Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 48:19

Διότι ο Ιωσήφ έστησε τον Μανασσή στα δεξιά του πατέρα του. Επειδή όμως συμπεριφέρθηκαν με υπερβολική ασέβεια απέναντί Του, ο Πατέρας προτίμησε αυτούς που ήρθαν δεύτεροι χρονικά, δηλαδή τα έθνη, «Και έγιναν οι έσχατοι πρώτοι, και οι πρώτοι έσχατοι.» Ευλόγησε δε ο Ιακώβ τα παιδιά, ονομάζοντας Θεό αυτόν που τον τρέφει και άγγελο αυτόν που τον λυτρώνει, συνδέοντας έτσι απόλυτα τον Υιό με τον Θεό και Πατέρα, ο Οποίος και μέσω της φωνής των προφητών ονομάζεται «Μεγάλης βουλής Άγγελος». Επομένως, κάθε χάρη και κάθε τρόπος ευλογίας και βοήθειας προς εμάς, δεν θα μπορούσε να προέλθει διαφορετικά, παρά μόνο μέσω του Υιού από τον Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Χάρις σε σας και ειρήνη από τον Θεό και Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Δυσανασχετεί βέβαια ο θεσπέσιος Ιωσήφ, βλέποντας τον πρωτότοκο να τοποθετείται σαν να ήταν πίσω από τον νεότερο. Έπειτα ο πατέρας διευκρίνισε τη δύναμη του μυστηρίου λέγοντας: «Και αυτός θα γίνει λαός, και αυτός θα υψωθεί· αλλά ο νεότερος αδελφός του θα είναι μεγαλύτερός του, και το σπέρμα του θα γίνει πλήθος εθνών.» Έπειτα, μετά από άλλα, λέει: «Και έθεσε τον Εφραίμ μπροστά από τον Μανασσή.» Διότι, όσον αφορά την πρόθεση του Χριστού, ο Ισραήλ δεν θα εξέπιπτε από τη δική του δόξα. Γι' αυτό και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.»

Λέγοντας αυτά, ο προφήτης μάς φανέρωσε ένα μέγιστο μυστήριο. Διότι με το να σταυρώσει τα χέρια του και να τοποθετήσει τον νεότερο υιό του Ιωσήφ, εννοώ τον Εφραίμ, στα δεξιά, και τον Μανασσή τον πρωτότοκο στα αριστερά, έδειξε μέσω αυτών ότι δημιουργούνται δύο κλήσεις και δύο λαοί. Και ο μεν νεότερος λαός να βρίσκεται μέσω της πίστεως στα δεξιά του Χριστού, ενώ ο πρεσβύτερος λαός, αυτός που καυχιέται για τον νόμο, να μετατίθεται στα αριστερά. Γι' αυτό, επειδή ο Ιωσήφ δεν κατανόησε πνευματικά αυτό που έκανε ο προφήτης, νομίζοντας ότι ο πατέρας του πλανάται, τον έπιασε και είπε: «Όχι έτσι, πατέρα, διότι αυτός είναι ο πρωτότοκος, βάλε το δεξί σου χέρι πάνω στο κεφάλι του». Εκείνος όμως είπε: «Το ξέρω, παιδί μου, και αυτός θα γίνει μέγας και αυτός θα υψωθεί, αλλά ο αδελφός του ο νεότερος θα γίνει μεγαλύτερός του». «Και έθεσε τον Εφραίμ μπροστά από τον Μανασσή». Αλλά επειδή με κρυφό τρόπο περιέχονται πολλά στις Άγιες Γραφές, θα εξηγήσουμε πλουσιοπάροχα και αυτό: τι εννοούσε ο μακάριος Ιακώβ όταν ιδιοποιήθηκε τους δύο υιούς του Ιωσήφ.

Αλλά ο μεν Ιακώβ, προορώντας τα μέλλοντα, έτσι τους έδωσε την ευλογία του. Ο δε Ιωσήφ, βλέποντας να προκρίνεται ο νεότερος έναντι του πρωτοτόκου, και θεωρώντας το αυτό βαρύ, είπε, αναφέρει η Γραφή: «Αυτός είναι ο πρωτότοκος· βάλε το δεξί σου χέρι πάνω στο κεφάλι του». Και εκείνος δεν θέλησε, αλλά είπε: «Το γνωρίζω, τέκνον μου, το γνωρίζω. Και αυτός θα γίνει λαός, και αυτός θα υψωθεί· αλλά ο νεότερος αδελφός του θα γίνει μεγαλύτερός του, και το σπέρμα του θα γίνει πλήθος εθνών». Μη νομίσεις, λέει, ότι το έκανα αυτό απλώς από κάποια σύμπτωση, ούτε από άγνοια.

Διότι το γνωρίζω και, προβλέποντας τα όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον, με αυτόν τον τρόπο του έδωσα την ευλογία. Διότι, αν και εκ φύσεως ο Μανασσής έχει την πρωτοκαθεδρία, ο νεότερος όμως θα γίνει ανώτερός του, και το σπέρμα του θα δημιουργήσει πλήθος εθνών. Και όλο αυτό γινόταν, επειδή από εκεί επρόκειτο να αναδειχθεί η βασιλεία.

Όταν δε εξαντλήθηκε το χρήμα της γης, οι άνθρωποι, δίνοντας τα ζώα τους, λάμβαναν σιτάρι· επειδή όμως και αυτά τελείωσαν και ο λιμός δεν σταματούσε, παρέδωσαν τους εαυτούς τους μαζί με τη γη. Και αφού έγιναν δούλοι του Φαραώ, έσπερναν και έδιναν το πέμπτο μέρος σε αυτόν, ενώ οι ίδιοι καρπώνονταν τα τέσσερα. Όταν επρόκειτο να πεθάνει ο Ιακώβ, ζήτησε όρκο από τον Ιωσήφ να μην τον θάψει στην Αίγυπτο, αλλά στον τάφο των πατέρων του. Και τους υιούς του Ιωσήφ, τον Εφραΐμ και τον Μανασσή, δεν τους κατατάσσει στην τάξη των εγγονών, αλλά των υιών. Η όραση του Ιακώβ είχε εξασθενήσει· αφού λοιπόν τους καταφίλησε και έπρεπε να τους ευλογήσει, ο Ιωσήφ έστησε τον Εφραΐμ στα αριστερά του Ιακώβ, και τον Μανασσή στα δεξιά. Ο Ιακώβ όμως έθεσε το δεξί του χέρι πάνω στον νεότερο που στεκόταν στα αριστερά, και το αριστερό του πάνω σε αυτόν που βρισκόταν στα δεξιά, και τους ευλόγησε, και ενώ ο Ιωσήφ νόμισε ότι ο πατέρας του το έκανε αυτό από άγνοια και προσπάθησε να τον διορθώσει, ο Ιακώβ δεν το δέχθηκε· διότι είπε ότι το έπραξε αυτό έχοντας επίγνωση, και όχι από άγνοια. Τότε ο Ιακώβ δίνει στον Ιωσήφ τη Σίκιμα ως εξαίρετο μερίδιο, την οποία είχαν κυριεύσει ο Συμεών και ο Λευί. Και ευλογεί τους υιούς του.

Και είπε ο Θεός στον Ισραήλ: «Μη φοβάσαι να κατέβεις στην Αίγυπτο, διότι εκεί θα σε κάνω μέγα έθνος. Διότι εγώ θα κατέβω μαζί σου στην Αίγυπτο, και εγώ τελικά θα σε ανεβάσω πάλι». Αναχωρώντας λοιπόν ο Ισραήλ και επιβιβαζόμενος πανοικί στις άμαξες, με εβδομήντα πέντε ψυχές, φτάνει στην Αίγυπτο. Εκεί τον συναντά ο Ιωσήφ με πολυπληθή συνοδεία, προσφέροντας τιμή στον πατέρα του, ως φιλόστοργος υιός. Αγκαλιάστηκαν μεταξύ τους, και ο ένας έβρεχε με δάκρυα τον τράχηλο και τους ώμους του άλλου. Κατοίκησε δε ο Ισραήλ στη γη Γεσέμ. Του φέρνει τότε ο Ιωσήφ τους δύο υιούς του για να τους ευλογήσει, στήνοντας στα δεξιά του δικαίου τον Μανασσή ως πρωτότοκο, και στα αριστερά τον Εφραίμ. Προφητικώς όμως προτίμησε τον Εφραίμ έναντι του Μανασσή, γι' αυτό και σταυρώνοντας τα χέρια του φέρνει το δεξί προς τα αριστερά στον Εφραίμ, και το αριστερό προς τα δεξιά στον Μανασσή. Υποθέτοντας δε ο Ιωσήφ ότι λησμόνησε ποιος ήταν ο πρωτότοκος, είπε: «Ο Μανασσής είναι ο πρωτότοκος, πατέρα». Αλλά εκείνος απάντησε: «Το γνώριζα και εγώ, αλλά ξέρω ότι ο Εφραίμ θα υψωθεί περισσότερο από τον Μανασσή».