Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 48:16

Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει. Αυτό συμφωνεί και με τα λόγια του Αποστόλου· διότι για τους αγγέλους αυτός λέει: Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία προς χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία; Έτσι και ο μακάριος Ιακώβ προσευχόμενος λέει: Ο άγγελος που με λύτρωσε από όλα τα δεινά μου.

Διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα. Αυτό το ανέφερε και στον 33ο ψαλμό: Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει. Ας ακούσουμε και τον πατριάρχη Ιακώβ που λέει: Ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα μου τα κακά. Και ο μέγας Αβραάμ, ενθαρρύνοντας τον υπηρέτη του, είπε: Ο Θεός θα αποστείλει τον άγγελό του ενώπιόν σου, και θα πάρεις από εκεί γυναίκα για τον υιό μου τον Ισαάκ. Από παντού λοιπόν μαθαίνουμε ότι ο Θεός των όλων φρουρεί, και μέσω των αγγέλων, όσους έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε αυτόν. Για να σε διαφυλάξουν σε όλες τις οδούς σου. Εκείνος που δεν σφάλλει σε τίποτα, αυτός διαφυλάσσεται σε όλες του τις οδούς.

Τι θα έλεγαν, λοιπόν, εάν ακούσουν και τον Κύριο να λέει: «Υπήρχε σε κάποια χώρα ένας κριτής, ο οποίος δεν φοβόταν τον Θεό και δεν σεβόταν άνθρωπο;» Μήπως, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άνθρωπο, ο Υιός είναι αυτός ο άνθρωπος, τον οποίο δεν σεβάστηκε ο άδικος κριτής; Ή μήπως, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε τον άνθρωπο, ο Υιός είναι τρίτος μετά τον άνθρωπο, και τέταρτο το Άγιο Πνεύμα; Και τι θα έλεγαν, άραγε, εάν ακούσουν τον Απόστολο να λέει πάλι στην ίδια επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τη μαρτυρία της καλής ομολογίας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη;» Μήπως, λοιπόν, επειδή τώρα σιώπησε περί αγγέλων και Πνεύματος, αμφιβάλλουν για το Πνεύμα, εάν υπάρχει, και για τους αγγέλους, εάν υπάρχουν; Ναι, αμφιβάλλουν, εφόσον έχουν συνηθίσει να δυσφημούν με τέτοιο τρόπο το Πνεύμα. Εάν όμως ακούσουν τη Γραφή να λέει στην Έξοδο, «Και φοβήθηκε ο λαός τον Κύριο, και πίστεψαν στον Θεό και στον Μωυσή, τον θεράποντά Του», μήπως θα συναριθμήσουν τον Μωυσή με τον Θεό, και μετά τον Θεό δεν θα εννοήσουν τον Υιό, παρά μόνο τον Μωυσή; Και τι θα πουν, εάν ακούσουν και τον πατριάρχη Ιακώβ να ευλογεί τον Ιωσήφ και να λέει: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά;»

Τι θα έλεγαν, λοιπόν, εάν ακούσουν και τον Κύριο να λέει: «Υπήρχε σε κάποια χώρα ένας κριτής, ο οποίος δεν φοβόταν τον Θεό και δεν ντρεπόταν άνθρωπο»; Άραγε, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άνθρωπο, ο Υιός είναι αυτός ο άνθρωπος, τον οποίο δεν ντράπηκε ο άδικος κριτής; Ή επειδή μετά τον Θεό ονόμασε τον άνθρωπο, τρίτος είναι ο Υιός μετά τον άνθρωπο, και τέταρτο το Άγιο Πνεύμα; Και τι άραγε θα πουν, εάν ακούσουν πάλι τον Απόστολο να λέει στην ίδια επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος δίνει ζωή στα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε την καλή ομολογία μαρτυρώντας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη»; Άραγε, λοιπόν, επειδή έχει σιωπήσει τώρα για τους αγγέλους και για το Πνεύμα, θα αμφιβάλλουν για το Πνεύμα, εάν υπάρχει, και για τους αγγέλους, εάν υπάρχουν; Ναι, αμφιβάλλουν, εφόσον έχουν επιδοθεί στο να εκστομίζουν τέτοιες δυσφημίες για το Πνεύμα. Εάν πάλι ακούσουν τη Γραφή να λέει στην Έξοδο, «Φοβήθηκε ο λαός τον Κύριο, και πίστεψαν στον Θεό και στον Μωυσή, τον θεράποντά Του», άραγε θα συναριθμήσουν τον Μωυσή με τον Θεό, και μετά τον Θεό δεν θα νοήσουν τον Υιό, αλλά μόνο τον Μωυσή; Τι θα πουν, εάν ακούσουν και τον πατριάρχη Ιακώβ να ευλογεί τον Ιωσήφ και να λέει: «Ο Θεός, ο οποίος με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά»;

Άραγε, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άγγελο, είναι ο άγγελος πρώτος από τον Υιό, ή συναριθμείται ο Υιός με τους αγγέλους; Ναι, πάλι έτσι θα νοήσουν, έχοντας διεφθαρμένη την καρδιά τους.

Διότι, εάν δεν υπήρχε ενότητα και ο Λόγος δεν ήταν ίδιον γέννημα της ουσίας του Πατρός, όπως ακριβώς το απαύγασμα του φωτός, αλλά ο Υιός ήταν διαχωρισμένος κατά τη φύση από τον Πατέρα, θα αρκούσε να δίνει τις δωρεές μόνον ο Πατέρας, εφόσον κανένα από τα δημιουργήματα δεν έχει κοινωνία με τον Δημιουργό σε όσα δίδονται. Τώρα, όμως, αυτή η παροχή καταδεικνύει την ενότητα του Πατρός και του Υιού. Επομένως, κανείς δεν θα προσευχόταν να λάβει κάτι από τον Θεό και τους αγγέλους, ή από κάποιο άλλο από τα κτίσματα, ούτε θα έλεγε κανείς: «Είθε να σου δώσει ο Θεός και ο άγγελος», αλλά ζητεί να λάβει από τον Πατέρα και τον Υιό, εξαιτίας της ενότητας και της ενιαίας παροχής. Διότι μέσω του Υιού δίδονται όσα δίδονται· και δεν υπάρχει τίποτε το οποίο να μην ενεργεί ο Πατέρας μέσω του Υιού· διότι με αυτόν τον τρόπο εκείνος που λαμβάνει τη χάρη, την κατέχει με ασφάλεια. Εάν δε ο πατριάρχης Ιακώβ, ευλογώντας τα εγγόνια του Εφραίμ και Μανασσή, έλεγε: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως την ημέρα τούτη, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά», δεν συνέδεε με τον Θεό που τους δημιούργησε κάποιον από εκείνους που έχουν κτιστεί και είναι κατά φύση άγγελοι. Ούτε, εγκαταλείποντας τον Θεό που τον έτρεφε, ζητούσε την ευλογία για τα εγγόνια του από κάποιον άγγελο, αλλά λέγοντας, «Αυτός που με λυτρώνει από όλα τα κακά», έδειξε ότι δεν πρόκειται για κάποιον άγγελο από τα κτίσματα, αλλά για τον Λόγο του Θεού, τον οποίο συνέδεε με τον Πατέρα καθώς προσευχόταν, και μέσω του οποίου ο Θεός λυτρώνει όποιους Εκείνος θέλει.

Ο δε Παύλος, αφού υπέμεινε πολλούς διωγμούς, σε κανέναν άλλον δεν απέδιδε ευχαριστία παρά μόνο στον Θεό, λέγοντας: «Από όλα με ελευθέρωσε ο Κύριος, και θα με ελευθερώσει, στον οποίο έχουμε εναποθέσει τις ελπίδες μας»· και κανένας άλλος παρά μόνο ο Θεός ευλόγησε τον Αβραάμ και τον Ισαάκ· και ο Ισαάκ πάλι, προσευχόμενος για τον Ιακώβ, έλεγε: «Ο Θεός μου είθε να σε ευλογήσει, και να σε αυξήσει και να σε πληθύνει, και θα γίνεις συνάθροιση εθνών, και είθε να σου δώσει την ευλογία του πατέρα μου, του Αβραάμ». Εάν, λοιπόν, το να ευλογεί και να ελευθερώνει δεν ανήκει σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Θεό, και κανένας άλλος δεν ήταν αυτός που ελευθέρωνε τον Ιακώβ παρά ο ίδιος ο Κύριος, και αυτόν που τον ελευθέρωνε, ο πατριάρχης τον επικαλούνταν για τους απογόνους του, είναι φανερό ότι κανέναν άλλον δεν συνέδεε στην προσευχή του με τον Θεό παρά μόνο τον Λόγο Του, τον οποίο γι' αυτόν τον λόγο ονόμασε και άγγελο, επειδή μόνο αυτός είναι που αποκαλύπτει τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Απόστολος λέγοντας: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό»· διότι με αυτόν τον τρόπο ήταν βέβαιη η ευλογία, εξαιτίας της αδιαίρετης ενότητας του Υιού με τον Πατέρα, και επειδή μία και η αυτή είναι η χάρη που χορηγείται. Διότι, ακόμη κι αν ο Πατέρας είναι εκείνος που δίνει, αυτό που δίνεται παρέχεται μέσω του Υιού· και αν λέγεται ότι ο Υιός χαρίζει, ο Πατέρας είναι εκείνος που παρέχει μέσω του Υιού και εν τω Υιώ· «Ευχαριστώ», λέει ο Απόστολος γράφοντας στους Κορινθίους, «τον Θεό μου πάντοτε για εσάς, για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού».

Διότι, εάν δεν υπήρχε ενότητα και ο Λόγος δεν ήταν γέννημα ίδιο της ουσίας του Πατρός, όπως το απαύγασμα του φωτός, αλλά ο Υιός διέφερε κατά τη φύση από τον Πατέρα, θα αρκούσε να δίνει μόνο ο Πατέρας, αφού κανένα από τα δημιουργήματα δεν συμμετέχει μαζί με τον Δημιουργό στις παροχές των δωρεών. Τώρα όμως, η ίδια η δωρεά αποδεικνύει την ενότητα του Πατρός και του Υιού. Κανείς, βεβαίως, δεν θα προσευχόταν να λάβει κάτι από τον Πατέρα και τους αγγέλους ή από κάποιο άλλο από τα κτίσματα, ούτε θα έλεγε ποτέ κανείς: «ας σου το δώσει ο Θεός και ο άγγελος», αλλά από τον Πατέρα και τον Υιό, εξαιτίας της ενότητας και της ενιαίας δωρεάς. Διότι μέσω του Υιού δίνονται τα δωρήματα· και δεν υπάρχει τίποτε που ο Πατέρας να μην το ενεργεί μέσω του Υιού. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο και εκείνος που λαμβάνει, διατηρεί ασφαλή τη χάρη. Εάν πάλι ο πατριάρχης Ιακώβ, ευλογώντας τους εγγονούς του Εφραίμ και Μανασσή, έλεγε: «ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως αυτήν την ημέρα, ο άγγελος που με λύτρωσε από όλα τα κακά, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά», δεν συνέδεε με τον Δημιουργό Θεό κάποιον από αυτούς που κτίστηκαν και είναι κατά τη φύση τους άγγελοι, ούτε, παραβλέποντας τον Θεό που τον έτρεφε, ζητούσε από έναν άγγελο την ευλογία για τους εγγονούς του, αλλά, λέγοντας «αυτός που με λυτρώνει από όλα τα κακά», έδειξε ότι δεν εννοούσε κάποιον από τους κτιστούς αγγέλους, αλλά τον Λόγο του Θεού, τον οποίο συνέδεε με τον Πατέρα στην προσευχή του, και μέσω του οποίου ο Θεός λυτρώνει όποιους Εκείνος θέλει.

Διότι, γνωρίζοντας ότι αυτός ονομάζεται «άγγελος μεγάλης βουλής» του Πατρός, έλεγε ότι δεν είναι άλλος παρά αυτός ο ίδιος που «ευλογεί και λυτρώνει από τα κακά». Επειδή δεν αξίωνε ο ίδιος μεν να ευλογηθεί από τον Θεό, ενώ τους εγγονούς του να τους ευλογήσει κάποιος άγγελος, αλλά προσευχόταν, αυτόν που ο ίδιος παρακαλούσε λέγοντας: «δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις» (και αυτός ήταν ο Θεός, καθώς ο ίδιος λέει: «είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο»), αυτός να ευλογήσει και τους γιους του Ιωσήφ. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του αγγέλου βέβαια είναι να διακονεί σύμφωνα με την προσταγή του Θεού· και πολλές φορές «προπορεύεται» για να εκδιώξει τον Αμορραίο και αποστέλλεται για να φυλάξει τον λαό στον δρόμο του. Όμως ούτε και αυτά τα έργα προέρχονται από τον ίδιο, αλλά από τον Θεό που τον διέταξε και τον απέστειλε, στον οποίο ανήκει και η λύτρωση, για όποιους Εκείνος επιθυμεί να λυτρώσει. Για τον λόγο αυτό δεν ήταν άλλος παρά ο ίδιος ο Κύριος ο Θεός που εμφανίστηκε και του είπε: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, για να σε διαφυλάσσω σε κάθε οδό, όπου κι αν πορευθείς». Και δεν ήταν άλλος, αλλά πάλι ο Θεός που εμφανίστηκε και ανέστειλε την επιβουλή του Λάβαν, διατάζοντάς τον «να μη μιλήσει με πονηρά λόγια στον Ιακώβ»· και ο ίδιος δεν παρακαλούσε κανέναν άλλον παρά τον Θεό, λέγοντας: «Γλίτωσέ με από τα χέρια του αδελφού μου Ησαύ, διότι τον φοβάμαι»· αφού και στις γυναίκες του, όταν μιλούσε, έλεγε: «Δεν επέτρεψε ο Θεός στον Λάβαν να μου κάνει κακό».

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ κανέναν άλλον δεν παρακαλούσε για να τον λυτρώσει παρά τον ίδιο τον Θεό: «Προς εσένα, Κύριε, στην θλίψη μου έκραξα, και με εισάκουσες· Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα». Αποδίδοντας μάλιστα την ευγνωμοσύνη του σε Αυτόν, «μίλησε με τα λόγια της ωδής» στον δέκατο έβδομο ψαλμό, «εκείνη την ημέρα που τον λύτρωσε ο Κύριος από τα χέρια όλων των εχθρών του και από τα χέρια του Σαούλ, και είπε: Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου, ο Κύριος είναι το στερέωμά μου, η καταφυγή μου και ο λυτρωτής μου». Ο δε Παύλος, έχοντας υπομείνει πολλούς διωγμούς, σε κανέναν άλλον δεν έδινε ευχαριστίες παρά στον Θεό, λέγοντας: «Αλλά από όλους με λύτρωσε ο Κύριος» «και θα με λυτρώσει, Αυτός στον οποίο έχω ελπίσει». Και κανένας άλλος παρά ο Θεός δεν ευλόγησε τον Αβραάμ και τον Ισαάκ· και ο Ισαάκ, εξάλλου, όταν έδινε την ευχή του στον Ιακώβ, έλεγε: «Ο Θεός μου είθε να σε ευλογήσει και να σε πληθύνει, και θα γίνεις σύναξη εθνών, και είθε να σου δώσει την ευλογία του Αβραάμ, του πατέρα μου». Εάν λοιπόν σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να ευλογεί και να λυτρώνει παρά μόνο στον Θεό, και κανένας άλλος δεν ήταν εκείνος που λύτρωνε τον Ιακώβ παρά ο ίδιος ο Κύριος, και αυτόν ακριβώς που τον λύτρωνε επικαλούνταν ο πατριάρχης για τους εγγονούς του, είναι προφανές ότι κανέναν άλλον δεν συνέδεε στην προσευχή του με τον Θεό παρά τον Λόγο Του, τον οποίο γι' αυτόν τον λόγο και ονόμασε «άγγελο», διότι Αυτός μόνος είναι εκείνος που αποκαλύπτει τον Πατέρα.

Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό. Κυρίως στους πολέμους, κατά τις επιθέσεις των αντιπάλων, αναζητούν βοήθεια οι πολεμούμενοι. Και εδώ λοιπόν, εκείνος που αντιλαμβάνεται τους αόρατους εχθρούς του και βλέπει τον επικείμενο κίνδυνο από τους πολεμίους που στρατοπεδεύουν γύρω του, θα πει: Η βοήθειά μου δεν προέρχεται από τον πλούτο, ούτε από σωματικά εφόδια, ούτε από τη δική μου δύναμη και ισχύ, ούτε από ανθρώπινη συγγένεια, αλλά «η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό». Και το τι είδους συμμαχία αποστέλλει ο Κύριος σε όσους Τον φοβούνται, το έχουμε διδαχθεί αλλού, όπου ο ψαλμός λέει: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που Τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει»· και αλλού: «Ο άγγελος που με λυτρώνει».

Διότι ο Ιωσήφ έστησε τον Μανασσή στα δεξιά του πατέρα του. Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν με υπερβολική ασέβεια απέναντί Του, ο Πατέρας προτίμησε αυτούς που ήρθαν δεύτεροι χρονικά, δηλαδή τα έθνη, «Και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.» Ευλόγησε δε ο Ιακώβ τα παιδιά, ονομάζοντας Θεό αυτόν που τον τρέφει και άγγελο αυτόν που τον λυτρώνει, συνδέοντας έτσι απόλυτα τον Υιό με τον Θεό και Πατέρα, ο Οποίος και μέσω της φωνής των προφητών ονομάζεται «Μεγάλης βουλής Άγγελος». Επομένως, κάθε χάρη και κάθε τρόπος ευλογίας και βοήθειας προς εμάς, δεν θα μπορούσε να προέλθει διαφορετικά, παρά μόνο μέσω του Υιού από τον Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό και Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Δυσανασχετεί βέβαια ο θεσπέσιος Ιωσήφ, βλέποντας τον πρωτότοκο να τοποθετείται σαν να ήταν πίσω από τον νεότερο. Έπειτα ο πατέρας διευκρίνισε τη δύναμη του μυστηρίου λέγοντας: «Και αυτός θα γίνει λαός, και αυτός θα υψωθεί· αλλά ο νεότερος αδελφός του θα είναι μεγαλύτερός του, και το σπέρμα του θα γίνει πλήθος εθνών.» Έπειτα, μετά από άλλα, λέει: «Και έθεσε τον Εφραίμ μπροστά από τον Μανασσή.» Διότι, όσον αφορά την πρόθεση του Χριστού, ο Ισραήλ δεν θα εξέπιπτε από τη δική του δόξα. Γι' αυτό και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.»

ΑΛΛΟ. Ως αντίρρηση από τους αιρετικούς. Έχετε πει, λένε, ότι κανένα από τα κτίσματα δεν συμπαραλαμβάνεται μαζί με τον Θεό κατά τις παροχές των χαρισμάτων. Τι θα κάνετε, λοιπόν, όταν βρίσκετε τον πατριάρχη Ιακώβ στις θείες Γραφές να ευλογεί τους γιους του Ιωσήφ, δηλαδή τον Εφραίμ και τον Μανασσή, και να λέει: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως αυτήν την ημέρα, και ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά μου, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά;» Ιδού, λένε, αφού ονόμασε τον Θεό, πρόσθεσε και τον άγγελο, ως ικανό να ευλογεί μαζί Του.

Λύση σε αυτά. Αν οι χριστομάχοι ομολογούν ότι υπάρχει προφητικό πνεύμα σε αυτόν που λέει τέτοια λόγια, και πιστεύουν ότι ο Ιακώβ υπήρξε όντως άγιος άνδρας, για ποιον λόγο, αποδίδοντάς του τόσο μεγάλη πλάνη, δεν ντρέπονται να θεωρούν ότι συνδέει έναν άγγελο με τον Θεό των πάντων και ότι πιστεύει πως το δημιούργημα μπορεί να ευλογεί μαζί με τον Δημιουργό του; Αν όμως αυτό είναι άτοπο, ας ακούσουν και από εμάς. Αν λοιπόν πιστεύετε ότι ο Ιακώβ υπήρξε όντως άγιος, σταματήστε να τον δυσφημείτε· μάλλον αναζητήστε το αληθινό νόημα αυτών που ειπώθηκαν από αυτόν. Αν πάλι δεν ήταν άγιος, και εκτός από όλα τα άλλα τολμάτε να λέτε και αυτό, γιατί φέρνετε τον λόγο ενός μη αγίου άνδρα για να ανατρέψετε, όπως νομίζετε, τόσο πολλά και τόσο σπουδαία πράγματα; Παραβλέποντας, επομένως, τις αμάθειές σας, θα ερμηνεύσουμε με τον ορθό τρόπο τους λόγους του πατριάρχη. Διότι, ως άγιος άνδρας που καθοδηγούνταν από το θείο Πνεύμα προς τη γνώση των δογμάτων της ευσέβειας, πρώτα είπε: Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου, ας ευλογήσει αυτά τα παιδιά. Έπειτα λέει: Και ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά μου. Ώστε λέγοντας Ο Θεός να υποδηλώνει τον Πατέρα, και λέγοντας Ο άγγελος, τον Λόγο που προέρχεται από Αυτόν. Επειδή γνώριζε ότι το όνομά Του καλείται Μεγάλης βουλής Άγγελος.

Το ότι δε εδώ εννοεί τον Υιό, και όχι τέτοιον άγγελο, όπως μας επιτρέπει η συνήθεια να εννοούμε, θα γίνει φανερό από το εξής. Διότι, λέγοντας «Ο άγγελος», δεν σταματά μέχρι εκεί τον λόγο, αλλά προσέθεσε: «Αυτός που με λυτρώνει από όλα τα κακά μου». Ας δούμε λοιπόν από τα δικά του λόγια, αν δεν ήταν ο Θεός που τον λύτρωνε, αλλά κάποιος από τους κτιστούς αγγέλους.

Απόδειξη στη συνέχεια, ότι ο Θεός ήταν αυτός που έσωζε από όλα τα κακά τον πατριάρχη Ιακώβ. Λέγεται ότι ένας άγγελος πάλεψε με τον πατριάρχη Ιακώβ, και αυτό αναφέρεται στη Θεία Γραφή. Αλλά, κρατώντας τον ο άγιος, έλεγε: «Δεν θα σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις». Αυτός δε ήταν ο Θεός.

Ο Θεός, λοιπόν, το παραχώρησε και τα απορρίψαμε, και τελικά απαλλαχθήκαμε τότε από τους κινδύνους. Και θα είχα να πω αναρίθμητα, αν ήθελα να τα απαριθμήσω όλα. Αλλά και αυτά τα είπα για χάρη σας, ώστε, αν κάποιος δεν έχει ζήσει τέτοια, αλλά κάποια άλλα περιστατικά, να τα θυμάται αυτά συνεχώς· όπως, για παράδειγμα, αν ποτέ έπεφτε κάποια πέτρα και επρόκειτο να έρθει πάνω σου, και τελικά δεν ήρθε, αυτό να το έχεις αλησμόνητο. Διότι αυτά δημιουργούν μέσα μας μεγάλη φιλία προς τον Θεό. Επειδή, αν, όταν θυμόμαστε τους ανθρώπους που μας έσωσαν, στενοχωριόμαστε πολύ όταν δεν μπορούμε να τους ανταποδώσουμε την ευεργεσία, πολύ περισσότερο πρέπει να συμβαίνει αυτό με τον Θεό. Αυτό είναι χρήσιμο και αλλού. Όταν, λοιπόν, θέλουμε να μη δυσφορούμε, ας λέμε: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;». Και ο Παύλος γι' αυτόν τον λόγο έλεγε από τι λυτρώθηκε, για να το υπενθυμίσει και σε εκείνους. Δες και ο Ιακώβ πώς τα είχε όλα αυτά στον νου του· γι' αυτό και έλεγε: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου». Και ας αναλογιζόμαστε όχι μόνο ότι μας λύτρωσε, αλλά και με ποιον τρόπο και για ποιον σκοπό.

Για τον λόγο αυτόν σας φέραμε εδώ, ώστε να γίνει πιο χαρμόσυνη η σύναξη, ώστε να γίνει πιο λαμπρό το θέαμα, αφού δεν συγκεντρώνονται μόνο άνθρωποι, αλλά και μάρτυρες· όχι μόνο μάρτυρες, αλλά και άγγελοι. Διότι είναι παρόντες και άγγελοι, σύνοδος αγγέλων και μαρτύρων συγκροτήθηκε σήμερα. Και εάν επιθυμείς να δεις και μάρτυρες και αγγέλους, άνοιξε τους οφθαλμούς της πίστεως, και θα αντικρίσεις το θέαμα εκείνο· διότι, εάν ο αέρας είναι γεμάτος από αγγέλους, πολύ περισσότερο είναι η εκκλησία· και εάν είναι η εκκλησία, πολύ περισσότερο είναι η σημερινή ημέρα, κατά την οποία αναλαμβάνεται ο Δεσπότης τους. Το ότι, πράγματι, ολόκληρος ο αέρας είναι γεμάτος από αγγέλους, άκουσον τι λέει ο Απόστολος, συνετίζοντας τις γυναίκες ώστε να φέρουν κάλυμμα στην κεφαλή τους: «Οφείλουν οι γυναίκες να έχουν εξουσία επί της κεφαλής τους εξαιτίας των αγγέλων». Και πάλι ο Ιακώβ λέει: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου». Αλλά και εκείνοι που βρίσκονταν στην οικία μαζί με τους αποστόλους έλεγαν προς τη Ρόδη: «Είναι ο άγγελός του»· και πάλι ο Ιακώβ λέει: «Είδα παράταξη αγγέλων». Και για ποιον λόγο είδε παράταξη και στρατιά αγγέλων επάνω στη γη;

Έτσι και πρωτύτερα έλεγε: Διότι με το ραβδί μου αυτό διέβην τον Ιορδάνη, και ιδού τώρα έχω γίνει δύο στρατόπεδα. Και τώρα εκφράζει πάλι το ίδιο με άλλα λόγια: Εκείνος που με τρέφει από τη νεότητά μου έως την ημέρα αυτή, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά. Τα λόγια αυτά φανερώνουν ευγνώμονα διάθεση και ψυχή φιλόθεη, η οποία διατηρεί ολοζώντανες στη μνήμη της τις ευεργεσίες του Θεού. Εκείνος, λέει, στον οποίο ευαρέστησαν οι πατέρες μου, αυτός που με έθρεψε από τη νεότητά μου μέχρι το παρόν, αυτός που εξαρχής με λύτρωσε από όλα τα κακά, αυτός που έδειξε τόση μέριμνα για εμένα, αυτός ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά· και ας επικληθεί σε αυτά το όνομά μου, καθώς και το όνομα των πατέρων μου Αβραάμ και Ισαάκ, και ας πληθύνουν σε μέγα πλήθος πάνω στη γη. Είδες ταυτόχρονα και σύνεση και ταπεινοφροσύνη;

δʹ. Και πρόσεξε το παράδοξο. Αυτούς πρώτα τους κατέβασε εδώ, και έπειτα ανέβασε τον άνθρωπο προς αυτούς· η γη έγινε ουρανός, επειδή ο ουρανός επρόκειτο να δεχθεί τα της γης. Γι' αυτό, εκφράζοντας την ευχαριστία μας λέμε: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Ιδού, λέει, ότι και οι άνθρωποι φάνηκαν πλέον να γίνονται ευάρεστοι. Τι είναι η «Ευδοκία»; Είναι η καταλλαγή (συμφιλίωση)· ο ουρανός δεν αποτελεί πλέον μεσότοιχο. Αρχικά οι άγγελοι υπήρχαν σύμφωνα με τον αριθμό των εθνών· τώρα όμως δεν υπάρχουν σύμφωνα με τον αριθμό των εθνών, αλλά σύμφωνα με τον αριθμό των πιστών. Από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσε τον Χριστό που λέει: «Προσέξτε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς. Διότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαπαντός το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Διότι κάθε πιστός έχει άγγελο, όπως άλλωστε και εξ αρχής κάθε ενάρετος άνδρας είχε άγγελο· όπως λέει ο Ιακώβ: «Ο άγγελος που με τρέφει και με λυτρώνει από τη νεότητά μου».

Του ιδίου, Εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος έβδομος. Όταν αυτοί που κρατούν τα βασιλικά λάβαρα εισέρχονται στις πόλεις, ενώ ηχεί μπροστά τους η σάλπιγγα και προπορεύονται πολλοί στρατιώτες, όλος ο λαός συνηθίζει να συρρέει, ώστε και τον ήχο να ακούσει, και να δει το λάβαρο που υψώνεται ψηλά, καθώς και την ανδρεία εκείνου που το κρατά. Επειδή, λοιπόν, και ο Παύλος εισέρχεται σήμερα, όχι σε κάποια πόλη, αλλά στην οικουμένη, ας σπεύσουμε όλοι να συγκεντρωθούμε. Διότι και αυτός κρατά λάβαρο, όχι κάποιου επίγειου βασιλιά, αλλά τον σταυρό του επουράνιου Χριστού, και δεν προπορεύονται άνθρωποι, αλλά άγγελοι, τόσο προς τιμήν του λαβάρου που βαστάζεται όσο και για την ασφάλεια εκείνου που το φέρει. Διότι, εάν σε αυτούς που μεριμνούν μόνο για τον δικό τους βίο και δεν αναλαμβάνουν καμία κοινή υπόθεση, έχουν δοθεί άγγελοι ως φύλακες από τον Δεσπότη των όλων, όπως ακριβώς λέει και ο Ιακώβ: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου»· πολύ περισσότερο συμπαρίστανται οι επουράνιες δυνάμεις σε εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί η οικουμένη και οι οποίοι σηκώνουν τόσο μεγάλο πλήθος δωρεών.

Διότι εκείνοι μεν εύλογα είχαν παρρησία και προσήλθαν για να παραστούν ενώπιον του Θεού, τούτος όμως δεν προσήλθε για να παραστεί ενώπιον του Θεού. Διότι, εάν ο Κάιν εκδιώχθηκε από το πρόσωπο του Θεού, πολύ περισσότερο τούτος. Τι σημαίνει λοιπόν το «ήλθε μαζί τους»; Ότι βρίσκεται μαζί τους σε τούτο τον κόσμο. Όπως ακριβώς οι πονηροί και οι αγαθοί άνθρωποι είναι αναμεμειγμένοι, έτσι συμβαίνει και με τους αγγέλους και τους δαίμονες. Και, αν θέλεις, θα σε βεβαιώσω γι' αυτό από τις Γραφές. Άκου τον Παύλο που λέει: «Οφείλουν οι γυναίκες να έχουν εξουσία επί της κεφαλής τους εξαιτίας των αγγέλων». Και πάλι ο Χριστός λέει: «Προσέξτε μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, διότι οι άγγελοί τους βλέπουν πάντοτε το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Και πάλι αλλού, για τον Πέτρο, έλεγαν οι απόστολοι: «Είναι ο άγγελός του». Και στην Παλαιά Διαθήκη ο Ιακώβ έλεγε: «Ο άγγελος που με ελευθέρωσε από τα νεανικά μου χρόνια». Και στα έθνη προΐστανται άγγελοι. Διότι «όρισε», λέει, «τα σύνορα των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του». Και στο βιβλίο του Δανιήλ βρίσκουμε να λέγεται το εξής: «ότι ο Μιχαήλ είναι ο άρχοντάς σας». Και στην Παλαιά Διαθήκη σε πολλά σημεία βρίσκουμε τους αγγέλους όχι μόνο να έρχονται από τον Θεό για την εξυπηρέτηση κάποιας οικονομίας, αλλά και να τους έχει εμπιστευθεί κάποιο έργο, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «να αποστέλλονται για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία». Και πάλι ο προφήτης λέει: «αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων».

Όταν δε εξαντλήθηκε το χρήμα της γης, οι άνθρωποι, δίνοντας τα ζώα τους, λάμβαναν σιτάρι· επειδή όμως και αυτά τελείωσαν και ο λιμός δεν σταματούσε, παρέδωσαν τους εαυτούς τους μαζί με τη γη. Και αφού έγιναν δούλοι του Φαραώ, έσπερναν και έδιναν το πέμπτο μέρος σε αυτόν, ενώ οι ίδιοι καρπώνονταν τα τέσσερα. Όταν επρόκειτο να πεθάνει ο Ιακώβ, ζήτησε όρκο από τον Ιωσήφ να μην τον θάψει στην Αίγυπτο, αλλά στον τάφο των πατέρων του. Και τους υιούς του Ιωσήφ, τον Εφραΐμ και τον Μανασσή, δεν τους κατατάσσει στην τάξη των εγγονών, αλλά των υιών. Η όραση του Ιακώβ είχε εξασθενήσει· αφού λοιπόν τους καταφίλησε και έπρεπε να τους ευλογήσει, ο Ιωσήφ έστησε τον Εφραΐμ στα αριστερά του Ιακώβ, και τον Μανασσή στα δεξιά. Ο Ιακώβ όμως έθεσε το δεξί του χέρι πάνω στον νεότερο που στεκόταν στα αριστερά, και το αριστερό του πάνω σε αυτόν που βρισκόταν στα δεξιά, και τους ευλόγησε, και ενώ ο Ιωσήφ νόμισε ότι ο πατέρας του το έκανε αυτό από άγνοια και προσπάθησε να τον διορθώσει, ο Ιακώβ δεν το δέχθηκε· διότι είπε ότι το έπραξε αυτό έχοντας επίγνωση, και όχι από άγνοια. Τότε ο Ιακώβ δίνει στον Ιωσήφ τη Σίκιμα ως εξαίρετο μερίδιο, την οποία είχαν κυριεύσει ο Συμεών και ο Λευί. Και ευλογεί τους υιούς του.

β'. Στις αγγελικές ασώματες δυνάμεις, τα αθάνατα στρατεύματα, στα οποία οι υπηρέτες και συγχρόνως λειτουργοί του Θεού έχουν διαφορετική θέση, διαφορετικές προσηγορίες, διαφορετικά αξιώματα, ενώ η ουσία τους είναι μία, με πολυποίκιλες ενέργειες: υπάρχουν τάξεις υμνολογικές, φρουροί των ουρανών που παρίστανται άμεσα στον Θεό, τάξεις εσώτερες, τάξεις εξώτερες, οι οποίες ονομάζονται και πύλες των ουρανών· τάξεις υψηλότερες, τάξεις κατώτερες, οι οποίες έλεγαν κάποτε προς τις ανώτερες: «Άρατε πύλας, οι άρχοντες, υμών»· τάξεις που αποστέλλουν, τάξεις που αποστέλλονται, τάξεις που μυσταγωγούν, τάξεις που μυσταγωγούνται· διαφορετικές είναι οι τάξεις των διαφόρων αγγέλων. Άγγελοι ίπτανται στον αέρα, διασώζοντας τις ψυχές των αγίων από τα πνεύματα του αέρα· και δηλώνοντας αυτό ο πατριάρχης Ιακώβ, λέει προτού τελευτήσει: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά»· γι' αυτό και στους αγγέλους εμπιστεύεται η διοίκηση του επίγειου κόσμου, ασκώντας με Δεσποτικό νεύμα την πρέπουσα πρόνοια. Σε κάθε ψυχή αληθινού Χριστιανού έχει ανατεθεί από τον Θεό ένας άγγελος για φύλαξη και προστασία. Διότι λέει: «Μην επιτρέψεις να κλονιστεί το πόδι σου, και δεν θα νυστάξει αυτός που σε φυλάει».