Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:28

Με τις προσηγορίες του Ιακώβ και του Ισραήλ, ο λόγος φαίνεται να μας υποβάλλει την έννοια δύο πραγμάτων: αφενός την εισαγωγή των πιο ατελών, και αφετέρου την τελείωση στο αποκορύφωμα της αρετής. Αυτό το νόημα μας το υποβάλλει ο τρόπος της μετονομασίας του πατριάρχη· διότι κατά τη γέννησή του, επειδή έπιασε τη φτέρνα του αδελφού του, ονομάστηκε Ιακώβ· μετά την πάλη όμως, του δίνεται ως έπαθλο η νέα προσηγορία επειδή αναδείχθηκε νικητής: «Δεν θα καλείται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου». —Απεστάλη, λοιπόν, ο Λόγος προς τον Ιακώβ, και ήλθε στον Ισραήλ. Διότι, από έλεος, ο Λόγος συγκαταβαίνει πρώτα στους πιο αδύναμους· οι πιο διορατικοί όμως, αντιλαμβανόμενοι την ωφέλεια που προέρχεται από αυτόν, τρόπον τινά τον αρπάζουν, προλαμβάνοντας τη νωθρότητα εκείνων προς τους οποίους απεστάλη.

Μτ. 2, 6 «Ισραήλ» ονομάστηκε πρώτος ο Ιακώβ, όταν είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν προς αυτόν μέσω αυτής, και πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε και άκουσε από αυτόν: «δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ». Με αυτό το όνομα ονομάστηκε όλος ο λαός των Ιουδαίων ως εξαιρετικό και θείο, το οποίο τους διέκρινε από τα άλλα έθνη. Και «Ισραήλ» σημαίνει νους που βλέπει τον Θεό. Γι' αυτό και η εξ εθνών Εκκλησία ονομάστηκε «Ισραήλ», όχι κατά σάρκα, αλλά κατά θεία χάρη.

Φαίνεται δε πάλι ότι το νόημα της προφητείας μάς επαναφέρει στην ανάμνηση ενός αρχαιότερου γεγονότος, σχεδόν εκπληρώνοντας ο Θεός την υπόσχεση προς τον θεσπέσιο Ιακώβ. Διότι, επειδή πάλεψε μαζί του τη νύχτα ως άνθρωπος, πέρα από τον χείμαρρο Ιαβόκ, και έπειτα, όταν πια ήλθε ο όρθρος και φώτιζε η ημέρα, ο μεν Θεός ήθελε να αναχωρήσει λέγοντας: «Άφησέ με, διότι ανέτειλε ο όρθρος», εκείνος όμως δήλωνε ότι δεν θα τον αφήσει, εάν πρώτα δεν τον ευλογούσε, οπότε και άκουσε τότε: «Επειδή στάθηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, θα είσαι δυνατός και με τους ανθρώπους». Αυτό μάλλον υποδηλώνει εδώ σε εμάς ο λόγος της προφητείας, θέτοντας με σαφήνεια το ότι ο Ιακώβ «θα ενισχύσει». Πρόσεξε δε την ακρίβεια της επαγγελίας· διότι δεν λέει ότι ο Ιακώβ θα κατισχύσει επί των Ασσυρίων, αλλά ότι «θα ενισχύσει»· διότι απέκτησε ισχύ εν τω Θεώ, όχι από τον εαυτό του.

Διότι, ενώ ο ανόητος Ισραήλ ειδωλολατρούσε στην έρημο (επειδή είχε κατασκευάσει το χρυσό μοσχάρι), ο Θεός ήθελε να τον τιμωρήσει. Αφήνοντας όμως τον μακάριο Μωυσή ελεύθερο, αν το επιθυμούσε, να εμποδίσει την οργή Του και να κάνει δεήσεις υπέρ αυτών που είχαν αμαρτήσει, του είπε: «Σου έχω μιλήσει μία και δύο φορές, λέγοντας: Είδα αυτόν τον λαό, και ιδού, είναι λαός σκληροτράχηλος. Άφησέ με να τους εξολοθρεύσω και να εξαλείψω το όνομά τους κάτω από τον ουρανό, και να κάνω εσένα μεγάλο έθνος». Επειδή όμως ο Μωυσής κατάλαβε την οικονομία της θείας πραότητας, προχωρά στο να τον εμποδίσει και λέει: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρεσέ την. Ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο αυτό που έγραψας». Επομένως, με παρόμοιο τρόπο ειπώθηκε και στον Ιακώβ το «Άφησέ με να φύγω», από εκείνον που πάλευε μαζί του. Αυτός δε, κατανοώντας γρήγορα ποιος ήταν αυτός που πάλευε μαζί του, και έχοντας πλέον αποκτήσει επίγνωση ολόκληρου του γεγονότος, αλλάζει εντελώς στάση και λέει: «Δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Και ευλογήθηκε, και ο τρόπος της ευλογίας του ήταν η μετάβαση από το πρώτο όνομα σε ένα άλλο. Διότι λέει: «Το όνομά σου δεν θα λέγεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου». Επειδή το μεν «Ιακώβ» σημαίνει αυτόν που υποσκελίζει, δηλαδή τον δραστήριο και νηφάλιο στο να μπορεί να κατορθώνει αυτά που πρέπει, ενώ το «Ισραήλ» ερμηνεύεται ως «νους που βλέπει τον Θεό».

δ'. Ο Ιακώβ, αφού πάλεψε και νικήθηκε, και αφού υπέστη μέσα στο σκοτάδι τη νάρκωση, δηλαδή την εξάρθρωση στον μηρό, στη συνέχεια προσκολλάται ειρηνικά πλέον σε εκείνον με τον οποίο πάλευε, καθώς το φως διαύγαζε και είχε ήδη ξημερώσει. Τον εξανάγκαζε μάλιστα, τρόπον τινά, να τον ευλογήσει, και πράγματι ευλογήθηκε, διότι μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Επειδή ο Ισραήλ αντιτάσσει, θα λέγαμε, απέναντι στον Εμμανουήλ την απείθεια και τον δύστροπο χαρακτήρα του, αλλά όντας μέσα στην άγνοια και στο σκοτάδι, εννοώ αυτό της αμάθειας. Διότι είχε πωρωθεί και τον αναγνώρισε μόλις ανέτειλε και στον δικό του νου το θείο φως.

Το ότι η ανόθευτη γνώση για τον Χριστό βρίσκεται σε ανώτερη θέση ακόμη και από τη λαμπρότητα των έργων, το διευκρινίζει και πάλι ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο να γυμνάζει τον εαυτό του προς την ευσέβεια: «Διότι η σωματική γυμνασία για λίγο είναι ωφέλιμη, ενώ η ευσέβεια είναι ωφέλιμη για τα πάντα, επειδή περιέχει υπόσχεση για την τωρινή και τη μελλοντική ζωή.» Όπως άλλωστε είπε ο ίδιος ο Σωτήρας προς τον Πατέρα στους ουρανούς, «Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό.» Επομένως, ακόμη και αν κάποιος τυχόν είναι Ιακώβ, δηλαδή, αν μπορεί να υποσκελίζει και να αποφεύγει με επιδεξιότητα και νεανική ορμή καθετί που μπορεί να τον παραλύσει και να τον καλέσει στην αμαρτία, θα προκόψει μέσω του Χριστού και σε αγιοπρεπή σύνεση. Και θα ονομαστεί Ισραήλ, δηλαδή, αυτός που βλέπει τον Θεό. Τότε λοιπόν, τότε θα είναι δυνατός και ανάμεσα στους ανθρώπους, έχοντας ενισχυθεί μαζί με τον Θεό. Διότι δεν θα μπορούσε να είναι έργο ενός ανήμπορου και εξασθενημένου ανθρώπου το να γνωρίσει τον Θεό και να κατακτήσει τη γνώση γι' Αυτόν, ακόμη και αν βλέπει μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά· αλλά είναι έργο εκείνου που έχει υπερβεί αυτή την αδυναμία, ώστε να μην υπολογίζει καθόλου τα σαρκικά και τα εγκόσμια· και με γοργό και ακάθεκτο φρόνημα να μπορεί να σπεύδει προς ό,τι είναι αρεστό στον Θεό· διότι αυτός θα είναι δυνατός ανάμεσα στους ανθρώπους και θα ενισχυθεί μαζί με τον Θεό.

Ο Ιακώβ διαφεύγει από το πρόσωπο του αδελφού του, του Ησαύ, εξαιτίας της οργής του, κατόπιν συμβουλής του πατέρα και της μητέρας του, προς τη Μεσοποταμία Φαδάν, πέρα από τη Μεσοποταμία Σουβά. Από εκεί λαμβάνει τέσσερις συζύγους από την ίδια του τη συγγένεια, οι οποίες του γεννούν δώδεκα παιδιά, τα οποία ονομάστηκαν και πατριάρχες. Ενώ δε επέστρεφε στη γη της Χαναάν προς τον ίδιο τον πατέρα του τον Ισαάκ και τη μητέρα του τη Ρεβέκκα, του εμφανίζεται μια οπτασία από τον Θεό κοντά στις διακλαδώσεις του Ιορδάνη (τον δε χείμαρρο αυτόν τον ονομάζουν Ιαβώκ), όπου είδε στρατοπεδείες αγγέλων. «Και ιδού», αναφέρει, «ένας άνθρωπος από το βράδυ πάλευε μαζί του μέχρι την αυγή», τον οποίο η Γραφή υπέδειξε ως άγγελο. Αυτός, μέσω της ευλογίας, δίνει στον Ιακώβ το τιμητικό όνομα Ισραήλ. Όταν σηκώθηκε από εκεί ο Ιακώβ, έδωσε σε εκείνον τον τόπο το όνομα Είδος Θεού. Επειδή δε αυτός που του μίλησε μέσω της ευλογίας είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα ονομάζεται», και του διευκρίνισε λέγοντας ότι «αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό και με τους ανθρώπους θα είσαι δυνατός», από εκείνον τον χρόνο ονομάζονται Ισραηλίτες. 2. Και ο Ισραήλ, μετά την κάθοδο του Ιωσήφ στην Αίγυπτο, κατεβαίνει και ο ίδιος μαζί με όλο τον οίκο του, γιους και εγγονούς, καθώς και τις προαναφερθείσες γυναίκες και άλλες, που ανέρχονταν σε εβδομήντα ψυχές τον αριθμό. Το δε γένος του Ισραήλ παραμένει στη χώρα των Αιγυπτίων για πέντε γενεές.

Και άλλη φορά του είπε, όταν εμφανίστηκε με ανθρώπινο σχήμα: «Δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό και δυνατός με τους ανθρώπους». Τότε «ονόμασε και τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και ο Μωυσής επίσης ικέτευσε τον Θεό που του παρείχε τις αποκαλύψεις, λέγοντας: «Αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, φανέρωσέ μου τον εαυτό σου, για να σε δω καθαρά». Και Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Και αυτόν τον λόγο που είπες θα τον εκπληρώσω· διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Αλλά και ο Ιεζεκιήλ είδε «Εκείνον που κάθεται επί των Χερουβίμ», «σαν όραμα ανθρώπου», «από την οσφύ του και κάτω φωτιά, και από την οσφύ του και πάνω σαν όραμα λαμπερού ήλεκτρου». Από όλα αυτά μαθαίνουμε ότι οι οπτασίες δεν υπήρξαν όμοιες για τα προαναφερθέντα πρόσωπα, αλλά διαφορετικές. Διότι στον μεν Μωυσή ειπώθηκε: «Δεν θα μπορέσεις να δεις το πρόσωπό μου· διότι δεν μπορεί να δει άνθρωπος το πρόσωπό μου και να ζήσει»· επειδή το πρόσωπο του Θεού Λόγου και η θεότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει καταληπτή από τη θνητή φύση. Και στον Ιεζεκιήλ εξάλλου η δόξα του Λόγου γινόταν ορατή μέσω αινιγμάτων· στον Αβραάμ όμως οράθηκε έχοντας λάβει μορφή ανθρώπου, ώστε και «κάτω από τη δρυ» να βρεθεί, και «τα πόδια του να νιφθούν» και να συμμετάσχει σε τραπέζι.

Παρομοίως και στην περίπτωση του Ιακώβ παρουσιάζεται να παλεύει ένας άνθρωπος, τον οποίο η μεν Γραφή ονομάζει άνθρωπο, ο ίδιος όμως που του αποκαλύπτεται λέει: «Δεν θα ονομάζεται πλέον», λέει, «το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός μαζί με τον Θεό». Γι' αυτό και ο Ιακώβ έλεγε: «Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Για τον παρόντα προφήτη μαρτυρείται ότι και αυτός είδε τη δόξα του. Επομένως, είδε τη δόξα του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού μέσα από τα όσα εκτίθενται. Έτσι και στον Μωυσή, έτσι και στον Ιεζεκιήλ, αν και δεν πραγματοποιούσε με τον ίδιο τρόπο τις οπτασίες. Είδε, λοιπόν, ο προφήτης τη δόξα του Σωτήρα μας σίγουρα όχι με τους οφθαλμούς της σάρκας, αλλά με τους οφθαλμούς της διάνοιας, οι οποίοι ήταν φωτισμένοι από το Άγιο Πνεύμα. Διότι, όπως ακριβώς τα μάτια του σώματος υποβοηθούνται στο να βλέπουν τα αισθητά από τη λάμψη του φωτός που τους χορηγείται απ' έξω, με τον ίδιο τρόπο και τα μάτια της καθαρμένης ψυχής, καταυγαζόμενα από το νοερό φως, μπορούν να κατοπτεύουν τα θεία. Γι' αυτό και ο Σωτήρας δίδασκε αυτό λέγοντας: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Ένας από αυτούς όντας και ο Ησαΐας, είδε τον Κύριο κατά τον χρόνο της τελευτής του βασιλιά Οζία. Για ποιον λόγο όμως δεν είδε την προκείμενη οπτασία ενόσω εκείνος βρισκόταν ακόμη εν ζωή, παρά «κατά το έτος που πέθανε»;

Ο δε 〈θάνατος ή ο λόγος που εστάλη στον Ιακώβ〉, ως εκφραστικός οργής, αφού βρήκε εκείνους που θεωρούνταν ανώτεροι μεταξύ τους άξιους οργής και 〈θανάτου〉, εννοώ όσους ονομάζονταν Ισραήλ, 〈ήλθε〉 επάνω τους. Τη διαφορά δε μεταξύ του 〈Ιακώβ〉 και του 〈Ισραήλ〉 θα μπορούσες να τη γνωρίσεις από τον πρώτο πατριάρχη, ο οποίος ως προς τη σαρκική του γέννηση ονομαζόταν 〈Ιακώβ〉, αλλά, αφού επιδόθηκε στην κατά Θεόν προκοπή και αξιώθηκε τη συνομιλία με τον Θεό, μετονομάστηκε σε 〈Ισραήλ〉 από Εκείνον που του αποκαλύφθηκε και είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου 〈Ιακώβ〉, αλλά 〈Ισραήλ〉 θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός μαζί με τον Θεό». Εύλογα, λοιπόν, τους πιο άλογους και σωματικούς του ιουδαϊκού έθνους τούς ονομάζει στο σημείο αυτό 〈Ιακώβ〉, ενώ εκείνους που θεωρούνται μεταξύ τους πιο λογικοί τούς αποκαλεί 〈Ισραήλ〉. Επομένως, ο λόγος κατηγορεί και αυτούς που θεωρείται ότι είναι ανώτεροι, επειδή και αυτοί κατέστησαν άξιοι 〈θανάτου〉, γι' αυτό και έχει ειπωθεί: 〈Θάνατο απέστειλε ο Κύριος στον Ιακώβ, και ήλθε επί του Ισραήλ〉.

Εύστοχα δε και εδώ μνημόνευσαν τον Θεό του Ιακώβ, παραπέμποντάς μας σε Εκείνον που εμφανίστηκε στον Ιακώβ με μορφή άνδρα. Διότι, λέει, πάλεψε ένας άνθρωπος μαζί του, ο οποίος και του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό». Και αφού σηκώθηκε ο Ιακώβ, ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: «Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο». Διότι Αυτός είναι ακριβώς εκείνος που φανερώθηκε στον Ιακώβ με μορφή ανθρώπου.

«Μην τους σκοτώσεις», διότι θα φαινόταν ότι το «Μην τους σκοτώσεις» είναι αντίθετο προς το «Εξολόθρευσε με οργή, αφάνισε, για να μην υπάρχουν». Αλλά δεν αναφέρεται εδώ «Εξολόθρευσέ τους», παρά μόνο αόριστα «Εξολόθρευσε με οργή, αφάνισε, για να μην υπάρχουν», με το να κατανοούμε και να συμπληρώνουμε εμείς νοερά το: για να μην είναι όπως ήταν πρωτύτερα, και για να μην υπάρχουν με την τιμή που απολάμβαναν παλαιότερα ενώπιον του Θεού. Αφού τους αφαιρέθηκε αυτή, και αφού αφαιρέθηκαν όσα κατείχαν παλαιότερα, έχοντας εγκαταλειφθεί γυμνοί και έχοντας κατακρημνιστεί από το ύψος της υπερηφάνειάς τους, διασκορπισμένοι σε όλα τα έθνη, συνειδητοποίησαν μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι Εκείνος που παλαιότερα ονομαζόταν Θεός του Ιακώβ, ο Ίδιος δεσπόζει πλέον όχι μόνο του Ιακώβ, ούτε του Ισραήλ, αλλά όλων των περάτων της γης. Και ευλόγως τώρα Τον ονόμασε Θεό του Ιακώβ, υποδηλώνοντας τον Χριστό· διότι Αυτός ήταν που εμφανίστηκε με σχήμα και μορφή ανθρώπου στον πατριάρχη Ιακώβ, όταν ένας άνθρωπος πάλευε μαζί του. Και του αλλάζει το όνομα λέγοντας: «Το όνομά σου δεν θα καλείται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι στάθηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, και ανάμεσα στους ανθρώπους δυνατός».

Ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός που πρόκειται να γίνει ορατός και να θεαθεί με τα μάτια, το διδάσκει προχωρώντας και λέγοντας: «Άκουσε, Θεέ του Ιακώβ». Διότι αυτός ήταν ο ίδιος εκείνος ο Λόγος του Θεού, ο οποίος παλαιά εμφανίστηκε και στον Ιακώβ με ανθρώπινο σχήμα, και του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι στάθηκες ισχυρός με τον Θεό, και θα είσαι δυνατός και με τους ανθρώπους». Γι' αυτό και ο θεοφιλής, έχοντας συναίσθηση του Θεού που του μιλούσε, λέει: «Είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Ο ίδιος, λοιπόν, εκείνος Θεός, που εμφανίστηκε στον Ιακώβ, θα εμφανιστεί και πάλι, λέει, στη Σιών, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο ρητά την επιφάνεια του Λόγου του Θεού στους ανθρώπους. Επικαλούμενος, λοιπόν, αυτόν ακριβώς τον Θεό του Ιακώβ, τον ικετεύει να επισπεύσει την παρουσία του: «Υπερασπιστή μας, Θεέ, δες».

Αυτόν, ως δεύτερο Κύριο μετά τον Πατέρα, τον ανακηρύσσει σαφέστατα ο Μωυσής, λέγοντας: «Έβρεξε ο Κύριος στα Σόδομα και στα Γόμορρα θειάφι και πυρ παρά Κυρίου». Αυτόν, πάλι, όταν εμφανίστηκε στον Ιακώβ με σχήμα άνδρα, η θεία Γραφή τον προσαγορεύει Θεό, λέγοντας στον Ιακώβ: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό», τότε που και «ονόμασε ο Ιακώβ το όνομα του τόπου εκείνου Είδος Θεού», λέγοντας: «Διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και βέβαια, δεν είναι θεμιτό να υποθέσουμε ότι οι καταγεγραμμένες θεοφάνειες ανήκουν σε κατώτερους αγγέλους και λειτουργούς του Θεού, επειδή, όταν κάποιος από αυτούς εμφανίζεται στους ανθρώπους, η Γραφή δεν το αποκρύπτει, αναφέροντας ρητά ότι δεν έφεραν την ονομασία του Θεού ούτε του Κυρίου, αλλά των αγγέλων, όπως είναι εύκολο να επιβεβαιωθεί από αμέτρητες μαρτυρίες. Αυτόν και ο διάδοχος του Μωυσή, ο Ιησούς του Ναυή, εφόσον ηγείται των ουράνιων αγγέλων και αρχαγγέλων και των υπερκόσμιων δυνάμεων, και εφόσον αποτελεί τη δύναμη και τη σοφία του Πατέρα και του έχουν εμπιστευθεί τα δευτερεία της βασιλείας και της εξουσίας επί των πάντων, τον ονομάζει αρχιστράτηγο της δυνάμεως του Κυρίου, αφού τον είδε πάλι όχι διαφορετικά, παρά με μορφή και σχήμα ανθρώπου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. Έμεινε δε ο Ιακώβ μόνος· και πάλευε ένας άνθρωπος μαζί του μέχρι το πρωί. Έπειτα, μετά από λίγο, αφού ο Ιακώβ είπε: «Δεν πρόκειται να σε αφήσω να φύγεις, εάν δεν με ευλογήσεις», εκείνος του λέει: «Ποιο είναι το όνομά σου;». Ο δε απάντησε: «Ιακώβ». Και του είπε: «Δεν θα καλείται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός μαζί με τον Θεό, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός». Και πάλι, μετά από λίγο, ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού· «διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο και σώθηκε η ψυχή μου». Στα οποία η Γραφή προσθέτει λέγοντας: «ανέτειλε δε σε αυτόν ο ήλιος, όταν προσπέρασε το Είδος του Θεού».

Ύστερα από αυτά, όταν επέστρεφε από τη Μεσοποταμία, πρώτα βέβαια, ενώ ήταν ήδη πρωί, τον συνάντησαν οι άγγελοι του Θεού, για τους οποίους και είπε: «Παρεμβολή Θεού είναι αυτή». Και είναι φυσικό αυτοί να είναι εκείνοι τους οποίους είχε δει προηγουμένως πάνω στην κλίμακα. Έπειτα δε ανατέλλει γι' αυτόν ο ήλιος, ο οποίος προηγουμένως είχε δύσει, μετά την περικοπή που εκτέθηκε πιο πάνω, στην οποία φαίνεται να παλεύει μαζί του στον ύπνο εκείνος που του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι στάθηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού και θα είσαι δυνατός και ανάμεσα στους ανθρώπους». Μετά την οπτασία, λοιπόν, ανέτειλε γι' αυτόν ο ήλιος. Και ενώ πλέον είχε προκόψει πνευματικά και είχε φτάσει στην τελειότητα, όχι πια στον ύπνο, ούτε μέσα στη νύχτα, ούτε μέσω αγγέλου, ούτε βέβαια με ανθρώπινη μορφή, αλλά μέρα μεσημέρι και στο φως αποκαλύπτεται σε αυτόν ο Θεός και λέει: «Σήκω, ανέβα στον τόπο Βαιθήλ και κατοίκησε εκεί». Και ύστερα από όλα αυτά, τότε για πρώτη φορά η Θεία Γραφή μαρτυρεί ότι του εμφανίστηκε ο Θεός στη Λουζά, και τον ευλόγησε λέγοντας τα όσα είναι αναγεγραμμένα.

Ποιος άλλος λοιπόν θα μπορούσε να είναι αυτός που, στην προκείμενη περικοπή, συμπαλεύει, συναγωνίζεται και τρόπον τινά συμμαχεί με τον Ιακώβ, αν όχι ο ιερός Λόγος του Θεού, ο οποίος πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε στους πατέρες, και ο οποίος μόνος μετά τον Πατέρα ονομάζεται Κύριος και Θεός; Αυτός μάλιστα, αφού ευλόγησε τον Ιακώβ, τον ονόμασε Ισραήλ, προσθέτοντας: «διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό». Έτσι έβλεπαν οι θείοι άνδρες τον Λόγο του Θεού, όπως ακριβώς και οι απόστολοι του Σωτήρος μας που διακήρυξαν: «Εκείνο που υπήρχε εξαρχής, εκείνο που έχουμε ακούσει, εκείνο που έχουμε δει με τα μάτια μας, και ατενίσαμε, και τα χέρια μας ψηλάφισαν, σχετικά με τον Λόγο της ζωής»· αυτόν ακριβώς τον Λόγο και ζωή, αφού είδε ο Ιακώβ, προσθέτει λέγοντας: «διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου».

Πρώτος πάλι ο Μωυσής, χρησιμοποιώντας μια διαφορετική προσωνυμία για τον διάδοχό του, τον μετονόμασε σε Ιησού. Διότι έχει γραφτεί: «Αυτά είναι τα ονόματα των ανδρών που έστειλε ο Μωυσής για να κατασκοπεύσουν τη γη, και ο Μωυσής ονόμασε τον Ναυσή, τον γιο του Ναυή, Ιησού, και τους έστειλε». Δες λοιπόν με ποιον τρόπο ο προφήτης, έχοντας κατανοήσει κάθε άλλο παρά ασήμαντα πράγματα για τη φύση των ονομάτων, αλλά και έχοντας φιλοσοφήσει τα μέγιστα για τους θείους άνδρες που μετονομάζονται από αυτόν και για τους λόγους της μετονομασίας τους, παρουσιάζει τον Άβραμ να λαμβάνει από τον Θεό, ως έπαθλο για την αρετή του, την τέλεια προσηγορία του πατέρα Αβραάμ, κάτι που δεν είναι τώρα η κατάλληλη στιγμή να αποσαφηνίσουμε τι ακριβώς σημαίνει. Έτσι, λοιπόν, αφού μετονόμασε τη Σάρα σε Σάρρα, και παρουσίασε τον Ισαάκ να έχει ονομαστεί Γέλιο πριν από τη γέννησή του, και τον Ιακώβ να στεφανώνεται με το βραβείο της πάλης μέσω της επωνυμίας του Ισραήλ, και έχοντας διαγνώσει με ένθεη σοφία και επιστήμη αμέτρητα άλλα πράγματα σχετικά με τη δύναμη και τη φύση των ονομάτων, τα οποία είναι πιο θεία παρά ανθρώπινα, και ενώ κανείς από τους προγενεστέρους του ανά τους αιώνες δεν είχε χρησιμοποιήσει το όνομα του Ιησού, αυτός πρώτος, φερόμενος από το θείο πνεύμα, τον άνθρωπο που επρόκειτο να καταστεί διάδοχός του στην ηγεσία του λαού, ο οποίος χρησιμοποιούσε προηγουμένως άλλο όνομα, αφού το άλλαξε τον ονομάζει Ιησού, θεωρώντας ότι δεν επαρκούσε η προσηγορία που του δόθηκε κατά τη γέννησή του από τους προγόνους του· διότι οι γονείς του τον φώναζαν Ναυσή.

«Όταν δε είδε ότι δεν μπορεί να τον κατανικήσει, άγγιξε το πλάτος του μηρού του, και νάρκωσε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ καθώς πάλευε μαζί του. Και του είπε: "Άφησέ με να φύγω· διότι ανέτειλε ο όρθρος". Εκείνος δε αποκρίθηκε: "Δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις". Τότε τον ρώτησε: "Ποιο είναι το όνομά σου;" Εκείνος απάντησε: "Ιακώβ". Και του είπε: "Δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ το όνομά σου, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι φάνηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός". Ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: "Ανάγγειλέ μου το όνομά σου". Και εκείνος είπε: "Γιατί ρωτάς το όνομά μου;" Και τον ευλόγησε εκεί, και ονόμασε ο Ιακώβ τον τόπο εκείνο "Είδος Θεού"· διότι "είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου". Ανέτειλε δε γι' αυτόν ο ήλιος, όταν προσπέρασε το Είδος του Θεού.» Στον μεν Μωυσή είχε λεχθεί: «Ουδείς θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», εν τούτοις ο Ιακώβ είδε τον Θεό όχι απλώς, αλλά «πρόσωπο με πρόσωπο», και έχοντας σωθεί όχι ως προς το σώμα αλλά ως προς την ψυχή, αξιώθηκε της προσωνυμίας του Ισραήλ, ονομασία που αρμόζει στις ψυχές, εφόσον το όνομα Ισραήλ ερμηνευόμενο σημαίνει «εκείνος που ορά τον Θεό». Επομένως, δεν έβλεπε τον επί πάντων Θεό· διότι Αυτός είναι αόρατος και άτρεπτος, και επ' ουδενί θα μπορούσε να μεταβληθεί σε άνθρωπο Εκείνος που είναι ανώτερος από κάθε ουσία. Έβλεπε άρα κάποιον άλλον, του οποίου δεν ήταν ακόμη καιρός να φανερώσει το όνομα στον Ιακώβ, παρότι εκείνος ρωτούσε επίμονα.

Εξαιτίας του ρητού «κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό», ίσως κάποιος υποθέσει ότι η παρούσα φράση είναι αντίθετη προς τον σωτηριώδη λόγο, επειδή υποθέτει ως ορατό εκείνον που από τη φύση του είναι αόρατος. Αλλά, εάν και αυτά τα εκλάβεις ότι αναφέρονται στον Λόγο του Θεού, ο οποίος «πολυμερώς και πολυτρόπως» εμφανίστηκε «στους πατέρες», παρόμοια με όσα έχουμε ήδη αποδείξει, τότε δεν θα φανεί πλέον ότι περιπίπτεις σε αντιφάσεις. Διδάσκει ότι ο Θεός του Ισραήλ που οράται εδώ είναι ακριβώς εκείνος, ο οποίος εμφανίστηκε και στον Ισραήλ, όταν πάλαιβε μαζί του ως άνθρωπος, και ο οποίος πρώτος μετέβαλε το όνομά του από Ιακώβ σε Ισραήλ λέγοντας: «διότι αναδείχθηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού», τότε που, έχοντας αντιληφθεί τη θεία του δύναμη, «ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού», λέγοντας «επειδή είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου»· τον οποίο ήδη, στον κατάλληλο χρόνο, έχουμε αποδείξει ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού. 〈Από τον Ιησού του Ναυή〉. «Και συνέβη, ενώ ο Ιησούς βρισκόταν στην Ιεριχώ, σήκωσε τα μάτια του και βλέπει έναν άνθρωπο να στέκεται απέναντί του, έχοντας γυμνωμένη τη ρομφαία στο χέρι του. Και ο Ιησούς τον πλησίασε και είπε: Είσαι δικός μας ή από τους εχθρούς μας; Και εκείνος του είπε: Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δύναμης του Κυρίου και μόλις τώρα ήρθα. Και ο Ιησούς έπεσε με το πρόσωπο στη γη και του είπε: Δέσποτα, τι προστάζεις τον δούλο σου;»

Ας εισαχθεί εδώ για σένα και ο Ιακώβ, ο οποίος είναι και ο Ισραήλ, ένας άνδρας που απέκτησε δύο ονόματα εξαιτίας της εξελισσόμενης προκοπής των δικών του αρετών. Όταν λοιπόν, ασκούμενος στο πρακτικό ήθος και βίο, δοκίμαζε τους κόπους υπέρ της ευσέβειας, το όνομά του ήταν Ιακώβ, προσωνυμία που μεταφραζόμενη στην ελληνική γλώσσα δηλώνει τον ασκητή και αθλητή. Όταν πλέον, έχοντας λάβει τα βραβεία της νίκης κατά των αντιπάλων του, στεφανώνεται και ήδη απολαμβάνει τα αγαθά της θεωρίας, τότε του μεταβάλλει το όνομα ο Θεός που του αποκαλύπτεται, αξιώνοντάς τον ταυτόχρονα με θεοπτία και δωρίζοντάς του μέσω της προσωνυμίας τις αμοιβές των θειότερων επάθλων και τιμών. Λέει λοιπόν προς αυτόν ο χρησμός: «Δεν θα καλείται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι φάνηκες ισχυρός ενώπιον του Θεού και θα είσαι δυνατός και μεταξύ των ανθρώπων», καθώς το όνομα Ισραήλ υποδηλώνει τον διορατικό και θεωρητικό άνδρα· επειδή και το νέο όνομα σημαίνει τον άνθρωπο που βλέπει τον Θεό. Τέτοιος λοιπόν ήταν και αυτός, από τον οποίο προήλθε το δωδεκάφυλο γένος του ιουδαϊκού έθνους. Και θα μπορούσαν να ειπωθούν αναρίθμητα πράγματα για τον βίο αυτών των ανδρών και για τη φιλόσοφη καρτερία και άσκησή τους, τα οποία άλλα μεν ερμηνεύονται κατά γράμμα, και άλλα αλληγορικά μέσω βαθύτερων νοημάτων· για τα οποία έχουν μιλήσει και άλλοι, αλλά και εμείς σε όσα πραγματευθήκαμε στο έργο «Περὶ τῆς τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν πολυπαιδίας». Τέτοιοι, λοιπόν, ήταν και αυτοί.

Και η Λεία πάλι, αντί για τα μήλα του μανδραγόρα τα οποία έφερε ο Ρουβήλ στη Ραχήλ, συνέλαβε, όπως και η δούλη Ζελφά την ίδια εποχή, το δωδέκατο έτος, τον τρίτο μήνα, και γέννησε τον δωδέκατο μήνα του ίδιου έτους γιο και του έδωσε το όνομα Ισσάχαρ. Και πάλι η Λεία, το δέκατο τρίτο έτος, τον δέκατο μήνα, γέννησε άλλον γιο, που ονομάστηκε Ζαβουλών, και η ίδια, το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γέννησε γιο με το όνομα Δαν. Τον ίδιο καιρό έμεινε έγκυος και η Ραχήλ, όταν η Λεία γέννησε τη θυγατέρα της Δείνα, και γέννησε το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γιο, ο οποίος ονομάστηκε Ιωσήφ, ώστε μέσα στα επτά έτη που έμεινε κοντά στον Λάβαν να γεννηθούν δώδεκα παιδιά. Όταν δε ο Ιακώβ θέλησε να αναχωρήσει προς τον πατέρα του στη Χαναάν, παρακλήθηκε από τον Λάβαν να μείνει άλλα έξι έτη, ώστε συνολικά να παραμείνει στη Χαρράν κοντά στον Λάβαν είκοσι έτη. Ενώ δε πορευόταν προς τη Χαναάν, ένας άγγελος του Θεού πάλεψε μαζί του και άγγιξε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ, ο οποίος μούδιασε και άρχισε να κουτσαίνει· γι' αυτόν τον λόγο δεν τρώγεται το νεύρο που βρίσκεται στους μηρούς των ζώων. Και ο άγγελος του είπε ότι από εδώ και στο εξής δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ.

Στοιχείο Ι. Από τη Γένεση. Ιαβώκ (Γέν. 32, 23 κ.εξ.). Χειμαρρώδης ποταμός, τον οποίο διαβαίνοντας ο Ιακώβ πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε, οπότε και μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Ρέει δε μεταξύ του Αμμάν, δηλαδή της Φιλαδέλφειας, και της Γέρασας σε απόσταση τεσσάρων σημείων, και κατερχόμενος ενώνεται με τον Ιορδάνη.

Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, η εκλεκτή για εκείνην που τη γέννησε. Ο απόστολος Φίλιππος, για τον οποίο μαρτυρείται ότι κατάγεται από την πόλη του Ανδρέα και του Πέτρου (διότι θεωρώ ότι αποτελεί εγκώμιο για τον Φίλιππο το ότι υπήρξε συμπολίτης εκείνων των αδελφών που είχαν ήδη θαυμαστεί στο Ευαγγέλιο μέσα από την ιστορία τους)· επειδή ο μεν Ανδρέας, όταν ο Βαπτιστής τού υπέδειξε ποιος είναι ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, κατενόησε ο ίδιος το μυστήριο, ακολουθώντας εκείνον που του υποδείχθηκε, και μαθαίνοντας πού διαμένει, ευαγγελίζεται στον ίδιο του τον αδελφό ότι είναι παρών αυτός που είχε προαναγγελθεί από την προφητεία· ο δε, έχοντας προλάβει σχεδόν την ακοή με την πίστη, παραδίδεται με όλη του την ψυχή στον αμνό και, μέσω της αλλαγής του ονόματός του, μεταπλάθεται από τον Κύριο προς το θειότερο, καθώς ονομάστηκε και έγινε Πέτρος αντί για Σίμων. Μολονότι στον Αβραάμ και τη Σάρρα, μετά από πολλά χρόνια και ύστερα από πολλές θεοφάνειες, μετέδωσε ο Κύριος την ευλογία μέσω των ονομάτων, καθιστώντας δια της μεταβολής των ονομάτων τον μεν πατέρα, την δε άρχουσα. Ομοίως δε και ο Ιακώβ, μετά την ολονύκτια πάλη, αξιώνεται της επωνυμίας και της δυνάμεως του Ισραήλ.

«Τώρα όμως με κρατεί ένας οίκος στενός και σκοτεινός, αυχμηρός και ζοφερός, με τόσους πήχεις όσους μετράει ο τάφος.» Ο Αβραάμ ομοίως αγανακτούσε, λέγοντας: «Εγώ μεν προσέφερα τον μονογενή υιό στον Ποιητή· αυτός όμως με παραβλέπει να κρατούμαι επί τόσο χρόνο σε φρικτά δεσμά.» Ο Ισαάκ δυσφορούσε διότι: «Αν και έγινα τύπος της αθάνατης θυσίας, ωστόσο περιφέρω την πικρή αλυσίδα του θανάτου.» Ο Ιακώβ παραπονιόταν ότι, ενώ ενδυναμώθηκε για να παλέψει με τον Θεό, δεν μπόρεσε να παλέψει με τον πικρότατο θάνατο.

Και επειδή απάντησε «Ιακώβ», λέγει: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό, και με τους ανθρώπους θα είσαι δυνατός». Είδες πώς φανέρωσε όλη την αιτία για την οποία επέδειξε τόσο μεγάλη συγκατάβαση, και συγχρόνως διδάσκει τον δίκαιο μέσω της ονομασίας που του έδωσε, ποιος είναι αυτός που είδε και αξιώθηκε να συγκρατήσει; «Διότι δεν θα ονομάζεται πλέον», λέγει, «το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ». Και Ισραήλ ερμηνεύεται «Εκείνος που βλέπει τον Θεό». Επειδή αξιώθηκες να δεις τον Θεό, στον βαθμό που είναι δυνατόν σε άνθρωπο να τον δει, γι' αυτό και σου δίνω αυτή την προσηγορία, ώστε να γίνει ολοφάνερο σε όλους τους μεταγενέστερους τι είδους οπτασία αξιώθηκες. Και πρόσθεσε: «Διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό, και με τους ανθρώπους θα είσαι δυνατός». Μη φοβάσαι, λοιπόν, πλέον, ούτε να περιμένεις ότι θα υποστείς κάποια βλάβη από κανέναν. Διότι εσύ, που έλαβες τόση ισχύ ώστε να μπορέσεις να παλέψεις ακόμη και με τον Θεό, πολύ περισσότερο θα υπερισχύσεις των ανθρώπων και θα γίνεις ακατανίκητος από όλους.

Το ζήτημα δεν είναι απλό· διότι αμέσως μάς έρχεται στον νου και ο Πέτρος· επειδή και εκείνος πριν από αυτό ονομαζόταν Σίμων, ενώ έπειτα ονομάστηκε Κηφάς· και οι υιοί του Ζεβεδαίου, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, μετονομάστηκαν σε Υιούς βροντής. Και όχι μόνο στην Καινή, αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη βρίσκουμε τον Αβραάμ πριν από αυτό να ονομάζεται Άβραμ, και έπειτα Αβραάμ· και τον Ιακώβ στην αρχή μεν να λέγεται Ιακώβ, έπειτα δε Ισραήλ· και τη Σάρρα πριν από αυτό να λέγεται Σάρα, και έπειτα Σάρρα. Και η μεταβολή των ονομάτων μάς παρέχει πλούσια αφορμή για έρευνα· και φοβάμαι μήπως, ελευθερώνοντας ξαφνικά πολλά ρεύματα ποταμών, πνίξω τον λόγο της διδασκαλίας. Διότι, όπως ακριβώς σε ένα χωράφι που έχει υγρασία, όπου κι αν σκάψει κανείς, αναβλύζουν από παντού πηγές, έτσι και στο χωράφι των θείων Γραφών, όπου κι αν ανοίξεις, θα δεις να ξεχύνονται πολλοί ποταμοί, γι' αυτό και δεν είναι μικρός ο φόβος να τους αφήσουμε όλους να τρέξουν αθρόα σήμερα. Επομένως, αφού φράξω το δικό μου ρυάκι, θα παραπέμψω την αγάπη σας προς την ιερή πηγή αυτών των προκαθημένων και διδασκάλων, την καθαρή, πόσιμη και γλυκιά, στο νάμα που εξέρχεται από την ίδια τη νοητή πέτρα.

Δεν θα ονομάζεσαι πλέον Ιακώβ, αλλά το όνομά σου θα είναι Ισραήλ, διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό, και ανάμεσα στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός. Μεγάλη εκτίμηση, λοιπόν, έτρεφε η γυναίκα για τον πατριάρχη· γι' αυτό έλεγε στον Κύριο: «Μήπως εσύ είσαι ανώτερος από τον πατέρα μας τον Ιακώβ, ο οποίος μας έδωσε το πηγάδι, και ήπιε από αυτό ο ίδιος, και οι γιοι του, και τα κοπάδια του;» Τι απαντά λοιπόν ο Χριστός;

Παρατήρησε δε ότι δεν παρατίθεται ολόκληρη η πρόρρηση. Διότι δεν είπε: «Εγώ θα σε μετονομάσω σε Πέτρο, και θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου πάνω σε αυτή την πέτρα», αλλά, «Εσύ θα ονομαστείς Κηφάς». Επειδή το πρώτο υποδήλωνε μεγαλύτερη αυθεντία και εξουσία. Ο δε Χριστός δεν επιδεικνύει αμέσως ούτε εξ αρχής όλα τα γνωρίσματα της εξουσίας Του, αλλά προς το παρόν ομιλεί πιο ταπεινά. Όταν λοιπόν έδωσε την απόδειξη της θεότητάς Του, τότε πλέον το διατυπώνει με μεγαλύτερη αυθεντία, λέγοντας: «Μακάριος είσαι, Σίμων, διότι ο Πατέρας μου στο απεκάλυψε»· και πάλι: «Και εγώ σου λέω: εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου». Αυτόν λοιπόν τον ονόμασε έτσι· ενώ εκείνους που ήταν με τον Ιάκωβο, υιούς βροντής. Για ποιο λόγο λοιπόν το κάνει αυτό; Για να αποδείξει ότι Αυτός είναι που έδωσε και την Παλαιά Διαθήκη και που μεταβάλλει τα ονόματα, Εκείνος που ονόμασε τον Άβραμ Αβραάμ, και τη Σάρα Σάρρα, και τον Ιακώβ Ισραήλ.

«Και είδε στον ύπνο του μια κλίμακα από τη γη έως τον ουρανό και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και τον ίδιο τον Θεό να στέκεται ψηλά στην κορυφή της, και είπε: "Ευλόγησέ με". Και τον ευλόγησε και τον ονόμασε Ισραήλ». Επίκαιρα όμως το θυμήθηκα, και τώρα, με αφορμή το όνομα, ήρθε στον νου μου και ένα άλλο νόημα. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Να τους προσφέρουμε αμέσως, μέσα από την ίδια τους την ονομασία, ζήλο για την αρετή.

Ήθελα, λέω, να μάθω από εσάς, ω άνδρες, ποια είναι η σημασία του ονόματος «Ισραήλ». Και καθώς εκείνοι σιωπούσαν, πρόσθεσα: Εγώ θα πω αυτό που γνωρίζω· διότι δεν θεωρώ δίκαιο ούτε να σιωπά κάποιος που γνωρίζει, ούτε να υποθέτω ότι εσείς γνωρίζετε και από φθόνο ή από απειρία αυτού που θέλει να μάθει (σιωπάτε), εγώ ο ίδιος φροντίζω πάντοτε, να τα λέω όλα με απλότητα και άδολα, όπως είπε ο κύριός μου: Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, άλλο στ' αγκάθια, άλλο στα πετρώδη, και άλλο στην καλή γη. Με την ελπίδα λοιπόν ότι υπάρχει κάπου καλή γη, πρέπει να μιλάω· επειδή ακριβώς εκείνος ο κύριός μου, ως ισχυρός και δυνατός, όταν έλθει θα απαιτήσει από όλους τα δικά του, και δεν θα καταδικάσει τον οικονόμο του, αν τον γνωρίζει, επειδή ξέρει ότι είναι δυνατός ο κύριός του και ερχόμενος θα απαιτήσει τα δικά του, εφόσον τα έχει καταθέσει σε κάθε τράπεζα, και δεν τα έχει κρύψει στη γη για οποιαδήποτε αιτία. Και το όνομα λοιπόν Ισραήλ αυτό σημαίνει: άνθρωπος που νικά δύναμη· διότι το «ίσρα» σημαίνει άνθρωπος που νικά, και το «ηλ» δύναμη. Πράγμα που και μέσω του μυστηρίου της πάλης, την οποία πάλαιψε ο Ιακώβ με εκείνον που φαινόταν μεν από το ότι υπηρετούσε το θέλημα του Πατρός, αλλά που ήταν Θεός από το ότι είναι πρωτότοκο τέκνο όλων των κτισμάτων, είχε προφητευθεί ότι έτσι θα έπραττε και ο Χριστός όταν θα γινόταν άνθρωπος.

Πρέπει να επισημανθεί και εδώ ότι αποκάλεσε τον ίδιο και άνθρωπο και Θεό· διότι είπε: «επειδή αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό, θα είσαι δυνατός και με τους ανθρώπους». Και ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού· διότι λέει: «είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Και πάλι: «ανέτειλε σε αυτόν ο ήλιος, όταν προσπέρασε το Είδος του Θεού». Μέσα από όλα αυτά, λοιπόν, μαθαίνουμε ότι ο Μονογενής Θεός εμφανίστηκε και εδώ στον Ιακώβ.