Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:27

δ'. Ο Ιακώβ, αφού πάλεψε και νικήθηκε, και αφού υπέστη μέσα στο σκοτάδι τη νάρκωση, δηλαδή την εξάρθρωση στον μηρό, στη συνέχεια προσκολλάται ειρηνικά πλέον σε εκείνον με τον οποίο πάλευε, καθώς το φως διαύγαζε και είχε ήδη ξημερώσει. Τον εξανάγκαζε μάλιστα, τρόπον τινά, να τον ευλογήσει, και πράγματι ευλογήθηκε, διότι μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Επειδή ο Ισραήλ αντιτάσσει, θα λέγαμε, απέναντι στον Εμμανουήλ την απείθεια και τον δύστροπο χαρακτήρα του, αλλά όντας μέσα στην άγνοια και στο σκοτάδι, εννοώ αυτό της αμάθειας. Διότι είχε πωρωθεί και τον αναγνώρισε μόλις ανέτειλε και στον δικό του νου το θείο φως.

Εύστοχα δε και εδώ μνημόνευσαν τον Θεό του Ιακώβ, παραπέμποντάς μας σε Εκείνον που εμφανίστηκε στον Ιακώβ με μορφή άνδρα. Διότι, λέει, πάλεψε ένας άνθρωπος μαζί του, ο οποίος και του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό». Και αφού σηκώθηκε ο Ιακώβ, ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: «Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο». Διότι Αυτός είναι ακριβώς εκείνος που φανερώθηκε στον Ιακώβ με μορφή ανθρώπου.

«Όταν δε είδε ότι δεν μπορεί να τον κατανικήσει, άγγιξε το πλάτος του μηρού του, και νάρκωσε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ καθώς πάλευε μαζί του. Και του είπε: "Άφησέ με να φύγω· διότι ανέτειλε ο όρθρος". Εκείνος δε αποκρίθηκε: "Δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις". Τότε τον ρώτησε: "Ποιο είναι το όνομά σου;" Εκείνος απάντησε: "Ιακώβ". Και του είπε: "Δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ το όνομά σου, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι φάνηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός". Ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: "Ανάγγειλέ μου το όνομά σου". Και εκείνος είπε: "Γιατί ρωτάς το όνομά μου;" Και τον ευλόγησε εκεί, και ονόμασε ο Ιακώβ τον τόπο εκείνο "Είδος Θεού"· διότι "είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου". Ανέτειλε δε γι' αυτόν ο ήλιος, όταν προσπέρασε το Είδος του Θεού.» Στον μεν Μωυσή είχε λεχθεί: «Ουδείς θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», εν τούτοις ο Ιακώβ είδε τον Θεό όχι απλώς, αλλά «πρόσωπο με πρόσωπο», και έχοντας σωθεί όχι ως προς το σώμα αλλά ως προς την ψυχή, αξιώθηκε της προσωνυμίας του Ισραήλ, ονομασία που αρμόζει στις ψυχές, εφόσον το όνομα Ισραήλ ερμηνευόμενο σημαίνει «εκείνος που ορά τον Θεό». Επομένως, δεν έβλεπε τον επί πάντων Θεό· διότι Αυτός είναι αόρατος και άτρεπτος, και επ' ουδενί θα μπορούσε να μεταβληθεί σε άνθρωπο Εκείνος που είναι ανώτερος από κάθε ουσία. Έβλεπε άρα κάποιον άλλον, του οποίου δεν ήταν ακόμη καιρός να φανερώσει το όνομα στον Ιακώβ, παρότι εκείνος ρωτούσε επίμονα.

Και η Λεία πάλι, αντί για τα μήλα του μανδραγόρα τα οποία έφερε ο Ρουβήλ στη Ραχήλ, συνέλαβε, όπως και η δούλη Ζελφά την ίδια εποχή, το δωδέκατο έτος, τον τρίτο μήνα, και γέννησε τον δωδέκατο μήνα του ίδιου έτους γιο και του έδωσε το όνομα Ισσάχαρ. Και πάλι η Λεία, το δέκατο τρίτο έτος, τον δέκατο μήνα, γέννησε άλλον γιο, που ονομάστηκε Ζαβουλών, και η ίδια, το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γέννησε γιο με το όνομα Δαν. Τον ίδιο καιρό έμεινε έγκυος και η Ραχήλ, όταν η Λεία γέννησε τη θυγατέρα της Δείνα, και γέννησε το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γιο, ο οποίος ονομάστηκε Ιωσήφ, ώστε μέσα στα επτά έτη που έμεινε κοντά στον Λάβαν να γεννηθούν δώδεκα παιδιά. Όταν δε ο Ιακώβ θέλησε να αναχωρήσει προς τον πατέρα του στη Χαναάν, παρακλήθηκε από τον Λάβαν να μείνει άλλα έξι έτη, ώστε συνολικά να παραμείνει στη Χαρράν κοντά στον Λάβαν είκοσι έτη. Ενώ δε πορευόταν προς τη Χαναάν, ένας άγγελος του Θεού πάλεψε μαζί του και άγγιξε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ, ο οποίος μούδιασε και άρχισε να κουτσαίνει· γι' αυτόν τον λόγο δεν τρώγεται το νεύρο που βρίσκεται στους μηρούς των ζώων. Και ο άγγελος του είπε ότι από εδώ και στο εξής δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ.

Στοιχείο Ι. Από τη Γένεση. Ιαβώκ (Γέν. 32, 23 κ.εξ.). Χειμαρρώδης ποταμός, τον οποίο διαβαίνοντας ο Ιακώβ πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε, οπότε και μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Ρέει δε μεταξύ του Αμμάν, δηλαδή της Φιλαδέλφειας, και της Γέρασας σε απόσταση τεσσάρων σημείων, και κατερχόμενος ενώνεται με τον Ιορδάνη.

Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, η εκλεκτή για εκείνην που τη γέννησε. Ο απόστολος Φίλιππος, για τον οποίο μαρτυρείται ότι κατάγεται από την πόλη του Ανδρέα και του Πέτρου (διότι θεωρώ ότι αποτελεί εγκώμιο για τον Φίλιππο το ότι υπήρξε συμπολίτης εκείνων των αδελφών που είχαν ήδη θαυμαστεί στο Ευαγγέλιο μέσα από την ιστορία τους)· επειδή ο μεν Ανδρέας, όταν ο Βαπτιστής τού υπέδειξε ποιος είναι ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, κατενόησε ο ίδιος το μυστήριο, ακολουθώντας εκείνον που του υποδείχθηκε, και μαθαίνοντας πού διαμένει, ευαγγελίζεται στον ίδιο του τον αδελφό ότι είναι παρών αυτός που είχε προαναγγελθεί από την προφητεία· ο δε, έχοντας προλάβει σχεδόν την ακοή με την πίστη, παραδίδεται με όλη του την ψυχή στον αμνό και, μέσω της αλλαγής του ονόματός του, μεταπλάθεται από τον Κύριο προς το θειότερο, καθώς ονομάστηκε και έγινε Πέτρος αντί για Σίμων. Μολονότι στον Αβραάμ και τη Σάρρα, μετά από πολλά χρόνια και ύστερα από πολλές θεοφάνειες, μετέδωσε ο Κύριος την ευλογία μέσω των ονομάτων, καθιστώντας δια της μεταβολής των ονομάτων τον μεν πατέρα, την δε άρχουσα. Ομοίως δε και ο Ιακώβ, μετά την ολονύκτια πάλη, αξιώνεται της επωνυμίας και της δυνάμεως του Ισραήλ.

Διότι είναι φανερό ότι ο Θεός πάλεψε με μορφή ανθρώπου, και το ότι κρατείται από αυτόν το φανερώνει με τα εξής λόγια: «Άφησέ με, διότι ανέτειλε η αυγή»· στα οποία αποκρίθηκε ο Ιακώβ: «Δεν θα σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Εκείνο, λοιπόν, το θαύμα ήταν μαρτυρία, την οποία ο Χριστός έθεσε και ως υπόμνηση της δικής του κατά σάρκα θεοφανείας. Και έθεσε νόμο στον Ισραήλ. Όσα ενετείλατο στους πατέρες μας, για να τα κάνουν γνωστά στους γιους τους. Για τον λόγο αυτόν, λέει, έθεσε νόμο στον Ισραήλ, αν και αυτοί επρόκειτο να τον παραβούν και να αθετήσουν τις νομικές διατάξεις, ώστε να γνωρίσει στους γιους τους (και είπαμε ότι αυτοί είναι όσοι από τα έθνη επιστρέφουν) όσα ενετείλατο στους πατέρες μας. Επομένως, για χάρη μας δέχεται ο λαός των Ιουδαίων τη νομοθεσία· διότι εμείς τηρούμε τον νόμο κατά το πνεύμα και σύμφωνα με τον σκοπό του νομοθέτη. Αυτό το φανερώνουν σαφέστερα τα επόμενα: «Για να γνωρίσει μια άλλη γενεά». Ποια; «Οι γιοι που θα γεννηθούν». Βλέπεις ότι μιλάει για τα έθνη; Διότι αυτά δεν είχαν ακόμη γεννηθεί στην ευσέβεια· αλλά επρόκειτο να γεννηθούν μέσω του βαπτίσματος· γι' αυτό και δικαίως ονομάζονταν «γιοι που θα γεννηθούν»· αλλά και επειδή είχαν ξεπέσει εξαιτίας της ειδωλολατρίας. Ορθώς λοιπόν η προφητεία προλέγει γι' αυτούς τη μελλοντική ανάσταση μέσω της πίστεως στον Χριστό: «Και θα αναστηθούν και θα τα αναγγείλουν στους γιους τους· ώστε να θέσουν την ελπίδα τους στον Θεό, και να μην ξεχάσουν τα έργα του Θεού, αλλά να εκζητήσουν τις εντολές του».

«Τώρα όμως με κρατεί ένας οίκος στενός και σκοτεινός, αυχμηρός και ζοφερός, με τόσους πήχεις όσους μετράει ο τάφος.» Ο Αβραάμ ομοίως αγανακτούσε, λέγοντας: «Εγώ μεν προσέφερα τον μονογενή υιό στον Ποιητή· αυτός όμως με παραβλέπει να κρατούμαι επί τόσο χρόνο σε φρικτά δεσμά.» Ο Ισαάκ δυσφορούσε διότι: «Αν και έγινα τύπος της αθάνατης θυσίας, ωστόσο περιφέρω την πικρή αλυσίδα του θανάτου.» Ο Ιακώβ παραπονιόταν ότι, ενώ ενδυναμώθηκε για να παλέψει με τον Θεό, δεν μπόρεσε να παλέψει με τον πικρότατο θάνατο.

Έπειτα λέγει: «Ποιο είναι το όνομά σου;». Πρόσεξε πάλι τη συγκατάβαση. Διότι, αν δεν ρωτούσε, δεν γνώριζε τάχα το όνομα του δικαίου; Ασφαλώς και το γνώριζε, αλλά θέλει να τον βεβαιώσει μέσω της ερωτήσεως και να τον διδάξει ποιος είναι αυτός που συνομιλεί μαζί του.

«Και είδε στον ύπνο του μια κλίμακα από τη γη έως τον ουρανό και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και τον ίδιο τον Θεό να στέκεται ψηλά στην κορυφή της, και είπε: "Ευλόγησέ με". Και τον ευλόγησε και τον ονόμασε Ισραήλ». Επίκαιρα όμως το θυμήθηκα, και τώρα, με αφορμή το όνομα, ήρθε στον νου μου και ένα άλλο νόημα. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Να τους προσφέρουμε αμέσως, μέσα από την ίδια τους την ονομασία, ζήλο για την αρετή.

Και πάλι, σε άλλους λόγους, μιλώντας για τον ίδιο τον Ιακώβ λέει τα εξής: Αφού σηκώθηκε εκείνη τη νύχτα, πήρε τις δύο γυναίκες του και τις δύο δούλες του και τα έντεκα παιδιά του και πέρασε τη διάβαση του Ιαβώκ. Και τους πήρε και διέσχισε τον χείμαρρο και πέρασε απέναντι όλα τα υπάρχοντά του. Και έμεινε μόνος ο Ιακώβ· και πάλευε μαζί του ένας άγγελος μέχρι το πρωί. Είδε δε ότι μπορούσε να σταθεί απέναντί του, και άγγιξε το πλάτος του μηρού του, και νάρκωσε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ την ώρα που πάλευε μαζί του. Και του είπε: «Άφησέ με να φύγω, διότι ανέτειλε ο όρθρος». Εκείνος δε απάντησε: «Δεν θα σε αφήσω να φύγεις, εάν δεν με ευλογήσεις». Και του είπε: «Ποιο είναι το όνομά σου;». Εκείνος απάντησε: «Ιακώβ». Του είπε τότε: «Το όνομά σου δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι φάνηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός». Τον ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: «Ανάγγειλέ μου το όνομά σου». Και εκείνος απάντησε: «Γιατί ρωτάς αυτό, το όνομά μου;». Και τον ευλόγησε εκεί. Και ονόμασε ο Ιακώβ το όνομα του τόπου εκείνου «Είδος Θεού»· «διότι», όπως είπε, «είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και χάρηκε η ψυχή μου». Και πάλι, σε άλλα χωρία, εξαγγέλλοντας για τον ίδιο τον Ιακώβ λέει τα εξής: Ήλθε δε ο Ιακώβ στη Λουζά, η οποία βρίσκεται στη γη Χαναάν, και είναι η Βαιθήλ, αυτός και όλος ο λαός που ήταν μαζί του.

Ήθελα, λέω, να μάθω από εσάς, ω άνδρες, ποια είναι η σημασία του ονόματος «Ισραήλ». Και καθώς εκείνοι σιωπούσαν, πρόσθεσα: Εγώ θα πω αυτό που γνωρίζω· διότι δεν θεωρώ δίκαιο ούτε να σιωπά κάποιος που γνωρίζει, ούτε να υποθέτω ότι εσείς γνωρίζετε και από φθόνο ή από απειρία αυτού που θέλει να μάθει (σιωπάτε), εγώ ο ίδιος φροντίζω πάντοτε, να τα λέω όλα με απλότητα και άδολα, όπως είπε ο κύριός μου: Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, άλλο στ' αγκάθια, άλλο στα πετρώδη, και άλλο στην καλή γη. Με την ελπίδα λοιπόν ότι υπάρχει κάπου καλή γη, πρέπει να μιλάω· επειδή ακριβώς εκείνος ο κύριός μου, ως ισχυρός και δυνατός, όταν έλθει θα απαιτήσει από όλους τα δικά του, και δεν θα καταδικάσει τον οικονόμο του, αν τον γνωρίζει, επειδή ξέρει ότι είναι δυνατός ο κύριός του και ερχόμενος θα απαιτήσει τα δικά του, εφόσον τα έχει καταθέσει σε κάθε τράπεζα, και δεν τα έχει κρύψει στη γη για οποιαδήποτε αιτία. Και το όνομα λοιπόν Ισραήλ αυτό σημαίνει: άνθρωπος που νικά δύναμη· διότι το «ίσρα» σημαίνει άνθρωπος που νικά, και το «ηλ» δύναμη. Πράγμα που και μέσω του μυστηρίου της πάλης, την οποία πάλαιψε ο Ιακώβ με εκείνον που φαινόταν μεν από το ότι υπηρετούσε το θέλημα του Πατρός, αλλά που ήταν Θεός από το ότι είναι πρωτότοκο τέκνο όλων των κτισμάτων, είχε προφητευθεί ότι έτσι θα έπραττε και ο Χριστός όταν θα γινόταν άνθρωπος.