Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 38:29

«Όταν λοιπόν τον έπιασε η μαμή, έδεσε στο χέρι του ένα κόκκινο νήμα, λέγοντας: Αυτός θα βγει πρώτος. Καθώς όμως εκείνος τράβηξε μέσα το χέρι του, αμέσως βγήκε ο αδελφός του. Και εκείνη είπε: Γιατί διαρρήχθηκε εξαιτίας σου ο φραγμός; Και τον ονόμασε Φαρές. Μετά από αυτό βγήκε ο αδελφός του, στο χέρι του οποίου υπήρχε το κόκκινο σημάδι, και τον ονόμασε Ζαρά». Αυτά μεν λοιπόν τα ανέφερα κατά το γράμμα. Είναι όμως πάλι κρυμμένο το βαθύτερο νόημα αυτών των αναγκαίων πραγμάτων. Το οποίο, και το πώς ακριβώς έχει, θα το εξετάσουμε, και μάλιστα σύντομα.

Ακόμη περί του Ιωσήφ. Πρέπει να προχωρήσουμε στα υπόλοιπα των λόγων που έχουμε ήδη αρχίσει να κάνουμε σχετικά με τον Ιωσήφ, εφόσον η ιστορία που παρεμβλήθηκε ενδιάμεσα έφτασε πλέον στο κατάλληλο για αυτήν τέλος, εννοώ την ιστορία περί του Ιούδα και βεβαίως της Θάμαρ. Διότι, ανάγοντας τον θεσπέσιο Ιωσήφ στο πρόσωπο του Χριστού, λέγαμε ότι ρίχτηκε στον λάκκο από τους αδελφούς του, αλλά στη συνέχεια ανασύρθηκε και πουλήθηκε στους Ισμαηλίτες, οι οποίοι ήταν έμποροι των πιο εύοσμων αρωμάτων και μεταφορείς σε εκείνους που δεν τα είχαν. Και προσθέσαμε, λέγοντας ότι μέσω αυτών μεταφέρθηκε στη χώρα των Αιγυπτίων.

Γ΄. Προσθέτει δε και από ποια μητέρα προήλθε, λέγοντας «από τη Θάμαρ», προτρέποντας να εξετάσουμε την ιστορία σχετικά με αυτά. Γράφει λοιπόν ο Μωυσής στη Γένεση λέγοντας: «Συνέβη δε όταν γεννούσε η Θάμαρ, και ιδού, υπήρχαν δίδυμα στην κοιλιά της· και συνέβη καθώς γεννούσε, ο ένας να βγάλει πρώτος το χέρι του· και παίρνοντάς το η μαία, έδεσε στο χέρι του ένα κόκκινο νήμα, λέγοντας: “Αυτός θα βγει πρώτος”· αλλά μόλις τράβηξε πίσω το χέρι του, βγήκε αμέσως ο αδελφός του· και εκείνη είπε: “Γιατί διαρρήχθηκε εξαιτίας σου ο φραγμός;” Και τον ονόμασε Φαρές· και μετά από αυτό βγήκε ο αδελφός του, που στο χέρι του είχε το κόκκινο νήμα· και τον ονόμασε Ζαρά». Βλέπεις πόσα από τα λεγόμενα περιέχει αυτή η γέννηση; Γι’ αυτό νομίζω ότι δεν παρασιωπήθηκαν από τον θαυμάσιο ευαγγελιστή τα αινίγματα που κρύβονται σε αυτά· λέει λοιπόν ο ιερός Απόστολος, ερμηνεύοντας τα σχετικά με τον φραγμό (ίσως αυτόν για τον οποίο ειπώθηκε: «γιατί διαρρήχθηκε εξαιτίας σου ο φραγμός;»), κάπως έτσι στην προς Εφεσίους Επιστολή: «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα· και καταλύοντας το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα με τη σάρκα του, καταργώντας τον νόμο των εντολών μέσω των διαταγμάτων, για να αναδημιουργήσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν νέο άνθρωπο, και να τους συμφιλιώσει και τους δύο με τον Θεό σε ένα σώμα». Δ΄.

Στρέφοντας, λοιπόν, τον νου σε αυτά, εξέτασε μήπως η κοινή γέννηση των δύο προαναφερθέντων, δηλαδή του Φαρές εξαιτίας του οποίου διασπάστηκε ο φραγμός, και εκείνου που πρώτα πρόβαλε το χέρι του αλλά γεννήθηκε δεύτερος, αινίσσεται δύο τρόπους ζωής εκείνων που αξιώθηκαν τη γέννηση κατά Θεόν. Από αυτούς, ο ένας υφίσταται σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και ο άλλος σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Όμως, από τους δύο, πρώτος πρόβαλε το χέρι εκείνος που είναι σύμφωνα με το Ευαγγέλιο· δεν εξέρχεται όμως και πρώτος στο φως, αλλά αποσύροντας το χέρι, επιτρέπει σε αυτόν που ακολουθεί δεύτερος, δηλαδή τον κατά Μωυσή, να προέλθει πρώτος. Και έπειτα, κατ' αυτόν τον τρόπο, αυτός που είναι πρώτος, εξέρχεται τελευταίος, φέροντας το σύμβολο στο χέρι που αποδεικνύει ότι αυτός ήταν ο πρώτος. Ο βίος των θεοφιλών ανδρών πριν από τον Μωυσή ήταν σύμφωνος με το Ευαγγέλιο του Χριστού, κατά τον οποίο μνημονεύονται ότι διέπρεψαν ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, ο Μελχισεδέκ και ο Ιώβ, καθώς και οι πολύ προγενέστεροί τους, ο Νώε, ο Σημ, ο Ιάφεθ, ο Ενώχ και όσοι άλλοι υπήρξαν παρόμοιοι με αυτούς. Όλοι αυτοί, λοιπόν, ήταν δίκαιοι, ευσεβείς και θεοφιλείς· και αν έχουν μαρτυρηθεί και κάποιοι άλλοι, ήταν παντελώς ξένοι προς τη νομοθεσία του Μωυσή, αλλά, έχοντας προηγηθεί του κατά Μωυσή τρόπου, διέλαμψαν, όπως ακριβώς και εμείς, σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Ευαγγελίου.

εʹ. Ο πρώτος, λοιπόν, φανερωνόταν μέσω του Ζαρά, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται «Ανατολή»· διότι οι πρώτες αυγές της ανατολής του φωτός της ευσέβειας έλαμψαν μέσω των πρώτων ανθρώπων που έζησαν με ευσέβεια. Τέτοιοι ακριβώς ήταν εκείνοι πριν από τον Μωυσή, οι οποίοι από την πρώτη δημιουργία των ανθρώπων αναδείχθηκαν θεοφιλείς. Αυτοί λοιπόν, παρομοίως με τον Ζαρά, πρόβαλαν πρώτοι το χέρι, επιδεικνύοντας τον πρακτικό βίο, χωρίς ωστόσο αυτός να παγιωθεί. Όταν ο δικός τους τρόπος ζωής υποχώρησε, και σαν να διαρρήχθηκε κάποιος φραγμός, εξήλθε ο αδελφός του, δηλαδή ο βίος σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή· αυτόν ακριβώς ο θαυμάσιος Απόστολος ονόμασε μεσότοιχο του φραγμού. Γι' αυτό και ονομάστηκε Φαρές, παίρνοντας το όνομά του από τη διάρρηξη του φραγμού. Εξάλλου, το όνομα Φαρές ερμηνεύεται «μερισμός»· από εκεί διακρίνονταν ανάμεσά τους και οι Φαρισαίοι, από το ότι διαχώριζαν και απομόνωναν τους εαυτούς τους από την ανάμειξη με το πλήθος. Θα ήταν, λοιπόν, μακάριο και πολύ καλύτερο να μην είχε διαρρηχθεί ο φραγμός, αλλά να είχε παραμείνει ένας και αδιάρρηκτος. Αυτό θα είχε συμβεί εάν, ακολουθώντας τον πρώτο που πρόβαλε το χέρι, ο δεύτερος πολιτευόταν με τον ίδιο τρόπο. Διότι θα ήταν πολύ καλύτερο για εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή, εάν τύχαινε να είχαν πολιτευθεί σύμφωνα με τον βίο των πανάρχαιων θεοφιλών ανθρώπων· διότι έτσι ο φραγμός θα ήταν ένας, και μία η οικοδομή τόσο των πρώτων όσο και των εσχάτων.

Και ότι αυτά δεν έγιναν τυχαία, αλλά αποτελούσαν τύπο όσων επρόκειτο να συμβούν, το φανερώνουν τα ίδια τα πράγματα. Διότι το γεγονός δεν συνέβη σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία. Πώς ήταν δυνατόν, μετά το δέσιμο του χεριού με την κόκκινη κλωστή, να τραβηχτεί αυτό ξανά προς τα μέσα και να δώσει τον δρόμο σε εκείνον που ακολουθούσε, εάν δεν υπήρχε κάποια θεία δύναμη που τα προοικονομούσε όλα αυτά, και εάν δεν προτυπωνόταν σαν σε σκιά ότι εξαρχής και από τα προοίμια ο Ζαρά, που σημαίνει ανατολή (διότι αυτός αποτελεί τον τύπο της Εκκλησίας), άρχισε να προβάλλει, και αφού αυτός προχώρησε λίγο και κατόπιν υποχώρησε, εισήλθε η νομική τήρηση που υποδηλώνεται μέσω του Φαρές; Και αφού αυτή επικράτησε για πολύ χρόνο, όταν προχώρησε πάλι εκείνος που προηγουμένως είχε υποχωρήσει, εννοώ ο Ζαρά, δεν παραχώρησε και πάλι ολόκληρη η ιουδαϊκή πολιτεία τη θέση της στην Εκκλησία; Αλλά ίσως είναι τώρα αναγκαίο να το πούμε αυτό πάλι πιο σύντομα και πιο καθαρά. Άρχισαν, όπως ακριβώς ο Ζαρά έβγαλε πρώτος το χέρι του, ο Νώε και ο Αβραάμ, ή μάλλον πριν από τον Νώε ο Άβελ και ο Ενώχ, να δείχνουν μεγάλη μέριμνα ώστε να είναι ευάρεστοι στον Θεό. Έπειτα, επειδή αυξήθηκαν σε πλήθος και συγκέντρωσαν πολλά φορτία αμαρτημάτων, και έπρεπε να απολαύσουν κάποια μικρή παρηγοριά, δόθηκε ο νόμος σαν μια σκιά, όχι καταργώντας τα αμαρτήματα, αλλά υποδεικνύοντάς τα και καθιστώντας τα φανερά σε αυτούς, ώστε, όπως ακριβώς τα ατελή παιδιά που τρέφονται με γάλα, να μπορέσουν να φτάσουν στην ωριμότητα της ηλικίας.

Επομένως, είτε δούλος είσαι είτε ελεύθερος, τίποτε περισσότερο ή λιγότερο δεν προκύπτει για σένα από αυτό, αλλά ένα είναι το ζητούμενο: το φρόνημα και η διάθεση της ψυχής. Υπάρχει όμως, εκτός από όσα ειπώθηκαν, και κάτι άλλο εξαιτίας του οποίου αναφέρθηκε σε αυτήν την ιστορία. Διότι ο Ζαρά δεν προστέθηκε τυχαία δίπλα στον Φαρές. Επειδή θα ήταν παρέλκον και περιττό, εφόσον μνημόνευσε τον Φαρές, από τον οποίο επρόκειτο να γενεαλογήσει τον Χριστό, να αναφέρει πάλι και τον Ζαρά. Για ποιον λόγο, λοιπόν, τον μνημόνευσε; Όταν η Θάμαρ επρόκειτο να τους γεννήσει και άρχισαν οι ωδίνες, πρώτος ο Ζαρά έβγαλε έξω το χέρι του· έπειτα η μαία, βλέποντάς το αυτό, για να είναι αναγνωρίσιμος ο πρώτος, έδεσε στο χέρι του ένα κόκκινο νήμα· μόλις όμως δέθηκε, το παιδί τράβηξε μέσα το χέρι του, και όταν το απέσυρε, βγήκε πρώτος ο Φαρές, και τότε ο Ζαρά. Βλέποντας αυτά η μαία λέει: «Γιατί διαρρήχθηκε εξαιτίας σου ο φραγμός;»

Έπειτα από αυτό το συμβάν· διότι δεν ήταν αποτέλεσμα φυσικής ακολουθίας το να συστείλει πάλι πίσω το χέρι, αφού το έβγαλε και δέθηκε· διότι αυτά δεν αποτελούσαν λογική κίνηση, ούτε συνέβησαν από φυσική ακολουθία. Διότι, αφού βγήκε πρώτα το χέρι, το να εξέλθει πρώτα το άλλο βρέφος είναι ίσως φυσικό· το να συστείλει όμως το χέρι και να δώσει δίοδο στο άλλο, αυτό δεν ήταν πλέον σύμφωνο με τον νόμο του τοκετού. Αλλά η χάρις του Θεού ήταν παρούσα στα βρέφη, οικονομώντας αυτά τα γεγονότα και σκιαγραφώντας σε εμάς μέσω αυτών μία εικόνα των μελλοντικών πραγμάτων. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Λένε κάποιοι από εκείνους που εξέτασαν αυτά με ακρίβεια, ότι τα βρέφη αυτά αποτελούν τύπο των δύο λαών. Έπειτα, για να μάθεις ότι η πολιτεία του δεύτερου λαού έλαμψε πριν από τη γέννηση του πρώτου, το βρέφος που είχε προτείνει το χέρι δεν φανερώνει ολόκληρο τον εαυτό του, αλλά το συστέλλει πάλι· και, αφού γλίστρησε έξω ολόκληρος ο αδελφός του, τότε εμφανίζεται και αυτό ολόκληρο· πράγμα το οποίο συνέβη και στους δύο λαούς. Διότι, αφού η εκκλησιαστική πολιτεία φάνηκε κατά τους χρόνους του Αβραάμ, και έπειτα στο ενδιάμεσο συστάλθηκε, ήλθε ο ιουδαϊκός λαός και η νομική πολιτεία, και τότε φάνηκε ολόκληρος ο νέος λαός με τους δικούς του νόμους. Γι' αυτό και η μαία λέει: «Γιατί διαρρήχθηκε εξαιτίας σου ο φραγμός;» Επειδή ο νόμος, όταν εισήλθε ενδιαμέσως, διέκοψε την ελευθερία της πολιτείας.

Δ'. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι η φράση, «Γιατί διαρρήχθηκε εξαιτίας σου ο φραγμός;», ειπώθηκε για τον νέο λαό· διότι αυτός, όταν παρουσιάστηκε, κατέλυσε τον νόμο. Βλέπεις πως δεν μνημόνευσε ολόκληρη την ιστορία του Ιούδα για λίγους ούτε για ασήμαντους λόγους; Γι' αυτόν τον λόγο μνημονεύει και τη Ρουθ και τη Ραάβ, που η μεν μία ήταν αλλόφυλη, η δε άλλη πόρνη, για να μάθεις ότι ήλθε για να εξαλείψει όλα τα δικά μας κακά. Διότι παρουσιάστηκε ως ιατρός και όχι ως δικαστής.

Τότε λέει ο Ιούδας: «Η Θάμαρ δικαιώθηκε περισσότερο από εμένα». Καθώς δε γεννούσε, πρόβαλε πρώτα το χέρι του ο Ζαρά, έπειτα το απέσυρε, και εξήλθε ο Φαρές, και τότε ο Ζαρά. Αυτά δε αλληγορούνται ως εξής: Πρόβαλε πρώτα, λέει, το χέρι του ο πρώτος λαός, δηλαδή οι δίκαιοι προ του νόμου, που σημαίνει την ενάρετη και αγγελική πολιτεία. Έπειτα παρενεβλήθη ενδιάμεσα ο νόμος· μετά δε από αυτά επανήλθε πάλι εκείνος ο πρότερος βίος, έχοντας οδηγηθεί στο τελειότερο διά της κατά Χριστόν πολιτείας. Αγόρασε τον Ιωσήφ ο αρχιμάγειρας του Φαραώ, ο Πεντεφρής· του ενεπιστεύθη τη διαχείριση της οικίας του. Εκείνος δεν ενέδωσε στη δέσποινα που τον παρακινούσε να παρανομήσει. Συκοφαντήθηκε και εγκλείστηκε στο δεσμωτήριο· ήταν όμως άρχοντας και εκεί, και ερμήνευσε τα όνειρα στον αρχιοινοχόο και στον αρχισιτοποιό.

Όταν δε αυτός πέθανε άτεκνος, την πάντρεψε με τον Αυνάν, ο οποίος ήταν επίσης γιος του. Αφού δε και αυτού η ζωή θερίστηκε εξαιτίας της πονηρίας του, ο Ιούδας δεν την πάντρεψε πλέον με κανέναν. Εκείνη όμως, επιθυμώντας να αποκτήσει παιδιά από το σπέρμα του Αβραάμ, απέβαλε μεν τα ενδύματα της χηρείας της, και αφού μεταμφιέστηκε σε πόρνη, συνευρέθηκε με τον πεθερό της και συνέλαβε από αυτόν δύο δίδυμα παιδιά. Κατά τη γέννησή τους δε, ο πρώτος από τους παίδες πρόβαλε το χέρι του από τη μήτρα, δήθεν ως πρόκειται να γεννηθεί πρώτος. Και η μαία σφράγισε γρήγορα με κόκκινο νήμα το χέρι του παιδιού που είχε βγει, ώστε να αναγνωριστεί ποιος γεννήθηκε πρώτος. Αλλά το παιδί απέσυρε το χέρι του μέσα στη μήτρα, και γεννήθηκε πρώτα το άλλο παιδί, και έπειτα εκείνο που είχε προβάλει το χέρι του. Ονομάστηκε λοιπόν εκείνος που γεννήθηκε πρώτος Φαρές, που σημαίνει διακοπή, διότι διέκοψε τη φυσική τάξη, ενώ εκείνος που απέσυρε το χέρι, Ζαρά. Αυτή δε η ιστορία υποδηλώνει κάποιο μυστήριο. Διότι, όπως ακριβώς ο Ζαρά έδειξε μεν πρώτος το χέρι του, αλλά το απέσυρε πάλι, έτσι και η κατά Χριστόν πολιτεία φανερώθηκε μεν στους αγίους προ του νόμου και της περιτομής. Διότι όλοι αυτοί δεν δικαιώθηκαν από τις διατάξεις και τις εντολές του νόμου, αλλά από το ότι έζησαν σύμφωνα με την ευαγγελική πολιτεία. Και παρατήρησε τον Αβραάμ, ο οποίος άφησε πατέρα και οικία ένεκα του Θεού, και απαρνήθηκε ακόμη και τη φύση του. Παρατήρησε τον Ιώβ, τον Μελχισεδέκ. Όταν δε ήλθε ο νόμος, αποσύρθηκε η τέτοιου είδους πολιτεία. Όπως δε εκεί, αφού γεννήθηκε ο Φαρές, ύστερα πάλι εξήλθε ο Ζαρά, έτσι, αφού δόθηκε ο νόμος, ύστερα έλαμψε η ευαγγελική πολιτεία, η οποία σφραγίστηκε με το κόκκινο νήμα, δηλαδή με το αίμα του Χριστού. Για τον λόγο αυτό άλλωστε και ο Ευαγγελιστής μνημόνευσε αυτά τα δύο παιδιά, επειδή η γέννησή τους δηλώνει κάτι το μυστηριώδες. Και επιπλέον, μνημονεύει τη Θάμαρ, αν και δεν φαίνεται αξιέπαινη επειδή συνευρέθηκε με τον πεθερό της, για να δείξει ότι ο Χριστός, έχοντας καταδεχθεί τα πάντα για εμάς, καταδέχθηκε να έχει και τέτοιους προγόνους.