Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 49:10

Διότι πρώτα στον Αβραάμ είχε ειπωθεί το εξής: «Θα ευλογηθούν μέσω του σπέρματός σου όλα τα έθνη της γης»· μετά δε από αυτά, ο Ιακώβ, προφητεύοντας περί του Χριστού, έχει καταγραφεί να λέει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, έως ότου έλθει εκείνο που έχει αποταμιευθεί· και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και στους μετέπειτα χρόνους πάλι έχει ειπωθεί μέσω του Βαλαάμ: «Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριεύσει πολλά έθνη». Αλλά και ο Μωυσής έκανε μνεία των εθνών σε μεγάλη ωδή, λέγοντας: «Ευφρανθείτε, έθνη, ο λαός του· και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού». Έτσι λοιπόν και εδώ, όσα προφητεύθηκαν στον Αβραάμ μέσω του θείου χρησμού, το λόγιο τα επαναλαμβάνει, διδάσκοντας ότι δεν πρόκειται να εκπληρωθούν με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω του Χριστού, λέγοντας: «Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη της γης». Έπειτα, στη συνέχεια λέει: «Όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και πώς θα τον μακαρίσουν όλα τα έθνη; Φανερώνοντας, μέσω της μακαριότητας που υπάρχει σε αυτά, τη χάρη που προέρχεται από αυτόν. «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, ο οποίος μόνος επιτελεί θαυμάσια έργα». Τα έθνη, καθώς ευλογούνται στο πρόσωπο εκείνου που προφητεύεται, σύμφωνα με τον λόγο που ανέφερε: «Και θα ευλογηθούν σε αυτόν όλα τα έθνη», αυξάνονται με την κατά Θεόν αύξηση, πληθύνονται και κατακυριεύουν τη γη.

Τότε λοιπόν, όταν τη βασιλεία του ιουδαϊκού έθνους ανέλαβε ο Ηρώδης, ο οποίος ήταν ο πρώτος αλλοεθνής στην καταγωγή, έβρισκε την εκπλήρωσή της η προφητεία που δόθηκε μέσω του Μωυσή, η οποία έλεγε: «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει», και τον οποίο παρουσιάζει ότι θα είναι η προσδοκία των εθνών. Βέβαια, τα όσα προέλεγε η προφητεία παρέμεναν ανεκπλήρωτα καθ' όλο τον χρόνο κατά τον οποίο τους επιτρεπόταν να ζουν υπό τους δικούς τους, ομοεθνείς άρχοντες, αρχίζοντας από τα παλιά, από τον ίδιο τον Μωυσή, και διαρκώντας μέχρι τη βασιλεία του Αυγούστου, κατά την οποία ο Ηρώδης, πρώτος ως αλλοεθνής, επιφορτίζεται από τους Ρωμαίους με την εξουσία επί των Ιουδαίων. Όπως μεν παραδίδει ο Ιώσηπος, ήταν Ιδουμαίος στην καταγωγή κατά τον πατέρα και Άραβας κατά τη μητέρα· όπως όμως αναφέρει ο Αφρικανός (ο οποίος δεν υπήρξε τυχαίος συγγραφέας), όσοι ερευνούν με ακρίβεια τα σχετικά με αυτόν λένε ότι ο Αντίπατρος (αυτός ήταν ο πατέρας του) ήταν γιος κάποιου Ηρώδη από την Ασκάλωνα, από αυτούς που ονομάζονταν ιερόδουλοι στον ναό του Απόλλωνα. Αυτός ο Αντίπατρος, όταν αιχμαλωτίστηκε ως παιδί από Ιδουμαίους ληστές, παρέμεινε μαζί τους, επειδή ο πατέρας του, όντας φτωχός, δεν μπορούσε να πληρώσει λύτρα για αυτόν. Αφού ανατράφηκε σύμφωνα με τα δικά τους έθιμα, αργότερα συνδέθηκε φιλικά με τον Υρκανό, τον αρχιερέα των Ιουδαίων. Από αυτόν γεννιέται ο Ηρώδης, στα χρόνια του Σωτήρος μας.

Όταν, λοιπόν, η βασιλεία των Ιουδαίων περιήλθε σε έναν τέτοιον άνθρωπο, βρισκόταν ήδη προ των πυλών και η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με την προφητεία, καθώς από τότε είχαν εκλείψει ανάμεσά τους οι άρχοντες και οι ηγέτες που προέρχονταν από το ίδιο το έθνος τους, διαδεχόμενοι ο ένας τον άλλον ξεκινώντας από τον ίδιο τον Μωυσή. Πριν βέβαια από την αιχμαλωσία τους και τη μετοικεσία στη Βαβυλώνα, κυβερνούνταν από βασιλείς, αρχίζοντας πρώτα από τον Σαούλ και τον Δαβίδ. Πριν δε από τους βασιλείς, τους κυβερνούσαν άρχοντες που ονομάζονταν Κριτές, οι οποίοι ανέλαβαν την εξουσία και αυτοί μετά τον Μωυσή και τον διάδοχό του, τον Ιησού. Μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, συνέχισαν αδιάλειπτα να διοικούνται με πολίτευμα αριστοκρατικό και συνάμα ολιγαρχικό (διότι οι ιερείς προΐσταντο των δημοσίων πραγμάτων), μέχρις ότου ο Ρωμαίος στρατηγός Πομπήιος επέδραμε, πολιόρκησε και κατέλαβε κατά κράτος την Ιερουσαλήμ και μόλυνε τα άγια, προχωρώντας μέχρι τα άδυτα του ναού. Εκείνον δε που είχε διατηρηθεί μέχρι εκείνον τον καιρό, βάσει προγονικής διαδοχής, ως βασιλιάς και συγχρόνως αρχιερέας —το όνομά του ήταν Αριστόβουλος— τον έστειλε δέσμιο στη Ρώμη μαζί με τα τέκνα του, παρέδωσε την αρχιερωσύνη στον αδελφό του, τον Υρκανό, και από τότε κατέστησε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος φόρου υποτελές στους Ρωμαίους.

Αμέσως λοιπόν, όταν ο Υρκανός, στον οποίο κατέληξε τελευταίο η διαδοχή των αρχιερέων, συνελήφθη αιχμάλωτος από τους Πάρθους, πρώτος, όπως ήδη ανέφερα, ο αλλόφυλος Ηρώδης αναλαμβάνει το ιουδαϊκό έθνος από τη ρωμαϊκή σύγκλητο και τον αυτοκράτορα Αύγουστο. Επί των ημερών του, όταν πλέον εμφανώς πραγματοποιήθηκε η παρουσία του Χριστού, ακολούθησε και η προσδοκώμενη σωτηρία και κλήση των εθνών, σύμφωνα με την προφητεία. Από εκείνη ακριβώς τη χρονική στιγμή, καθώς εξέλιπαν οι άρχοντες και οι ηγέτες από τη φυλή του Ιούδα, εννοώ δηλαδή από το ιουδαϊκό έθνος, εύλογα διαταράχθηκε αμέσως σε αυτούς και η τάξη της αρχιερωσύνης, η οποία από τους προγόνους μεταβιβαζόταν σταθερά στους άμεσους διαδόχους από γενιά σε γενιά. Έχεις ως αξιόπιστο μάρτυρα για αυτά τον Ιώσηπο, ο οποίος δηλώνει ότι ο Ηρώδης, όταν του ανατέθηκε η βασιλεία από τους Ρωμαίους, δεν εγκαθιστούσε πλέον αρχιερείς από αρχαίο γένος, αλλά απένειμε την τιμή σε ορισμένους ασήμους· τα ίδια δε με τον Ηρώδη έπραξε σχετικά με την εγκατάσταση των ιερέων και ο γιος του Αρχέλαος, και μετά από αυτόν οι Ρωμαίοι, οι οποίοι ανέλαβαν την εξουσία των Ιουδαίων. Ο ίδιος επίσης αναφέρει ότι ο Ηρώδης ήταν ο πρώτος που κλείδωσε την ιερή στολή του αρχιερέα και την έθεσε υπό τη δική του σφραγίδα, μην επιτρέποντας πλέον στους αρχιερείς να την έχουν υπό τον έλεγχό τους· το ίδιο δε έπραξε και ο Αρχέλαος μετά από αυτόν, και έπειτα από αυτόν οι Ρωμαίοι.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. «Ιούδα, εσένα θα επαινέσουν οι αδελφοί σου· τα χέρια σου θα βρίσκονται στα νώτα των εχθρών σου· θα σε προσκυνήσουν οι γιοι του πατέρα σου. Σκύμνος λέοντος είναι ο Ιούδας· από τον βλαστό, γιε μου, ανέβηκες· αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει; Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθουν τα όσα έχουν αποταμιευθεί γι' αυτόν· και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών», και τα εξής. Ως λόγο του Αγίου Πνεύματος πρέπει να κατανοούμε τον λόγο του Ιακώβ, ο οποίος προθεσπίζει τα σχετικά με τον Χριστό και αναφωνεί απευθυνόμενος στο πρόσωπό Του τη φράση που αρχίζει με το: «Ιούδα, εσένα θα επαινέσουν οι αδελφοί σου». Διότι το ότι ο πατριάρχης δεν απηύθυνε αυτούς τους λόγους μόνο προς τον έναν από τους γιους του, είναι φανερό σε όσους προσέχουν τη Γραφή, η οποία αναφέρει διηγηματικά: «Κάλεσε δε ο Ιακώβ τους γιους του και είπε: Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί τις έσχατες ημέρες». Επομένως, τους υπόσχεται ότι θα προφητεύσει για τα μελλοντικά γεγονότα. Είναι εξάλλου σαφές και με άλλον τρόπο ότι τα λόγια της προφητείας δεν αρμόζουν στον πατριάρχη Ιούδα· διότι, πότε τον προσκύνησαν οι αδελφοί του ή και για ποιον λόγο, και για ποιο κατόρθωμα ή πότε τον επαίνεσαν; Και πώς θα μπορούσε κάποιος να ερμηνεύσει και τα υπόλοιπα της προφητείας, προσαρμόζοντάς τα σε εκείνον;

Στη συνέχεια αναφέρονται τα λόγια: «δεν θα εκλείψει άρχων από τον Ιούδα, ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του»· τα οποία, εάν τα αναγινώσκαμε από διαφορετική αφετηρία, θα μπορούσαν να αναφέρονται σε όλους όσοι από το γένος των Ιουδαίων υπήρξαν καθοδηγητές του λαού, και σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση το νόημα των προκειμένων ρητών θα ήταν περίπου το εξής: δεν θα πάψουν να εγκαθίστανται άρχοντες και ηγέτες από τους Ιουδαίους επί του ιουδαϊκού λαού, προτού έλθει ο αίτιος της προσδοκίας των εθνών, δηλαδή ο Χριστός, με την έλευση του οποίου είναι ανάγκη να εκλείψουν οι προαναφερθέντες. Έχοντας αυτά υπόψη, ας εξετάσουμε τους δικούς μας χρόνους, εάν δηλαδή είναι δυνατόν τώρα να βρούμε βασιλείς και ηγέτες. Αλλά βέβαια είναι σε όλους προφανές ότι, μαζί με τα υπόλοιπα, και το έθνος των Ιουδαίων έχει υποταχθεί στους Ρωμαίους ηγεμόνες των επαρχιών, χωρίς να έχει ανατεθεί σε κανέναν απολύτως από αυτούς η εξουσία του άρχειν.

Και αυτό βέβαια άρχισε από τους χρόνους της γεννήσεως του Σωτήρος μας· μέχρι δηλαδή τον βασιλιά Ηρώδη βρίσκουμε στις ιστορίες ότι κυβερνούσαν ολόκληρο το έθνος τους Εβραίοι προερχόμενοι από Εβραίους, αρχής γενομένης από τον ίδιο τον Μωυσή, καθώς ηγήθηκαν κατά διαδοχή πρώτα μεν οι λεγόμενοι κριτές, και στη συνέχεια οι βασιλείς μέχρι την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα, μετά την οποία οι αρχιερείς, αφού ανέλαβαν την εξουσία, διατηρήθηκαν μέχρι τη βασιλεία του Αυγούστου· επί των ημερών του οποίου, όταν ο Ηρώδης, όντας ο πρώτος αλλόφυλος στην καταγωγή, ανέλαβε τη βασιλεία πάνω τους από τους Ρωμαίους, γεννήθηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Ήδη λοιπόν, από τότε και μέχρι τον παρόντα χρόνο, αποδεικνύεται σαφώς ότι έχει εκλείψει άρχοντας και ηγέτης ανάμεσα στους Ιουδαίους· είναι φανερό ότι έχει έλθει ο προφητευμένος Σωτήρας μας, από τους χρόνους του οποίου όχι μόνο έχουν εκλείψει οι άρχοντες των Ιουδαίων, αλλά και ολόκληρη η λατρεία που τελούνταν από αυτούς στην Ιερουσαλήμ σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Σαφώς δε και η προσδοκία των εθνών, τα οποία μέσω αυτού κατέφυγαν στον Θεό των πάντων, άρχισε να εκπληρώνεται στην πράξη από τους χρόνους της παρουσίας του, σύμφωνα με την προφητεία του Ιακώβ.

Και αυτά βέβαια ισχύουν, εάν διαβάζουμε τα λόγια «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα» ως μία ανεξάρτητη αρχή. Εάν όμως, συνδέοντας το προκείμενο χωρίο, το θεωρήσουμε ως συνέχεια του προηγούμενου νοήματος, τότε θα ακολουθούσε λογικά –εφόσον ο Χριστός έχει νοηθεί ως Ιούδας σύμφωνα με όσα έχουν ήδη εξηγηθεί– να εκλάβουμε το «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα» ότι αναφέρεται στους άρχοντες και ηγουμένους της Εκκλησίας μετά τον Χριστό, για τους οποίους η προφητεία λέει ότι δεν θα εκλείψουν «έως ότου έλθουν εκείνα που έχουν αποταμιευθεί γι' αυτόν»· σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα, μέχρι να έλθουν όσα έχουν αποταμιευθεί γι' αυτόν όταν φθάσει η συντέλεια, και αναλάβει τη βασιλεία των συμπάντων. Ότι δε το θείο Πνεύμα αποκαλεί ηγουμένους (ηγέτες) και τους μαθητές του Χριστού, είναι σαφές από αυτό που λέγεται για τον Ιούδα: «εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, ηγέτη μου και γνωστέ μου». Προσέχοντας αυτά τα πράγματα, όσοι έχουν πιστέψει στους ιερούς λόγους ως θείους και αληθινούς, δεν πρέπει καθόλου να ταράζονται, ούτε βέβαια να κλονίζεται η πίστη τους από τους διωγμούς που ξεσπούν κατά καιρούς, και μάλιστα από τον παρόντα διωγμό, ο οποίος έχει πνεύσει εναντίον μας σφοδρότερα από κάθε άλλη φορά, και έχει επιδείξει τέτοια δεινά εναντίον τόσο των εκκλησιών όσο και ολόκληρου του λαού, τέτοια που κανείς δεν έχει μνημονεύσει ότι συνέβησαν ούτε από τη Γραφή ούτε από την παράδοση των αρχαίων. Αυτά δε τα λέμε, επειδή ίσως θα φαινόταν ότι, κατά τον παρόντα διωγμό, έχουν συμβεί εντελώς τα αντίθετα από τα όσα έχουν ειπωθεί, εξαιτίας του ότι φαίνεται πως σήμερα δεν υφίσταται ούτε σύναξη πιστών ούτε και η κανονική τάξη των αρχόντων της Εκκλησίας.

Εφόσον λοιπόν η θεόπνευστη Γραφή είναι αψευδής, πρέπει να είμαστε πεπεισμένοι ότι δεν εξέλιπαν εντελώς οι προαναφερθέντες, ακόμη κι αν σε κάποιους φαίνεται ότι έχουν εκλείψει· διότι ο Θεός, ο οποίος είπε στον προφήτη, όταν εκείνος νόμιζε ότι είχε απομείνει μόνος αυτός ενώ οι υπόλοιποι είχαν αναιρεθεί: «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ», ο Ίδιος και τώρα επιβλέπει όσους είναι άξιοι της δικής Του πρόνοιας, διαφυλάσσοντας και για εμάς υπόλειμμα κατ' εκλογήν χάριτος, εκείνους που φρουρούνται από Αυτόν και γίνονται ορατοί μόνο σε Αυτόν· για τους οποίους θα μπορούσαμε να πούμε κι εμείς: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα και θα είχαμε μοιάσει με τα Γόμορρα». Διότι το να νομίζουμε ότι έχουν εκλείψει παντελώς οι προεστώτες του λόγου, οι οποίοι από την προφητεία έχουν ονομαστεί άρχοντες και ηγούμενοι, είναι κάτι το αδύνατον, επειδή έχει τεθεί και το όριο να μην εκλείψουν «έως ότου έλθουν τα αποκειμένα σε αυτόν»· δηλαδή τα όσα έχουν υποσχεθεί από τον Πατέρα στον Χριστό, ο Οποίος του είπε: «Κάθου εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου»· οπότε και «κάθε γόνυ θα καμφθεί, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός»· διότι τότε και η προσδοκία των εθνών, τα οποία στο παρόν έχουν πιστέψει σε αυτόν, θα βρει τον καιρό να λάβει τις προσδοκώμενες επαγγελίες στην προσδοκώμενη βασιλεία των ουρανών.

Αφού λοιπόν η εξουσία των Ιουδαίων περιήλθε σε έναν τέτοιο άνθρωπο, ταυτόχρονα, μαζί με τους άλλους προφήτες, εκπληρώνεται και η προφητεία του Ιακώβ που παραδίδεται από τον Μωυσή, η οποία λέει: «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται· και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και είναι βέβαια ολοφάνερο, τόσο από τα ιστορικά βιβλία όσο και από όσα έχουμε παραθέσει, ότι ακριβώς μέχρι τον Ηρώδη, κατά την εποχή του οποίου γεννήθηκε ο Χριστός, δεν είχε διακοπεί η εξουσία αυτών των ίδιων των Εβραίων που ηγούνταν εκ διαδοχής ολόκληρου του έθνους. Όταν δε πρώτος βασίλευσε σε αυτούς ο Ηρώδης, ο οποίος ήταν αλλόφυλος στην καταγωγή, αμέσως αφενός εκπληρώθηκε η παρουσία του Χριστού, και αφετέρου η προαναγγελθείσα προσδοκία των εθνών άρχισε να πραγματοποιείται εμπράκτως μέσω της διδασκαλίας του Σωτήρα μας, η οποία διαδόθηκε σε κάθε έθνος. Τότε επισφραγιζόταν και η προφητεία του Δανιήλ, έπειτα από τις εβδομάδες που εξετάσαμε, η οποία αναφέρει: «και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει δικαιοσύνη σε αυτόν· και την πόλη και το άγιο (τον ναό) θα τα καταστρέψει μαζί με τον ηγέτη που έρχεται· και θα κατακοπούν σαν από κατακλυσμό, και μέχρι το τέλος του καθορισμένου πολέμου θα υπάρξουν αφανισμοί».

Και με την ήδη προηγούμενη παρουσία του, λοιπόν, γέμισε αληθινά η γη από τη γνώση του Κυρίου, ενώ πριν κανείς δεν τον γνώριζε παρά μόνο οι προερχόμενοι από την περιτομή. Τότε, όμως, η προφητεία θα οδηγηθεί ακόμη περισσότερο στην εκπλήρωσή της, όταν, αφού εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, μαζί με τα υπόλοιπα έθνη θα σωθεί και όλος ο Ισραήλ, ενώ ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, ορίστηκε από τον Θεό να κυβερνά τα έθνη, σύμφωνα με το: «και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα εγερθεί για να κυβερνά τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Παρατήρησε, λοιπόν, πώς καθόλου δεν αναφέρεται εδώ ο Ισραήλ ή ο Ιακώβ ή ο Ιούδας, αλλά με σαφήνεια προφητεύεται ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε εκείνον που πρόκειται να αναδειχθεί από τη ρίζα του Ιεσσαί, καθώς η διατύπωση εδώ συμφωνεί με τα λόγια του Μωυσή που λένε: «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρι να έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται· και αυτός θα είναι η προσδοκία, όχι του Ισραήλ, αλλά των εθνών».

Εύλογα, λοιπόν, και ο ίδιος ο Μωυσής, εξαιτίας ακριβώς αυτών των λόγων, είπε ότι επρόκειτο να αναδειχθεί και άλλος προφήτης εκτός από τον ίδιο, και ευαγγελίζεται ότι αυτός θα είναι ο νομοθέτης όλων των εθνών, υπονοώντας τον Χριστό, και προτρέπει τους ομοεθνείς του να τον υπακούουν, προφητεύοντας αυτό κάπως έτσι: «προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας, σαν εμένα· αυτόν να ακούτε σε όλα όσα θα σας πει. Και θα συμβεί το εξής, κάθε ψυχή που δεν θα υπακούσει σε εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευτεί από το γένος της». Αλλά και ότι αυτός ο προφήτης, δηλαδή ο Χριστός, αφού προέλθει από τους Ιουδαίους, θα κυριαρχήσει σε όλα τα έθνη, το διακηρύσσει πάλι λέγοντας: «Πόσο ωραίοι είναι οι οίκοι σου, Ιακώβ, οι σκηνές σου, Ισραήλ, σαν σκιερές κοιλάδες και σαν παράδεισος δίπλα σε ποταμό, σαν σκηνές που έστησε ο Κύριος. Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη, και θα υψωθεί η βασιλεία του». Αλλά και από ποια φυλή, από τις δώδεκα συνολικά που υπάρχουν στους Εβραίους, ότι δηλαδή ο προφητευόμενος νομοθέτης των εθνών, ο Χριστός, θα προέλθει από τη φυλή του Ιούδα, καθώς και σε ποιους χρόνους, ότι δηλαδή μετά την έκλειψη εκείνων που άρχουν το ιουδαϊκό έθνος μέσω προγονικής διαδοχής, το φανερώνει λέγοντας: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, και ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθουν όσα προορίζονται γι’ αυτόν, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών».

στα οποία προσθέτει: «και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τους ποταμούς έως τα πέρατα της οικουμένης». Και πάλι: «όλα τα έθνη θα τον υπηρετήσουν». Και πάλι: «θα ευλογηθούν εν αυτώ όλες οι φυλές της γης, όλα τα έθνη θα τον μακαρίσουν». Και στο τέλος του ψαλμού: «και θα γεμίσει από τη δόξα του όλη η γη, γένοιτο, γένοιτο». 〈ΙΔ'. Ψαλμός 97ος〉. «Ψάλτε στον Κύριο νέο άσμα, διότι έκανε θαυμαστά έργα ο Κύριος. Τον έσωσε το δεξί του χέρι και ο άγιος βραχίονάς του. Γνωστοποίησε ο Κύριος το σωτήριό του, ενώπιον των εθνών αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του. Θυμήθηκε το έλεός του προς τον Ιακώβ, και την αλήθεια του προς τον οίκο του Ισραήλ· είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας, αλαλάξτε προς τον Κύριο όλη η γη». Και προσθέτει: «ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν. Οι ποταμοί θα χειροκροτήσουν μαζί, τα όρη θα αγαλλιάσουν ενώπιον του Κυρίου, διότι έρχεται να κρίνει τη γη, θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα». 〈ΙΕ'. Από τη Γένεση〉. «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». 〈ΙΣΤ'. Από τον Σοφονία〉. «

Για τους οποίους αρμόζει να λεχθεί: «και θα πω σε εκείνον που δεν είναι λαός μου, εσύ είσαι λαός μου, και εκείνος θα πει, εσύ είσαι ο Κύριος και Θεός μου». Εάν δε αυτός, και κανείς άλλος, είναι ο Χριστός, για τον οποίο έχει προφητευθεί ότι θα βλαστήσει «από τη ρίζα του Ιεσσαί», και αυτό βεβαίως έχει ομολογηθεί και από τους ίδιους τους Εβραίους, ώστε κανείς και με κανέναν τρόπο να μην αμφισβητεί περί αυτού, πρόσεξε πώς έχει διακηρυχθεί ότι και αυτός θα εγερθεί για να άρχει όχι του Ισραήλ αλλά των εθνών, και έχει λεχθεί ότι τα έθνη θα ελπίσουν σε αυτόν, και όχι ο Ισραήλ, επειδή «αυτός ήταν η προσδοκία των εθνών». Γι' αυτό και λέγεται ότι «θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη» και θα γίνει «φως των εθνών», και πάλι «στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη», και ότι θα δοθεί για σωτηρία όχι μόνο στους Ιουδαίους αλλά και σε όλους τους ανθρώπους έως τα πέρατα της γης. Γι' αυτό και του έχει ειπωθεί από τον Πατέρα που τον κατέπεμψε: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους, ως φως των εθνών, για να ανορθώσεις τη γη και να κληρονομήσεις έρημες κληρονομιές». Λέει δε «ως μαρτυρία στα έθνη», ώστε όλα τα έθνη, τα οποία ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν μάθει κάτι για τον Χριστό, αφότου γνωρίσουν τη θεία οικονομία γύρω από αυτόν, και ποια δύναμη υπήρχε μέσα του, να τον επικαλεστούν, και λαοί που προηγουμένως δεν τον γνώριζαν να καταφύγουν σε αυτόν.

Ότι δε ο Μωυσής δεν τα προλέγει αυτά απεριόριστα, ούτε αφήνει την προφητεία να επισκιάζεται από άπειρο και αμέτρητο χρόνο, αλλά περιγράφει με μεγάλη ακρίβεια την έκβαση των προφητευομένων σε καθορισμένους χρόνους, άκου τι θεσπίζει σχετικά και με αυτό: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών»· με αυτά τα λόγια δηλώνει ότι δεν θα παύσουν να υπάρχουν εφεξής και κατά διαδοχή ηγέτες και άρχοντες από το έθνος των Ιουδαίων μέχρι την έλευση του προσδοκώμενου, και ότι, όταν εκλείψουν οι άρχοντες από αυτούς, τότε θα εμφανιστεί ο προφητευόμενος.

Τώρα δε δεν ονομάζει τον Ιούδα ως φυλή, αλλά, επειδή σύμφωνα με κάποια προσωνυμία στα μεταγενέστερα χρόνια ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων πήρε το όνομά του από τη βασιλική φυλή του Ιούδα, ώστε μέχρι και σήμερα να ονομάζονται Ιουδαίοι, αποκάλεσε ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων με τρόπο εξαιρετικά θαυμαστό και προφητικό, όπως ακριβώς δηλαδή και εμείς τους αποκαλούμε Ιουδαίους. Έπειτα λέει ότι δεν θα εκλείψουν νωρίτερα από το έθνος τους οι άρχοντες και οι ηγέτες, παρά μόνο όταν έλθει εκείνος για τον οποίο γίνεται η προφητεία· και ότι με την έλευσή του θα καταλυθεί μεν αμέσως η εξουσία των Ιουδαίων, ενώ ο ίδιος θα αποτελεί πλέον προσδοκία όχι των Ιουδαίων, αλλά των εθνών. Και αυτό δεν θα μπορούσε κανείς να το εφαρμόσει στους προφήτες, παρά μόνο στον Σωτήρα και Κύριό μας. Διότι, ταυτόχρονα με την έλευσή του στους ανθρώπους, καταργήθηκε και το βασίλειο των Ιουδαίων· εξέλιπε δε αμέσως ο άρχοντάς τους που προερχόταν από προγονική διαδοχή, καθώς και εκείνος που τους κυβερνούσε σύμφωνα με τους δικούς τους νόμους, αφού ο Αύγουστος έγινε τότε ο πρώτος μονάρχης των Ρωμαίων, και ο Ηρώδης, που προερχόταν από αλλόφυλα έθνη, εγκαταστάθηκε ως βασιλιάς τους. Και αυτοί μεν εξέλιπαν, εκείνος δε αναδείχθηκε προσδοκία των εθνών ολόκληρης της οικουμένης σύμφωνα με τη θεία προφητεία, έτσι ώστε μέχρι και σήμερα όλοι εκείνοι από όλα τα έθνη που έχουν πιστέψει σε αυτόν να εναποθέτουν σε αυτόν την ελπίδα της κατά Θεόν προσδοκίας τους.

Διότι σαφώς διευκρίνισε ότι τα άλογα ζώα και τα προαναφερθέντα θηρία δεν είναι άλλα από τα έθνη, εξαιτίας του θηριώδους τρόπου της ζωής τους. Αυτά τα έθνη, λέει, θα τα κυβερνήσει αυτός που εγείρεται από το σπέρμα του Ιεσσαί, από τον οποίο ακριβώς γενεαλογείται ο Σωτήρας και Κύριός μας, στον οποίο τα έθνη που πιστεύουν σε αυτόν ελπίζουν μέχρι και σήμερα, σύμφωνα με την προφητεία: «και θα υπάρξει αυτός που θα εγερθεί για να κυβερνήσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Αντιπαράβαλε, λοιπόν, αυτό με τα όσα παραδίδονται από τον Μωυσή κάνοντας τη σχετική διάκριση, και το μεν «θα υπάρξει αυτός που θα εγερθεί για να κυβερνήσει τα έθνη» εφάρμοσέ το στο «θα εξέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του, και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη», το δε «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη» στο «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι σε τι διαφέρει το να λέει κανείς «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη» από το «αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών»; Και πάλι ο ίδιος ο Ησαΐας, προχωρώντας, προφητεύει τα εξής για τον Χριστό: «Ιδού ο παις μου (ο δούλος μου), τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα φέρει κρίση στα έθνη», και προσθέτει: «έως ότου εγκαθιδρύσει κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη». Ήδη, με αυτά τα λόγια, για δεύτερη φορά ο προφήτης διατυπώνει ότι τα έθνη θα ελπίσουν στον Χριστό, έχοντας πει πιο πάνω «σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», και εδώ «και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη».

Αμέσως μετά τα προαναφερθέντα λόγια, προστίθενται πάλι με αινιγματικό τρόπο τα εξής: «Και συνέχισε ο Κύριος να μου μιλά: Επειδή ο λαός αυτός δεν θέλησε το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά προτίμησε να έχει τον Ραασίμ και τον γιο του Ρομελίου, για τον λόγο αυτόν, ιδού, ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό και άφθονο νερό του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων, και όλη τη δόξα του· και θα ανέβει πάνω από κάθε φάραγγά σας, και θα περιπατήσει πάνω σε κάθε τείχος σας, και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία κάθε άνθρωπο που θα είναι ικανός να σηκώσει κεφάλι, αν είναι δυνατόν να καταφέρει κάτι· και το στρατόπεδό του θα απλωθεί ώστε να γεμίσει το πλάτος της χώρας σου. Ο Θεός είναι μαζί μας. Γνωρίστε το, έθνη, και υποταχθείτε, ακούστε το έως τα πέρατα της γης». Διότι είναι σαφές ότι αυτά δεν διατηρούν το νόημά τους με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο μέσα από τη θεώρηση της αποκλειστικά τροπολογικής (αλληγορικής) ερμηνείας. Φανερώνουν, λοιπόν, και αυτά, μέσω του νερού του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, την ευαγγελική διδασκαλία του σωτηρίου Λόγου· διότι η λέξη Σιλωάμ ερμηνεύεται «απεσταλμένος». Αυτός, επομένως, πρέπει να είναι ο Θεός Λόγος που έχει σταλεί σε εμάς από τον Πατέρα, για τον οποίο και ο Μωυσής αναφέρει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τη γενιά του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι αντί της φράσης «στον οποίο ανήκει», το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη Σιλωάμ, υποδηλώνοντας και εκεί το κείμενο τον εδώ Σιλωάμ, δηλαδή τον απεσταλμένο.

Αλλά το ότι έχει προφητευθεί πως ο Χριστός του Θεού θα γεννηθεί «εκ καρπού της κοιλίας» του Δαβίδ και εκ σπέρματος του Σολομώντος και «εκ ρίζης Ιεσσαί», πράγμα που και έγινε, και το ότι οι θείοι λόγοι μαζί με αναρίθμητες άλλες προσωνυμίες τον ονομάζουν και Δαβίδ, τα όσα ειπώθηκαν αρκούν για να το επιβεβαιώσουν. Το ότι, εξάλλου, λέγεται πως θα προέλθει από τη φυλή του Ιούδα ούτε καν θα χρειαζόταν να ερευνηθεί, διότι ούτε και ο ίδιος ο Δαβίδ δεν καταγόταν από άλλη φυλή παρά από την προαναφερθείσα. Ως εκ περισσού απόδειξη αυτού θα μπορούσε να χρησιμεύσει το λόγιο του Μωυσή, το οποίο έχει ως εξής: 〈10.〉 〈Από τη Γένεση〉. «Ιούδα, εσένα ας αινέσουν οι αδελφοί σου· τα χέρια σου θα βρίσκονται στα νώτα των εχθρών σου. Θα σε προσκυνήσουν οι υιοί του πατέρα σου. Σκύμνος λέοντος είσαι, Ιούδα, από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες· αφού ανακάθισες, κοιμήθηκες σαν λέοντας και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει; Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο απόκειται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ενώ υπήρχαν δώδεκα φυλές στους Εβραίους, από τις οποίες συγκροτούνταν ολόκληρο το έθνος, προπάτορας και γενάρχης της μίας εξ αυτών υπήρξε ο Ιούδας, προς τον οποίο διατυπώθηκαν τα προκείμενα, τα οποία υποδηλώνουν ότι από αυτόν πρόκειται να προέλθει ο Χριστός. Εάν, λοιπόν, συγκέντρωνες στο ίδιο σημείο και παρέβαλλες με την παρούσα τις προφητείες που παρατέθηκαν προηγουμένως, θα διαπίστωνες ότι, ομοίως, βάσει κάποιου κοινού σημείου κηρύττεται ο Ίδιος.

Διότι η μεν προφητεία έλεγε για αυτόν που θα αναστηθεί από τη ρίζα του Ιεσσαί το: «και θα υπάρξει αυτός που θα αναστηθεί για να εξουσιάσει τα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη», η δε άλλη για τον γιο, τον Σολομώντα, το: «θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον ποταμό έως τα πέρατα της οικουμένης», και «θα ευλογηθούν σε αυτόν» «όλα τα έθνη», ενώ η προκείμενη λέει παρόμοια: «έως ότου έλθει», αναφέρει, «εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Αν, λοιπόν, συμφωνούν οι προφητείες σχετικά με τα έθνη, και αποδείχθηκε ότι οι προηγούμενες από αυτές αποβλέπουν στον Σωτήρα μας, δεν θα υπήρχε κανένα εμπόδιο στο να θεωρήσουμε ότι και η παρούσα αποβλέπει στον ίδιο, εφόσον ομολογείται ότι προφητεύουν σε συμφωνία μεταξύ τους, προπάντων όταν μέχρι τους χρόνους της εμφάνισης του Σωτήρα μας οι άρχοντες του Ιουδαϊκού έθνους και οι ηγέτες τους υφίσταντο από προγονική διαδοχή, αλλά με την παρουσία Του έπαψαν, και συγχρόνως η προσδοκία των εθνών επέφερε την εκπλήρωση της προφητείας του Ιακώβ. Επομένως, και εδώ υποδηλώνεται ο Χριστός και κανένας άλλος, ότι πρόκειται να προέλθει από τη φυλή του Ιούδα... και όταν υποδηλωνόταν ότι κατάγεται από τον Δαβίδ και τον Σολομώντα και από τη ρίζα του Ιεσσαί, αποδεικνυόταν ότι ανήκει στην ίδια φυλή· διότι γιος του Ιεσσαί ήταν ο Δαβίδ, και του Δαβίδ ο Σολομών, οι οποίοι προέρχονταν από τη φυλή του Ιούδα.

Όλα αυτά λοιπόν ήταν «τα αποκείμενα» στον Ιούδα, δηλαδή όσα από παλιά είχαν προφητευθεί περί των εθνών, και το «βασιλείς από την οσφύ σου θα εξέλθουν». Γι' αυτό και, αφού προκρίθηκε από τους υπόλοιπους αδελφούς, αξιώθηκε να αποτελέσει βασιλική φυλή, επιφανέστερη από τις υπόλοιπες. Ήδη κατά την οργάνωση όλου του λαού στα χρόνια του Μωυσή, ο Θεός προστάζει η φυλή αυτή να ηγείται των υπολοίπων. Διότι έχει γραφτεί: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή και τον Ααρών, λέγοντας, κάθε άνθρωπος ας στρατοπεδεύει σύμφωνα με τα τάγματά του, σύμφωνα με τις σημαίες του, σύμφωνα με τους οίκους των πατριών τους· ας στρατοπεδεύουν οι υιοί Ισραήλ απέναντι στον Κύριο, γύρω από τη σκηνή του μαρτυρίου, και εκείνοι που στρατοπεδεύουν πρώτοι προς ανατολάς, ας είναι το τάγμα της παρεμβολής των υιών του Ιούδα μαζί με τη δύναμή τους». Και στη συνέχεια, σχετικά με αυτά που αναφέρονται «στον εγκαινισμό» της σκηνής: «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή, ένας άρχοντας κάθε ημέρα θα προσφέρει τα δώρα τους. Και εκείνος που προσέφερε την πρώτη ημέρα το δώρο του ήταν ο Ναασσών, υιός του Αμιναδάβ, άρχοντας της φυλής Ιούδα». Και στο βιβλίο του Ιησού του Ναυή, ενώ η γη της επαγγελίας διανεμήθηκε με κλήρο και στις υπόλοιπες φυλές, η φυλή του Ιούδα, χωρίς κλήρωση και πρώτη από όλες, λαμβάνει το δικό της μέρος της γης. Αλλά και «μετά την τελευτή του Ιησού, ρωτούσαν οι υιοί του Ισραήλ τον Κύριο, λέγοντας: ποιος θα ανέβει για εμάς εναντίον του Χαναναίου, για να ηγηθεί στον πόλεμο εναντίον του;»

Συνεπάγεται λοιπόν ως φυσική ακολουθία τούτων, να ομολογούμε ότι και στα μεταγενέστερα χρόνια η ίδια φυλή ηγείτο των υπολοίπων, έστω και αν εν μέρει διάφοροι τέθηκαν επικεφαλής του λαού, των οποίων δεν μας είναι πλέον δυνατόν να εξακριβώσουμε τα γένη, επειδή δεν παραδίδεται κανένα ιερό βιβλίο από εκείνη την εποχή και μέχρι τους χρόνους του Σωτήρος. Πάντως, η λογική υπαγορεύει να πούμε ότι η φυλή του Ιούδα διατήρησε την ηγεσία για όσο διάστημα ολόκληρο το έθνος, απολαμβάνοντας ελευθερία και αυτονομία, διοικούνταν από δικούς του άρχοντες και ηγέτες. Αυτό δε ίσχυε για αυτούς από την αρχή και μέχρι τους χρόνους του Αυγούστου, κατά τους οποίους, όταν εμφανίστηκε στους ανθρώπους ο Ιησούς ο Σωτήρας μας, ολόκληρο το έθνος υποδουλώνεται στους Ρωμαίους, και αντί για τους πατροπαράδοτους και νόμιμους ηγέτες τους, τίθεται για πρώτη φορά επικεφαλής τους ο αλλόφυλος Ηρώδης και ο αυτοκράτορας Αύγουστος. Όσο λοιπόν δεν είχε εκλείψει ακόμη «άρχοντας από τον Ιούδα», ούτε «ηγέτης από τους μηρούς του», οι χρόνοι των προφητειών καταγράφονταν με την παράθεση των αρχόντων του έθνους. Έτσι λοιπόν ο Ησαΐας προφητεύει «κατά τη βασιλεία του Οζία και του Ιωάθαμ και του Άχαζ και του Εζεκία, οι οποίοι εβασίλευσαν στην Ιουδαία». Ομοίως και ο Ωσηέ. Ο δε Αμώς προφητεύει «στις ημέρες του Οζία, βασιλιά του Ιούδα, και στις ημέρες του Ιεροβοάμ, γιου του Ιωάς, βασιλιά του Ισραήλ», και ο Σοφονίας «στις ημέρες του Ιωσία, γιου του Αμώς, βασιλιά του Ιούδα». Ομοίως και ο Ιερεμίας.

Αλλά όταν εξέλιπε ο «άρχων από τον Ιούδα και ο ηγούμενος από τους μηρούς αυτού», ενώ η προσδοκία των εθνών που προφητεύθηκε μέσω του Χριστού επρόκειτο από στιγμή σε στιγμή να ανατείλει στον κόσμο, δεν υπήρξαν πλέον βασιλείς του Ιούδα, ούτε ηγέτες του Ισραήλ. Και αφού αυτοί εξέλιπαν κατά τους καθορισμένους χρόνους, σύμφωνα με τις προφητείες, πρώτος ο Αύγουστος και δεύτερος ο Τιβέριος αναγορεύθηκαν βασιλείς, μαζί με τα άλλα έθνη, και του ιουδαϊκού έθνους, καθώς και οι επίτροποι και οι τετράρχες της Ιουδαίας επί των ημερών τους, αλλά βεβαίως και ο Ηρώδης, όπως ήδη προανέφερα, ο οποίος δεν ανήκε κατά το γένος στους Ιουδαίους, και στον οποίο επίσης ανατέθηκε από τους Ρωμαίους η εξουσία επί των Ιουδαίων.

Μάλλον θα ταίριαζε περισσότερο ο λόγος αυτός, εάν είχε λεχθεί για τον Ιωσήφ, επειδή φαίνεται ότι αυτόν, μαζί με τους υπόλοιπους αδελφούς, τον προσκύνησε και ο ίδιος ο Ιούδας, αλλά βεβαίως πριν από τους λόγους της προφητείας· διότι, μετά από αυτούς, η ιστορία δεν παρουσιάζει να έχει συμβεί τίποτε τέτοιο ούτε για τον Ιωσήφ, πολλώ δε μάλλον για τον Ιούδα. Και το «αναπεσών εκοιμήθης ως λέων και ως σκύμνος» θα απαιτούσε ανώτερη θεώρηση από εκείνη που αφορά απλώς τον Ιούδα. Αλλά και όσα ειπώθηκαν μετά από αυτά, «δεν θα εκλείψει άρχων από τον Ιούδα, ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθουν τα αποταμιευμένα για αυτόν, και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών», μου φαίνεται ότι αινίσσονται τους χρόνους της παρουσίας Εκείνου που προφητεύεται. Διότι, λέγει, δεν θα υπάρξει τούτο, παρά μόνο όταν συμβεί εκείνο. Δηλαδή, δεν θα πάψουν πρωτύτερα οι άρχοντες και οι ηγέτες του ιουδαϊκού έθνους, προτού έλθει η προσδοκία των εθνών και «τα αποταμιευμένα» για αυτόν που προφητεύεται. Αυτά δε παρόμοια με τους Εβδομήκοντα ερμήνευσε και ο Θεοδοτίων. Ο δε Ακύλας το απέδωσε με τον εξής τρόπο: «δεν θα αποχωρήσει σκήπτρο από τον Ιούδα, και ακριβοδίκαιος κριτής από ανάμεσα στα πόδια του, έως ότου έλθει και προς αυτόν υπάρξει σύστημα λαών». Όταν λοιπόν λέγεται το «δεν θα εκλείψει άρχων από τον Ιούδα», και πάλι δεν θα πρέπει να το κατανοήσουμε ότι αναφέρεται στον Ιούδα, σε εκείνον δηλαδή τον προπάτορα, όπως ακριβώς ούτε το «Ιούδα, εσένα ας σε επαινέσουν οι αδελφοί σου» και τα εξής αναφέρονταν σε εκείνον.

Επί πάρα πολλά χρόνια, λοιπόν, άρχοντες και ηγέτες του ιουδαϊκού έθνους αναδείχθηκαν άνδρες που δεν προέρχονταν από τη διαδοχή εκείνου του ανδρός. Διότι πρώτος ο ίδιος ο Μωυσής ηγήθηκε του λαού, ο οποίος δεν καταγόταν από τον Ιούδα αλλά από τον Λευί, έπειτα ο Ιησούς από τη φυλή του Εφραίμ, μετά τον οποίο τους κυβέρνησε η Δεββώρα από τη φυλή του Εφραίμ, και ο Βαράκ από τη φυλή του Νεφθαλείμ. Μετά από αυτούς ακολούθησε ο Γεδεών από τη φυλή του Μανασσή, έπειτα ο γιος του Γεδεών, και μετά από αυτόν ο Θωλά από την ίδια φυλή. Έπειτα ο Εσεβών από τη Βηθλεέμ, και μετά από αυτόν ο Αιλών από τη φυλή του Ζαβουλών, έπειτα ο Λαβδών από τη φυλή του Εφραίμ, και πάλι ο Σαμψών από τη φυλή του Δαν. Έπειτα, όταν επήλθε αναρχία σε αυτούς, ηγέτης τους ήταν ο ιερέας Ηλεί από τη φυλή του Λευί. Όλοι αυτοί υπήρξαν κριτές που έκριναν τον Ισραήλ, όχι από τη διαδοχή του Ιούδα, αλλά προέρχονταν από διάφορες φυλές, ο καθένας από διαφορετική· και εκείνος βέβαια που μετά από αυτούς πρώτος βασίλευσε σε αυτούς, ο Σαούλ, καταγόταν από τη φυλή του Βενιαμίν. Πώς λοιπόν το ρητό «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του», όπως θα μπορούσε να νομίσει κανείς, θα αναφερθεί στους άρχοντες και τους ηγέτες από τη φυλή του Ιούδα, εφόσον φαίνεται ότι, από την εποχή του θανάτου του Ιακώβ και για σχεδόν χίλια ολόκληρα χρόνια, δεν αναδείχθηκαν αποκλειστικά από τη φυλή του Ιούδα, αλλά πότε από τη μία και πότε από την άλλη φυλή, μέχρι την εποχή του Δαβίδ;

Τι χρειάζεται να λέμε ότι μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, και πάλι για περισσότερα από πεντακόσια χρόνια μέχρι τη γέννηση του Χριστού, εξακολούθησαν να κυβερνώνται με αριστοκρατικό πολίτευμα, όπου οι κατά καιρούς αρχιερείς ηγούνταν του έθνους, αλλά κανένας από τη φυλή του Ιούδα; Έτσι, από όλα αυτά αποδεικνύεται ότι το λόγιο που αναφέρει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του (εκ των μηρών αυτού)», δεν αναφέρεται σε εκείνον τον πρώτο άνδρα, τον Ιούδα, ούτε στους διαδόχους του. Το νόημα του χωρίου θα μπορούσε να ευσταθεί μόνο εάν, σύμφωνα με όσα έχουμε ήδη αποδώσει, κατανοήσουμε ότι αυτά λέγονται για ολόκληρη τη φυλή· διότι αυτή πράγματι από την αρχή, από την ίδια την εποχή του Μωυσή, ηγήθηκε ολόκληρου του έθνους. Χάρη λοιπόν στην κυριαρχία της, επειδή από την αρχή είχε οριστεί από τον Θεό να ηγείται, μέχρι και σήμερα η χώρα έχει ονομαστεί Ιουδαία από τη φυλή αυτή, και ολόκληρο το σύστημά τους ονομάζεται σύστημα των Ιουδαίων. Έτσι λοιπόν πρέπει να κατανοήσουμε το λεγόμενο, σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: «Δεν θα εκλείψει» η φυλή του Ιούδα από το να ηγείται ολόκληρου του έθνους. Ο Σύμμαχος, μάλιστα, λέει: «δεν θα αφαιρεθεί η εξουσία από τον Ιούδα», φανερώνοντας βεβαίως το εξουσιαστικό και ηγετικό αξίωμα της φυλής του Ιούδα που υφίστατο μετέπειτα.

Από αυτήν, λοιπόν, προφητεύει ότι δεν πρόκειται να αφαιρεθεί ούτε το «σκήπτρο», όπως αναφέρει ο Ακύλας (το οποίο αποτελούσε σύμβολο της βασιλικής αρχής), ούτε η «εξουσία», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «έως ότου έλθει», λέει, «εκείνος για τον οποίο προορίζεται», και ότι αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών. Ποια άραγε είναι αυτή η προσδοκία, αν όχι εκείνη που από παλιά είχε αποκαλυφθεί θεόθεν στον Αβραάμ και στους προπάτορες μετά από αυτόν;

Ωστόσο, ούτε από αυτές ούτε από καμία άλλη, παρά μόνο από τη φυλή του Ιούδα επικράτησε η ονομασία της χώρας και ολόκληρου του έθνους, σε συμφωνία με την προφητεία. Έτσι, λοιπόν, το ρητό «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα» έχει αναχθεί από εμάς στη φυλή, και μόνο κατ' αυτόν τον τρόπο αποδίδεται αληθώς η προφητεία. Τουλάχιστον από τους χρόνους του Μωυσή και έπειτα, δεν έλειψαν ορισμένοι άρχοντές τους οι οποίοι, όπως ανέφερα, ηγήθηκαν προερχόμενοι από διάφορες φυλές, όμως συνολικά η φυλή του Ιούδα προΐστατο ολόκληρου του έθνους. Θα κατανοήσεις δε τα λεγόμενα μέσα από ένα παράδειγμα. Διότι, όπως ακριβώς κατά τη ρωμαϊκή κυριαρχία οι ανά έθνος επίτροποι και ηγεμόνες, οι έπαρχοι και οι στρατοπεδάρχες, καθώς και οι ανώτατοι όλων βασιλείς (αυτοκράτορες), δεν κατάγονται όλοι από την πόλη των Ρωμαίων, ούτε από το σπέρμα του Ρώμου και του Ρωμύλου, αλλά από αναρίθμητα έθνη ο καθένας ξεχωριστά, ωστόσο όλοι οι βασιλείς και οι υφιστάμενοί τους άρχοντες και ηγεμόνες φέρουν την προσηγορία των Ρωμαίων, και το κράτος ονομάζεται ρωμαϊκό, και από αυτήν την επωνυμία εξαρτάται η καθολική εξουσία όλων· με τον ίδιο τρόπο πρέπει να εννοήσουμε και τα πράγματα των Εβραίων, όπου αφενός η φυλή του Ιούδα έχει καθολικά δώσει το όνομά της σε ολόκληρο το έθνος, αφετέρου οι επιμέρους ηγεμόνες και βασιλείς, αν και προέρχονταν από διάφορες φυλές, τιμώνταν συνολικά με την προσηγορία του Ιούδα. Ας θεωρηθεί, επομένως, ότι το «Ιούδα, εσένα ας αινέσουν οι αδελφοί σου» λέγεται από τον προφήτη αναφορικά με ολόκληρη τη φυλή.

Ποιος λοιπόν ήταν αυτός; Μας εφιστά την προσοχή στη συνέχεια, διδάσκοντας ότι αυτός είναι εκείνος που πρόκειται να αποτελέσει την «προσδοκία των εθνών», ο οποίος προφητεύεται ότι δεν θα εμφανιστεί στους ανθρώπους προτού εκλείψει και ο άρχοντας και ο ηγούμενος, και προτού η φυλή του Ιούδα μετατοπιστεί και απομακρυνθεί από την εξουσία. Ποιος άλλος ήταν αυτός παρά ο σωτήρας και κύριός μας Ιησούς Χριστός; Κατά τη γέννηση του οποίου, σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία, εξέλιπαν οι άρχοντες και οι ηγούμενοι που προέρχονταν από τους ίδιους τους Ιουδαίους και αναλάμβαναν τη διοίκηση του έθνους τους, ενώ η φυλή του Ιούδα, μαζί με ολόκληρο το έθνος, αφού καθαιρέθηκε από το πανάρχαιο αρχικό και βασιλικό της αξίωμα, υποδουλώθηκε σε εκείνους που επικρατούν ακόμη και τώρα, από τότε μέχρι σήμερα, δηλαδή στους Ρωμαίους, οι οποίοι μαζί με τα υπόλοιπα έθνη καθυπέταξαν και το έθνος των Ιουδαίων. Από αυτούς ο Ηρώδης, ο οποίος ήταν ο πρώτος που προερχόταν από αλλόφυλο γένος, αναγορεύτηκε βασιλιάς ειδικά του δικού τους έθνους τόσο από τον Αύγουστο όσο και από τη ρωμαϊκή Σύγκλητο. Ήταν λοιπόν ο Ηρώδης γιος του Αντίπατρου, και ο Αντίπατρος ήταν Ασκαλωνίτης, καταγόμενος από κάποιον από τους λεγόμενους ιερόδουλους του ναού του Απόλλωνα, ο οποίος, αφού πήρε ως σύζυγό του κάποια ονόματι Κυπρίνη, με καταγωγή από την Αραβία, απέκτησε τον Ηρώδη.

Αυτός λοιπόν πρώτος, καταγόμενος από τέτοιο γένος, εξόντωσε και απομάκρυνε τον Υρκανό, τον τελευταίο ηγέτη από τη διαδοχή των αρχιερέων, στον οποίο κατέληξε η εγχώρια εξουσία του ιουδαϊκού έθνους, και πρώτος αυτός, όπως ανέφερα, αναγορεύεται βασιλιάς των Ιουδαίων προερχόμενος από αλλόφυλο γένος. Επί των ημερών του, όταν γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός, είχε πλέον καταλυθεί το αξίωμα της φυλής του Ιούδα, είχε καταλυθεί επίσης η εξουσία και η βασιλεία των Ιουδαίων, και είχε εκπληρωθεί η προαναφερθείσα προφητεία, η οποία έλεγε: «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθουν τα αποταμιευμένα για αυτόν», για τον οποίο μάλιστα λέει ότι θα γίνει προσδοκία όχι του ιουδαϊκού έθνους, αλλά των εθνών.

Επομένως, καθίσταται σαφές μέσα από αυτά ότι αποδεικνύεται πως η προφητεία του Ιακώβ έχει εκπληρωθεί, έχοντας πραγματοποιηθεί κατά το έσχατο στάδιο της συστάσεως του ιουδαϊκού έθνους, όπως ακριβώς ο ίδιος προέβλεψε μιλώντας στα παιδιά του με τα εξής λόγια: «Συγκεντρωθείτε, για να σας αναγγείλω τι θα σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες», καθώς εμείς εννοούμε ως «έσχατες ημέρες» τα έσχατα της συστάσεως του ιουδαϊκού έθνους. Τι λοιπόν επρόκειτο να τους συμβεί; Από τη μια, η έκλειψη της εξουσίας του Ιούδα και η καθαίρεση ολόκληρου του έθνους τους, η παύση και η λήξη των ηγετών τους, και η κατάλυση του βασιλικού και αρχηγικού αξιώματος της φυλής του· από την άλλη, η εξουσία και η βασιλεία του Χριστού, η οποία δεν κυβερνά τον Ισραήλ αλλά όλα τα έθνη, σύμφωνα με το χωρίο: «και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών». Και ποιος δεν θα ομολογούσε ότι αυτά έχουν εκπληρωθεί τόσο ξεκάθαρα κατά την επιφάνεια του Σωτήρος ημών, όταν εκείνοι που παλαιότερα, πριν από τη γέννηση του Χριστού, λαμπρύνονταν με δικούς τους άρχοντες και ηγέτες, και με συνετούς ακροατές των θείων αναγνωσμάτων, και με δικούς τους βασιλείς, αρχιερείς και προφήτες, καθώς και αυτή η ίδια η φυλή του Ιούδα, η οποία ήταν βασιλική, επικρατούσε των εχθρών και των πολεμίων της, άρχουσα και ηγούμενη ολόκληρου του έθνους, όπως και εκείνοι που παλαιά διέπρεπαν ανάμεσά τους, έχουν καταστεί από τότε και μέχρι σήμερα υποτελείς στους Ρωμαίους; Διότι επιφάνηκε σαφώς ο Χριστός του Θεού, και από τότε η λεγόμενη «προσδοκία των εθνών» έχει ανακηρυχθεί σε όλα τα έθνη.

Ή ας πει κάποιος, εάν κατά την επιφάνεια του Ιησού, του Σωτήρος ημών, δεν εξέλιπαν τα ιερά των Ιουδαίων και η μητρόπολή τους μαζί με τον ναό και την ιερουργία που τελούνταν σε αυτόν, καθώς και οι δικοί τους ηγέτες και άρχοντες, και εάν δεν αναδείχθηκαν έκτοτε όσα αποτελούν την ελπίδα και την προσδοκία των εθνών σε όλη την οικουμένη, όταν και ήλθαν «τα αποκείμενα» στον Κύριο. Ποια είναι δε αυτά, αν όχι όσα δηλώνονται δια του: «Ιούδα, εσένα ας επαινέσουν οι αδελφοί σου, τα χέρια σου θα είναι στα νώτα των εχθρών σου», «σκύμνος λέοντος είσαι, Ιούδα· από τον βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες· ξάπλωσες και κοιμήθηκες ως λέων και ως σκύμνος λέοντος· ποιος θα τον εγείρει;» Διότι αυτά είναι, κατά μια άλλη έννοια, «τα αποκείμενα σε αυτόν».

Όλα αυτά, λοιπόν, ήταν προορισμένα από πριν για τον Χριστό. Όμως, ενόσω δεν είχαν φτάσει ακόμη στο τέλος, το έθνος των Ιουδαίων υφίστατο, και οι προερχόμενοι από αυτούς άρχοντες και ηγέτες, καθώς και εκείνοι που ερευνούσαν με ακρίβεια και σύνεση τις θείες προφητείες περί του Χριστού, διέπρεπαν ανάμεσά τους. Όταν όμως ήλθαν «τα προορισμένα» για τον Ιούδα, και φανερώθηκε πάνω στη γη ο προφητευόμενος, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα και τον βλαστό εκείνου που τα είχε προφητεύσει, και αφού πλάγιασε και κοιμήθηκε, ή αφού κάθισε οκλαδόν κατά τον Σύμμαχο, στερεώθηκε και αναστήθηκε, επιβάλλοντας τα χέρια του στα νώτα των αόρατων και νοητών εχθρών, και οι αδελφοί και οι μαθητές του, ενώ προηγουμένως τον επαινούσαν και τον θαύμαζαν, ύστερα τον ομολόγησαν πως είναι Θεός και τον προσκύνησαν ως Θεό, τότε εκπληρώθηκαν «τα προορισμένα για αυτόν», ώστε γι' αυτόν τον λόγο να έχει ειπωθεί το «έως ότου έλθουν τα προορισμένα για αυτόν». Διότι από τότε και μέχρι σήμερα, εφόσον έφτασαν στην εκπλήρωσή τους τα προορισμένα για αυτόν, εξέλιπαν μεν οι άρχοντες και οι ηγέτες του ιουδαϊκού έθνους, και τοποθετήθηκαν επικεφαλής τους άρχοντες από τα έθνη, αντίστροφα δε τα έθνη, έχοντας επιγνώσει τον Χριστό του Θεού, τον αναγνώρισαν ως σωτήρα και προσδοκία τους.

Σε αυτά προσθέτει: «και για να χριστεί ο άγιος των αγίων». Και αυτό είναι εξάλλου αυταπόδεικτο, ότι δηλαδή μέχρι τους χρόνους του Σωτήρα μας «άγιοι αγίων» χρίονταν οι αρχιερείς των Εβραίων σύμφωνα με την ιεροτελεστία που τελούνταν κατά τον νόμο του Μωυσή, και από τότε έπαψαν και αυτοί, σε πλήρη συμφωνία με την προφητεία. Η προφητική ρήση λοιπόν του Ιακώβ προς τον Ιούδα φανέρωνε την έκλειψη των ηγουμένων και των αρχόντων του ιουδαϊκού έθνους, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν. Επειδή δε η προστασία του λαού κατά το παρελθόν εξαρτιόταν από τους προφήτες και τους ιερείς, ακολούθως ο λόγος, αφού προφήτευσε μέσω της προαναφερθείσας προφητείας την καθαίρεση των αρχόντων και των ηγουμένων του ιουδαϊκού έθνους κατά την παρουσία του Χριστού, διακηρύσσει μέσω της ανά χείρας προφητείας την έκλειψη των προφητών και των ιερέων που άλλοτε διέπρεπαν μεταξύ τους, καθώς και αυτοί επρόκειτο να εκλείψουν με την επιφάνεια του Χριστού, πράγμα που και αυτό το επιβεβαίωσε με έργα η παρουσία του Σωτήρα μας. Επειδή δε ο Ακύλας μετέφρασε το χωρίο ως «για να αλειφθεί ο αγιασμένος των αγιασμένων», θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι υποδηλώνεται ο αρχιερέας των παλαιών Ιουδαίων, καθώς οι πολλοί ιερείς που ήταν κατώτεροί του ονομάζονταν «άγιοι», ενώ «άγιος αγίων» ονομαζόταν μόνο ο αρχιερέας που ήταν ανώτερος όλων, επειδή αυτό, έστω και αν ερμηνευθεί με τον πιο προφανή τρόπο, είναι αληθές.

Είναι σκόπιμο να παραθέσουμε δίπλα στα προκείμενα την προφητεία του Ιακώβ προς τον Ιούδα, την οποία, όπως έχουμε αποδείξει εκ των προτέρων, εφαρμόζεται ολοκάθαρα στον δικό μας Σωτήρα, προκειμένου να διαπιστώσουμε τη συμφωνία μεταξύ των δύο. Διότι, όπως εδώ έχει ειπωθεί: «θα εξέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του» (είναι φανερό ότι εννοεί του Ιακώβ), έτσι και εκεί είχε ειπωθεί από τον ίδιο τον Ιακώβ προς εκείνον για τον οποίο γινόταν η προφητεία: «από βλαστό, υιέ μου, ανέβηκες». Και όπως στην προκειμένη περίπτωση λέγεται το: «και θα κυριεύσει πολλά έθνη», παρομοίως και σε εκείνα αναφέρεται: «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και πάλι, ενώ εδώ λέει: «θα καταφάει τα έθνη των εχθρών του, και με τα βέλη του θα κατατοξεύσει τον εχθρό», ωσαύτως και σε εκείνα λεγόταν: «τα χέρια σου θα βρίσκονται στα νώτα των εχθρών σου». Και το «σκύμνος λέοντος, Ιούδα» και το «αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες ως λέων και ως σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει;» που έχει ειπωθεί σε εκείνα, μου φαίνεται ότι δεν διαφέρει σε τίποτα από την προκείμενη φράση που αναφέρει: «αφού κατακλίθηκε αναπαύθηκε ως λέων και ως σκύμνος, ποιος θα τον αναστήσει;». Αυτά δε ευλόγως τα συγκεντρώσαμε μαζί, ώστε, σαν «από το στόμα δύο μαρτύρων» της συμφωνίας των προφητειών, η απόδειξη περί του Σωτήρος μας να λάβει ασφαλέστερη την επικύρωση. Συνεπώς, όλα όσα έχουν αναλυθεί στην προφητεία του Ιακώβ θα μπορούσαν να αρμόζουν και σε αυτήν του Βαλαάμ, εξαιτίας της ομοιότητας των λεγομένων.

«Εγώ θα γίνω σε αυτόν Πατέρας, και αυτός θα γίνει σε εμένα Υιός, και το έλεός μου δεν θα το αποσύρω από αυτόν, όπως το απέσυρα από εκείνους που ήταν πριν από εσένα. Και θα τον εδραιώσω στον οίκο μου· και η βασιλεία του θα παραμείνει στον αιώνα· και ο θρόνος του θα είναι στερεωμένος στον αιώνα.» Ο Σολομών, «Και τώρα, Κύριε, Θεέ του Ισραήλ, ας επιβεβαιωθεί ο λόγος σου προς τον Δαβίδ τον πατέρα μου· εάν πράγματι ο Θεός θα κατοικήσει με τους ανθρώπους επάνω στη γη.» Ο Ιερεμίας, «Και είναι άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;» Ο Αμώς, «Επικαλέσου τον Θεό σου· ετοιμάσου, Ιερουσαλήμ, διότι εγώ είμαι αυτός που στερεώνει τη βροντή, και κτίζει το πνεύμα, και αποστέλλει στους ανθρώπους τον Χριστό μου, που δημιουργεί την αυγή και την ομίχλη, και βαδίζει επάνω στα υψηλά της γης.» Ο Μιχαίας, «Ακούστε τον λόγο, όλοι οι λαοί, και ας προσέξει η γη, και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν· και θα είναι ο Κύριος ανάμεσά μας ως μάρτυρας, ο Κύριος από τον άγιο ναό του, διότι, ιδού, ο Κύριος εκπορεύεται από τον τόπο του, θα καταβεί επάνω στα υψηλά της γης.» Ο Ιακώβ στις εντολές του, «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα και ηγέτης από τους μηρούς του, μέχρι να έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται. Και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών.» Ο Βαλαάμ, «Θα ανατείλει άστρο από τον Ιακώβ, και άνθρωπος από τον Ισραήλ, και θα συντρίψει τους αρχηγούς του Μωάβ, και θα λεηλατήσει τους υιούς του Σηθ· και η Εδώμ θα γίνει κληρονομιά των εθνών.» Ο Δαβίδ όμως δεν τα κατόρθωσε αυτά.

Με το να λέγουν, λοιπόν, «ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», υπεδείκνυαν ότι αυτός προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα και ότι έχει έλθει στο όνομα του Πατέρα, όπως άλλωστε και ο ίδιος ο Κύριος λέγει για τον εαυτό του, «εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και από τον Θεό εξήλθα και έχω έλθει». Με το να λέγουν, δε, «ευλογημένη η ερχόμενη βασιλεία του πατέρα μας Δαβίδ», υπεδείκνυαν ότι αυτή είναι η βασιλεία στην οποία πρόκειται, σύμφωνα με την προφητεία, να πιστεύσουν και τα έθνη, και μάλιστα οι Ρωμαίοι. Διότι αυτός ο βασιλιάς δεν είναι μόνο ελπίδα του Ισραήλ, αλλά και προσδοκία των εθνών σύμφωνα με την προφητεία του Ιακώβ, «δένοντας στην άμπελο την όνο του», δηλαδή τον υποταγμένο σε αυτόν λαό από τους Ιουδαίους, «και στην έλικα της αμπέλου το πουλάρι της όνου του». Έλικα δε της αμπέλου είναι οι μαθητές του Κυρίου, προς τους οποίους ο Κύριος έλεγε, «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα». Σε αυτήν την έλικα, λοιπόν, συνέδεσε ο Κύριος με τον εαυτό του το πουλάρι της όνου του, δηλαδή τον προερχόμενο από τα έθνη νέο Ισραήλ, οι οποίοι κατά χάριν έχουν γίνει υιοί του Αβραάμ. Εάν λοιπόν η βασιλεία αυτή είναι ελπίδα και των εθνών, πώς, λένε, πιστεύοντας εμείς σε αυτήν, θα φοβηθούμε τους Ρωμαίους;

«Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο προορίζονται· και αυτός είναι η προσδοκία των εθνών», δηλαδή αυτός που τώρα άνοιξε φανερά όλα τα επουράνια, αυτός που μόνος ανέγνωσε τους προαιώνιους και αιώνιους λόγους της πρόνοιας, τους απόκρυφους θησαυρούς της σοφίας μέσα στον κόλπο του Πατέρα, τα ανεξερεύνητα βάθη και τα μυστήρια του Πνεύματος. «Μόλις βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το νερό και ιδού, άνοιξαν σε αυτόν οι ουρανοί». Βλέπετε ότι το άγιο βάπτισμα είναι πύλη των ουρανών, η οποία εισάγει εκεί τους βαπτιζομένους; Διότι δεν είπε απλώς «άνοιξαν», αλλά «άνοιξαν σε αυτόν οι ουρανοί»· όλα δε όσα έγιναν σε αυτόν, έγιναν για εμάς. Σε εμάς λοιπόν άνοιξαν μέσω αυτού οι ουρανοί· και, έχοντας διάπλατα ανοιχτές τις πύλες, προσμένουν τη δική μας είσοδο. Και το μαρτυρεί αυτό πριν από τους άλλους ο πρωταγωνιστής των μαρτύρων, ο Στέφανος.

Γι' αυτό, πάλεψε μαζί του, θέλοντας να προτυπώσει το μυστήριο της σαρκώσεως· διότι η πάλη και η συμπλοκή είναι ίδιον της σάρκας. Θυμήθηκε, λοιπόν, τις υποσχέσεις προς τον Ιακώβ και τον Ισραήλ, και με τη χάρη προς εκείνον εκπλήρωσε το μυστήριο. Πώς έγινε αυτό; Είναι φανερό ότι ήρθε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ, όχι για να δώσει το έλεος σε εκείνους (διότι δεν ήταν άξιοι), αλλά στον Ιακώβ, από τον οποίο καταγόταν το γένος. Και θυμήθηκε την αλήθεια του οίκου του Ισραήλ, κάνοντας πράξη και αληθινή την ευλογία την οποία ο Ισραήλ, προφητεύοντας, απένειμε ως κληρονομιά στα παιδιά του, στη φυλή του Ιούδα· και η ευλογία ήταν αυτή: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έρθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Ώστε ταιριάζουν πάρα πολύ τα επόμενα: «Είδαν όλα τα πέρατα της γης το σωτήριο του Θεού μας». Διότι στους Ιουδαίους ήρθε ως στους δικούς του. Επειδή όμως εκείνοι έκλεισαν τα μάτια τους («Διότι έκλεισαν», λέει ο Ησαΐας, «τα μάτια τους, για να μην ιδούν»), αντί γι' αυτούς τα πέρατα της γης, δηλαδή τα έθνη, είδαν το σωτήριο του Θεού, αν και προηγουμένως δεν έβλεπαν.

Ψαλμός ΜΔ΄. «Ζώσου τη ρομφαία σου.» Ρομφαία ονομάζει τον σταυρό· διότι, χρησιμοποιώντας τον σαν ρομφαία, εξόντωσε δύο εχθρούς, τον διάβολο και τον θάνατο. Ως μηρό εννοεί τη σάρκα, δηλώνοντας το όλον από το μέρος. Όπως στο χωρίο: «ούτε άρχοντας από τους μηρούς του». Προτρέπει, λοιπόν, τον όντως δυνατό να ζωστεί τον σταυρό στη σάρκα του, με την ωραιότητα και το κάλλος, δηλαδή με τη θεότητα και την ανθρωπότητα· ώστε με τη μεν να υπομείνει τα πάθη για χάρη μας, και με τη δε να υπερισχύσει των παθών ως απαθής. Ή θα μπορούσαμε να νοήσουμε ως ωραιότητα και κάλλος τη φιλανθρωπία. Διότι τίποτε δεν ταιριάζει τόσο πολύ στον Θεό, όσο το να σώσει το δικό Του πλάσμα. Και «τέντωσε το τόξο» εναντίον των εχθρών, και «κατευοδώσου» για τους πιστούς, και βασίλευε και στους δύο, ώστε αφενός να υποτάξεις τους εχθρούς, και αφετέρου να στεφανώσεις τους πιστούς. Διότι αυτό είναι γνώρισμα του κριτή και του βασιλιά. Αλλά και για χάρη της αλήθειας ο Χριστός ήλεγχε την υποκρισία των Ιουδαίων, και για χάρη της πραότητας υπέμενε καρτερικά τους πειρασμούς.