Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 4:9

Αυτό λοιπόν το ονομάζεις άγνοια; Τι λες, λοιπόν, όταν ακούς τον Θεό να λέει στον Κάιν: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;»; Τι λες; Αν αυτό το ονομάζεις άγνοια, ονόμασε και εκείνο άγνοια. Λάβε και άλλη μία απόδειξη από τη θεία Γραφή. Είπε ο Θεός στον Αβραάμ: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας έφτασε σε εμένα. Θα κατέβω, λοιπόν, να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται σε εμένα· και αν όχι, για να το γνωρίσω». Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, ο Θεός που ερευνά καρδιές και νεφρούς, ο μόνος που γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, έλεγε: «Θα κατέβω, λοιπόν, να δω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται σε εμένα· και αν όχι, για να το γνωρίσω». Αν εκείνο αποτελεί γνώρισμα άγνοιας, τότε και τούτο είναι άγνοια.

Διότι τίποτα δεν ανατρέπει τόσο πολύ τη ζωή των ανθρώπων, όσο το να πιστεύει κανείς γρήγορα στους λογισμούς. Αυτό έλεγε προφητεύοντας και ο προφήτης Δαβίδ: «Αυτόν που κακολογούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα». Είδες πώς δεν υπήρχε άγνοια στον Σωτήρα όταν είπε, «Πού τον έχετε βάλει;», όπως ακριβώς δεν υπήρχε ούτε στον Πατέρα όταν είπε στον Αδάμ, «Πού είσαι;», ή στον Κάιν, «Πού είναι ο αδελφός σου ο Άβελ;», ή στο «Θα κατέβω να δω αν ενεργούν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται προς εμένα· και αν όχι, για να το μάθω»; Επομένως, είναι πλέον ώρα να παραταχθούμε απέναντι σε εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Χριστός προσευχήθηκε από αδυναμία για να αναστήσει τον Λάζαρο. Σας παρακαλώ λοιπόν, αγαπητοί, να προσέξετε με κάθε ακρίβεια. Πέθανε λοιπόν ο Λάζαρος, και ο Ιησούς δεν βρισκόταν σε εκείνους τους τόπους, αλλά στη Γαλιλαία, και έλεγε στους μαθητές του: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνοι όμως, νομίζοντας ότι μιλάει για τον φυσικό ύπνο, του λένε: «Κύριε, αν έχει κοιμηθεί, θα γίνει καλά». Τότε ο Ιησούς τους λέει ξεκάθαρα: «Ο Λάζαρος πέθανε». Έρχεται λοιπόν ο Σωτήρας στα Ιεροσόλυμα, στον τόπο όπου βρισκόταν ο Λάζαρος, και τον συναντά η αδελφή του Λαζάρου, και του λέει: «Κύριε, αν ήσουν εδώ, δεν θα είχε πεθάνει ο αδελφός μου». «Αν ήσουν εδώ». Ασθενείς, ω γυναίκα.

Άλλο ήταν το σχήμα, διότι η υποκρισία εξέφραζε φιλικότητα· και άλλο το φρόνημα, διότι η πρόθεση ήταν η αδελφοκτονία. Καίτοι, εάν δεν γνώριζε ότι η επιθυμία του ήταν κακή, για ποιον λόγο τη συγκάλυπτε; Και μετά τη διάπραξη του φόνου, όταν ερωτήθηκε και πάλι από τον Θεό: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», απαντά: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Για ποιον λόγο άραγε το αρνείται; Δεν είναι ολοφάνερο ότι καταδικάζει σφοδρά τον εαυτό του; Διότι, όπως ακριβώς κρύφτηκε ο πατέρας του, έτσι αρνείται και αυτός· και μετά τον έλεγχο λέει πάλι: «Το αμάρτημά μου είναι πολύ μεγάλο για να μου συγχωρεθεί». Όμως ο Έλληνας δεν τα αποδέχεται αυτά. Εμπρός λοιπόν, ας διαλεχθούμε και με αυτόν, και ό,τι πράξαμε σχετικά με την κτίση, διεξάγοντας τους αγώνες εναντίον τους όχι μόνο με βάση τις Γραφές αλλά και με λογικά επιχειρήματα, το ίδιο ας πράξουμε τώρα και όσον αφορά τη συνείδηση. Διότι και αυτό το ζήτημα το έθιξε ο Παύλος, στον αγώνα του εναντίον τους.

Αν και έγινε αμοιβή μιας πόρνης, εντούτοις και έτσι αναδείχθηκε τίμιος. Διότι το θαυμαστό είναι τούτο, ότι, αν και πέθανε με αυτόν τον τρόπο, υπήρξε τιμημένος· διότι τερμάτισε τον βίο του υπέρ της αλήθειας, και ήταν τόσο τιμημένος, ώστε και αυτός ακόμη ο φονιάς του τον φοβόταν. Και για το ότι τον φοβόταν, άκου τι λέει ο ευαγγελιστής σχετικά με τον Ηρώδη: Διότι έλεγε ότι αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς, και γι' αυτόν τον λόγο οι θαυματουργικές δυνάμεις ενεργούν μέσα του. Δες πώς και στην περίπτωση του Άβελ ο θάνατος υπήρξε τίμιος. «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;»

«Γι’ αυτό φοβάσαι», λέει, «μήπως σου στερήσει τα πρωτεία των πρωτοτόκων εξαιτίας της δικής μου τιμής προς αυτόν, μήπως αρπάξει την εξουσία που σου ανήκει; Διότι οι πρωτότοκοι έπρεπε να είναι πιο σεβαστοί από τους δευτερότοκους. Έχε θάρρος», λέει, «και μη φοβάσαι, ούτε να αγωνιάς γι’ αυτό: Σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Παρέμεινε στην τιμή του πρωτοτόκου, και γίνε για τον αδελφό σου καταφύγιο και σκέπη και προστασία, και να τον εξουσιάζεις και να τον κυβερνάς· αρκεί μόνο να μην ορμήσεις σε φόνο, ούτε να προχωρήσεις σε εκείνη την παράνομη σφαγή. Αλλά όμως ούτε έτσι άκουσε, ούτε ησύχασε, παρά διέπραξε εκείνη τη μιαιφονία, και βύθισε το δεξί του χέρι στον λαιμό του αδελφού του. Τι συνέβη λοιπόν; Μήπως είπε ο Θεός: «Ας τον εγκαταλείψουμε πλέον. Ποιο είναι πια το όφελος; Διέπραξε τον φόνο, σκότωσε τον αδελφό του, περιφρόνησε τη συμβουλή μου, τόλμησε μια σφαγή αθεράπευτη και ασυγχώρητη, παρότι απόλαυσε τόση και τέτοια πρόνοια και διδασκαλία και νουθεσία· τα απέβαλε όλα εκείνα από τον νου του, και δεν έδωσε σημασία σε τίποτα. Ας αφεθεί λοιπόν και ας απορριφθεί στο εξής, και ας μην αξιωθεί από εμένα ούτε καν κάποιου λόγου»; Τίποτα τέτοιο δεν είπε ο Θεός, ούτε έπραξε· αντίθετα, έρχεται πάλι προς αυτόν, και διορθώνει τον άνθρωπο, και του λέει: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;»

Ας οργώσουμε για τον εαυτό μας νέα γη, απόβαλε την παλαιά κακία, ξερίζωσε τα αγκάθια της παρακοής· διότι, όταν ο Αδάμ παρήκουσε, εκδιώχθηκε από τον Παράδεισο. Αυτό δέχθηκε από τον Δεσπότη: «Καταραμένη θα είναι η γη εξαιτίας των έργων σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου βλαστήσει». Γνωρίζοντάς το αυτό ο προφήτης κήρυττε: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια»· φανερώνοντας μέσα από αυτόν τον λόγο ότι εμείς πρέπει να ανανεώσουμε τους εαυτούς μας με τη μετάνοια και να ξεριζώσουμε το επιτίμιο της παρακοής, τα αγκάθια. Αγκάθια δε στον άνθρωπο είναι η έριδα, ο φθόνος, ο θυμός, οι διχοστασίες, οι ακαθαρσίες, οι πλεονεξίες, οι μοιχείες, οι φόνοι. Αμέσως η Εύα, αφού συνέλαβε, γεννά τον Κάιν, ο οποίος έγινε αρχηγός του φθόνου, εφευρέτης των φόνων, πατέρας της υποκρισίας, δημιουργός του ψεύδους. Διότι, όταν ερωτήθηκε από τον Δεσπότη: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;», ήταν έτοιμος να γεννήσει το ψεύδος λέγοντας: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Ο Θεός όμως, θέλοντας να τον πείσει μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι γνωρίζει τα πάντα, είπε: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Δεν φωνάζει το αίμα με έναρθρο λόγο· διότι δεν μετέχει στη λογική· αλλά η ίδια η πράξη, εξαιτίας της ωμότητάς της, στηλιτεύει τον αδελφοκτόνο. Γι' αυτό φωνάζει ο προφήτης: «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα γη, και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Ακούσατε στις Πράξεις των Αποστόλων για τον Σίμωνα τον Μάγο, πώς, χωρίς να έχει οργώσει νέα γη ούτε να έχει ξεριζώσει τα αγκάθια, προσήλθε στους αποστόλους για να λάβει το βάπτισμα.

Φαίνεται, βέβαια, ότι η τιμωρία είναι πικρή· αλλά όχι εάν αναλογιστούμε το αμάρτημα και εάν εξετάσουμε προσεκτικά την ίδια την ποινή. Διότι, όταν προσέφερε τη θυσία του με ακατάλληλο τρόπο, δυσαρεστήθηκε που, αν και προσέβαλε τον Θεό, δεν τιμήθηκε από τον Θεό τον οποίο είχε προσβάλει· Τον περιφρόνησε όταν Εκείνος τον νουθετούσε, πρώτος τόλμησε να διαπράξει φόνο, ή μάλλον ένα μίασμα πολύ πιο αποτρόπαιο και από τον φόνο, προξένησε λύπη σε αυτούς που τον γέννησαν, είπε ψέματα στον Θεό. Διότι λέει: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και αντί για όλα αυτά τιμωρείται μόνο με φόβο και τρόμο. Όμως, θα έλεγα πως η αγαθότητα του Θεού διαφαίνεται όχι μόνο από το γεγονός ότι η τιμωρία είναι πιο ήπια από την αμαρτία, αλλά και από το ότι επιφέρει ένα διόλου ασήμαντο κέρδος. Το κέρδος αυτό ήταν να συνετιστούν όλοι οι μεταγενέστεροι και να γίνουν καλύτεροι μέσω της ποινής που επιβλήθηκε σε εκείνον. Γι' αυτόν τον λόγο δεν τον θανάτωσε· διότι δεν ήταν το ίδιο να ακούει κανείς ότι κάποιος Κάιν σκότωσε τον αδελφό του και πέθανε, με το να βλέπει τον φονιά να εκτίει την ποινή του. Διότι, στην πρώτη περίπτωση, αυτό ίσως να μην γινόταν πιστευτό ως φήμη εξαιτίας της υπερβολής του ανοσιουργήματος· τώρα, όμως, επειδή ήταν ορατός και παρών, και επειδή κατέστησε πολλούς ως μάρτυρες της τιμωρίας του για μεγάλο χρονικό διάστημα, έκανε το γεγονός ολοφάνερο και αξιόπιστο τόσο στους ανθρώπους της εποχής εκείνης όσο και στους μεταγενέστερους. «Τι ωφελεί λοιπόν αυτό τον ίδιο;» θα πει κάποιος. Πρωτίστως, ο Θεός προνόησε και για τη δική του σωτηρία, όταν προσπάθησε να αναχαιτίσει εκ των προτέρων τη μανία του, τουλάχιστον από τη δική Του πλευρά, μέσω των λόγων της παραινέσεώς Του.

«Γιατί με πρόσβαλες; Τι είχες να μου προσάψεις; Για ποιον λόγο μου προσέφερες τα δευτερεύοντα;» Εάν όμως κρίνεις σκόπιμο να χρησιμοποιήσεις πιο απλή γλώσσα, θα πεις ότι: «Εκείνος, μην έχοντας τίποτα να πει, ησύχασε», ή μάλλον σώπασε. «Μετά από αυτά, βλέποντας τον μικρότερο αδελφό του, του λέει: "Ας βγούμε στο ύπαιθρο". Και αφού τον πήρε μαζί του, με δόλο τον σκότωσε ο μεγαλύτερος αδελφός. Και νόμιζε ότι μπορεί να κρυφτεί από τον Θεό. Έρχεται σε αυτόν ο Θεός και του λέει: "Πού είναι ο αδελφός σου;" Λέει εκείνος: "Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;" Λέει προς αυτόν ο Θεός: "Ιδού, το αίμα του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη"». Ας παρακάθεται όμως και η μητέρα, καθώς διαπλάθεται κατ' αυτόν τον τρόπο η ψυχή του παιδιού με τέτοιες διηγήσεις, ώστε να συνδράμει και αυτή και να επαινεί τα λεγόμενα. «Τι συνέβη λοιπόν μετά από αυτό; Εκείνον βέβαια ο Θεός τον δέχθηκε στον ουρανό και, αφού πέθανε, βρίσκεται πλέον άνω». Διότι το παιδί αποδέχεται τον λόγο περί αναστάσεως μέσα από τέτοιου είδους διηγήσεις. Διότι, εάν στους μύθους εξιστορούνται τέτοιες τερατολογίες, «ότι δηλαδή την έκανε, λέει, ημίθεη», και το παιδί τα πιστεύει, και μολονότι δεν γνωρίζει τι ακριβώς σημαίνει «ημίθεος», γνωρίζει όμως ότι είναι κάτι ανώτερο από την ανθρώπινη φύση και εντυπωσιάζεται αμέσως μόλις το ακούσει, πολύ περισσότερο θα εντυπωσιαστεί όταν ακούει για την ανάσταση και ότι η ψυχή του ανέβηκε στον ουρανό. «

Διότι είναι ανάγκη να αποδίδει τα πάντα ο Θεός με ζυγό και μέτρο. Ο νους αποτελεί για τον καθένα μάρτυρα όσων διαλογίστηκαν στα κρυφά, και η συνείδηση αδέκαστο έλεγχο, και τον πλέον αψευδή από όλα. ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤʹ. — Περί της κατάρας που ειπώθηκε κάποτε από τον Κύριο, και τους προφήτες, και τους αποστόλους. «Είπε ο Κύριος στο φίδι: Επειδή το έκανες αυτό, επικατάρατο να είσαι από όλα τα κτήνη και από όλα τα θηρία της γης. Επάνω στο στήθος και στην κοιλιά σου θα πορεύεσαι, και χώμα θα τρως όλες τις ημέρες της ζωής σου. Και στη γυναίκα είπε: Θα πληθύνω υπερβολικά τις λύπες σου και τον στεναγμό σου· με λύπες θα γεννάς τέκνα, και προς τον άνδρα σου θα είναι η προσκόλλησή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει. Στον δε Αδάμ είπε: Επειδή άκουσες τη φωνή της γυναίκας σου, και από το δέντρο για το οποίο σε διέταξα μόνο από αυτό να μην φας, εσύ έφαγες, επικατάρατη θα είναι η γη στα έργα σου. Με λύπες θα τρέφεσαι από αυτήν όλες τις ημέρες της ζωής σου· αγκάθια και τριβόλια θα σου αναβλαστάνει, και θα τρως τον άρτο σου, μέχρι να επιστρέψεις στη γη από την οποία πάρθηκες· διότι χώμα είσαι, και στο χώμα θα επιστρέψεις.» «Είπε ο Κύριος ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου; Και εκείνος είπε: Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Και είπε ο Θεός: Τι είναι αυτό που έκανες; Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη.

Όπως ακριβώς ούτε ο Θεός ρωτούσε από άγνοια τον Αδάμ πού είναι, ούτε τον Κάιν πού είναι ο Άβελ, αλλά για να ελέγξει τον καθένα για το τι λογής είναι, και για να φτάσει σε εμάς η γνώση όλων μέσω της καταγραφής τους· έτσι και εδώ μιλούσε, όχι από δική του άγνοια, αλλά εξαιτίας της άγνοιας εκείνων που νόμιζαν ότι αυτός δεν είναι ο Χριστός, αλλά πίστευαν ότι θα τον θανατώσουν και ότι θα παραμείνει στον Άδη ως κοινός άνθρωπος.

Ο δε καρδιογνώστης Θεός διαλύει και την υποψία λέγοντας: «Δεν θα σε εξουσιάσει ο αδελφός σου ως δικός μου υπηρέτης», αλλά «σε σένα θα είναι η υποταγή του, και εσύ θα τον εξουσιάζεις». «Αμάρτησες; Ησύχασε». Εκείνος όμως, όντας ασύνετος και μη κατανοώντας αυτά, αντί να ησυχάσει, εξοργιζόταν ακόμα περισσότερο εναντίον του αδελφού του. Τον οποίο, αφού τον έβγαλε με απάτη στην πεδιάδα, τον σκότωσε. Ω, τι μιαρή γνώμη και δολοφονικό χέρι, το οποίο ούτε οι συμβουλές του Θεού ούτε ο αδελφικός οίκτος εμπόδισε από τη δολοφονία. «Και είπε ο Θεός στον Κάιν: Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» Εκείνος δε, αντί να ομολογήσει και να ζητήσει συγγνώμη, γίνεται πιο σκληρός, και προσπαθεί να αποκρύψει το έργο του φόνου από Εκείνον που γνωρίζει τις κρυφές βουλές των καρδιών, και λέει: «Δεν ξέρω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και όμως, έπρεπε εσύ, ταλαίπωρε, να είσαι φύλακας του αδελφού σου, εφόσον δεν είχες κανέναν άλλον στον κόσμο. Τότε λοιπόν αυτός βρισκόταν σαν σε απόμερο μέρος και έσπευδε να αποκρύψει την αμαρτία, την φανερώνει όμως και τον ελέγχει Αυτός που φέρει όλα τα σύμπαντα μπροστά στα μάτια Του και λέει: «Η φωνή του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη», «του οποίου», λέει, «το αίμα εσύ προσπαθείς να κρύψεις».

Περί ψεύδους. Και όπως είναι αδύνατον ο πόρνος να μην είναι και κλέφτης, έτσι είναι αδύνατον και ο κλέφτης να μην είναι και ψεύτης. Προσπαθώντας, τάχα, να αποβάλει τη μομφή της κλοπής, σκαρφίζεται πολλές ψευδολογίες με όρκους, τις οποίες μη μπορώντας να στηρίξει, παραδίδεται στην ατιμία· όπως ακριβώς και ο Κάιν, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Θεό για τον ίδιο του τον αδελφό, παραδόθηκε στον τρόμο και την κατάρα, και όπως ο Γιεζή, ο οποίος, επειδή είπε ψέματα στον Νεεμάν, ότι δήθεν στάλθηκε από τον δάσκαλό του για να πάρει χρήματα, παραδόθηκε στη λέπρα, και όπως ο Ανανίας και η Σαπφείρα, οι οποίοι, επειδή έκλεψαν και είπαν ψέματα, παραδόθηκαν στον θάνατο. Διότι ορθά είπε εκείνος που είπε ότι «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος»· διότι η κλοπή, το ψεύδος και η επιορκία αποτελούν μια πονηρή και ολέθρια συντροφιά, η οποία συνυπάρχει, και η μία υπηρετεί και περιποιείται την άλλη, σαν κάποιες πόρνες και σαν φοβερές μητέρες και κόρες. Και αυτά μεν είναι αρκετά για τούτα τα ζητήματα.

Κακό, λοιπόν, και χείριστο και πάρα πολύ κακό έχει καταστεί το πάθος του φθόνου, και ένα άλλο κακό πάλι είναι το να αμαρτάνει κανείς και να αποκρύπτει τα αμαρτήματά του χωρίς να τα εξομολογείται. Το πιο άθλιο όμως και πιο αγνώμον από όλα, είναι όταν κάποιος προσπαθεί να κρυφτεί από τον ίδιο τον Θεό, πράγμα που έπαθαν παλαιότερα τόσο ο Αδάμ όσο και ο Κάιν. Γι' αυτό, ο μεν προσπαθούσε να κρυφτεί από τον Θεό ανάμεσα στα δέντρα του παραδείσου, ο δε, θέλοντας και αυτός να αποκρύψει τον φόνο του αδελφού του από τον Θεό, όταν ρωτήθηκε από Εκείνον: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», απάντησε άφρονα και αναιδή: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Αλλά καθώς θα προχωρά ο λόγος, θα εκθέσει τα περί του Κάιν σαφέστερα, ενώ τώρα επείγεται να μιλήσει για τον Αδάμ.

Αλλά, χωρίς να αφήσει τίποτα από αυτά να μπει στο μυαλό του, η μέθη του φθόνου τον απατά και οδηγεί τον αδελφό του στην πεδιάδα· και εκεί, αφού τον σκότωσε με μιαιφόνο χέρι, ο παράφρων προσπαθούσε να κρυφτεί από τον Θεό, και όταν ρωτήθηκε από τον Θεό, αποκρίθηκε με αναίδεια: «Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;». Γι' αυτό και ελέγχεται από Αυτόν που γνωρίζει τα κρυπτά, και δέχεται την κατάρα και την κληρονόμησε για μακρούς χρόνους, και έλαβε ως τιμωρία το να στενάζει και να τρέμει σε όλο το μήκος των ετών· διότι, καθώς φανερώθηκε η θεϊκή απειλή, κανείς πλέον δεν τόλμησε να τον σκοτώσει· επειδή, λέει, «καθένας που θα σκοτώσει τον Κάιν, θα υποστεί επτά εκδικήσεις».

Και ότι ο Κάιν διέπραξε επτά αμαρτήματα εξαιτίας του φθόνου, δες τον τρόπο και συγκράτησε τον αριθμό: πρώτη αμαρτία, ότι προσέφερε τις θυσίες στον Θεό με περιφρόνηση· δεύτερη, ότι φθόνησε τον ίδιο του τον αδελφό· τρίτη, ότι τον εξαπάτησε με δόλο για να τον βγάλει στην πεδιάδα· τέταρτη, ότι διέπραξε φόνο· πέμπτη, ότι μόλυνε τα χέρια του πάνω στον ίδιο του τον αδελφό· έκτη, ότι αυτός πρώτος εισήγαγε στη ζωή το είδος του θανάτου· έβδομη, ότι είπε ψέματα στον Θεό. Διότι, όταν ρωτήθηκε «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», απάντησε με θράσος: «Δεν γνωρίζω· μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου;» Και αμέσως ελέγχεται από τον Θεό και δέχεται ισάριθμες τιμωρίες με τις αμαρτίες που αναφέρθηκαν. «Η φωνή», λέει, «του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα από τη γη»· βοά προς εμένα το αίμα του για τη δική σου μιαιφονία· μου καταγγέλλει το αίμα την άδικη σφαγή που υπέστη ο Άβελ· βοά προς εμένα, και τη φωνή του δεν την ακούει ούτε ο πατέρας, ούτε η μητέρα, ούτε εσύ ο μιαιφόνος, αλλά μόνο εγώ, που βλέπω και ακούω τα πάντα, την αφουγκράζομαι. «Και τώρα επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη» (δεν είναι η γη επικατάρατη στα έργα σου, όπως ειπώθηκε στον πατέρα σου, αλλά εσύ ο ίδιος είσαι επικατάρατος από τη γη), «η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου· διότι θα καλλιεργείς τη γη, και εκείνη δεν θα εξακολουθήσει πλέον να σου δίνει τη δύναμή της· θα στενάζεις και θα τρέμεις πάνω στη γη».

Ρωμ. 7,13 Επειδή θέλησε να δείξει το μέγεθος της αμαρτίας, και δεδομένου ότι δεν μπορούσε να βρεθεί κάτι μεγαλύτερο από αυτήν ως προς την κακία, αποδεικνύοντας το μέγεθός της μέσω αυτής της ίδιας, λέει: «αλλά η αμαρτία, για να φανεί ως αμαρτία», δηλαδή για να αποκαλυφθεί όλος ο πλούτος της κακίας της και η ισχύς που κρύβει μέσα της, ώστε αυτό που είναι εξ ολοκλήρου να γίνει εντελώς φανερό. Διότι, όσον αφορά τα άλλα πράγματα, όταν θέλουμε να παραστήσουμε κάποια υπερβολή, μπορούμε να προσθέσουμε κάτι άλλο σε αυτό που στηλιτεύουμε, όπως: ο Κάιν ήταν τόσο μιαρός, που έγινε και αδελφοκτόνος, που πρώτος είπε ψέματα στον Θεό, και τα παρόμοια. Και πάλι: ούτε μετά την επίδειξη των θαυμαστών σημείων πείστηκε ο Φαραώ να απολύσει τους Ισραηλίτες, ώστε να φανεί η ωμότητα, το ατίθασο και το θεομίσητο της γνώμης του. Και στα άλλα παρομοίως. Διότι είναι δυνατόν να βρεθεί κάτι χειρότερο από τα υποκείμενα πράγματα, στο οποίο όταν συμμετέχουν αυτοί που πράττουν το πονηρό, λαμβάνουν τις αντίστοιχες προς αυτό ονομασίες. Επί της αμαρτίας όμως, επειδή, όπως είπαμε, δεν μπορεί να βρεθεί κάτι χειρότερο από αυτήν, κατηγόρησε την ίδια μέσα από τον εαυτό της, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα με πικρό και δριμύ τρόπο τον όγκο της, καθώς και τον τυραννικό και ανυπέρβλητο χαρακτήρα της.

Εφόσον δεν είχε ακόμη τεθεί ο νόμος που διατάζει να τιμάται ο πατέρας και η μητέρα, πώς ο Χαμ κρίνεται ως πατραλοίας; Ο Θεός έχει εναποθέσει στη φύση τους αναγκαίους νόμους. Έτσι κατέκρινε τον Κάιν, επειδή ακριβώς η φύση τον δίδασκε ότι ο φόνος είναι παράνομος· αμέσως λοιπόν, χρησιμοποιώντας τον δόλο ως συνεργό, αφού απομάκρυνε τον αδελφό του μακριά από τους γονείς τους, τον σκότωσε, και όταν ο Θεός τον ρώτησε «πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;», αρνήθηκε, προφανώς επειδή γνώριζε ότι αυτό που τόλμησε να πράξει ήταν κακό, και αφού ελέγχθηκε από τον δίκαιο κριτή, ομολόγησε ότι η αμαρτία του ήταν ασυγχώρητη· διότι λέει «η αμαρτία μου είναι πολύ μεγάλη για να μου συγχωρεθεί». Αλλά και ο Αδάμ, όταν αντιλήφθηκε τη θεία εμφάνιση, προσπάθησε να κρυφτεί, επειδή γνώριζε ότι η κλοπή είναι κακό. Έτσι και ο Χαμ δέχθηκε την κατηγορία του πατραλοία, επειδή παρέβη τον νόμο της φύσης· και το ότι η φύση δίδασκε να τιμώνται οι γονείς, το μαρτυρούν οι αδελφοί του Χαμ, οι οποίοι με πολλή συστολή σκέπασαν τον πατέρα τους.

Αλλά αν το «Πού τον βάλατε;» έπεισε τους απαίδευτους να κατηγορήσουν τον Χριστό για άγνοια, πώς δεν θα επιρρίψουν την ίδια άγνοια και στον Πατέρα, όταν ρωτάει και λέει προς τον Αδάμ: «Πού είσαι;» και προς τον αδελφοκτόνο: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» και: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες· θα κατεβώ, λοιπόν, να δω αν ολοκληρώνουν τα έργα τους σύμφωνα με την κραυγή τους· και αν όχι, για να το μάθω». Ρωτάει όμως και ο Ιησούς το δαιμόνιο: «Ποιο είναι το όνομά σου;» Και εκείνο αποκρίνεται: «Λεγεώνα είναι το όνομά μου, διότι είμαστε πολλοί». Αλλά και στους τυφλούς λέει: «Τι θέλετε να σας κάνω;» Και πώς δεν είναι φανερό ότι αυτά δεν προέρχονταν από άγνοια, αλλά από τη μία ρωτάει, θέλοντας να υποδείξει στους μαθητές από το ίδιο το δαιμόνιο το πλήθος εκείνων που κατοικούσαν μέσα, ώστε να μάθουν ότι ήδη έχει κατανικήσει και τους πολλούς, ενσταλάζοντας τους πίστη και θάρρος για να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού. Τους τυφλούς πάλι τους ρωτάει, οικονομώντας τα πράγματα έτσι ώστε το αίτημα να προέλθει από τους ίδιους· διότι όσο περισσότερο λαμβάνουμε την ωφέλεια ζητώντας την, τόσο βαθύτερα δεχόμαστε την αίσθηση της ευεργεσίας.