίου» δεν το εκλαμβάνει ως αναφερόμενο στον Πατέρα και τον Υιό, αλλά ισχυρίζεται ότι ο Ίδιος έβρεξε από τον Εαυτό Του, ανάθεμα έστω· διότι έβρεξε ο Κύριος ο Υιός παρά του Κυρίου του Πατρός.

Και μέσω της ίδιας της ράβδου που μεταβλήθηκε, μετέτρεψε το νερό του Νείλου σε αίμα, το οποίο πάλι μετέτρεψε σε νερό. Αλλά και τον άνθρωπο, που ήταν χώμα, με ένα εμφύσημα πνοής τον μετέτρεψε σε σάρκα και πάλι τον μετέτρεψε σε χώμα. Και μήπως ο Μωυσής, αν και ο ίδιος ήταν σάρκα, δεν μεταβλήθηκε σε μέγιστο φως, ώστε οι υιοί του Ισραήλ να μην μπορούν να τον αντικρίσουν; Πολύ περισσότερο λοιπόν, ο Θεός είναι παντοδύναμος ώστε να μεταβάλλει τον εαυτό Του σε ό,τι θέλει. Ίσως όμως κάποιος από εσάς σκέφτηκε ότι κάτι μπορεί να γίνει κάτι άλλο από κάποιον άλλον, αλλά κανείς δεν μπορεί να μετατρέψει τον εαυτό του σε ό,τι θέλει, και ότι η μεταβολή είναι ίδιον εκείνου που γερνάει και έχει τη φύση του να πεθαίνει. Όμως για τους αθάνατους δεν πρέπει να νομίζουμε κάτι τέτοιο. Διότι, μήπως οι άγγελοι, αν και είναι αγέραστοι και έχουν πύρινη ουσία, δεν μετατράπηκαν σε σάρκα, όπως αυτοί που κάποτε φιλοξενήθηκαν από τον Αβραάμ, των οποίων τα πόδια τα έπλυναν άνθρωποι σαν να ήταν ομοούσιοι άνθρωποι; Αλλά και με τον Ιακώβ, ο οποίος ήταν άνθρωπος, πάλεψε ένας άγγελος, ο οποίος είχε μεταβληθεί σε σάρκα, για να μπορέσει να έρθει σε σωματική επαφή μαζί του. Και παρ' όλα αυτά, αφού πάλεψε, όταν το θέλησε, επέστρεψε στη δική του φύση. Ήδη, μεταβαλλόμενος σε πυρ, δεν έκαψε το πλατύ νεύρο του Ιακώβ, αλλά το φλόγισε, και τον έκανε χωλό. Όποιος λοιπόν δεν μπορεί να γίνει κάτι άλλο όταν το θέλει, ως υποκείμενος στη φύση του, είναι θνητός. Εκείνος όμως που μπορεί να γίνει ό,τι θέλει, όταν το θέλει, ως κυρίαρχος της ίδιας της φύσης και επιστρέφοντας στη νεότητα, είναι αθάνατος.

Διότι δεν είναι μόχθος το να αναχωρεί κανείς από την πατρική εστία, να φτάνει στον Λάβαν, να υποβάλλεται σε θητεία και να υπομένει τους κόπους της ποιμαντικής; Και πώς ή σε ποιον μπορεί να είναι αυτό αμφίβολο; Επομένως, μέσα από κόπους αναδείχθηκε ισχυρός ενώπιον του Θεού. Όχι πολεμώντας εναντίον του Θεού, αλλά μάλλον υπακούοντας, και τρόπον τινά επικρατώντας με το να εκπληρώνει τις εντολές. Διότι, αν και ήταν δυνατόν στον Ιακώβ να πλουτίσει χωρίς ιδρώτα και να ευημερεί μένοντας στο σπίτι του, ο Θεός δεν τον άφησε αγύμναστο. Αλλά μάλλον, με αφορμή τον φόβο από τον Ησαύ, πηγαίνοντας σε ξένη χώρα και πόλη, τον προετοίμαζε να υπομείνει δυσβάσταχτο κόπο, ώστε, έχοντας διατηρήσει γνήσια την αγάπη του προς τον Θεό ακόμα και μέσα στις ίδιες τις θλίψεις, να θαυμάζεται δικαιολογημένα. Επομένως, ενισχύθηκε με τους κόπους του ενώπιον του Θεού. Αλλά ενισχύθηκε και πάλεψε με άγγελο, λέγει, και μπόρεσε να επικρατήσει. Διότι πάλεψε άγγελος μαζί του έχοντας τρόπον τινά τη μορφή του Θεού. Τότε νάρκωσε και ο μηρός του. Παρ' όλα αυτά, ο θεσπέσιος Ιακώβ ομολογούσε ότι στην πάλη αυτή οφείλει τεράστια χάρη. Διότι είπε: «Επειδή είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Επομένως, το μυστήριο του Χριστού προτυπωνόταν μέσω της πάλης με τον άγγελο.

β΄. Ότι, λοιπόν, αυτά θα γίνονταν με αυτόν τον τρόπο στην πορεία του χρόνου, το διδασκόταν ο θεσπέσιος Ιακώβ, καθώς ο Θεός διαμόρφωνε το γεγονός με τρόπο θαυμαστό. Και το πώς, θα το εξηγήσω, παραθέτοντας αναγκαστικά τα χωρία από τις ιερές Γραφές. Έχουν δε ως εξής: «Αφού σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα, πήρε τις δύο γυναίκες του, τις δύο δούλες και τα έντεκα παιδιά του, και διάβηκε το πέρασμα του Ιαβώκ· τους πήρε, διέσχισε τον χείμαρρο και πέρασε απέναντι όλα τα υπάρχοντά του. Έμεινε δε μόνος του ο Ιακώβ, και πάλευε ένας άνθρωπος μαζί του μέχρι το πρωί».

Εκείνος δε είπε: Ιακώβ. Και του είπε: Δεν θα ονομάζεσαι πλέον Ιακώβ, αλλά το όνομά σου θα είναι Ισραήλ, διότι φάνηκες ισχυρός με τον Θεό, και με τους ανθρώπους θα είσαι δυνατός. Ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: Φανέρωσέ μου το όνομά σου. Και εκείνος είπε: Γιατί ρωτάς το όνομά μου; Και τον ευλόγησε εκεί, και ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο εκείνο, Είδος Θεού. Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου. Ανέτειλε δε σε αυτόν ο ήλιος, όταν τον προσπέρασε το Είδος του Θεού. Αυτός δε κούτσαινε στον μηρό του.» Πέρασε λοιπόν τον Ιαβώχ, δηλαδή τον χείμαρρο, ο θεσπέσιος Ιακώβ με όλα τα υπάρχοντά του, και ο ίδιος έμεινε μόνος του. Έπειτα, το γεγονός αυτό, πώς να μην είναι άξιο προσοχής; Εμπρός λοιπόν ας εξετάσουμε προσεκτικά την αιτία. Διότι κατευθείαν αυτός ο λόγος θα μας οδηγήσει στα πνευματικά νοήματα.

Γ΄. Στην Εδώμ και στη Σηείρ κατοίκησε ο Ησαύ, και κυριαρχούσε στη γη, και κατείχε εξουσίες που δεν ήταν ανώτερες από εκείνες του Ιακώβ. Επειδή όμως (ο Ιακώβ), καθώς αναχωρούσε από τη Μεσοποταμία και από το σπίτι του Λάβαν, βιαζόταν να επιστρέψει στην πατρική γη, ήταν απολύτως αναγκαίο να περάσει μέσα από την Εδώμ κατά την πορεία του· γι' αυτό, με εξαιρετική σύνεση επιδίωξε την ειρήνη με τον αδελφό του. Και μάλιστα, έδωσε εντολή να προπορεύονται αγγελιαφόροι φέρνοντας λαμπρά δώρα, και τους πρόσταξε να προαναγγείλουν ότι και ο ίδιος θα έρθει να τον δει και να τον χαιρετήσει, και εξημερώνοντάς τον με δώρα και με λόγια καθιστά ήμερο αυτόν που παλαιότερα έτρεφε φονικές διαθέσεις και ήταν άγριος. Όταν όμως επέστρεψαν οι απεσταλμένοι λέγοντας: «Πήγαμε στον αδελφό σου τον Ησαύ και ιδού, έρχεται ο ίδιος να σε συναντήσει, και τετρακόσιοι άνδρες είναι μαζί του», ο θεσπέσιος Ιακώβ κυριεύθηκε από μεγάλο φόβο. Διότι δεν μπορούσε να γνωρίζει με σαφήνεια αν θα τον συναντούσε ως φίλο και ειρηνικό, ή ως κάποιον που παρ' όλα αυτά ακολουθούσε το γνώριμο θράσος του και ήταν αποφασισμένος να ενεργήσει από φθόνο. Έτσι, «Πέρασε απέναντι ο Ιακώβ όλα τα υπάρχοντά του, και έμεινε μόνος»· έχοντας κατά νου βεβαίως το εξής, νομίζω, ότι αν μεν φαινόταν καλός και πράος, δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο να περάσουν και πάλι πίσω οι γυναίκες και τα παιδιά για να παρουσιαστούν και να τον χαιρετήσουν.

Αν όμως ερχόταν ακόμη σκληρός και φιλόνικος, και πρόθυμος να φονεύσει, θα λυπόταν τα νήπια, και θα σπλαγχνιζόταν τα δάκρυα των γυναικών. Αν τον έβρισκε όμως μόνο του, θα ξεσπούσε τον θυμό του, και ο θάνατος αυτού που τον λύπησε θα του ήταν αρκετός για να ικανοποιηθεί. Όμως αυτό ξεπέρασε κάθε ελπίδα του με τη δύναμη του Θεού, όπως ήδη αναφέραμε προηγουμένως. Διότι «ασπάστηκαν ο ένας τον άλλον». Από αυτό λοιπόν που συνέβη, διδάχθηκε τη δύναμη του μυστηρίου. Πώς ή με ποιον τρόπο, θα το πω πάλι: πέρασε όλα τα υπάρχοντά του απέναντι από τον χείμαρρο. Επειδή όμως απέμεινε μόνος, πάλευε μαζί του ένας άνθρωπος μέχρι το πρωί. Λέμε, λοιπόν, ότι αυτός που πάλευε μαζί του ήταν ένας άγιος άγγελος, τύπος του Χριστού ως προς την ανθρώπινη φύση μας. Και επειδή δεν πέρασε και αυτός μαζί με τους άλλους τον χείμαρρο, δηλαδή τον Ιαβώκ, που ερμηνεύεται «πάλη», έγινε μεταξύ τους η φαινομενική αυτή μάχη. Και ποιο θα μπορούσε πάλι να νοηθεί ως το νόημα αυτού, δηλαδή το βαθύτερο νόημά του;

Γράφει, λοιπόν, και αυτός: «Γι' αυτό, ανορθώστε τα εξαντλημένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και κάντε ίσιους δρόμους για τα πόδια σας», ώστε το χωλό να μην εκτραπεί, αλλά μάλλον να θεραπευτεί. Η θεραπεία δε μιας τέτοιας χωλότητας δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει διαφορετικά, παρά μόνο διά της πίστεως και της αγάπης προς τον Χριστό. Όσοι όμως δεν αποδέχθηκαν την πίστη παρέμειναν στη χωλότητα, και στην εκτροπή του πάθους, σύμφωνα με τα λόγια του μακαρίου Παύλου. Αποτελεί, λοιπόν, συμβολισμό της νοητής χωλότητας του Ισραήλ, το πάθημα που συνέβη στον μηρό του Ιακώβ ενώ πάλευε.

Απόδειξη στη συνέχεια, ότι ο Θεός ήταν αυτός που έσωζε από όλα τα κακά τον πατριάρχη Ιακώβ. Λέγεται ότι ένας άγγελος πάλεψε με τον πατριάρχη Ιακώβ, και αυτό αναφέρεται στη Θεία Γραφή. Αλλά, κρατώντας τον ο άγιος, έλεγε: «Δεν θα σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Αυτός δε ήταν ο Θεός.

«Μην τους σκοτώσεις», διότι θα φαινόταν ότι το «Μην τους σκοτώσεις» είναι αντίθετο προς το «Εξολόθρευσε με οργή, αφάνισε, για να μην υπάρχουν». Αλλά δεν αναφέρεται εδώ «Εξολόθρευσέ τους», παρά μόνο αόριστα «Εξολόθρευσε με οργή, αφάνισε, για να μην υπάρχουν», με το να κατανοούμε και να συμπληρώνουμε εμείς νοερά το: για να μην είναι όπως ήταν πρωτύτερα, και για να μην υπάρχουν με την τιμή που απολάμβαναν παλαιότερα ενώπιον του Θεού. Αφού τους αφαιρέθηκε αυτή, και αφού αφαιρέθηκαν όσα κατείχαν παλαιότερα, έχοντας εγκαταλειφθεί γυμνοί και έχοντας κατακρημνιστεί από το ύψος της υπερηφάνειάς τους, διασκορπισμένοι σε όλα τα έθνη, συνειδητοποίησαν μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι Εκείνος που παλαιότερα ονομαζόταν Θεός του Ιακώβ, ο Ίδιος δεσπόζει πλέον όχι μόνο του Ιακώβ, ούτε του Ισραήλ, αλλά όλων των περάτων της γης. Και ευλόγως τώρα Τον ονόμασε Θεό του Ιακώβ, υποδηλώνοντας τον Χριστό· διότι Αυτός ήταν που εμφανίστηκε με σχήμα και μορφή ανθρώπου στον πατριάρχη Ιακώβ, όταν ένας άνθρωπος πάλευε μαζί του. Και του αλλάζει το όνομα λέγοντας: «Το όνομά σου δεν θα καλείται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι στάθηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, και ανάμεσα στους ανθρώπους δυνατός».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. Έμεινε δε ο Ιακώβ μόνος· και πάλευε ένας άνθρωπος μαζί του μέχρι το πρωί. Έπειτα, μετά από λίγο, αφού ο Ιακώβ είπε: «Δεν πρόκειται να σε αφήσω να φύγεις, εάν δεν με ευλογήσεις», εκείνος του λέει: «Ποιο είναι το όνομά σου;». Ο δε απάντησε: «Ιακώβ». Και του είπε: «Δεν θα καλείται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός μαζί με τον Θεό, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός». Και πάλι, μετά από λίγο, ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού· «διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο και σώθηκε η ψυχή μου». Στα οποία η Γραφή προσθέτει λέγοντας: «ανέτειλε δε σε αυτόν ο ήλιος, όταν προσπέρασε το Είδος του Θεού».

Επομένως, εκείνος που είπε ανωτέρω: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός του Αβραάμ του πατέρα σου και ο Θεός του Ισαάκ», στον οποίο και έστησε στήλη ο θεοφιλής, ήταν μεν Θεός και Κύριος (διότι πρέπει να πιστεύουμε στον ίδιο που ομιλεί), όχι όμως ο επί πάντων Θεός, αλλά ο δεύτερος μετά από Εκείνον, ο οποίος διακονεί και εξαγγέλλει τα του Πατρός στους ανθρώπους. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο Ιακώβ στην παρούσα περίπτωση τον ονομάζει άγγελο: «μου είπε ο άγγελος του Θεού, μιλώντας στον ύπνο μου, εγώ είμαι ο Θεός που σου εμφανίστηκε σε αυτόν τον τόπο». Συνεπώς, ο ίδιος άγγελος Κυρίου έχει σαφώς ανακηρυχθεί μέσα από αυτά τα λόγια και Θεός και Κύριος. Και στον προφήτη Ησαΐα, επίσης, προσαγορεύεται «άγγελος μεγάλης βουλής», αλλά ταυτόχρονα και «Θεός» και «άρχων» και «εξουσιαστής», στα χωρία όπου προφητεύει τη γέννησή του ανάμεσα στους ανθρώπους λέγοντας: «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, και Υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής, άρχων ειρήνης, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, πατήρ του μέλλοντος αιώνος». 〈〈Της ιδίας〉.〉 «Όταν δε σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα, πήρε τις δύο γυναίκες, τις δύο υπηρέτριες και τα έντεκα παιδιά του, και πέρασε τη διάβαση του Ιαβόκ· τους πήρε και πέρασε απέναντι όλα τα υπάρχοντά του. Απέμεινε δε μόνος ο Ιακώβ, και πάλευε μαζί του ένας άνθρωπος μέχρι το πρωί.»

Και η Λεία πάλι, αντί για τα μήλα του μανδραγόρα τα οποία έφερε ο Ρουβήλ στη Ραχήλ, συνέλαβε, όπως και η δούλη Ζελφά την ίδια εποχή, το δωδέκατο έτος, τον τρίτο μήνα, και γέννησε τον δωδέκατο μήνα του ίδιου έτους γιο και του έδωσε το όνομα Ισσάχαρ. Και πάλι η Λεία, το δέκατο τρίτο έτος, τον δέκατο μήνα, γέννησε άλλον γιο, που ονομάστηκε Ζαβουλών, και η ίδια, το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γέννησε γιο με το όνομα Δαν. Τον ίδιο καιρό έμεινε έγκυος και η Ραχήλ, όταν η Λεία γέννησε τη θυγατέρα της Δείνα, και γέννησε το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γιο, ο οποίος ονομάστηκε Ιωσήφ, ώστε μέσα στα επτά έτη που έμεινε κοντά στον Λάβαν να γεννηθούν δώδεκα παιδιά. Όταν δε ο Ιακώβ θέλησε να αναχωρήσει προς τον πατέρα του στη Χαναάν, παρακλήθηκε από τον Λάβαν να μείνει άλλα έξι έτη, ώστε συνολικά να παραμείνει στη Χαρράν κοντά στον Λάβαν είκοσι έτη. Ενώ δε πορευόταν προς τη Χαναάν, ένας άγγελος του Θεού πάλεψε μαζί του και άγγιξε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ, ο οποίος μούδιασε και άρχισε να κουτσαίνει· γι' αυτόν τον λόγο δεν τρώγεται το νεύρο που βρίσκεται στους μηρούς των ζώων. Και ο άγγελος του είπε ότι από εδώ και στο εξής δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ.

Στοιχείο Ι. Από τη Γένεση. Ιαβώκ (Γέν. 32, 23 κ.εξ.). Χειμαρρώδης ποταμός, τον οποίο διαβαίνοντας ο Ιακώβ πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε, οπότε και μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Ρέει δε μεταξύ του Αμμάν, δηλαδή της Φιλαδέλφειας, και της Γέρασας σε απόσταση τεσσάρων σημείων, και κατερχόμενος ενώνεται με τον Ιορδάνη.

Η φράση έχει ως εξής: «Εξεγέρθητι, βορρά, και έρχου, νότε». Ίσως μπορεί να βρει κανείς κάτι συγγενές προς τα λεγόμενα αυτά στα λόγια του εκατόνταρχου, τα οποία θαύμασε ο ίδιος ο Θεός Λόγος, όπως διηγήθηκε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Ακούσας δε ο Ιησούς εθαύμασε», και έθεσε τα λόγια του εκατόνταρχου υψηλότερα από την πίστη του Ισραήλ. Διότι μου φαίνεται πως η σύγκριση του εκατόνταρχου, ως προς το ζήτημα της πίστεως, δεν γίνεται προς τον ισραηλιτικό λαό, αλλά προς τον ίδιο εκείνον τον Ισραήλ, ο οποίος κατά την πάλη του με τον αντίπαλο, παρότι είχε τη συμμαχία του Θεού, μόλις που απέφυγε την πτώση, χωρίς να βγει εντελώς αλώβητος από τη βλάβη του αντιπάλου, διότι δέχθηκε το πλήγμα στον μηρό. Αυτός όμως ο εκατόνταρχος, για τον οποίο γίνεται λόγος τώρα, αποπέμποντας με εξουσία το αλλότριο μέσω κάποιας βασιλικής δύναμης, οικειώνεται το επιθυμητό. Διότι κυρίως ως προς αυτό μου φαίνεται ότι έτυχε του θαυμασμού ο άνδρας αυτός, στο ότι λέει πως, μεταξύ των στρατιωτών που βρίσκονται υπό τις διαταγές του, με αυθεντική εξουσία αποπέμπει όποιον θέλει, προσκαλεί αυτόν που επιθυμεί και προστάζει στον δούλο να εκτελέσει την πρέπουσα υπηρεσία.

Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, η εκλεκτή για εκείνην που τη γέννησε. Ο απόστολος Φίλιππος, για τον οποίο μαρτυρείται ότι κατάγεται από την πόλη του Ανδρέα και του Πέτρου (διότι θεωρώ ότι αποτελεί εγκώμιο για τον Φίλιππο το ότι υπήρξε συμπολίτης εκείνων των αδελφών που είχαν ήδη θαυμαστεί στο Ευαγγέλιο μέσα από την ιστορία τους)· επειδή ο μεν Ανδρέας, όταν ο Βαπτιστής τού υπέδειξε ποιος είναι ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, κατενόησε ο ίδιος το μυστήριο, ακολουθώντας εκείνον που του υποδείχθηκε, και μαθαίνοντας πού διαμένει, ευαγγελίζεται στον ίδιο του τον αδελφό ότι είναι παρών αυτός που είχε προαναγγελθεί από την προφητεία· ο δε, έχοντας προλάβει σχεδόν την ακοή με την πίστη, παραδίδεται με όλη του την ψυχή στον αμνό και, μέσω της αλλαγής του ονόματός του, μεταπλάθεται από τον Κύριο προς το θειότερο, καθώς ονομάστηκε και έγινε Πέτρος αντί για Σίμων. Μολονότι στον Αβραάμ και τη Σάρρα, μετά από πολλά χρόνια και ύστερα από πολλές θεοφάνειες, μετέδωσε ο Κύριος την ευλογία μέσω των ονομάτων, καθιστώντας δια της μεταβολής των ονομάτων τον μεν πατέρα, την δε άρχουσα. Ομοίως δε και ο Ιακώβ, μετά την ολονύκτια πάλη, αξιώνεται της επωνυμίας και της δυνάμεως του Ισραήλ.

«Διότι μετά από αυτό», λέει, «θα δω το πρόσωπό του· επειδή ίσως», λέει, «θα δεχθεί το πρόσωπό μου». Και τα δώρα προπορεύονταν μπροστά του. Αλλά πρόσεξέ μου εδώ πάλι την άφατη φιλανθρωπία του Θεού, και πώς πάντοτε με κατάλληλο τρόπο επιδεικνύει τη δική Του πρόνοια. Διότι στην περίπτωση του Λάβαν, επειδή ο δίκαιος δεν υποπτευόταν τίποτα τέτοιο, ούτε γνώριζε ότι οπωσδήποτε θα τον προλάβαινε ο Λάβαν με πολλή ορμή για να εκδικηθεί τον δίκαιο εξαιτίας της κρυφής αναχώρησής του, ο Θεός, αφού εμφανίστηκε στον Λάβαν, καταστέλλει την ορμή του, και του δίνει εντολή να μην πει στον Ιακώβ απολύτως τίποτα το λυπηρό ούτε καν με λόγια. «Διότι πρόσεξε», λέει, «να μη μιλήσεις στον Ιακώβ με κακό τρόπο»· και αυτό το οικονόμησε, ώστε να γίνει γνωστό στον δίκαιο μέσω του στόματος εκείνου, προκειμένου, αφού μάθει την οικονομία που εκδηλώθηκε γι' αυτόν, να αποκτήσει μεγαλύτερο θάρρος. Τώρα όμως, επειδή ο αδελφός του είχε καταπραϋνθεί από την πάροδο του χρόνου και είχε παύσει τον θυμό και την αγανάκτηση εναντίον του Ιακώβ, ενώ αυτός βρισκόταν σε αγωνία, φοβούμενος και τρέμοντας τη συνάντηση με τον αδελφό του, ο αγαθός Δεσπότης δεν δίνει πλέον εντολή στον Ησαύ· διότι εκείνος δεν σχεδίαζε κάτι εναντίον του αδελφού του· αντίθετα, παρηγορεί τον δίκαιο. Διότι, αφού έστειλε, λέει, αυτούς που μετέφεραν τα δώρα, και αφού κοιμήθηκε, λέει, «σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα και πέρασε τις δύο γυναίκες και τα παιδιά από το πέρασμα του Ιαβώκ· και τους πήρε, και διέσχισε τον χείμαρρο».

Έμεινε δε ο Ιακώβ μόνος, και πάλαιβε μαζί του ένας άνθρωπος. Μεγάλη είναι η φιλανθρωπία του Δεσπότου. Διότι, επειδή επρόκειτο να πραγματοποιήσει τη συνάντηση με τον αδελφό του, προκειμένου να μάθει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι δεν θα υποστεί τίποτα το δυσάρεστο, καταδέχεται να παλέψει με τον δίκαιο λαμβάνοντας μορφή ανθρώπου.

Γι' αυτό η Θεία Γραφή, ακόμη και αν κάποια θεία δύναμη φανερώθηκε σε κάποιους με ανθρώπινη μορφή, την ονομάζει άνθρωπο, διότι απλώς υποδηλώνει αυτό που φαίνεται, εκτός αν την ονομάσει κάτι άλλο εξαιτίας της πράξης ή του αποτελέσματος, επειδή αυτά που συμβαίνουν είναι υπεράνθρωπα. Για παράδειγμα, λέει: «Φανερώθηκε ο Θεός στον Αβραάμ»· έπειτα, εξηγώντας τον τρόπο του οράματος, λέει: «Και σηκώνοντας το βλέμμα του, είδε με τα μάτια του, και ιδού τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του», αν και δεν ήταν άνδρες κατά τη φύση, αλλά τους ονόμασε άνδρες εξαιτίας της μορφής τους. Έτσι πάλι, εκείνον που πάλευε με τον Ιακώβ τον ονόμασε άνθρωπο από τη μορφή του, καθώς καθετί που έχει τέτοια μορφή, ακόμη και αν δεν είναι άνθρωπος κατά τη φύση, το ονομάζουμε άνθρωπο εξαιτίας αυτής της μορφής. Αυτό, λοιπόν, που δεν έχει τέτοια μορφή, προφανώς δεν είναι άνθρωπος, αλλά κάτι άλλο. Εφόσον, λοιπόν, και ο Κύριος μετά την ανάσταση εμφανίστηκε με τέτοια μορφή, και την ανάσταση των ανθρώπων και ο ίδιος ευαγγελίστηκε, και οι απόστολοι κήρυξαν, και η ανά την οικουμένη Εκκλησία με τέτοια ελπίδα προσδοκά την ανάσταση, τι είναι αυτή η καινούργια και παράδοξη τερατολογία εκείνων που επιχειρούν με τεχνητές αποδείξεις να θολώσουν το απλό και άδολο κήρυγμα της Εκκλησίας και να αθετήσουν την ανάσταση του ανθρώπου; Διότι εμείς δεν πρόκειται να ονομάσουμε άνθρωπο κάτι άλλο, το οποίο δεν τυγχάνει να έχει αυτή τη μορφή.

Ήθελα, λέω, να μάθω από εσάς, ω άνδρες, ποια είναι η σημασία του ονόματος «Ισραήλ». Και καθώς εκείνοι σιωπούσαν, πρόσθεσα: Εγώ θα πω αυτό που γνωρίζω· διότι δεν θεωρώ δίκαιο ούτε να σιωπά κάποιος που γνωρίζει, ούτε να υποθέτω ότι εσείς γνωρίζετε και από φθόνο ή από απειρία αυτού που θέλει να μάθει (σιωπάτε), εγώ ο ίδιος φροντίζω πάντοτε, να τα λέω όλα με απλότητα και άδολα, όπως είπε ο κύριός μου: Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, άλλο στ' αγκάθια, άλλο στα πετρώδη, και άλλο στην καλή γη. Με την ελπίδα λοιπόν ότι υπάρχει κάπου καλή γη, πρέπει να μιλάω· επειδή ακριβώς εκείνος ο κύριός μου, ως ισχυρός και δυνατός, όταν έλθει θα απαιτήσει από όλους τα δικά του, και δεν θα καταδικάσει τον οικονόμο του, αν τον γνωρίζει, επειδή ξέρει ότι είναι δυνατός ο κύριός του και ερχόμενος θα απαιτήσει τα δικά του, εφόσον τα έχει καταθέσει σε κάθε τράπεζα, και δεν τα έχει κρύψει στη γη για οποιαδήποτε αιτία. Και το όνομα λοιπόν Ισραήλ αυτό σημαίνει: άνθρωπος που νικά δύναμη· διότι το «ίσρα» σημαίνει άνθρωπος που νικά, και το «ηλ» δύναμη. Πράγμα που και μέσω του μυστηρίου της πάλης, την οποία πάλαιψε ο Ιακώβ με εκείνον που φαινόταν μεν από το ότι υπηρετούσε το θέλημα του Πατρός, αλλά που ήταν Θεός από το ότι είναι πρωτότοκο τέκνο όλων των κτισμάτων, είχε προφητευθεί ότι έτσι θα έπραττε και ο Χριστός όταν θα γινόταν άνθρωπος.

Ποιος είναι λοιπόν αυτός, ο οποίος ονομάζεται κάποτε άγγελος μεγάλης βουλής, και άνδρας μέσω του Ιεζεκιήλ, και ως υιός ανθρώπου μέσω του Δανιήλ, και παιδίον μέσω του Ησαΐα, και Χριστός και Θεός προσκυνητός μέσω του Δαβίδ, και Χριστός και λίθος μέσω πολλών, και σοφία μέσω του Σολομώντα, και Ιωσήφ και Ιούδας και άστρο μέσω του Μωυσή, και ανατολή μέσω του Ζαχαρία, και παθητός και Ιακώβ και Ισραήλ πάλι μέσω του Ησαΐα, και ράβδος και άνθος και λίθος ακρογωνιαίος και Υιός Θεού; Αν τον είχατε γνωρίσει, ω Τρύφων, του είπα, δεν θα τον βλασφημούσατε εφόσον έχει ήδη έλθει και γεννηθεί και πάθει και αναβεί στον ουρανό. Αυτός και πάλι θα έρθει, και τότε θα θρηνήσουν οι δώδεκα φυλές σας. Διότι αν είχατε κατανοήσει τα όσα ειπώθηκαν από τους προφήτες, δεν θα αρνιόσασταν ότι αυτός είναι Θεός, Υιός του μόνου και αγεννήτου και αρρήτου Θεού. Επειδή λέγεται κάπου και μέσω του Μωυσή στην Έξοδο ως εξής: Μίλησε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή, και του είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος, και εμφανίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, ως Θεός τους, και το όνομά μου δεν τους το φανέρωσα, και έστησα τη διαθήκη μου με αυτούς. Και έτσι πάλι λέει: Με τον Ιακώβ πάλευε ένας άνθρωπος. Και αναφέρει ότι είναι Θεός: Διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου, αναφέρει ότι είπε ο Ιακώβ. Και ότι μάλιστα κατέγραψε πως και τον τόπο, όπου πάλεψε με αυτόν και εμφανίστηκε και ευλόγησε, τον ονόμασε Είδος Θεού.

Και ποιος φίλος, που θέλει να συναντήσει τον φίλο του, πηγαίνει πρώτα στην περιουσία του, σε χωράφι ή σε αμπέλι, και ύστερα τον βλέπει και τον καταφιλεί; Άραγε και ο Θεός δέχθηκε μεν τις θυσίες του Αβραάμ και τα υπάρχοντά του, αλλά δεν ήταν μαζί του και δεν κατοικούσε μέσα του; Και όταν συνεπλάκη σε πόλεμο, ποιος ήταν αυτός που νικούσε; Η φύση του μόνο ή ο Θεός κατοικούσε μέσα του και έφερε τη νίκη; Ας έρθουμε στον Νώε. Ποιος υπέταξε μπροστά του όλα τα γένη των θηρίων; Η φύση του ή κάτι το ουράνιο που ήταν μαζί του, το οποίο ξεπερνά τη φύση, και το οποίο έπλασε και τα ίδια τα ζώα και εκείνον και υπέταξε μπροστά του τα θηρία; Ο Ιακώβ, άραγε, από δική του δύναμη μπόρεσε να αποκυλίσει τέτοιον λίθο, ή μήπως η θεία δύναμη ήταν μαζί του, αυτή που αποκύλισε το βάρος του λίθου; Και τόσο αδιάλειπτα ήταν μαζί του ο Θεός, ώστε ούτε όταν κοιμόταν δεν τον εγκατέλειπε. Διότι άνοιξε τις θύρες των ουρανών και του έδειξε τον ουράνιο οίκο, σε μορφή κλίμακας του εμφανίστηκε. Έπειτα πάλεψε μαζί του όπως άνθρωπος με άνθρωπο.

Ερώτηση. Υπάρχει άραγε στον ύπνο αγαθή φαντασία, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει και η φαντασία του πονηρού; Απόκριση. Σε εκείνους που έχουν βαθιά μέσα τους τη χάρη, η προσευχή υπάρχει πάντοτε. Διότι, εάν ο σατανάς δεν μένει αδρανής πολεμώντας ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα, πολύ περισσότερο η χάρη σε βοηθά και την ημέρα και τη νύχτα, ακόμη και όταν κοιμάσαι. Διότι υπάρχουν φορές που το σώμα βρίσκεται σε ύπνο, ενώ ο νους αγρυπνεί και ζει στραμμένος προς τον Θεό και κλαίει και βλέπει γλυκύτατα πρόσωπα. Ο Ιακώβ μέσα στη νύχτα είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και μέσα στη νύχτα πάλεψε με τον Θεό. Γράφτηκε άλλωστε ότι «οι γιοι σας θα δουν οράματα και θα ονειρευτούν ενύπνια». Και στον Ιωσήφ σε όραμα της νύχτας εμφανίστηκε άγγελος, λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Ιωσήφ, αλλά σήκω, παράλαβε το παιδί και φύγε στην Αίγυπτο. Διότι ο Ηρώδης ζητά να το εξοντώσει». Εάν ο σατανάς μεταβάλλεται «σε άγγελο φωτός», σε νερά, σε σύννεφα, παρόλο που είναι δούλος και κτίσμα, πολύ περισσότερο ο Θεός, όντας πλούσιος, επειδή ως προς τη δική Του φύση είναι ακατάληπτος -«διότι είναι φως απρόσιτο, το οποίο δεν είδε κανείς από τους ανθρώπους ούτε μπορεί να το δει»-, μεταβάλλει τον Εαυτό Του μεταμορφούμενος «από δόξα σε δόξα», σε φωτεινά σύννεφα, σε «ήλιο δικαιοσύνης», σε καθαρό αέρα. Αλλά εδώ χρειάζεται πολλή διάκριση, ώστε να κατανοεί κανείς το καθένα από αυτά που συμβαίνουν. Διότι κάθε υπόσταση, ενεργώντας, ελκύει προς τη δική της αγάπη και φύση.