Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 32:29

Μτ. 2, 6 «Ισραήλ» ονομάστηκε πρώτος ο Ιακώβ, όταν είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν προς αυτόν μέσω αυτής, και πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε και άκουσε από αυτόν: «δεν θα είναι πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ». Με αυτό το όνομα ονομάστηκε όλος ο λαός των Ιουδαίων ως εξαιρετικό και θείο, το οποίο τους διέκρινε από τα άλλα έθνη. Και «Ισραήλ» σημαίνει νους που βλέπει τον Θεό. Γι' αυτό και η εξ εθνών Εκκλησία ονομάστηκε «Ισραήλ», όχι κατά σάρκα, αλλά κατά θεία χάρη.

δ'. Ο Ιακώβ, αφού πάλεψε και νικήθηκε, και αφού υπέστη μέσα στο σκοτάδι τη νάρκωση, δηλαδή την εξάρθρωση στον μηρό, στη συνέχεια προσκολλάται ειρηνικά πλέον σε εκείνον με τον οποίο πάλευε, καθώς το φως διαύγαζε και είχε ήδη ξημερώσει. Τον εξανάγκαζε μάλιστα, τρόπον τινά, να τον ευλογήσει, και πράγματι ευλογήθηκε, διότι μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Επειδή ο Ισραήλ αντιτάσσει, θα λέγαμε, απέναντι στον Εμμανουήλ την απείθεια και τον δύστροπο χαρακτήρα του, αλλά όντας μέσα στην άγνοια και στο σκοτάδι, εννοώ αυτό της αμάθειας. Διότι είχε πωρωθεί και τον αναγνώρισε μόλις ανέτειλε και στον δικό του νου το θείο φως.

Επομένως, ευλογήθηκε μεν ο θεσπέσιος Ιακώβ, παρακαλούσε όμως επίμονα λέγοντας: «Φανέρωσέ μου το όνομά σου». Και Εκείνος απάντησε, αναφέρει: «Γιατί ρωτάς εσύ το όνομά μου;». Δεν του αποκαλύπτει όμως το όνομα ο Θεός, αποδεικνύοντας και μέσα από αυτό ότι είναι Θεός κατά φύση. Διότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένα ιδιαίτερο όνομα για τον Θεό, όπως τυχόν συμβαίνει στον άνθρωπο, παρά μόνο λαμβάνει ποικίλες ονομασίες από εκείνα που συνιστούν τη φύση Του. Διότι ονομάζεται φως, και ζωή, και δύναμη, και αλήθεια, μονογενής, και απαύγασμα, και χαρακτήρας του γεννήσαντος, έλεος, και σοφία, και δικαιοσύνη, και απολύτρωση.

Άλλο. Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος. Στη Γένεση. Ρώτησε δε αυτόν ο Ιακώβ και είπε: Ανάγγειλέ μου το όνομά σου. Και εκείνος είπε: Γιατί ρωτάς το όνομά μου; Και αυτό είναι θαυμαστό.

Εύστοχα δε και εδώ μνημόνευσαν τον Θεό του Ιακώβ, παραπέμποντάς μας σε Εκείνον που εμφανίστηκε στον Ιακώβ με μορφή άνδρα. Διότι, λέει, πάλεψε ένας άνθρωπος μαζί του, ο οποίος και του είπε: «Δεν θα ονομάζεται πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι αναδείχθηκες ισχυρός με τον Θεό». Και αφού σηκώθηκε ο Ιακώβ, ονόμασε τον τόπο εκείνο Είδος Θεού, λέγοντας: «Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο». Διότι Αυτός είναι ακριβώς εκείνος που φανερώθηκε στον Ιακώβ με μορφή ανθρώπου.

«Όταν δε είδε ότι δεν μπορεί να τον κατανικήσει, άγγιξε το πλάτος του μηρού του, και νάρκωσε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ καθώς πάλευε μαζί του. Και του είπε: "Άφησέ με να φύγω· διότι ανέτειλε ο όρθρος". Εκείνος δε αποκρίθηκε: "Δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις". Τότε τον ρώτησε: "Ποιο είναι το όνομά σου;" Εκείνος απάντησε: "Ιακώβ". Και του είπε: "Δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ το όνομά σου, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι φάνηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, και απέναντι στους ανθρώπους θα είσαι δυνατός". Ρώτησε δε ο Ιακώβ και είπε: "Ανάγγειλέ μου το όνομά σου". Και εκείνος είπε: "Γιατί ρωτάς το όνομά μου;" Και τον ευλόγησε εκεί, και ονόμασε ο Ιακώβ τον τόπο εκείνο "Είδος Θεού"· διότι "είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου". Ανέτειλε δε γι' αυτόν ο ήλιος, όταν προσπέρασε το Είδος του Θεού.» Στον μεν Μωυσή είχε λεχθεί: «Ουδείς θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει», εν τούτοις ο Ιακώβ είδε τον Θεό όχι απλώς, αλλά «πρόσωπο με πρόσωπο», και έχοντας σωθεί όχι ως προς το σώμα αλλά ως προς την ψυχή, αξιώθηκε της προσωνυμίας του Ισραήλ, ονομασία που αρμόζει στις ψυχές, εφόσον το όνομα Ισραήλ ερμηνευόμενο σημαίνει «εκείνος που ορά τον Θεό». Επομένως, δεν έβλεπε τον επί πάντων Θεό· διότι Αυτός είναι αόρατος και άτρεπτος, και επ' ουδενί θα μπορούσε να μεταβληθεί σε άνθρωπο Εκείνος που είναι ανώτερος από κάθε ουσία. Έβλεπε άρα κάποιον άλλον, του οποίου δεν ήταν ακόμη καιρός να φανερώσει το όνομα στον Ιακώβ, παρότι εκείνος ρωτούσε επίμονα.

Και η Λεία πάλι, αντί για τα μήλα του μανδραγόρα τα οποία έφερε ο Ρουβήλ στη Ραχήλ, συνέλαβε, όπως και η δούλη Ζελφά την ίδια εποχή, το δωδέκατο έτος, τον τρίτο μήνα, και γέννησε τον δωδέκατο μήνα του ίδιου έτους γιο και του έδωσε το όνομα Ισσάχαρ. Και πάλι η Λεία, το δέκατο τρίτο έτος, τον δέκατο μήνα, γέννησε άλλον γιο, που ονομάστηκε Ζαβουλών, και η ίδια, το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γέννησε γιο με το όνομα Δαν. Τον ίδιο καιρό έμεινε έγκυος και η Ραχήλ, όταν η Λεία γέννησε τη θυγατέρα της Δείνα, και γέννησε το δέκατο τέταρτο έτος, τον όγδοο μήνα, γιο, ο οποίος ονομάστηκε Ιωσήφ, ώστε μέσα στα επτά έτη που έμεινε κοντά στον Λάβαν να γεννηθούν δώδεκα παιδιά. Όταν δε ο Ιακώβ θέλησε να αναχωρήσει προς τον πατέρα του στη Χαναάν, παρακλήθηκε από τον Λάβαν να μείνει άλλα έξι έτη, ώστε συνολικά να παραμείνει στη Χαρράν κοντά στον Λάβαν είκοσι έτη. Ενώ δε πορευόταν προς τη Χαναάν, ένας άγγελος του Θεού πάλεψε μαζί του και άγγιξε το πλάτος του μηρού του Ιακώβ, ο οποίος μούδιασε και άρχισε να κουτσαίνει· γι' αυτόν τον λόγο δεν τρώγεται το νεύρο που βρίσκεται στους μηρούς των ζώων. Και ο άγγελος του είπε ότι από εδώ και στο εξής δεν θα ονομάζεται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ.

Στοιχείο Ι. Από τη Γένεση. Ιαβώκ (Γέν. 32, 23 κ.εξ.). Χειμαρρώδης ποταμός, τον οποίο διαβαίνοντας ο Ιακώβ πάλεψε με αυτόν που του εμφανίστηκε, οπότε και μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Ρέει δε μεταξύ του Αμμάν, δηλαδή της Φιλαδέλφειας, και της Γέρασας σε απόσταση τεσσάρων σημείων, και κατερχόμενος ενώνεται με τον Ιορδάνη.

Γι' αυτό, ο Ενώς ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο. Το κατόρθωμά του ήταν η ελπίδα, και τούτο δεν αποτελούσε ζήτημα γνώσης, αλλά επίκλησης. Ο Ενώχ, πάλι, μετατέθηκε στους ουρανούς, χωρίς όμως να είναι ακόμη σαφές αν κατανόησε με τον νου του ή αν επρόκειτο να κατανοήσει τη φύση του Θεού. Ως προς τον Νώε, καλό έργο υπήρξε το ότι ευαρέστησε τον Θεό, αυτός τον οποίο εμπιστεύθηκε ο Θεός για να διασώσει ολόκληρο τον κόσμο από τα ύδατα, ή μάλλον τα σπέρματα του κόσμου, γλιτώνοντας από τον κατακλυσμό μέσα σε ένα μικρό ξύλο. Ο Αβραάμ, ο μέγας πατριάρχης, δικαιώθηκε από την πίστη του, και προσφέρει μια παράδοξη θυσία, η οποία αποτελεί αντίτυπο της μεγάλης θυσίας. Τον Θεό όμως δεν τον είδε ως Θεό, αλλά τον φιλοξένησε ως άνθρωπο, και επαινέθηκε, επειδή επέδειξε σεβασμό στον βαθμό που μπόρεσε να κατανοήσει. Ο Ιακώβ, από την άλλη, είδε σε όραμα μια υψηλή κλίμακα και την άνοδο των αγγέλων, και αλείφει μια στήλη μυστικώς, ίσως για να προτυπώσει τον λίθο που χρίστηκε για χάρη μας, και δίνει σε κάποιον τόπο την ονομασία «Είδος Θεού» προς τιμήν εκείνου που εμφανίστηκε. Επιπλέον, παλεύει με τον Θεό σαν να ήταν άνθρωπος —όποια κι αν είναι τελικά αυτή η πάλη του Θεού με τον άνθρωπο, ή ίσως η αναμέτρηση της ανθρώπινης αρετής με τον Θεό— και φέρει πάνω στο σώμα του τα σύμβολα της πάλης, τα οποία υποδεικνύουν την ήττα της κτιστής φύσης. Έτσι, ως έπαθλο της ευσέβειάς του λαμβάνει την αλλαγή της προσηγορίας του, μετονομαζόμενος από Ιακώβ σε Ισραήλ, αυτό το μεγάλο και τίμιο όνομα. Ωστόσο, ούτε ο ίδιος ούτε κανείς άλλος εκ μέρους του μέχρι σήμερα, από τις δώδεκα φυλές των οποίων υπήρξε πατέρας, δεν καυχήθηκε για τούτο: ότι δηλαδή χώρεσε στον νου του ολόκληρη τη φύση ή τη θέα του Θεού.

«Τώρα όμως με κρατεί ένας οίκος στενός και σκοτεινός, αυχμηρός και ζοφερός, με τόσους πήχεις όσους μετράει ο τάφος.» Ο Αβραάμ ομοίως αγανακτούσε, λέγοντας: «Εγώ μεν προσέφερα τον μονογενή υιό στον Ποιητή· αυτός όμως με παραβλέπει να κρατούμαι επί τόσο χρόνο σε φρικτά δεσμά.» Ο Ισαάκ δυσφορούσε διότι: «Αν και έγινα τύπος της αθάνατης θυσίας, ωστόσο περιφέρω την πικρή αλυσίδα του θανάτου.» Ο Ιακώβ παραπονιόταν ότι, ενώ ενδυναμώθηκε για να παλέψει με τον Θεό, δεν μπόρεσε να παλέψει με τον πικρότατο θάνατο.

453. Προς τον Θεοδόσιο. Όταν πάλεψε ο Ιακώβ, ποιο είπε ότι ήταν το όνομά του εκείνος που πάλευε μαζί του; Η μεν θεία φύση είναι ακατονόμαστη. Ο Ιακώβ όμως ζητούσε το όνομα εκείνου που πάλευε μαζί του και τον δίδασκε να υπερισχύει κατά των παθών μέσω της ψηλάφησης του νεύρου του μηρού. Όμως ακούει: «Γιατί ρωτάς το όνομά μου;», καθώς εκείνος τον δίδασκε ότι δεν ανήκει ούτε στην εποχή του νόμου, ούτε στους ανθρώπους πριν από τον νόμο το να το μάθουν αυτό. Αλλά πολύ αργότερα, όταν θα έρθει το πλήρωμα των χρόνων και θα πληθυνθούν τα αμαρτήματα των ανθρώπων, ενανθρωπώντας θα ονομαστώ Ιησούς, το οποίο ερμηνεύεται Σωτήρας.

«Και είδε στον ύπνο του μια κλίμακα από τη γη έως τον ουρανό και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και τον ίδιο τον Θεό να στέκεται ψηλά στην κορυφή της, και είπε: "Ευλόγησέ με". Και τον ευλόγησε και τον ονόμασε Ισραήλ». Επίκαιρα όμως το θυμήθηκα, και τώρα, με αφορμή το όνομα, ήρθε στον νου μου και ένα άλλο νόημα. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Να τους προσφέρουμε αμέσως, μέσα από την ίδια τους την ονομασία, ζήλο για την αρετή.