Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:7

Μήπως έγινες Θεός, όπως σου είπε ο πονηρός και σε πλάνησε; Διότι, επειδή επιθύμησε να γίνει ανώτερος, εξέπεσε στο κατώτερο. Ερώτηση 60. Τι σημαίνει το, «Προς εσένα είναι η αποστροφή του, και εσύ θα το εξουσιάζεις»; Απόκριση. Αναφορικά με το δώρο που προσφέρθηκε, είπε ο Θεός στον Κάιν ότι: Για αυτό το δώρο που προσέφερες, ας γίνει σε εσένα η αποστροφή του (ας επιστραφεί δηλαδή σε εσένα), και εσύ θα το εξουσιάζεις. Κάνε το όπως θέλεις. Διότι εγώ δεν το αποδέχθηκα.

Και αν δεν ερχόσουν τώρα, θα σου τα φανέρωνα αυτά. Αμάρτησες, ησύχασε, και μην αναλογίζεσαι τα κακά, αλλά τα αγαθά. Διότι ο αγαθός αναλογίζεται τα αγαθά, ενώ ο κακός τα κακά. Ο Κύριος θα σε συγχωρήσει. Σήκω πάλι, κρατούμενος από το χέρι του Θεού, και μην πιστεύεις στους λογισμούς σου. Διότι οι δαίμονες σου παρουσιάζουν τα πράγματα όπως αυτοί θέλουν. Προφυλάξου από αυτούς, διότι είναι φοβεροί και μαίνονται εναντίον σου. Ο Κύριος θα τους καταργήσει γρήγορα από εσένα, αδελφέ. Αμήν.

Ερώτηση 138. Εάν πρέπει να επιτρέπεται σε κάποιον μέσα στην αδελφότητα να νηστεύει ή να αγρυπνεί περισσότερο από τους άλλους, σύμφωνα με το δικό του θέλημα. Απάντηση. Εφόσον ο Κύριος είπε, «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», καθετί που κάνει κάποιος σύμφωνα με το δικό του θέλημα, ανήκει αποκλειστικά σε αυτόν που το πράττει, αλλά είναι ξένο προς τη θεοσέβεια. Και υπάρχει φόβος μήπως ακούσει από τον Θεό για το έργο που νομίζει ότι επιτελεί: «Προς εσένα θα είναι η αποστροφή του, και εσύ θα το εξουσιάσεις». Επιπλέον, το να θέλει κάποιος το κάτι περισσότερο σε σύγκριση με τους άλλους, έστω και στα καλά έργα, αποτελεί πάθος φιλονικίας το οποίο προέρχεται από την κενοδοξία. Αυτό ακριβώς δείχνει ο Απόστολος ότι απαγορεύεται, λέγοντας: «Διότι δεν τολμούμε να κατατάξουμε ή να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με μερικούς από αυτούς που προβάλλουν τους εαυτούς τους». Επομένως, αφού εγκαταλείψουμε τα δικά μας θελήματα, καθώς και την επιθυμία να φαινόμαστε ότι κάνουμε κάτι περισσότερο από τους υπολοίπους, πρέπει να υπακούμε στον Απόστολο που προτρέπει και λέει: «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού».

Είναι καιρός ανοχής, καιρός μακροθυμίας, καιρός ίασης, καιρός διόρθωσης. Ολίσθησες; Εγέρσου. Αμάρτησες; Ησύχασε. Μη σταθείς σε οδό αμαρτωλών, αλλά απομακρύνσου. Διότι, όταν επιστρέψεις και αναστενάξεις, τότε θα σωθείς. Επειδή από τους πόνους προέρχεται η υγεία και από τους ιδρώτες η σωτηρία.

ΕΡΩΤΗΣΗ Η΄. Εάν είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό το έργο της εντολής, όταν δεν εκτελείται σύμφωνα με την εντολή του Θεού. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Τη σαφήνεια γύρω από αυτό το ερώτημα, και μάλιστα ως έναν κανόνα για κάθε παρόμοιο ζήτημα, τη διδασκόμαστε από την Παλαιά Διαθήκη, η οποία λέει εκ προσώπου του Θεού: «Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν διαιρέσεις ορθά, αμάρτησες. Ησύχασε· προς εσένα είναι η αποστροφή του»· ώστε, όχι μόνο να είναι απρόσδεκτο αυτό που προσφέρθηκε χωρίς να τηρηθεί ο νόμος, αλλά και να λογιστεί ως αμαρτία σε αυτόν που το πρόσφερε με τέτοιο τρόπο.

Εμείς όμως λέμε μεν ότι επιθυμούμε τη βασιλεία των ουρανών, αλλά δεν φροντίζουμε για τα μέσα με τα οποία είναι δυνατόν να την επιτύχουμε. Αντίθετα, χωρίς να καταδεχόμαστε κανέναν κόπο για χάρη της εντολής του Κυρίου, υποθέτουμε μέσα στη ματαιότητα του νου μας ότι θα αξιωθούμε ίσων τιμών με εκείνους που αντιστάθηκαν στην αμαρτία μέχρι θανάτου. Ποιος άραγε, μένοντας καθισμένος στο σπίτι του ή κοιμώμενος τον καιρό της σποράς, γέμισε τον κόρφο του με δεμάτια όταν έφτασε ο θερισμός; Ποιος τρύγησε αμπέλι που δεν είχε φυτευτεί ούτε είχε καλλιεργηθεί με τον δικό του κόπο; Οι καρποί ανήκουν σε εκείνους των οποίων είναι και οι κόποι· οι τιμές και τα στεφάνια ανήκουν σε αυτούς που έχουν νικήσει. Ποιος ποτέ στεφανώνει εκείνον που ούτε καν αποδύθηκε σε αγώνα εναντίον του αντιπάλου; Εφόσον είναι αναγκαίο όχι μόνο να νικήσει κανείς, αλλά και να αγωνιστεί νομίμως, σύμφωνα με τον Απόστολο. Και αυτό σημαίνει το να μην παραμελεί ούτε στο ελάχιστο κάτι από τα διατεταγμένα, αλλά να πράττει το καθένα με τον τρόπο που μας έχει προσταχθεί. Διότι μακάριος είναι, λέει, ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο Κύριος, όταν έλθει, θα τον βρει να πράττει, όχι όπως έτυχε, αλλά να πράττει έτσι· και, «Εάν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν διαιρέσεις ορθά, αμάρτησες». Εμείς όμως, νομίζοντας ότι έχουμε τηρήσει ίσως μία από τις εντολές (διότι δεν θα έλεγα ότι πράγματι την έχουμε τηρήσει, αφού όλες συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με τον υγιή σκοπό του λόγου, έτσι ώστε με την αθέτηση της μίας να συναναιρούνται κατ' ανάγκην και οι υπόλοιπες), δεν αναμένουμε την οργή για όσα έχουμε παραβλέψει, αλλά περιμένουμε τις τιμές για εκείνο που δήθεν έχουμε κατορθώσει.

Και λυπήθηκε πάρα πολύ ο Κάιν, και σκυθρώπασε το πρόσωπό του. Και είπε ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος, και γιατί σκυθρώπασε το πρόσωπό σου; Μήπως, αν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν μοιράσεις ορθά, δεν αμάρτησες;

Ησύχασε· προς εσένα είναι η ροπή του, και εσύ θα το εξουσιάζεις. Και είπε ο Κάιν προς τον Άβελ τον αδελφό του: Ας βγούμε στην πεδιάδα. Και συνέβη, ενώ βρίσκονταν στην πεδιάδα, να σηκωθεί ο Κάιν εναντίον του Άβελ του αδελφού του και να τον σκοτώσει.» Βλέπετε, αδελφοί, ο ζήλος και ο φθόνος προκάλεσαν αδελφοκτονία.

Διότι το ότι η παράβαση του Αδάμ, και ο θάνατος που επιτέθηκε μέσω αυτής, υπήρξε έργο διαβολικής απάτης και φθόνου, αυτό θα το διδάξει και η ίδια η φύση του πράγματος, αλλά θα το αποσαφηνίσει εξίσου και το λόγιο του πάνσοφου Σολομώντα που έχει ως εξής: «Ο Θεός δεν έκανε τον θάνατο· αλλά από τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Σε αυτά λοιπόν φαίνονται σαφώς τα δικά του· ας εισέλθει και ας σταθεί ενώπιόν μας ως δεύτερος πλέον ο Κάιν. Διότι αυτός ήταν ο πρωτότοκος του Αδάμ και γεωργός στο επάγγελμα, δεύτερος μετά από αυτόν γεννήθηκε ο Άβελ, ο οποίος όμως ήταν ποιμένας προβάτων. Επειδή δε, ο φυσικός νόμος τους καλούσε να προσφέρουν θυσία στον Θεό, ενθέτοντας χωρίς διδασκαλία τη γνώση του Δημιουργού· διότι έχουν σπαρθεί και εντεθεί στη φύση από τον Θεό όλα τα αγαθά· ο μεν Κάιν προσέφερε «από τους καρπούς της γης», καθώς έχει γραφτεί, αλλά «και ο Άβελ προσέφερε από τα πρωτότοκα των προβάτων και από το λίπος τους». Και επέβλεψε «ο Θεός στον Άβελ και στα δώρα του· στον Κάιν όμως και στις θυσίες του δεν έδωσε προσοχή». Και «έγινε ο Κάιν περίλυπος πάρα πολύ και κατσούφιασε το πρόσωπό του. Και είπε Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος και γιατί κατσούφιασε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν κάνεις ορθή διαίρεση, δεν αμάρτησες; Ησύχασε». Έπειτα λέει προς τον Άβελ: «Προς εσένα θα είναι η αποστροφή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις».

Είναι λοιπόν από τα πλέον παράλογα να αποτολμά κανείς να προσφέρει στον Θεό εκείνα που ούτε ένας από εσάς δεν θα καταδεχόταν να λάβει· και αυτό το σφάλμα είναι πολύ μεγάλο ανάμεσά μας. Διότι, αν πρόκειται να προσφέρουμε κάτι στον Θεό, αναζητούμε οι ταλαίπωροι τα χειρότερα και τα υποδεέστερα από όσα έχουμε, χωρίς να κατανοούμε ότι δεν έκανε δεκτή τη θυσία του Κάιν, επειδή, αν και την πρόσφερε ορθά, δεν τη μοίρασε ορθά, έχοντας κρατήσει για τον εαυτό του τα πρώτα και τα εξαιρετικά, και νομίζοντας ότι θα τιμήσει τον Θεό με τα δεύτερα. Αλλά ο Θεός των όλων δεν έδωσε προσοχή στις θυσίες του. Διότι δεν εκλαμβάνει ως τιμή την αμέλεια αυτών που προσφέρουν.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, στη Γένεση: «Ο Αδάμ γνώρισε την Εύα, τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Κάιν, και είπε: Απέκτησα άνθρωπο με τη βοήθεια του Θεού, και κατόπιν γέννησε και τον αδελφό του, τον Άβελ. Και ο Άβελ έγινε ποιμένας προβάτων. Ο δε Κάιν εργαζόταν τη γη. Και συνέβη μετά από κάποιες ημέρες, να προσφέρει ο Κάιν από τους καρπούς της γης θυσία στον Κύριο, και ο Άβελ πρόσφερε και αυτός από τα πρωτότοκα των προβάτων του και από τα λίπη τους. Και κοίταξε με εύνοια ο Θεός τον Άβελ και τα δώρα του, ενώ τον Κάιν και τις θυσίες του δεν τα πρόσεξε. Και ο Κάιν λυπήθηκε πάρα πολύ, και το πρόσωπό του σκοτείνιασε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν κάνεις ορθά τη διανομή, δεν αμάρτησες; Ησύχασε, σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις.» Και λίγο πιο κάτω: «Και είπε ο Κάιν προς τον Άβελ τον αδελφό του: Ας βγούμε στην πεδιάδα. Και ενώ βρίσκονταν στην πεδιάδα, επιτέθηκε ο Κάιν στον Άβελ τον αδελφό του, και τον σκότωσε. Και είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος απάντησε: Δεν γνωρίζω. Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.»

Σε εμάς όμως, που έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ και έχουμε αγιαστεί εν Πνεύματι, απευθυνόταν λέγοντας: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου, και επικαλέσου με σε ημέρα της θλίψης σου, και θα σε γλιτώσω, και θα με δοξάσεις». Επομένως, τα πνευματικά είναι ανώτερα από τα γήινα, και η θυσία δια του Χριστού είναι πολύ πιο υπερέχουσα από τη νομική θυσία. Γι' αυτό ο Θεός έκλινε με εύνοια όχι στις θυσίες του Κάιν, αλλά του Άβελ. Και για ποιον λόγο; Διότι ο Ισραήλ προσέφερε μεν ορθά. Επειδή έπρεπε να θυσιάζει στον Θεό. Διαχώρισε όμως όχι ορθά, παραμένοντας προσκολλημένος διαρκώς στους τύπους και νομίζοντας ότι ο Θεός ευαρεστείται στις σκιές. Γι' αυτό και αμάρτησε και του δόθηκε η εντολή να ησυχάσει, δηλαδή να παύσει τα αρχαία και κατά νόμον έθιμα, και να καταστήσει ηγέτη τον Χριστό. Επειδή ελέχθη στον Κάιν: «Αμάρτησες, ησύχασε»· και ως προς τον Άβελ: «σε εσένα θα είναι η προσήλωσή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». Αλλά αν ο Ισραήλ ήθελε να απωθήσει την προσφορά των πιο γήινων πραγμάτων και το ανωφελές της κατά νόμον λατρείας, και να καταστήσει τον Χριστό άρχοντα και καθοδηγητή της οδού προς το καλύτερο, θα ήταν ελεύθερος μαζί με εμάς, και θα βρισκόταν «στο βιβλίο των ζώντων», κατά τις Γραφές. Επειδή όμως, όπως ακριβώς ο Κάιν, μετέτρεψε την ευδοκίμηση του Σωτήρα μας σε αφορμή φθόνου και αρχή μιαιφονίας, έπεσε σε κατάρα και έγινε ένοχος επταπλάσιας εκδίκησης.

Και εμείς οι ίδιοι υποστηρίζουμε ότι υπάρχει μία μετάνοια και ότι αυτή η σωτηρία συντελείται μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, αλλά δεν αναιρούμε τη φιλανθρωπία του Θεού, εφόσον γνωρίζουμε το κήρυγμα της αλήθειας και το έλεος του Δεσπότη, καθώς και το ότι η φύση είναι επιδεκτική συγχωρήσεως, το ευμετάβολο της ψυχής, την ασθένεια της σαρκός, και το πώς η αίσθηση όλων των ανθρώπων αναβλύζει πληθώρα παραπτωμάτων, διότι «κανείς δεν είναι αναμάρτητος και καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα». Και η μεν τέλεια μετάνοια λαμβάνει χώρα στο λουτρό· αν όμως κάποιος περιπέσει σε αμάρτημα, η αγία Εκκλησία του Θεού δεν τον αφήνει να απολεστεί. Διότι του παρέχει τη δυνατότητα της επανόδου, και μετά τη μετάνοια, τη μεταμέλεια. Επειδή στον Κάιν είπε ο Θεός: «Αμάρτησες, ησύχασε», και στον παραλυτικό: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον», και τον Πέτρο ο Κύριος τον ανακαλεί μετά την άρνηση και, αντί για τις τρεις αρνήσεις, τον προκαλεί τρεις φορές σε ομολογία: «Με αγαπάς, Πέτρε; Με αγαπάς;».

Βλέπεις με ποιον τρόπο δίδαξε την αιτία του να μην τολμά να ανοίξει το στόμα του, λέγοντας: «Και σιώπησα από τα αγαθά», ή «σιώπησα, μη βρισκόμενος στο αγαθό», σύμφωνα με τον Σύμμαχο; Διότι, επειδή δεν βρισκόμουν στα αγαθά ούτε είχα παρρησία, θυμόμουν αυτόν που λέει: «Αμάρτησες, ησύχασε»· γι' αυτό σιώπησα, μη βρισκόμενος στο αγαθό. Και όχι μόνο κώφευσα και σίγησα από τα αγαθά, αλλά και ο πόνος μου ανανεώθηκε. Διότι ο πόνος της ψυχής μου και η πληγή που δημιουργήθηκε μέσα μου από την αμαρτία, που βρισκόταν κατάβαθα και είχε καρφωθεί πάνω στην ίδια τη συνείδηση, ανανεωνόταν, καθώς επέστρεφε εναντίον μου και με ονείδιζε εκείνος που ενήργησε την αμαρτία.

Απόδειξη τούτου είναι το εξής· διότι δεν θα μπορούσα να παραβλέψω το θαύμα που συνέβη, το οποίο είναι εξαιρετικά άξιο μνήμης και ικανό να παραδειγματίσει πολλούς από τους ασεβείς. Κοπίαζαν, λοιπόν, και οι δύο για τους μάρτυρες, όπως ακριβώς είπα, και συναγωνίζονταν λαμπρά ο ένας τον άλλον, ανεγείροντας τον ναό με άφθονα εργατικά χέρια και πολλά έξοδα. Επειδή όμως δεν ενεργούσαν με την ίδια προαίρεση, ο κόπος τους δεν κατέληγε στο ίδιο αποτέλεσμα και για τους δύο. Διότι το έργο του ενός, εννοώ του μεγαλύτερου από τους αδελφούς, ολοκληρωνόταν και προχωρούσε κανονικά, καθώς ο Θεός δεχόταν πρόθυμα την προσφορά του, όπως τη θυσία του Άβελ, η οποία προσφέρθηκε και διαχωρίστηκε ορθά· και η προσφορά αυτή ήταν σαν μια καθιέρωση πρωτοτόκου. Του άλλου, όμως —αλίμονο στην ατιμία των ασεβών, η οποία ήδη από αυτήν τη ζωή μαρτυρεί την καταδίκη τους στην άλλη, και με μικρά σημάδια προαναγγέλλει τα μεγάλα—, ο Θεός των μαρτύρων απέρριπτε την προσφορά, όπως ακριβώς τη θυσία του Κάιν.

Ή ίσως, μέσω αυτής της φωνής, διδασκόμαστε και κάποιο πιο εκλεπτυσμένο δόγμα, σχετικά με το τι είδους αγάπη αρμόζει να αφιερώνουμε στον Θεό και πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε προς τους ανθρώπους. Διότι, αν πρέπει όλα να γίνονται με τάξη και ευσχημοσύνη, πολύ περισσότερο σε τέτοια ζητήματα αρμόζει η τάξη. Εξάλλου, ούτε ο Κάιν θα είχε κατακριθεί επειδή έκανε κακό διαχωρισμό, αν, μαζί με την ορθή προσφορά, είχε τηρήσει και το πρέπον ως προς την τάξη μεταξύ των αγαθών που κρατούσε για τις δικές του ανάγκες και εκείνων που αφιέρωνε στον Θεό. Ενώ δηλαδή έπρεπε να προσφέρει στον Θεό ως απαρχή της θυσίας τα πρωτογεννήματα, αυτός, αφού κράτησε για τον εαυτό του τα πολυτιμότερα, δεξιώθηκε τον Θεό με τα υπολείμματα. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε την τάξη της αγάπης, την οποία υποδεικνύει μέσω του νόμου, δηλαδή πώς πρέπει να αγαπάται ο Θεός, πώς ο πλησίον, η γυναίκα και ο εχθρός, μήπως τυχόν η εκπλήρωση της αγάπης καταστεί άτακτη και αλλοιωμένη. Διότι πρέπει να αγαπάμε τον Θεό με όλη μας την καρδιά, την ψυχή, τη δύναμη και την αίσθηση, τον πλησίον σαν τον εαυτό μας, τη σύζυγο —εάν κάποιος είναι πιο καθαρής ψυχής— όπως ο Χριστός την Εκκλησία, ενώ εκείνος που είναι πιο εμπαθής σαν το ίδιο του το σώμα (διότι έτσι προστάζει ο ρυθμιστής αυτών των ζητημάτων Παύλος), και τον εχθρό με το να μην ανταποδίδουμε κακό αντί κακού, αλλά να ανταμείβουμε την αδικία με ευεργεσία.

Ή το δικό σου δώρο ο Θεός δεν το δέχεται, εάν δεν είσαι καθαρός και εσύ και αυτό· (και τούτο αφενός το έδειξε εξ αρχής μέσω του Κάιν, μην επιβλέποντας στα δώρα του, αλλά λέγοντας προς αυτόν: «όχι, αν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν μοιράσεις ορθά», αφετέρου δε μέσω του Παλαιού Νόμου, ο οποίος απαγόρευσε να προσφέρεται μίσθωμα πόρνης στον οίκο του Θεού, και αργότερα μέσω του Ευαγγελίου, λέγοντας: «πήγαινε πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα να προσφέρεις το δώρο σου»), και σε σένα θα δώσει τη δική του μεγάλη δωρεά, το ίδιο του το σώμα, χωρίς να έχεις προηγουμένως καθαριστεί μέσω της εξομολογήσεως και της μετανοίας; Τι λέγεις; Ούτε τα προστάγματά του δεν θέλει ο Θεός να προφέρονται από ακάθαρτο στόμα. «Διότι στον αμαρτωλό είπε ο Θεός», λέγει, «γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και αναλαμβάνεις τη διαθήκη μου δια του στόματός σου;». Τη διαθήκη του, λοιπόν, δεν επιτρέπει να την αναλάβει κάποιος μέσω ακάθαρτου στόματος, και θα δώσει το ίδιο του το σώμα σε ένα τέτοιο στόμα;

Διότι, σύμφωνα με εκείνο που ειπώθηκε προς τον Κάιν: «Εάν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν διαιρέσεις ορθά». Το να διαιρεί όμως κανείς ορθά είναι ιδίωμα πολύ λίγων, και μόνο εκείνων οι οποίοι έχουν τα αισθητήρια της ψυχής γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού.

Φανερώθηκε η πονηρία εκείνου και η φιλανθρωπία του Θεού. Όμως, εκείνος μεν ο βάρβαρος τότε, αφού αντιλήφθηκε το αμάρτημα, ομολόγησε το παρανόμημα· διότι λέει στον Αβραάμ: «Τι είναι αυτό που έκανες; Γιατί είπες ότι είναι αδελφή μου; Και παραλίγο να αμαρτήσω»· αυτός όμως, μετά την παρανομία, συνέχισε να πολεμά. Άθλιε και ταλαίπωρε, αμάρτησες, ησύχασε, μην προσθέτεις αμαρτία πάνω στην αμαρτία.

6. Και για να το μάθεις αυτό με ακρίβεια και να δεις το ανέκφραστο μέγεθος της φιλανθρωπίας Του, παρατήρησε από όσα συμβαίνουν τώρα την υπερβολή της αγαθότητάς Του και το μέγεθος της ανεξικακίας Του. Διότι, επειδή τον είδε να έχει λυπηθεί υπέρμετρα και, τρόπον τινά, να κινδυνεύει να καταποντιστεί από τα κύματα της λύπης, δεν τον παραβλέπει, αλλά τη φιλανθρωπία που επέδειξε προς τον πατέρα του, δίνοντάς του αφορμές για απολογία και ανοίγοντάς του τη θύρα της παρρησίας λέγοντας το «Πού είσαι;» μετά από εκείνο το βαρύ παράπτωμα, την ίδια ακριβώς επιδεικνύει και τώρα προς αυτόν που φάνηκε τόσο αγνώμων. Και σαν να επρόκειτο αυτός να κατακρημνιστεί, του απλώνει το χέρι, και επιθυμώντας να του δώσει την ευκαιρία να διορθώσει το σφάλμα του, του λέει: «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί σκυθρώπασε το πρόσωπό σου; Μήπως, εάν προσέφερες μεν ορθά, αλλά δεν διαχώρισες ορθά, δεν αμάρτησες;»

Ησύχασε. Σε εσένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις. Παρατήρησε, αγαπητέ, την άφατη συγκατάβαση της θείας πρόνοιας. Διότι, επειδή τον είδε να πολιορκείται, τρόπον τινά, από το πάθος του φθόνου, δες πώς, ενεργώντας σύμφωνα με την οικεία Του αγαθότητα, του εφαρμόζει τα κατάλληλα φάρμακα, ώστε να τον ανασύρει γρήγορα και να μην καταποντιστεί. «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου;» Για ποιο λόγο, λέει, κυριεύθηκες από τόση λύπη, ώστε να φανερώνεις και μέσω του προσώπου το μέγεθος της αθυμίας σου; «Γιατί έπεσε το πρόσωπό σου;» Γιατί σε πείραξε τόσο πολύ αυτό που συνέβη; Για ποιο λόγο δεν αντιλήφθηκες από μόνος σου το πρέπον; Μήπως έκανες την προσφορά σε άνθρωπο, ο οποίος μπορεί να εξαπατηθεί; Δεν γνώριζες ότι δεν είχα ανάγκη από τα προσφερόμενα δώρα, αλλά από την υγιή προαίρεση εκείνων που τα προσφέρουν; «Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν ξεχωρίσεις το δώρο ορθά, δεν αμάρτησες;»

Διότι το να συλλάβεις βεβαίως την ιδέα της προσφοράς είναι αξιέπαινο, το να μην κάνεις όμως σωστά τον διαχωρισμό, αυτό ακριβώς επέφερε την απόρριψη του προσφερθέντος. Διότι εκείνος που προσφέρει στον Θεό όφειλε να επιδείξει μεγάλη ακρίβεια κατά τον διαχωρισμό, και όση είναι η απόσταση μεταξύ εκείνου που δέχεται την προσφορά και εκείνου που την προσφέρει, τόσο μεγάλη να κάνει και τη διάκριση κατά τον διαχωρισμό. Αλλά εσύ, μην έχοντας στον νου σου τίποτα από αυτά, πρόσφερες απλώς ό,τι έτυχε.

Τι λοιπόν; Αμάρτησες, και μάλιστα αμάρτησες πολύ, αλλά δεν σε τιμωρώ για το αμάρτημά σου· διότι είμαι φιλάνθρωπος και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Επειδή, λοιπόν, αμάρτησες, «ησύχασε», φέρε γαλήνη στους λογισμούς σου και απαλλάξου από τη σφοδρότητα των κυμάτων που πολιορκούν τη διάνοιά σου, κατάστειλε την ταραχή, μήπως και προσθέσεις στο προηγούμενο αμάρτημα κάποιο άλλο βαρύτερο, και μη σχεδιάσεις τίποτε το ανεπανόρθωτο. Μην παραδώσεις τον εαυτό σου αιχμάλωτο στον πονηρό δαίμονα. Αμάρτησες, ησύχασε. Γνώριζε μάλιστα εξ αρχής την επίθεση που επρόκειτο να γίνει εναντίον του αδελφού, και με αυτά τα λόγια την αποτρέπει προκαταβολικά. Διότι, επειδή ως Θεός, ο οποίος γνωρίζει και τα απόκρυφα της διανοίας, γνώριζε τα κινήματα της καρδιάς του, του προσφέρει την κατάλληλη θεραπεία με την πολλή προτροπή και τη θεία συγκατάβαση των λόγων, εκπληρώνοντας τα πάντα από την πλευρά Του, έστω και αν εκείνος, απορρίπτοντας το φάρμακο, κατακρήμνισε τον εαυτό του στο βάραθρο της αδελφοκτονίας. Αμάρτησες, ησύχασε.

Μη νομίσεις, λέγει, αν και αποστράφηκα τη θυσία σου εξαιτίας της μη ορθής σου διάθεσης, και αν αποδέχθηκα το δώρο του αδελφού σου εξαιτίας της υγιούς του προαίρεσης, ότι σε στερώ από τα πρωτεία και σε αποβάλλω από το αξίωμα του πρωτοτόκου. Ησύχασε· διότι, αν και έχει αξιωθεί της τιμής από εμένα και τα δώρα του έγιναν ευπρόσδεκτα, εντούτοις προς εσένα θα είναι η υποταγή του και εσύ θα τον εξουσιάζεις.

Μήπως μπορείς να πεις ότι η εύνοια του κοινού Δεσπότη όλων απέναντί του, τον έκανε να αλαζονευτεί εναντίον σου; Δεν τον υπέταξε εκ των προτέρων, εξαιτίας αυτής της φονικής σου διάθεσης, και δεν τον έθεσε υπό την εξουσία σου, λέγοντας ότι «σε σένα θα είναι η αποστροφή του και εσύ θα τον εξουσιάζεις»; Διότι αυτό πρέπει να το εκλάβουμε ότι αναφέρεται στην υποταγή του αδελφού. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι που υποστηρίζουν ότι ο Θεός του είπε αυτά τα λόγια σχετικά με τη θυσία που του προσέφερε, ότι δηλαδή «σε σένα», λέγει, «είναι η αποστροφή του», εννοώντας του δώρου, «και εσύ θα το εξουσιάζεις», αντί να πει, εσύ θα το απολαύσεις. Γι' αυτό, λοιπόν, αφού ανέφερα και τα δύο, τα αφήνω στη δική σας σύνεση, προκειμένου να αποδεχθείτε κι εσείς εκείνο που θα σας φανεί πιο ορθό. Σε μένα πάντως φαίνεται ότι αυτό έχει ειπωθεί για τον αδελφό. «Και συνέβη», λέγει, «ενώ βρίσκονταν στην πεδιάδα, σηκώθηκε ο Κάιν εναντίον του Άβελ, του αδελφού του, και τον σκότωσε».

Ενώ, λοιπόν, εκείνος αμάρτησε τόσο βαριά και έδειξε τόσο μεγάλη περιφρόνηση, δεν απαίτησε να λογοδοτήσει, ούτε του επέβαλε τιμωρία για όσα είχαν γίνει, αλλά, σαν φίλος που συνομιλεί με φίλο με κάθε πραότητα, έτσι του μίλησε λέγοντας: «Αμάρτησες, ησύχασε». Μόνο του υπέδειξε το αμάρτημα και τον συμβούλευσε να μην προχωρήσει περαιτέρω. Είδες υπερβολή αγαθότητας; Αλλά επειδή εκείνος όχι μόνο δεν αποκόμισε κανένα όφελος από την τόση ανεξικακία, αλλά στα προηγούμενα πρόσθεσε και μεγαλύτερα, και έσπευσε στη σφαγή του αδελφού του, ακόμη και τότε επιδεικνύει πολλή μακροθυμία απέναντί του, καθώς τον ρωτά προηγουμένως και του δίνει περιθώριο απολογίας· επειδή όμως εκείνος επέμεινε στην αναισχυντία του, τότε του επιβάλλει την τιμωρία χάριν σωφρονισμού, η οποία και αυτή εμπεριείχε αναμεμειγμένη σε άφθονο βαθμό τη φιλανθρωπία Του.

Και δεν μπορούμε, λέει, να πούμε ότι δεν έγινε αποδεκτός· διότι έγινε αποδεκτός, και (ο Θεός) είπε προς τον Κάιν: «Αν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν μοιράσεις ορθά, δεν αμάρτησες;» Επομένως, ο Άβελ και ορθά πρόσφερε και ορθά μοίρασε. Αλλά όμως, αντί γι' αυτά, ποια αμοιβή έλαβε; Σφαγιάστηκε από αδελφικό χέρι· και την καταδίκη, την οποία ο πατέρας του υπέστη εξαιτίας της αμαρτίας, αυτήν πρώτος τη δέχθηκε ο υιός που έπραξε το αγαθό, και υπέφερε τόσο πιο σκληρά, επειδή τα έπαθε και από αδελφό και ήταν ο πρώτος. Και αυτά τα κατόρθωσε χωρίς να δει το παράδειγμα κανενός· διότι ποιον είδε, ώστε να τιμήσει με αυτόν τον τρόπο τον Θεό; Τον πατέρα του και τη μητέρα του; Αλλά εκείνοι ύβρισαν τον Θεό αντί για τις ευεργεσίες Του. Μήπως τον αδελφό του; Αλλά και αυτός Τον ατίμασε. Ώστε, από μόνος του βρήκε το αγαθό. Και αυτός που ήταν άξιος τόσο μεγάλης τιμής, τι παθαίνει λοιπόν; Φονεύεται. Έπειτα προσθέτει και άλλο εγκώμιο, λέγοντας: «Μέσω αυτής έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος, καθώς ο Θεός έδωσε μαρτυρία για τα δώρα του· και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί». Και πώς αλλιώς έλαβε τη μαρτυρία ότι είναι δίκαιος; Λέγεται ότι κατήλθε πυρ και ανέλαβε τις θυσίες· διότι, αντί για το «Επέβλεψε ο Κύριος στον Άβελ και στις θυσίες του», είπε «και τις κατέκαυσε». Εκείνος, λοιπόν, ο οποίος και με λόγια και με έργα έδωσε μαρτυρία υπέρ του δικαίου, βλέποντάς τον να φονεύεται εξαιτίας Του, δεν τον προστάτευσε, αλλά τον άφησε.

Με τι λοιπόν θα μπορούσε κανείς να παραβάλει μια τέτοια ψυχή; Με ποια έχιδνα; Με ποια ασπίδα; Με ποιο σκουλήκι; Με ποιο σκαθάρι; Διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο μιαρό, ούτε πιο πονηρό από μια τέτοια ψυχή. Επειδή αυτό ακριβώς το πάθος ανέτρεψε τις Εκκλησίες, αυτό γέννησε τις αιρέσεις, αυτό όπλισε αδελφικό χέρι, και έκανε το δεξί χέρι να βαπτιστεί στο αίμα του δικαίου, και ξερίζωσε τους νόμους της φύσης, και άνοιξε τις πύλες στον θάνατο, και έκανε πράξη εκείνη την κατάρα, και δεν άφησε εκείνον τον άθλιο να αναλογιστεί ούτε τις ωδίνες, ούτε τους γονείς, ούτε τίποτε άλλο, αλλά τόσο πολύ τον κυρίευσε με τέτοια μανία και τον οδήγησε σε τέτοια παραφορά, ώστε, παρόλο που ο Θεός τον παρακαλούσε και του έλεγε: «Σε εσένα θα υποτάσσεται, και εσύ θα τον εξουσιάζεις», ούτε και έτσι δεν υποχώρησε. Καίτοι τον απάλλαξε από την κατηγορία, και του υπέταξε τον αδελφό, ωστόσο τόσο ανίατο είναι το νόσημα αυτό, ώστε, παρότι του εφαρμόστηκαν αμέτρητα φάρμακα, αυτό εξακολουθεί να αναβλύζει τη δική του σήψη. Διότι για ποιον λόγο πονάς, ω, εσύ που είσαι ο πιο άθλιος από όλους; Επειδή τιμήθηκε ο Θεός; Μα αυτό προέρχεται από σατανικό φρόνημα. Ή μήπως επειδή διακρίθηκε ο αδελφός;

Αλλά ούτε και έτσι τον επιπλήττει, αλλά τι λέει; Αμάρτησες; Ησύχασε, μην προσθέσεις κι άλλο· προς εσένα θα στρέφεται η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις, εννοώντας τον αδελφό. Διότι εάν φοβάσαι, λέει, μήπως τυχόν εξαιτίας αυτής της θυσίας σου αφαιρέσω τα πρωτεία του πρωτοτόκου, έχε θάρρος· διότι παραδίδω στα δικά σου χέρια όλη την εξουσία επάνω του. Μόνο γίνε καλύτερος και αγάπα αυτόν που δεν σε έχει αδικήσει σε τίποτα· διότι φροντίζω και για τους δύο σας.

Και αυτό μάλιστα με ευφραίνει ιδιαίτερα, το να μη στασιάζετε μεταξύ σας. Διότι, όπως ακριβώς μία φιλόστοργη μητέρα, έτσι και ο Θεός τα πάντα κάνει και μηχανεύεται, ώστε να μην αποκοπεί κανείς από τον άλλον. Για να κατανοήσεις δε σαφέστερα με παράδειγμα αυτό που λέω, φέρε στο μυαλό σου τη Ρεβέκκα να θορυβείται και να τρέχει παντού, όταν το μεγαλύτερο παιδί πολεμούσε το νεότερο. Διότι, αν και αγαπούσε τον Ιακώβ, ωστόσο ούτε τον Ησαύ αποστρεφόταν· γι' αυτό και έλεγε: «Να μη μείνω άτεκνη και από τους δυο σας σε μία ημέρα». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Θεός έλεγε τότε: «Αμάρτησες; Ησύχασε, προς εσένα θα είναι η υποταγή του», αναστέλλοντας εκ των προτέρων τη σφαγή και επιζητώντας την ειρήνη και των δύο. Επειδή όμως εκείνος τον έσφαξε, ούτε και έτσι εγκατέλειψε την πρόνοιά Του για αυτόν, αλλά πάλι αποκρίνεται με πραότητα στον αδελφοκτόνο, λέγοντας: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να εξομολογηθεί. Εκείνος όμως προσθέτει στα προηγούμενα, επιδεικνύοντας μεγαλύτερη και βαρύτερη αναισχυντία.

Αυτά να θυμάστε, με αυτά να αποστομώνετε τους ράθυμους, τους παραδομένους στη χαλαρότητα, τους πιο οκνηρούς, εκείνους που δειλιάζουν μπροστά στους κόπους της αρετής, αυτούς που κατηγορούν τον κοινό Δεσπότη. Αμάρτησες, λέει, ησύχασε· μην προσθέτεις δεύτερη αμαρτία βαρύτερη. Δεν είναι τόσο βαρύ το να αμαρτήσει κανείς, όσο το να κατηγορεί τον Δεσπότη μετά την αμαρτία. Αναγνώρισε τον αίτιο της αμαρτίας, και δεν θα βρεις κανέναν άλλον παρά εσένα τον ίδιο που αμάρτησες. Παντού υπάρχει ανάγκη αγαθής προαιρέσεως· σας το απέδειξα αυτό όχι με απλούς θεωρητικούς συλλογισμούς, αλλά με το παράδειγμα των συνδούλων μας που ζουν μέσα στον ίδιο τον κόσμο.

Αλλά όμως, επειδή μετά από τόση πρόνοια και διδασκαλία και παραίνεση και ευεργεσία ο άνθρωπος εξέπεσε και δεν υπάκουσε στα προστάγματα, ο Θεός δεν είπε: «Τι παραπάνω χρειάζεται λοιπόν; Ποιο είναι το όφελος; Έφαγε, έπεσε, παρέβηκε τον νόμο, πίστεψε στον διάβολο, ατίμασε την εντολή μου, δέχθηκε την πληγή, έγινε νεκρός, παραδόθηκε στον θάνατο, υπέστη την καταδίκη· γιατί πρέπει πλέον να συνομιλώ μαζί του;». Τίποτε από αυτά δεν είπε, αλλά προσήλθε αμέσως σε αυτόν, και συνομίλησε, και τον παρηγόρησε, και του επέθεσε πάλι ένα άλλο φάρμακο, αυτό των πόνων και των ιδρώτων. Και δεν απομακρύνθηκε, πράττοντας και οικονομώντας τα πάντα, παρά μόνο όταν ανέστησε την πεσμένη φύση, την απάλλαξε από τον θάνατο, την οδήγησε προς τον ουρανό και της χάρισε αγαθά ανώτερα από εκείνα που είχαν χαθεί, διδάσκοντας τον διάβολο μέσω αυτών των ίδιων των έργων, ότι κανένα όφελος δεν αποκόμισε από αυτήν την επιβουλή· αλλά, ενώ πέτυχε να εκδιωχθούν οι άνθρωποι από τον παράδεισο, θα τους δει λίγο αργότερα στους ουρανούς να συναναστρέφονται με τους αγγέλους. Αυτό ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Κάιν· διότι και εκείνον προσπαθούσε να τον προφυλάξει πριν από την αμαρτία, και τον προειδοποιούσε, λέγοντας: «Αμάρτησες; Ησύχασε· προς εσένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». Δες σοφία και σύνεση.

«Γι’ αυτό φοβάσαι», λέει, «μήπως σου στερήσει τα πρωτεία των πρωτοτόκων εξαιτίας της δικής μου τιμής προς αυτόν, μήπως αρπάξει την εξουσία που σου ανήκει; Διότι οι πρωτότοκοι έπρεπε να είναι πιο σεβαστοί από τους δευτερότοκους. Έχε θάρρος», λέει, «και μη φοβάσαι, ούτε να αγωνιάς γι’ αυτό: Σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Παρέμεινε στην τιμή του πρωτοτόκου, και γίνε για τον αδελφό σου καταφύγιο και σκέπη και προστασία, και να τον εξουσιάζεις και να τον κυβερνάς· αρκεί μόνο να μην ορμήσεις σε φόνο, ούτε να προχωρήσεις σε εκείνη την παράνομη σφαγή. Αλλά όμως ούτε έτσι άκουσε, ούτε ησύχασε, παρά διέπραξε εκείνη τη μιαιφονία, και βύθισε το δεξί του χέρι στον λαιμό του αδελφού του. Τι συνέβη λοιπόν; Μήπως είπε ο Θεός: «Ας τον εγκαταλείψουμε πλέον. Ποιο είναι πια το όφελος; Διέπραξε τον φόνο, σκότωσε τον αδελφό του, περιφρόνησε τη συμβουλή μου, τόλμησε μια σφαγή αθεράπευτη και ασυγχώρητη, παρότι απόλαυσε τόση και τέτοια πρόνοια και διδασκαλία και νουθεσία· τα απέβαλε όλα εκείνα από τον νου του, και δεν έδωσε σημασία σε τίποτα. Ας αφεθεί λοιπόν και ας απορριφθεί στο εξής, και ας μην αξιωθεί από εμένα ούτε καν κάποιου λόγου»; Τίποτα τέτοιο δεν είπε ο Θεός, ούτε έπραξε· αντίθετα, έρχεται πάλι προς αυτόν, και διορθώνει τον άνθρωπο, και του λέει: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;»

Αμάρτησες, μην προσθέσεις κι άλλη αμαρτία· αμάρτησες, ησύχασε· αμάρτησες, μην περιπλέκεις δυο φορές την αμαρτία. Εμείς όμως τη δεσμεύουμε τριπλά και τετραπλά, εισάγοντας ένα τέτοιο φορτίο δοξασιών στις ψυχές μας. Αμάρτησες, αναγνώρισε τον Δεσπότη, τον ελεήμονα, τον φιλάνθρωπο, τον αγαθό, τον ιατρό, τον συγχωρητικό, αυτόν που εύκολα κάμπτεται στις παρακλήσεις, αυτόν που εύκολα συγκαταβαίνει. Δεν άκουσες ότι κάποιος που είχε κατασπαταλήσει μύρια τάλαντα και είχε αφανίσει και διασκορπίσει όλη την περιουσία του κυρίου του, και ο οποίος ήταν έτοιμος να δώσει προς πώληση και τη γυναίκα και τα παιδιά του, επειδή απλώς και μόνο έκλαψε, επειδή απλώς και μόνο άγγιξε τα πόδια του, βρήκε λύση και άφεση από όλο εκείνο το χρέος; Αν όμως πεις ότι μετά από αυτά τον παρέδωσε στους βασανιστές, γνωρίζουν καλά όσοι ξέρουν την ιστορία· μου αναφέρεις άλλη μία περίπτωση φιλανθρωπίας. Διότι και τότε από έλεος προς αυτόν τον άφησε ελεύθερο, και πάλι, σπλαχνιζόμενος τον άλλον, τον έριξε στη φυλακή· όπως δηλαδή τότε έπραξε έτσι για να βοηθήσει τούτον, έτσι και τώρα απαίτησε το χρέος για να βοηθήσει εκείνον, προκειμένου τούτον μεν να τον παιδαγωγήσει ώστε να μην είναι σκληρός και απάνθρωπος, εκείνον δε για να τον απαλλάξει από τη βία και την απανθρωπία.

Παρατήρησε όμως μαζί μου και εδώ πάλι τη φιλανθρωπία του Θεού· διότι, όταν μεν συμπεριφέρθηκε υβριστικά προς Αυτόν, τον νουθετεί με τα λόγια Του και τον παρηγορεί για τη λύπη του. Όταν όμως μάνηκε εναντίον του αδελφού του, τότε πλέον επεμβαίνει και του επιβάλλει την τιμωρία. Καίτοι και τα προηγούμενα ήταν άξια της ίδιας τιμωρίας, μάλλον δε και χειρότερης. Διότι, αν στους ανθρώπους, όταν κάποιος από τους υπηρέτες κρατά τα καλύτερα για τον εαυτό του και προσφέρει τα χειρότερα στον κύριό του, το πράγμα φαίνεται φοβερό και θεωρείται ύβρις, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για τον Θεό; Ο Κάιν, όμως, δεν αμάρτησε μόνο ως προς αυτό, αλλά και σε ένα άλλο εξίσου σοβαρό: στο ότι δυσανασχέτησε με την τιμή που δόθηκε στον αδελφό του. Εάν μεν δηλαδή αναγνωρίζοντας το σφάλμα του μετανοούσε, θα γινόταν αποδεκτός για αυτή την εξαιρετική μεταστροφή του· τώρα όμως η σύγχυσή του δεν προερχόταν από μετάνοια, αλλά από φθόνο και κακία, όπως το απέδειξε και η κατάληξη. Διότι σχεδόν οργιζόταν εναντίον του Θεού, επειδή δεν τον τίμησε παρότι είχε υβριστεί από εκείνον, και επειδή δεν προτίμησε τον φαύλο έναντι του δικαίου. Αλλά παρ' όλα αυτά, και ενώ τα αμαρτήματά του απαιτούσαν τόσο σφοδρή τιμωρία, Εκείνος αντιμετώπισε τον παραβάτη με ποινή πολύ μικρότερη από αυτή που του άξιζε, και προσπαθεί να καταπραΰνει τη φλεγμαίνουσα ψυχή του. Διότι η αθυμία εκείνη προερχόταν από θυμό· γι' αυτό και του λέει: «Ησύχασε».

Αυτά δε τα έλεγε, γνωρίζοντας βέβαια σε ποιο σημείο κακίας θα έφτανε, αλλά επειδή ήθελε να αποκόψει κάθε πρόφαση από τους αγνώμονες. Διότι, εάν είχε τιμωρηθεί ευθύς εξαρχής, πολλοί θα έλεγαν πολλά παρόμοια: «Δεν ήταν άραγε δυνατόν να τον παρακαλέσει με τον λόγο, και να τον νουθετήσει, και να τον επιπλήξει προηγουμένως, και έπειτα, αν επέμενε στα ίδια, να τον τιμωρήσει; Είναι δείγμα πολλής ωμότητας και σκληρότητας αυτή η τιμωρία». Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός μακροθυμεί απέναντι στις ύβρεις εναντίον του, αφενός μεν αποστομώνοντας εκείνους, αφετέρου δε αποδεικνύοντας ότι και τον πατέρα του Κάιν από αγαθότητα τον παιδαγώγησε, αλλά επιπλέον οδηγώντας σε μετάνοια τους μεταγενέστερους μέσω αυτής της χρηστότητάς του. Επειδή όμως, σύμφωνα με τη σκληρότητά του και την αμετανόητη καρδιά του, θησαύρισε για τον εαυτό του οργή, τότε ακριβώς επεμβαίνει τιμωρώντας· διότι εάν, ακόμη και μετά τον φόνο, παρέμενε ατιμώρητος, θα προχωρούσε και σε άλλο μεγαλύτερο κακό. Ούτε βέβαια μπορεί να πει κανείς ότι αμάρτησε από άγνοια· διότι αυτό που κατανόησε ο νεότερος, πώς ήταν δυνατόν να το αγνοεί αυτός; Πλην όμως, αν θέλεις, ας δεχθούμε ότι το πρώτο του σφάλμα οφειλόταν σε άγνοια· αφού όμως άκουσε το «ησύχασε», και αφού έτυχε συγγνώμης, από ποια άγνοια κατέληξε στον φόνο, μόλυνε τη γη, και ανέτρεψε τους νόμους της φύσης; Βλέπεις ότι ούτε τα προηγούμενα οφείλονταν σε άγνοια, αλλά σε έσχατη κακία και πονηρία και μιαρότητα; Ποια είναι λοιπόν η τιμωρία για αυτά; «Στενάζοντας», λέει, «και τρέμοντας θα ζεις πάνω στη γη».

Δεν είναι θεμιτό να αποκαλύπτονται τα ιερά μυστήρια στους αμύητους. ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί θυσιών· και ότι ο Θεός δεν αποδέχεται τις κίβδηλες θυσίες. «Είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Γιατί έγινες περίλυπος; Και γιατί έπεσε το πρόσωπό σου; Εάν προσφέρεις μεν ορθά, αλλά δεν κάνεις ορθό διαχωρισμό, δεν αμάρτησες; Ησύχασε. Σε εσένα θα στραφεί, και εσύ θα το εξουσιάζεις.» «Όλα όσα έχουν ψεγάδι, δεν θα τα προσφέρετε στον Κύριο, διότι δεν θα γίνουν δεκτά.» «Εάν προσφέρετε τυφλό ζώο για θυσία, δεν είναι κακό; Και εάν προσφέρετε χωλό ή άρρωστο, δεν είναι κακό; Πρόσφερέ το τώρα στον άρχοντά σου· άραγε θα το αποδεχθεί ή θα σου δείξει εύνοια; λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Επικατάρατος είναι εκείνος που έχει τη δυνατότητα, και ενώ υπάρχει στο ποίμνιό του αρσενικό ζώο, και το έχει τάξει, θυσιάζει φθαρμένα ζώα στον Κύριο.» ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των θείων λογίων· και ότι πρέπει κανείς να τα ακούει, και να τα μελετά διαρκώς. «Θα θέσετε τα λόγια αυτά στις καρδιές σας και στην ψυχή σας, και θα τα δέσετε ως σημάδι στο χέρι σας, και θα είναι ασάλευτα μπροστά στα μάτια σας. Και θα τα διδάξετε στα τέκνα σας, ώστε να μιλούν γι' αυτά όταν κάθονται στο σπίτι, όταν περπατούν στον δρόμο, όταν πλαγιάζουν να κοιμηθούν, και όταν σηκώνονται· και θα τα γράψεις στους παραστάτες του σπιτιού σου και στις πύλες σου, ώστε να πληθύνουν οι ημέρες σας και οι ημέρες των υιών σας πάνω στη γη.» «

Αν σου απομένει, αδελφέ, κάποια ελπίδα σωτηρίας· αν υπάρχει κάποια μικρή ανάμνηση του Θεού· αν υπάρχει κάποιος πόθος για τα μελλοντικά αγαθά· αν υπάρχει κάποιος φόβος για τις τιμωρίες που έχουν αποταμιευθεί για όσους δεν μετανοούν, συνέλθε γρήγορα· σήκωσε τα μάτια σου στον ουρανό· έλα σε συναίσθηση. Σταμάτησε την πονηρία σου· αποτίναξε τη μέθη που σε έχει κυριεύσει. Σήκω εναντίον αυτού που σε έριξε κάτω. Θυμήσου την ευσπλαχνία του Θεού, ότι θεραπεύει με λάδι και κρασί. Μην απελπίζεσαι για τη σωτηρία. Φέρε στη μνήμη σου τα γραμμένα: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, και αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Αυτός που έχει πληγωθεί θεραπεύεται, αυτός που έχει αιχμαλωτιστεί από θηρία σώζεται, αυτός που εξομολογείται δεν απορρίπτεται· διότι ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να σωθεί. Επειδή έπεσες σε βάθος κακών, μην αδιαφορήσεις. Είναι καιρός ανοχής, καιρός μακροθυμίας, καιρός ίασης, καιρός διόρθωσης. Γλίστρησες; Σήκω. Αμάρτησες; Ησύχασε. Μη σταθείς στον δρόμο των αμαρτωλών, αλλά απομακρύνσου με ορμή. Διότι, όταν αποστραφείς την αμαρτία και στενάξεις, τότε θα σωθείς. Διότι από τους κόπους προέρχεται η υγεία, και από τους ιδρώτες η σωτηρία· υπάρχει σωτηρία, υπάρχει διόρθωση. Έχε θάρρος, μην απελπίζεσαι. Δεν υπάρχει νόμος που να δικάζει και να καταδικάζει σε θάνατο χωρίς ευσπλαχνία, αλλά χάρη που κυβερνά, η οποία αναβάλλει την τιμωρία και περιμένει τη διόρθωση. Δεν έχουν κλείσει ακόμη οι θύρες· ο Νυμφίος ακούει· η αμαρτία δεν κυριαρχεί πλέον.

Ποιος αφαίρεσε από εμάς την αδελφική αγάπη, εισάγοντας τη διαφορετική θυσία, η οποία δεν προσφέρεται ορθά, επειδή δεν μοιράζεται; Άραγε αυτά είναι γνωρίσματα αποστολικής ψυχής και πατρικής γνώμης και αδελφικής διάθεσης ή, αντίθετα, κάποιας σκληρής και διεστραμμένης και αυθαίρετης, που δεν θεωρεί καθόλου φοβερό αν χαθούν οι πάντες; Εγώ τουλάχιστον νομίζω ότι αυτός που εισήγαγε αυτή τη διαίρεση και έσκισε τον υφασμένο από πάνω χιτώνα του Δεσποτικού σώματος, θα υποστεί μεγαλύτερη τιμωρία από τους σταυρωτές και από όλους τους ασεβείς και αιρετικούς των αιώνων. Αλλά σε σένα, αντίθετα, είναι δυνατό, μακαριότατε πάτερ, αρκεί μόνο να το θελήσεις, να ενώσεις τα διεστώτα και να γκρεμίσεις το μεσότοιχο του φραγμού και να επιτελέσεις έργο θείας οικονομίας. Αυτού του έργου την αρχή εσύ ο ίδιος έθεσες, και με τις λαμπρές φιλοτιμίες και μεγαλοδωρεές το αύξησες, και ευδόκησε να του δώσεις το τέλος. διότι δεν θα βρεις άλλη ευκαιρία πιο κατάλληλη από αυτήν που σου παρέσχε ο Θεός σήμερα. Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες σεβάσμιους και ιεροπρεπείς γέροντες, που έχουν πλέον περισσότερη ανάγκη από κλίνη και ανάπαυση, να έχουν αναχωρήσει από τους οικείους τόπους τους και να έχουν προστρέξει στη δική σου τελειότητα, παρακινούμενοι μόνο από την ελπίδα στον Θεό και την αγάπη προς εσάς. Δες το στεφάνι της δόξας που έχει πλεχθεί, το οποίο μην αναβάλεις να φορέσεις.

Ο δε καρδιογνώστης Θεός διαλύει και την υποψία λέγοντας: «Δεν θα σε εξουσιάσει ο αδελφός σου ως δικός μου υπηρέτης», αλλά «σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». «Αμάρτησες; Ησύχασε». Εκείνος όμως, όντας ασύνετος και μη κατανοώντας αυτά, αντί να ησυχάσει, εξοργιζόταν ακόμα περισσότερο εναντίον του αδελφού του. Τον οποίο, αφού τον έβγαλε με απάτη στην πεδιάδα, τον σκότωσε. Ω, τι μιαρή γνώμη και δολοφονικό χέρι, το οποίο ούτε οι συμβουλές του Θεού ούτε ο αδελφικός οίκτος εμπόδισε από τη δολοφονία. «Και είπε ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Εκείνος δε, αντί να ομολογήσει και να ζητήσει συγγνώμη, γίνεται πιο σκληρός, και προσπαθεί να αποκρύψει το έργο του φόνου από Εκείνον που γνωρίζει τις κρυφές βουλές των καρδιών, και λέει: «Δεν ξέρω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και όμως, έπρεπε εσύ, ταλαίπωρε, να είσαι φύλακας του αδελφού σου, εφόσον δεν είχες κανέναν άλλον στον κόσμο. Τότε λοιπόν αυτός βρισκόταν σαν σε απόμερο μέρος και έσπευδε να αποκρύψει την αμαρτία, την φανερώνει όμως και τον ελέγχει Αυτός που φέρει όλα τα σύμπαντα μπροστά στα μάτια Του και λέει: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη», «του οποίου», λέει, «το αίμα εσύ προσπαθείς να κρύψεις».