Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 48:15

Τι θα έλεγαν, λοιπόν, εάν ακούσουν και τον Κύριο να λέει: «Υπήρχε σε κάποια χώρα ένας κριτής, ο οποίος δεν φοβόταν τον Θεό και δεν σεβόταν άνθρωπο;» Μήπως, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άνθρωπο, ο Υιός είναι αυτός ο άνθρωπος, τον οποίο δεν σεβάστηκε ο άδικος κριτής; Ή μήπως, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε τον άνθρωπο, ο Υιός είναι τρίτος μετά τον άνθρωπο, και τέταρτο το Άγιο Πνεύμα; Και τι θα έλεγαν, άραγε, εάν ακούσουν τον Απόστολο να λέει πάλι στην ίδια επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τη μαρτυρία της καλής ομολογίας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη;» Μήπως, λοιπόν, επειδή τώρα σιώπησε περί αγγέλων και Πνεύματος, αμφιβάλλουν για το Πνεύμα, εάν υπάρχει, και για τους αγγέλους, εάν υπάρχουν; Ναι, αμφιβάλλουν, εφόσον έχουν συνηθίσει να δυσφημούν με τέτοιο τρόπο το Πνεύμα. Εάν όμως ακούσουν τη Γραφή να λέει στην Έξοδο, «Και φοβήθηκε ο λαός τον Κύριο, και πίστεψαν στον Θεό και στον Μωυσή, τον θεράποντά Του», μήπως θα συναριθμήσουν τον Μωυσή με τον Θεό, και μετά τον Θεό δεν θα εννοήσουν τον Υιό, παρά μόνο τον Μωυσή; Και τι θα πουν, εάν ακούσουν και τον πατριάρχη Ιακώβ να ευλογεί τον Ιωσήφ και να λέει: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά;»

Τι θα έλεγαν, λοιπόν, εάν ακούσουν και τον Κύριο να λέει: «Υπήρχε σε κάποια χώρα ένας κριτής, ο οποίος δεν φοβόταν τον Θεό και δεν ντρεπόταν άνθρωπο»; Άραγε, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άνθρωπο, ο Υιός είναι αυτός ο άνθρωπος, τον οποίο δεν ντράπηκε ο άδικος κριτής; Ή επειδή μετά τον Θεό ονόμασε τον άνθρωπο, τρίτος είναι ο Υιός μετά τον άνθρωπο, και τέταρτο το Άγιο Πνεύμα; Και τι άραγε θα πουν, εάν ακούσουν πάλι τον Απόστολο να λέει στην ίδια επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος δίνει ζωή στα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε την καλή ομολογία μαρτυρώντας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη»; Άραγε, λοιπόν, επειδή έχει σιωπήσει τώρα για τους αγγέλους και για το Πνεύμα, θα αμφιβάλλουν για το Πνεύμα, εάν υπάρχει, και για τους αγγέλους, εάν υπάρχουν; Ναι, αμφιβάλλουν, εφόσον έχουν επιδοθεί στο να εκστομίζουν τέτοιες δυσφημίες για το Πνεύμα. Εάν πάλι ακούσουν τη Γραφή να λέει στην Έξοδο, «Φοβήθηκε ο λαός τον Κύριο, και πίστεψαν στον Θεό και στον Μωυσή, τον θεράποντά Του», άραγε θα συναριθμήσουν τον Μωυσή με τον Θεό, και μετά τον Θεό δεν θα νοήσουν τον Υιό, αλλά μόνο τον Μωυσή; Τι θα πουν, εάν ακούσουν και τον πατριάρχη Ιακώβ να ευλογεί τον Ιωσήφ και να λέει: «Ο Θεός, ο οποίος με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά»;

Άραγε, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άγγελο, είναι ο άγγελος πρώτος από τον Υιό, ή συναριθμείται ο Υιός με τους αγγέλους; Ναι, πάλι έτσι θα νοήσουν, έχοντας διεφθαρμένη την καρδιά τους.

Διότι, εάν δεν υπήρχε ενότητα και ο Λόγος δεν ήταν ίδιον γέννημα της ουσίας του Πατρός, όπως ακριβώς το απαύγασμα του φωτός, αλλά ο Υιός ήταν διαχωρισμένος κατά τη φύση από τον Πατέρα, θα αρκούσε να δίνει τις δωρεές μόνον ο Πατέρας, εφόσον κανένα από τα δημιουργήματα δεν έχει κοινωνία με τον Δημιουργό σε όσα δίδονται. Τώρα, όμως, αυτή η παροχή καταδεικνύει την ενότητα του Πατρός και του Υιού. Επομένως, κανείς δεν θα προσευχόταν να λάβει κάτι από τον Θεό και τους αγγέλους, ή από κάποιο άλλο από τα κτίσματα, ούτε θα έλεγε κανείς: «Είθε να σου δώσει ο Θεός και ο άγγελος», αλλά ζητεί να λάβει από τον Πατέρα και τον Υιό, εξαιτίας της ενότητας και της ενιαίας παροχής. Διότι μέσω του Υιού δίδονται όσα δίδονται· και δεν υπάρχει τίποτε το οποίο να μην ενεργεί ο Πατέρας μέσω του Υιού· διότι με αυτόν τον τρόπο εκείνος που λαμβάνει τη χάρη, την κατέχει με ασφάλεια. Εάν δε ο πατριάρχης Ιακώβ, ευλογώντας τα εγγόνια του Εφραίμ και Μανασσή, έλεγε: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως την ημέρα τούτη, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά», δεν συνέδεε με τον Θεό που τους δημιούργησε κάποιον από εκείνους που έχουν κτιστεί και είναι κατά φύση άγγελοι. Ούτε, εγκαταλείποντας τον Θεό που τον έτρεφε, ζητούσε την ευλογία για τα εγγόνια του από κάποιον άγγελο, αλλά λέγοντας, «Αυτός που με λυτρώνει από όλα τα κακά», έδειξε ότι δεν πρόκειται για κάποιον άγγελο από τα κτίσματα, αλλά για τον Λόγο του Θεού, τον οποίο συνέδεε με τον Πατέρα καθώς προσευχόταν, και μέσω του οποίου ο Θεός λυτρώνει όποιους Εκείνος θέλει.

Διότι, εάν δεν υπήρχε ενότητα και ο Λόγος δεν ήταν γέννημα ίδιο της ουσίας του Πατρός, όπως το απαύγασμα του φωτός, αλλά ο Υιός διέφερε κατά τη φύση από τον Πατέρα, θα αρκούσε να δίνει μόνο ο Πατέρας, αφού κανένα από τα δημιουργήματα δεν συμμετέχει μαζί με τον Δημιουργό στις παροχές των δωρεών. Τώρα όμως, η ίδια η δωρεά αποδεικνύει την ενότητα του Πατρός και του Υιού. Κανείς, βεβαίως, δεν θα προσευχόταν να λάβει κάτι από τον Πατέρα και τους αγγέλους ή από κάποιο άλλο από τα κτίσματα, ούτε θα έλεγε ποτέ κανείς: «ας σου το δώσει ο Θεός και ο άγγελος», αλλά από τον Πατέρα και τον Υιό, εξαιτίας της ενότητας και της ενιαίας δωρεάς. Διότι μέσω του Υιού δίνονται τα δωρήματα· και δεν υπάρχει τίποτε που ο Πατέρας να μην το ενεργεί μέσω του Υιού. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο και εκείνος που λαμβάνει, διατηρεί ασφαλή τη χάρη. Εάν πάλι ο πατριάρχης Ιακώβ, ευλογώντας τους εγγονούς του Εφραίμ και Μανασσή, έλεγε: «ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως αυτήν την ημέρα, ο άγγελος που με λύτρωσε από όλα τα κακά, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά», δεν συνέδεε με τον Δημιουργό Θεό κάποιον από αυτούς που κτίστηκαν και είναι κατά τη φύση τους άγγελοι, ούτε, παραβλέποντας τον Θεό που τον έτρεφε, ζητούσε από έναν άγγελο την ευλογία για τους εγγονούς του, αλλά, λέγοντας «αυτός που με λυτρώνει από όλα τα κακά», έδειξε ότι δεν εννοούσε κάποιον από τους κτιστούς αγγέλους, αλλά τον Λόγο του Θεού, τον οποίο συνέδεε με τον Πατέρα στην προσευχή του, και μέσω του οποίου ο Θεός λυτρώνει όποιους Εκείνος θέλει.

Και μετά τη σύναξη της ενάτης να τρως τον άρτο σου, αφού ευχαριστήσεις τον Θεό στο τραπέζι σου ως εξής: Ευλογητός είναι ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου, «ο οποίος δίνει τροφή σε κάθε σάρκα»· γέμισε με χαρά και ευφροσύνη την καρδιά μου, ώστε έχοντας πάντοτε κάθε αυτάρκεια να περισσεύουμε σε κάθε αγαθό έργο εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μαζί με τον οποίο ανήκει σε εσένα η δόξα, η τιμή, το κράτος, συν τω Αγίω Πνεύματι, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και τους πλησίασε κοντά του, και τους φίλησε, και τους αγκάλιασε, και είπε ο Ισραήλ στον Ιωσήφ: Ιδού, δεν στερήθηκα το πρόσωπό σου, και ιδού, ο Θεός μου έδειξε και τους απογόνους σου. Και τους έβγαλε ο Ιωσήφ από τα γόνατά του, και τον προσκύνησαν με το πρόσωπο στη γη. Παίρνοντας έπειτα ο Ιωσήφ τους γιους του, τον Εφραίμ στο δεξί του χέρι, προς τα αριστερά του Ισραήλ, και τον Μανασσή στο αριστερό του, προς τα δεξιά του Ισραήλ, τους πλησίασε σε αυτόν. Απλώνοντας δε ο Ισραήλ το δεξί του χέρι, το έθεσε επί της κεφαλής του Εφραίμ, ο οποίος ήταν ο νεότερος, και το αριστερό επί της κεφαλής του Μανασσή, σταυρώνοντας τα χέρια του. Και τους ευλόγησε και είπε: «Ο Θεός ενώπιον του οποίου ευαρέστησαν οι πατέρες μου, ο Αβραάμ και ο Ισαάκ, ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως αυτήν την ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά». Διότι τα παιδιά στέκονταν δίπλα του. Και ρωτούσε ο γέροντας τίνος ήταν. Και επομένως σε αυτά ακριβώς απαντά ο Ιωσήφ: «Οι δύο γιοι μου». Έπειτα, αφού οδηγήθηκαν και ήρθαν κοντά του, τους αξίωσε με φιλιά και αγκαλιές. Κατανόησε, λοιπόν, πώς, ενώ κατά κάποιον τρόπο ήμασταν άγνωστοι στον Θεό και Πατέρα, γίναμε γνωστοί και βρεθήκαμε κοντά Του εν Χριστώ.

Διότι ο Ιωσήφ έστησε τον Μανασσή στα δεξιά του πατέρα του. Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν με υπερβολική ασέβεια απέναντί Του, ο Πατέρας προτίμησε αυτούς που ήρθαν δεύτεροι χρονικά, δηλαδή τα έθνη, «Και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.» Ευλόγησε δε ο Ιακώβ τα παιδιά, ονομάζοντας Θεό αυτόν που τον τρέφει και άγγελο αυτόν που τον λυτρώνει, συνδέοντας έτσι απόλυτα τον Υιό με τον Θεό και Πατέρα, ο Οποίος και μέσω της φωνής των προφητών ονομάζεται «Μεγάλης βουλής Άγγελος». Επομένως, κάθε χάρη και κάθε τρόπος ευλογίας και βοήθειας προς εμάς, δεν θα μπορούσε να προέλθει διαφορετικά, παρά μόνο μέσω του Υιού από τον Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό και Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Δυσανασχετεί βέβαια ο θεσπέσιος Ιωσήφ, βλέποντας τον πρωτότοκο να τοποθετείται σαν να ήταν πίσω από τον νεότερο. Έπειτα ο πατέρας διευκρίνισε τη δύναμη του μυστηρίου λέγοντας: «Και αυτός θα γίνει λαός, και αυτός θα υψωθεί· αλλά ο νεότερος αδελφός του θα είναι μεγαλύτερός του, και το σπέρμα του θα γίνει πλήθος εθνών.» Έπειτα, μετά από άλλα, λέει: «Και έθεσε τον Εφραίμ μπροστά από τον Μανασσή.» Διότι, όσον αφορά την πρόθεση του Χριστού, ο Ισραήλ δεν θα εξέπιπτε από τη δική του δόξα. Γι' αυτό και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.»

ΑΛΛΟ. Ως αντίρρηση από τους αιρετικούς. Έχετε πει, λένε, ότι κανένα από τα κτίσματα δεν συμπαραλαμβάνεται μαζί με τον Θεό κατά τις παροχές των χαρισμάτων. Τι θα κάνετε, λοιπόν, όταν βρίσκετε τον πατριάρχη Ιακώβ στις θείες Γραφές να ευλογεί τους γιους του Ιωσήφ, δηλαδή τον Εφραίμ και τον Μανασσή, και να λέει: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως αυτήν την ημέρα, και ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά μου, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά;» Ιδού, λένε, αφού ονόμασε τον Θεό, πρόσθεσε και τον άγγελο, ως ικανό να ευλογεί μαζί Του.

Λύση σε αυτά. Αν οι χριστομάχοι ομολογούν ότι υπάρχει προφητικό πνεύμα σε αυτόν που λέει τέτοια λόγια, και πιστεύουν ότι ο Ιακώβ υπήρξε όντως άγιος άνδρας, για ποιον λόγο, αποδίδοντάς του τόσο μεγάλη πλάνη, δεν ντρέπονται να θεωρούν ότι συνδέει έναν άγγελο με τον Θεό των πάντων και ότι πιστεύει πως το δημιούργημα μπορεί να ευλογεί μαζί με τον Δημιουργό του; Αν όμως αυτό είναι άτοπο, ας ακούσουν και από εμάς. Αν λοιπόν πιστεύετε ότι ο Ιακώβ υπήρξε όντως άγιος, σταματήστε να τον δυσφημείτε· μάλλον αναζητήστε το αληθινό νόημα αυτών που ειπώθηκαν από αυτόν. Αν πάλι δεν ήταν άγιος, και εκτός από όλα τα άλλα τολμάτε να λέτε και αυτό, γιατί φέρνετε τον λόγο ενός μη αγίου άνδρα για να ανατρέψετε, όπως νομίζετε, τόσο πολλά και τόσο σπουδαία πράγματα; Παραβλέποντας, επομένως, τις αμάθειές σας, θα ερμηνεύσουμε με τον ορθό τρόπο τους λόγους του πατριάρχη. Διότι, ως άγιος άνδρας που καθοδηγούνταν από το θείο Πνεύμα προς τη γνώση των δογμάτων της ευσέβειας, πρώτα είπε: Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά. Έπειτα λέει: Και ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά μου. Ώστε λέγοντας Ο Θεός να υποδηλώνει τον Πατέρα, και λέγοντας Ο άγγελος, τον Λόγο που προέρχεται από Αυτόν. Επειδή γνώριζε ότι το όνομά Του καλείται Μεγάλης βουλής Άγγελος.

Ο Θεός, λοιπόν, το παραχώρησε και τα απορρίψαμε, και τελικά απαλλαχθήκαμε τότε από τους κινδύνους. Και θα είχα να πω αναρίθμητα, αν ήθελα να τα απαριθμήσω όλα. Αλλά και αυτά τα είπα για χάρη σας, ώστε, αν κάποιος δεν έχει ζήσει τέτοια, αλλά κάποια άλλα περιστατικά, να τα θυμάται αυτά συνεχώς· όπως, για παράδειγμα, αν ποτέ έπεφτε κάποια πέτρα και επρόκειτο να έρθει πάνω σου, και τελικά δεν ήρθε, αυτό να το έχεις αλησμόνητο. Διότι αυτά δημιουργούν μέσα μας μεγάλη φιλία προς τον Θεό. Επειδή, αν, όταν θυμόμαστε τους ανθρώπους που μας έσωσαν, στενοχωριόμαστε πολύ όταν δεν μπορούμε να τους ανταποδώσουμε την ευεργεσία, πολύ περισσότερο πρέπει να συμβαίνει αυτό με τον Θεό. Αυτό είναι χρήσιμο και αλλού. Όταν, λοιπόν, θέλουμε να μη δυσφορούμε, ας λέμε: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;». Και ο Παύλος γι' αυτόν τον λόγο έλεγε από τι λυτρώθηκε, για να το υπενθυμίσει και σε εκείνους. Δες και ο Ιακώβ πώς τα είχε όλα αυτά στον νου του· γι' αυτό και έλεγε: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου». Και ας αναλογιζόμαστε όχι μόνο ότι μας λύτρωσε, αλλά και με ποιον τρόπο και για ποιον σκοπό.

Για τον λόγο αυτόν σας φέραμε εδώ, ώστε να γίνει πιο χαρμόσυνη η σύναξη, ώστε να γίνει πιο λαμπρό το θέαμα, αφού δεν συγκεντρώνονται μόνο άνθρωποι, αλλά και μάρτυρες· όχι μόνο μάρτυρες, αλλά και άγγελοι. Διότι είναι παρόντες και άγγελοι, σύνοδος αγγέλων και μαρτύρων συγκροτήθηκε σήμερα. Και εάν επιθυμείς να δεις και μάρτυρες και αγγέλους, άνοιξε τους οφθαλμούς της πίστεως, και θα αντικρίσεις το θέαμα εκείνο· διότι, εάν ο αέρας είναι γεμάτος από αγγέλους, πολύ περισσότερο είναι η εκκλησία· και εάν είναι η εκκλησία, πολύ περισσότερο είναι η σημερινή ημέρα, κατά την οποία αναλαμβάνεται ο Δεσπότης τους. Το ότι, πράγματι, ολόκληρος ο αέρας είναι γεμάτος από αγγέλους, άκουσον τι λέει ο Απόστολος, συνετίζοντας τις γυναίκες ώστε να φέρουν κάλυμμα στην κεφαλή τους: «Οφείλουν οι γυναίκες να έχουν εξουσία επί της κεφαλής τους εξαιτίας των αγγέλων». Και πάλι ο Ιακώβ λέει: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου». Αλλά και εκείνοι που βρίσκονταν στην οικία μαζί με τους αποστόλους έλεγαν προς τη Ρόδη: «Είναι ο άγγελός του»· και πάλι ο Ιακώβ λέει: «Είδα παράταξη αγγέλων». Και για ποιον λόγο είδε παράταξη και στρατιά αγγέλων επάνω στη γη;

Διότι δεν ενέδωσε στον Ιωσήφ, αλλά εναλλάσσοντας τα χέρια του κατά την ευλογία, απέδωσε τα πρωτεία στον νεότερο, προτάσσοντας τον Εφραίμ του Μανασσή. Και λέει: «Ο Θεός, στον οποίο ευαρέστησαν οι πατέρες μου». Παρατήρησε την ταπεινοφροσύνη του πατριάρχη, δες τη φιλόθεη ψυχή του. Δεν τόλμησε να πει: «Ο Θεός στον οποίο ευαρέστησα», αλλά τι; «Στον οποίο ευαρέστησαν οι πατέρες μου».

Είδες ευγνώμονα ψυχή; Αν και πριν από λίγο, διηγούμενος, έλεγε ότι «στη Λουζά μου εμφανίστηκε και υποσχέθηκε να δώσει σε εμένα και στο σπέρμα μου όλη τη γη, και να καταστήσει το σπέρμα μου συναγωγές εθνών». Και παρόλο που είχε τόσο ολοφάνερα τα δείγματα της εύνοιας του Θεού προς αυτόν, διατηρούσε ακόμη ταπεινό το φρόνημα, και λέει: «Ο Θεός ενώπιον του οποίου ευαρέστησαν οι πατέρες μου, ο Αβραάμ και ο Ισαάκ».

Έπειτα πάλι: Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου. Πρόσεξε και μέσα από αυτό πάλι την υπερβολή της ευγνωμοσύνης του. Δεν ομιλεί για τη δική του αρετή, αλλά εξιστορεί τα όσα έχουν γίνει σε αυτόν από τον Θεό, και λέει: Εκείνος που με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα. Διότι Αυτός είναι που από την αρχή μέχρι το παρόν οικονόμησε τα όσα με αφορούν.

Έτσι και πρωτύτερα έλεγε: Διότι με το ραβδί μου αυτό διέβην τον Ιορδάνη, και ιδού τώρα έχω γίνει δύο στρατόπεδα. Και τώρα εκφράζει πάλι το ίδιο με άλλα λόγια: Εκείνος που με τρέφει από τη νεότητά μου έως την ημέρα αυτή, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά. Τα λόγια αυτά φανερώνουν ευγνώμονα διάθεση και ψυχή φιλόθεη, η οποία διατηρεί ολοζώντανες στη μνήμη της τις ευεργεσίες του Θεού. Εκείνος, λέει, στον οποίο ευαρέστησαν οι πατέρες μου, αυτός που με έθρεψε από τη νεότητά μου μέχρι το παρόν, αυτός που εξαρχής με λύτρωσε από όλα τα κακά, αυτός που έδειξε τόση μέριμνα για εμένα, αυτός ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά· και ας επικληθεί σε αυτά το όνομά μου, καθώς και το όνομα των πατέρων μου Αβραάμ και Ισαάκ, και ας πληθύνουν σε μέγα πλήθος πάνω στη γη. Είδες ταυτόχρονα και σύνεση και ταπεινοφροσύνη;

δʹ. Και πρόσεξε το παράδοξο. Αυτούς πρώτα τους κατέβασε εδώ, και έπειτα ανέβασε τον άνθρωπο προς αυτούς· η γη έγινε ουρανός, επειδή ο ουρανός επρόκειτο να δεχθεί τα της γης. Γι' αυτό, εκφράζοντας την ευχαριστία μας λέμε: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Ιδού, λέει, ότι και οι άνθρωποι φάνηκαν πλέον να γίνονται ευάρεστοι. Τι είναι η «Ευδοκία»; Είναι η καταλλαγή (συμφιλίωση)· ο ουρανός δεν αποτελεί πλέον μεσότοιχο. Αρχικά οι άγγελοι υπήρχαν σύμφωνα με τον αριθμό των εθνών· τώρα όμως δεν υπάρχουν σύμφωνα με τον αριθμό των εθνών, αλλά σύμφωνα με τον αριθμό των πιστών. Από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσε τον Χριστό που λέει: «Προσέξτε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς. Διότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαπαντός το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι κάθε πιστός έχει άγγελο, όπως άλλωστε και εξ αρχής κάθε ενάρετος άνδρας είχε άγγελο· όπως λέει ο Ιακώβ: «Ο άγγελος που με τρέφει και με λυτρώνει από τη νεότητά μου».

Του ιδίου, Εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος έβδομος. Όταν αυτοί που κρατούν τα βασιλικά λάβαρα εισέρχονται στις πόλεις, ενώ ηχεί μπροστά τους η σάλπιγγα και προπορεύονται πολλοί στρατιώτες, όλος ο λαός συνηθίζει να συρρέει, ώστε και τον ήχο να ακούσει, και να δει το λάβαρο που υψώνεται ψηλά, καθώς και την ανδρεία εκείνου που το κρατά. Επειδή, λοιπόν, και ο Παύλος εισέρχεται σήμερα, όχι σε κάποια πόλη, αλλά στην οικουμένη, ας σπεύσουμε όλοι να συγκεντρωθούμε. Διότι και αυτός κρατά λάβαρο, όχι κάποιου επίγειου βασιλιά, αλλά τον σταυρό του επουράνιου Χριστού, και δεν προπορεύονται άνθρωποι, αλλά άγγελοι, τόσο προς τιμήν του λαβάρου που βαστάζεται όσο και για την ασφάλεια εκείνου που το φέρει. Διότι, εάν σε αυτούς που μεριμνούν μόνο για τον δικό τους βίο και δεν αναλαμβάνουν καμία κοινή υπόθεση, έχουν δοθεί άγγελοι ως φύλακες από τον Δεσπότη των όλων, όπως ακριβώς λέει και ο Ιακώβ: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου»· πολύ περισσότερο συμπαρίστανται οι επουράνιες δυνάμεις σε εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί η οικουμένη και οι οποίοι σηκώνουν τόσο μεγάλο πλήθος δωρεών.

Διότι εκείνοι μεν εύλογα είχαν παρρησία και προσήλθαν για να παραστούν ενώπιον του Θεού, τούτος όμως δεν προσήλθε για να παραστεί ενώπιον του Θεού. Διότι, εάν ο Κάιν εκδιώχθηκε από το πρόσωπο του Θεού, πολύ περισσότερο τούτος. Τι σημαίνει λοιπόν το «ήλθε μαζί τους»; Ότι βρίσκεται μαζί τους σε τούτο τον κόσμο. Όπως ακριβώς οι πονηροί και οι αγαθοί άνθρωποι είναι αναμεμειγμένοι, έτσι συμβαίνει και με τους αγγέλους και τους δαίμονες. Και, αν θέλεις, θα σε βεβαιώσω γι' αυτό από τις Γραφές. Άκου τον Παύλο που λέει: «Οφείλουν οι γυναίκες να έχουν εξουσία επί της κεφαλής τους εξαιτίας των αγγέλων». Και πάλι ο Χριστός λέει: «Προσέξτε μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, διότι οι άγγελοί τους βλέπουν πάντοτε το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Και πάλι αλλού, για τον Πέτρο, έλεγαν οι απόστολοι: «Είναι ο άγγελός του». Και στην Παλαιά Διαθήκη ο Ιακώβ έλεγε: «Ο άγγελος που με ελευθέρωσε από τα νεανικά μου χρόνια». Και στα έθνη προΐστανται άγγελοι. Διότι «όρισε», λέει, «τα σύνορα των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του». Και στο βιβλίο του Δανιήλ βρίσκουμε να λέγεται το εξής: «ότι ο Μιχαήλ είναι ο άρχοντάς σας». Και στην Παλαιά Διαθήκη σε πολλά σημεία βρίσκουμε τους αγγέλους όχι μόνο να έρχονται από τον Θεό για την εξυπηρέτηση κάποιας οικονομίας, αλλά και να τους έχει εμπιστευθεί κάποιο έργο, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «να αποστέλλονται για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία». Και πάλι ο προφήτης λέει: «αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων».

Όταν δε εξαντλήθηκε το χρήμα της γης, οι άνθρωποι, δίνοντας τα ζώα τους, λάμβαναν σιτάρι· επειδή όμως και αυτά τελείωσαν και ο λιμός δεν σταματούσε, παρέδωσαν τους εαυτούς τους μαζί με τη γη. Και αφού έγιναν δούλοι του Φαραώ, έσπερναν και έδιναν το πέμπτο μέρος σε αυτόν, ενώ οι ίδιοι καρπώνονταν τα τέσσερα. Όταν επρόκειτο να πεθάνει ο Ιακώβ, ζήτησε όρκο από τον Ιωσήφ να μην τον θάψει στην Αίγυπτο, αλλά στον τάφο των πατέρων του. Και τους υιούς του Ιωσήφ, τον Εφραΐμ και τον Μανασσή, δεν τους κατατάσσει στην τάξη των εγγονών, αλλά των υιών. Η όραση του Ιακώβ είχε εξασθενήσει· αφού λοιπόν τους καταφίλησε και έπρεπε να τους ευλογήσει, ο Ιωσήφ έστησε τον Εφραΐμ στα αριστερά του Ιακώβ, και τον Μανασσή στα δεξιά. Ο Ιακώβ όμως έθεσε το δεξί του χέρι πάνω στον νεότερο που στεκόταν στα αριστερά, και το αριστερό του πάνω σε αυτόν που βρισκόταν στα δεξιά, και τους ευλόγησε, και ενώ ο Ιωσήφ νόμισε ότι ο πατέρας του το έκανε αυτό από άγνοια και προσπάθησε να τον διορθώσει, ο Ιακώβ δεν το δέχθηκε· διότι είπε ότι το έπραξε αυτό έχοντας επίγνωση, και όχι από άγνοια. Τότε ο Ιακώβ δίνει στον Ιωσήφ τη Σίκιμα ως εξαίρετο μερίδιο, την οποία είχαν κυριεύσει ο Συμεών και ο Λευί. Και ευλογεί τους υιούς του.