Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:14

Άραγε δεν έχει πλανηθεί ο ίδιος ολοφάνερα και ολοκληρωτικά, ή μάλλον δεν έχει στερηθεί τελείως την ορθή σκέψη όταν συνθέτει και διανοείται τέτοια πράγματα; Πώς, λοιπόν, από τη μία οι άγγελοι, αποστελλόμενοι για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, δεν εμποδίζονται από τη συνέχεια της ουράνιας περιφέρειας, ενώ από την άλλη το φως των αγγέλων, «στο οποίο όλα τα αγγελικά αξιώματα και όλες οι επουράνιες στρατιές και κάθε τι που είναι ονομασμένο ή ακατονόμαστο από τις λογικές φύσεις και τα λειτουργικά πνεύματα έχουν την πρέπουσα σε αυτά κατάσταση», εμποδίζεται από τη συνέχεια εκείνη και παραμένει αδιάβατο προς τους άξιους πάνω στη γη, και μάλιστα, κατά τον μέγα Διονύσιο, όταν αυτοί ενώνονται με το φως μιμούμενοι τους αγγέλους; Άραγε και οι θείοι άγγελοι, όταν διαβούν ανεμπόδιστα την περιφέρεια εκείνη, δεν παραμένουν πλέον μέσα στο φως, αλλά εκπίπτουν από το φως εκείνο; Και, όπως φαίνεται, ο Ακίνδυνος νομίζει ότι αυτό σημαίνει το να αποστέλλονται οι διάκονοι της σωτηρίας για εκείνους που πρόκειται να την κληρονομήσουν, δηλαδή ότι οι απεσταλμένοι εκπίπτουν από το φως εκείνο και από τη σωτηρία. Βλέπετε το βδελυρό και διεφθαρμένο της διάνοιάς του;

Διότι πριν από εμάς ετοίμασε για εμάς την αιώνια κληρονομιά της βασιλείας, όπως ο ίδιος λέει, από την καταβολή του κόσμου. Πριν από εμάς, για χάρη μας, έκανε τους αγγέλους διακόνους που αποστέλλονται, όπως λέει ο Παύλος, για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Πριν από εμάς, για χάρη μας, άπλωσε τον ουρανό γύρω από ολόκληρο αυτόν τον αισθητό κόσμο, σαν να έστησε μια σκηνή κοινή και ισότιμη για όλους μας σε αυτή την παροδική ζωή, τον οποίο έκανε ταυτόχρονα αεικίνητο, πολυκίνητο και ακίνητο. Ακίνητο μεν, για να μην αλλάζει θέση και προκαλέσει φθορά σε όσους κατοικούν εντός του. Πολυκίνητο δε, ώστε κινούμενος με αντίρροπες δυνάμεις να συγκρατεί τον εαυτό του στη θέση του. Και διαρκώς κινούμενο μέσα στον εαυτό του και περιφέροντας αρμονικά το πλήθος των άστρων, ώστε εμείς ταυτόχρονα να διδασκόμαστε την παροδικότητα της δικής μας ζωής και να απολαμβάνουμε όλα όσα βρίσκονται σε αυτόν, καθώς άλλοτε άλλα άστρα περνούν πάνω από τα κεφάλια μας.

Αναλογιστείτε λοιπόν το πλήθος και το μέγεθος των χαρισμάτων του Θεού προς εμάς, και το πώς προσφέρει τον εαυτό Του σε εμάς, προβάλλοντάς τον ως υπόδειγμα αγαθοεργίας. Και θα παραλείψω τώρα τις έμφυτες ευεργεσίες που μας παραχώρησε, στις οποίες και μόνο αποβλέποντας ο Δαβίδ έλεγε προς Αυτόν: «έγινε θαυμαστή η γνώση Σου σε μένα, ενισχύθηκε, δεν μπορώ να την φθάσω»· αλλά θα μιλήσω τώρα για τα εξωτερικά αγαθά και όσα βρίσκονται γύρω μας, και αυτά θα τα αναφέρω συνοπτικά. Διότι όλα τα ορατά και τα αόρατα τα δημιούργησε για τον άνθρωπο· επειδή δεν δημιούργησε για τον άνθρωπο μόνο τον ουρανό και τη γη και το νερό, τον αέρα και τη φωτιά και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά, τα κάθε λογής είδη των ζώων ή των φυτών, τα οποία δεν είναι καν δυνατόν να απαριθμήσουμε λεπτομερώς, αλλά και τα ίδια τα πολυειδή και πολυάριθμα πλήθη των αγγέλων τα δημιούργησε για τον άνθρωπο, ορίζοντας άλλους μεν ως καθοδηγητές του κόσμου και άρχοντες των εθνών, όπως ακριβώς μας διδάσκουν οι προφήτες του Θεού που διδάχθηκαν από Αυτόν, και άλλους ως λειτουργούς για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν την αιώνια σωτηρία, όπως μας αποκάλυψε ο μέγας Παύλος, έχοντας διδαχθεί και αυτός από τον Θεό. Και γιατί αναφέρομαι σε όλα όσα δημιουργήθηκαν από Αυτόν; Διότι και ο Ίδιος έγινε άνθρωπος για χάρη μας. Και ποιος λόγος θα μπορούσε να περιγράψει τα λόγια που εκστόμισε για χάρη μας ο Ίδιος, τον τρόπο ζωής, τις αρετές που μας υπέδειξε ο Ίδιος, το μέγεθος των θαυμάτων που για εμάς επιτέλεσε αυτοπροσώπως;

Αφού δε ο Κύριος έδειξε τον πλούσιο που δεν σώζεται, μας δείχνει αμέσως και τον πλούσιο που σώζεται· τέτοιος είναι ο Αβραάμ. Δεν τον ονομάζει όμως πλούσιο, επειδή είχε την αρετή, η οποία ήταν ανώτερη από τον πλούτο· διότι επεδείκνυε αγάπη και διάθεση πατέρα προς όλους· γι' αυτό και λαμβάνει την ονομασία του από το ανώτερο από όσα διέθετε, δηλαδή την αρετή· διότι το όνομα Αβραάμ ερμηνεύεται ως «πατέρας πολλών». Εκείνος όμως ο πλούσιος δεν είχε τίποτα ανώτερο από τον γήινο και παροδικό πλούτο· γι' αυτό και ονομαζόταν από αυτόν. Βέβαια, δεν στερήθηκε τη σωτηρία εξαιτίας του πλούτου, αλλά εξαιτίας της φιληδονίας, της ασπλαχνίας και της εχθρότητάς του προς τους ξένους· διότι και ο Αβραάμ ήταν πλούσιος, αλλά εξαιτίας της φιλοθεΐας, της ευσπλαχνίας και της φιλοξενίας του όχι μόνο σώθηκε, αλλά έγινε και τόπος για αυτούς που σώζονται. Γι' αυτό και ο Λάζαρος, όταν πέθανε, μεταφέρθηκε από τους αγγέλους (διότι αυτοί είναι υπηρέτες, σύμφωνα με τον Παύλο, «για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία»)· μεταφέρθηκε, λοιπόν, από αυτούς στους κόλπους του Αβραάμ· και κόλπος του Αβραάμ είναι η χώρα των ζώντων, η κατοικία εκείνων που ευφραίνονται αιώνια, η περιοχή των αιώνιων αγαθών. «Πέθανε δε», λέει, «και ο πλούσιος, και ετάφη».

Αλλά, όταν εσύ το θελήσεις, το οτιδήποτε σαλεύει με το βλέμμα σου, διότι και χώμα σού προσέφερε, όταν δημιουργούσες τον άνθρωπο, όταν με την εμφύσηση της ψυχής έψησες τον πηλό. Ο ουρανός, λοιπόν, θα εξομοιωθεί με εσένα; Πώς; Και όμως, όταν εσύ το πρόσταξες, σού παρουσίασε νεφέλη στα ύψη, που σε βάσταζε επάνω της σαν άλογο, όπως ακριβώς κάποτε ο αστέρας, ο οποίος δίδαξε στους μάγους στη Βηθλεέμ τη γέννησή σου. Άγγελος λοιπόν ή αρχάγγελος θα εξομοιωθεί με εσένα; Πώς; Ή με ποιον τρόπο; Διότι είναι λειτουργικά πνεύματα και υπηρετούν με φόβο τα προστάγματά σου. Αλλά φέρνοντας στον νου τους αγγέλους, οδηγούμαι αναγκαστικά από τον λόγο προς εκείνον τον άγγελο, που καθόταν στον λίθο του ζωηφόρου μνήματος, διότι γνωρίζω ότι δεν θα αγανακτήσει, εφόσον είναι λειτουργός, δηλαδή υπηρέτης, εκείνου που έπεισε τον Θωμά να ψηλαφήσει με ευσέβεια και να ερευνήσει με ασφάλεια και να τιμήσει θεοπρεπώς το μέγα μυστήριο.

Δεν είναι όλοι τους πνεύματα λειτουργικά, τα οποία αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία; Τι το θαυμαστό υπάρχει, λέει, εάν υπηρετούν τον Υιό, όταν διακονούν και για τη δική μας σωτηρία; Πρόσεξε πώς ανυψώνει το φρόνημά τους και δείχνει τη μεγάλη τιμή του Θεού προς εμάς, εφόσον όρισε οι άγγελοι, που είναι ανώτεροί μας, να έχουν αυτήν τη διακονία υπέρ ημών. Σαν να έλεγε κανείς: Για αυτόν τον σκοπό τους χρησιμοποιεί, λέει, αυτή είναι η λειτουργία των αγγέλων, το να διακονούν τον Θεό για τη δική μας σωτηρία. Ώστε αγγελικό έργο είναι αυτό, το να κάνει κανείς τα πάντα για τη σωτηρία των αδελφών· ή μάλλον είναι έργο του ίδιου του Χριστού· διότι αυτός μεν σώζει ως Δεσπότης, ενώ αυτοί ως δούλοι. Και εμείς, αν και είμαστε δούλοι, είμαστε ωστόσο σύνδουλοι των αγγέλων. Γιατί θαυμάζετε με έκσταση τους αγγέλους, λέει; Είναι δούλοι του Υιού του Θεού, και διαρκώς αποστέλλονται για εμάς, και υπηρετούν για τη δική μας σωτηρία· επομένως, είναι ομόδουλοί μας. Σκεφθείτε πώς δεν παρουσιάζει μεγάλη τη διαφορά μεταξύ των κτισμάτων· καίτοι είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ αγγέλων και ανθρώπων· εντούτοις τους κατεβάζει κοντά σε εμάς, σαν να λέει σχεδόν: Για εμάς κοπιάζουν, για εμάς τρέχουν παντού, εμάς, θα μπορούσε να πει κανείς, υπηρετούν. Αυτή είναι η διακονία τους, το να αποστέλλονται παντού για χάρη μας.

Διότι την ανθρώπινη φύση, η οποία έφευγε μακριά από αυτόν, και μάλιστα πολύ μακριά (διότι ήμασταν μακριά από τον Θεό, λέει, αποξενωμένοι και όντας άθεοι μέσα στον κόσμο), ο ίδιος αφού την καταδίωξε, την πρόφτασε. Από αυτό αποδεικνύεται ότι μόνο η φιλανθρωπία, η αγάπη και η φροντίδα του έπραξαν τούτο. Όπως, λοιπόν, όταν λέει: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία προς χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;», δείχνει το πόσο πολύτιμη του είναι η ανθρώπινη φύση και ότι ο Θεός τρέφει μεγάλο ενδιαφέρον για αυτήν· έτσι και εδώ, παρουσιάζει κάτι πολύ ανώτερο μέσω συγκρίσεως λέγοντας: «Διότι δεν αναλαμβάνει αγγέλους». Διότι είναι όντως κάτι το μεγάλο, το θαυμαστό και γεμάτο κατάπληξη, το να κάθεται ψηλά η δική μας σάρκα και να προσκυνείται από αγγέλους και αρχαγγέλους, και από τα Σεραφείμ και τα Χερουβείμ. Όταν εγώ πολλές φορές το φέρνω αυτό στον νου μου, εκπλήσσομαι βαθύτατα και φαντάζομαι σπουδαία πράγματα για το ανθρώπινο γένος· διότι βλέπω μεγάλα και λαμπρά τα προοίμια, και πολλή τη μέριμνα του Θεού υπέρ της δικής μας φύσεως. Και δεν είπε: «Αναλαμβάνει απλώς ανθρώπους», αλλά, θέλοντας να τους εξυψώσει και να δείξει ότι το γένος τους είναι σπουδαίο και τίμιο, λέει: «Αλλά αναλαμβάνει το σπέρμα του Αβραάμ».

Διότι εκείνοι μεν εύλογα είχαν παρρησία και προσήλθαν για να παραστούν ενώπιον του Θεού, τούτος όμως δεν προσήλθε για να παραστεί ενώπιον του Θεού. Διότι, εάν ο Κάιν εκδιώχθηκε από το πρόσωπο του Θεού, πολύ περισσότερο τούτος. Τι σημαίνει λοιπόν το «ήλθε μαζί τους»; Ότι βρίσκεται μαζί τους σε τούτο τον κόσμο. Όπως ακριβώς οι πονηροί και οι αγαθοί άνθρωποι είναι αναμεμειγμένοι, έτσι συμβαίνει και με τους αγγέλους και τους δαίμονες. Και, αν θέλεις, θα σε βεβαιώσω γι' αυτό από τις Γραφές. Άκου τον Παύλο που λέει: «Οφείλουν οι γυναίκες να έχουν εξουσία επί της κεφαλής τους εξαιτίας των αγγέλων». Και πάλι ο Χριστός λέει: «Προσέξτε μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς, διότι οι άγγελοί τους βλέπουν πάντοτε το πρόσωπο του Πατέρα μου που βρίσκεται στους ουρανούς». Και πάλι αλλού, για τον Πέτρο, έλεγαν οι απόστολοι: «Είναι ο άγγελός του». Και στην Παλαιά Διαθήκη ο Ιακώβ έλεγε: «Ο άγγελος που με ελευθέρωσε από τα νεανικά μου χρόνια». Και στα έθνη προΐστανται άγγελοι. Διότι «όρισε», λέει, «τα σύνορα των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του». Και στο βιβλίο του Δανιήλ βρίσκουμε να λέγεται το εξής: «ότι ο Μιχαήλ είναι ο άρχοντάς σας». Και στην Παλαιά Διαθήκη σε πολλά σημεία βρίσκουμε τους αγγέλους όχι μόνο να έρχονται από τον Θεό για την εξυπηρέτηση κάποιας οικονομίας, αλλά και να τους έχει εμπιστευθεί κάποιο έργο, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «να αποστέλλονται για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία». Και πάλι ο προφήτης λέει: «αποστολή μέσω πονηρών αγγέλων».

Διότι, αν για αυτόν τον σκοπό έχουν δημιουργηθεί, αυτό είναι το έργο τους, όπως ακριβώς λέει και ο μακάριος Παύλος: αποστέλλονται για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Και ο διάβολος, λέει, βρισκόταν ανάμεσά τους. Βλέπεις για ποιον σκοπό παρίστανται εκείνοι, και για ποιον αυτός; 〈Εκείνοι για να λειτουργούν,〉 αυτός για να πειράζει. Εκείνοι μεν για να οικονομούν τα δικά μας, αυτός δε για να διαστρέφει τα δικά μας. Και για ποιον λόγο ερωτάται πάλι ενώπιον των αγγέλων; Αναγκαστικά, μπροστά σε αυτούς στους οποίους και προηγουμένως είχε πει: «σίγουρα κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει». Ω, τι αναίσχυντη φύση! Τόλμησε πάλι να έλθει. 〈Και είπε ο Κύριος στον διάβολο: από πού έρχεσαι;〉 〈Τότε είπε ο διάβολος ενώπιον του Κυρίου:〉 〈Αφού διέσχισα την υπ' ουρανόν και περπάτησα τη γη, βρίσκομαι εδώ.〉 Δες και αυτόν να περιοδεύει καθημερινά την οικουμένη. Διότι το ότι και οι άγγελοι περιοδεύουν, το έχουμε μάθει από τον Ζαχαρία. Αλλά και αυτός δεν περιοδεύει χωρίς λόγο· διότι είναι και αυτό έργο της πρόνοιας του Θεού το να περιοδεύει αυτός καθημερινά, ώστε αφενός η δική του καταδίκη να γίνει μεγαλύτερη, αφετέρου εμείς να νήφουμε περισσότερο. Γι' αυτό ονομάζεται κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνα τούτου, της πονηρίας. «Πες, διάβολε, τι έκανες;» «Αφού περιήλθα», λέει, «τη γη και την περπάτησα, βρίσκομαι εδώ.» «Τι έπραξες;» Τίποτε το χρηστό, τίποτε το αγαθό.

Βʹ. Εσύ όμως, ακούγοντας για σιδερένια κλίμακα, να θυμηθείς τη νοητή κλίμακα, την οποία είδε ο πατριάρχης Ιακώβ να εκτείνεται από τη γη μέχρι τον ουρανό· μέσω εκείνης κατέβαιναν άγγελοι, ενώ μέσω αυτής ανεβαίνουν μάρτυρες· και στις δύο όμως στεκόταν επάνω ο Κύριος. Δεν θα είχαν αντέξει τους πόνους οι άγιοι αυτοί, εάν δεν στηρίζονταν σε αυτήν. Αλλά ενώ μέσω εκείνης ανεβαίνουν και κατεβαίνουν άγγελοι, το ότι μέσω αυτής ανεβαίνουν μάρτυρες είναι στον καθένα φανερό. Γιατί άραγε; Διότι εκείνοι μεν αποστέλλονται για να διακονήσουν όσους πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, ενώ τούτοι, ως αθλητές και στεφανηφόροι, αφού απαλλάχθηκαν από τους αγώνες, αναχώρησαν πλέον προς τον αγωνοθέτη.

Δηλαδή, ο Υιός δεν έλαβε το Πνεύμα με μέτρο. «Και: Εσύ στην αρχή, Κύριε, θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί». Πάλι ανατρέχει στη θεότητα του Μονογενούς, δείχνοντάς τον δημιουργό και των ουρανών. «Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Είναι σαν να έλεγε: Ας μην σε ταράζει, λέει, ο κατά σάρκα θάνατος· διότι αναστήθηκε, και τα έτη του δεν θα εκλείψουν. Και οι ουρανοί μεν, επειδή είναι κτιστοί, θα παλιώσουν, ώστε να τύχουν και της ανακαίνισης· αυτός δε θα τους το χαρίσει αυτό, επειδή ακριβώς παραμένει αυτό που ήταν, δηλαδή Θεός. Και αυτό φανερώνει και το «τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». «Και προς ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;» Πάλι το «κάθισε» έχει λεχθεί εξαιτίας του μυστηρίου της θείας Οικονομίας, για να μάθουμε ότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του και έγινε άνθρωπος, πάλι είναι Θεός και βρίσκεται στα δικά του ύψη. «Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία, για χάρη αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;» Δες πόση είναι η διαφορά των αγγέλων προς αυτόν, αφού, αυτός μεν κάθεται επάνω, εκείνοι δε τον υπηρετούν κάτω.

Λέγοντας συγχρόνως ότι οι άγγελοι αποστέλλονται για διακονία, αναπτέρωσε το ηθικό εκείνων που είχαν απηυδήσει μέσα στους πειρασμούς, εφόσον βέβαια άγγελοι αποστέλλονται για τη σωτηρία τους. Και το ότι είχαν καταβαρυνθεί πάρα πολύ από τους πειρασμούς, το φανέρωσε ο ίδιος στα επόμενα της επιστολής, λέγοντας: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρις αίματος ενάντια στην αμαρτία, και ήδη έχετε αποκάμει».

Και λίγο πιο κάτω: Εφόσον, λοιπόν, στο εκκλησιαστικό κήρυγμα περιέχεται αυτή η ακριβής αντίληψη, πώς θα πείτε ότι όχι απλώς έχετε κατανοήσει, αλλά και γνωρίζετε με κάθε ακρίβεια ότι ο Θεός δεν άρχισε να δημιουργεί [μέσα στον χρόνο], και σχετικά με τους νόες, πώς μετείχαν στην τάξη και τη γνώση, πώς εξέπεσαν, και σε πόσες κατηγορίες διαιρέθηκαν, δογματίζοντας με απόλυτη αυθεντία; Χωρίς μάλιστα να χρησιμοποιείτε τη φράση «Τάδε λέγει Κύριος», ή το «Είπε ο Κύριος προς εμάς», ή το «Ακούσαμε τη φωνή του Κυρίου», και όσα συνηθίζουν να λένε όσοι εισηγούνται νέα δόγματα, για να στηρίξουν τους δικούς τους συλλογισμούς αντλώντας από τη θεία Γραφή και τους άλλους αναθρεμμένους από αυτήν. Αλλά μπορούμε και εμείς να απορούμε, όπως ακριβώς συνέβαινε να εκπλήσσονται όσοι άκουγαν τον Δεσπότη, επειδή ο λόγος σας διατυπώνεται με εξουσία. Αφού όμως το κήρυγμα δεν περιέχει αυτά, φαίνεστε να γνωρίζετε με τόση ακρίβεια ότι, έχοντας αποστατήσει από την προηγούμενη μακαριότητα εξαιτίας της πτώσης του πρώτου που συνέβη μεταξύ τους, έγιναν από νόες άγγελοι, αρχάγγελοι, και τα εξής. Και έχοντας αποστατήσει, σύμφωνα με τη νέα Γραφή που επινοήσατε, από την ένωση με τον Θεό, έλαβαν τον κλήρο να άρχουν και να κυριεύουν όσους κλονίστηκαν περισσότερο, και ενώ αποστέλλονται σε διακονία για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, οι ίδιοι έχουν κλονιστεί από αυτήν, και έχουν ανάγκη από Εκείνον που θα τους επαναφέρει.

Η φύση μας, αν και έγινε λίγο κατώτερη από τους αγγέλους εξαιτίας του θανάτου και της παχύτητας του σώματος, ωστόσο με την ευδοκία και την ένωσή της με τον Θεό έγινε ανώτερη από τους αγγέλους. Διότι οι άγγελοι παρίστανται ενώπιόν της με φόβο και τρόμο, καθώς αυτή κάθεται στον θρόνο της δόξας εν Χριστώ, και θα παρασταθούν έντρομοι κατά την κρίση. Δεν αναφέρθηκε από τη Γραφή γι' αυτούς ότι παρακάθονται ούτε ότι είναι κοινωνοί της θείας δόξας («διότι είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία»), ούτε ότι θα συμβασιλεύσουν, ούτε ότι θα συνδοξαστούν, ούτε ότι θα καθίσουν στο τραπέζι του Πατέρα, ενώ αντίθετα οι άγιοι είναι υιοί του Θεού, υιοί της βασιλείας, κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού. Τιμώ, επομένως, τους αγίους και συνδοξάζω τους δούλους, φίλους και συγκληρονόμους του Χριστού, αυτούς που είναι δούλοι εκ φύσεως, φίλοι από ελεύθερη προαίρεση, και υιοί και κληρονόμοι κατά θεία χάρη, όπως λέει ο Κύριος προς τον Πατέρα.

Αυτά, λοιπόν, εξέθεσα εγώ περί αυτών των θεμάτων για τον μισθό της υπακοής, ανάλογα με τη δύναμή μου, όπως ακριβώς διδάχθηκα, χωρίς να τολμήσω να αγγίξω τα πιο μυστικά και πιο υψηλά. Εάν κάποιος φιλομαθής επιθυμεί να τα γνωρίσει, ας προστρέξει σε όσα συγγράφηκαν θεοπνεύστως περί αυτών από τον άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, και θα βρει αληθινά την αποκάλυψη άρρητων μυστηρίων, η οποία δωρήθηκε στο γένος των ανθρώπων διά της θείας διανοίας και γλώσσας του, «για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία». Και αν μεν δεν απέχει πολύ από την επιθυμία σας, χάρις οφείλεται στον Χριστό, τον χορηγό των αγαθών, και σε εσάς που με παρακινήσατε έντονα να ειπωθούν αυτά. Εάν, πάλι, βρίσκεται κάπου μακριά και υπολείπεται πολύ της προσδοκίας σας, τι να πάθω ή τι να πράξω, αφού αποδείχθηκα αδύναμος στον λόγο; Διότι η αδυναμία είναι συγγνωστή και όχι τιμωρητέα· και είναι μάλλον αποδεκτό, παρά μεμπτό, εκείνο που είναι εφικτό και εντός των δυνατοτήτων κάποιου, και μάλιστα για εσάς, που έχετε ως προαίρεσή σας να αγαπάτε χάριν του Θεού.

Αυτά βέβαια εγώ εξέθεσα σχετικά με τα ζητήματα αυτά χάριν της ανταμοιβής της υπακοής και ανάλογα με τις δυνάμεις μου, όπως ακριβώς διδάχθηκα, χωρίς να τολμήσω να αγγίξω τα πιο μυστικά και πιο υψηλά. Εάν κάποιος φιλομαθής επιθυμεί να τα γνωρίσει, ας εντρυφήσει σε όσα έχουν συγγραφεί θεοπνεύστως γι' αυτά από τον άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη, και θα βρει αληθινά την αποκάλυψη άρρητων μυστηρίων, η οποία χαρίστηκε στο ανθρώπινο γένος μέσω της θείας διάνοιας και γλώσσας του, για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Και εάν μεν δεν αστόχησα πολύ ως προς την επιθυμία σας, η χάρη ανήκει στον Χριστό, τον χορηγό των αγαθών, και σε εσάς που με εξαναγκάσατε να ειπωθούν αυτά. Εάν όμως υπολείπονται κάπου μακριά και πολύ από την προσδοκία σας, τι να γίνω ή τι να πράξω, αφού αποδείχθηκα ασθενής στον λόγο;

Λόγος του Νεοφύτου, πρεσβυτέρου, μοναχού και εγκλείστου, στη Σύναξη των θείων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ και των υπολοίπων Ασωμάτων. Πάτερ, ευλόγησον. Καθώς σήμερα έφτασε σε εμάς η αρχαγγελική και άυλη μνήμη και πανήγυρις, πώς εμείς, οι υλικοί και εμπαθείς, θα την πανηγυρίσουμε επάξια; Διότι οφείλουμε να το πράξουμε αυτό, δηλαδή να εορτάσουμε πνευματικά την παρούσα πανσεβάσμια σύναξη των ασωμάτων, επειδή και αυτοί, με προσταγή του Θεού, έχουν οριστεί φύλακες της δικής μας φύσης. Όταν μάλιστα μας βλέπουν να επιστρέφουμε από την αμαρτία στη μετάνοια, χαίρονται ως φιλάνθρωποι, μιμούμενοι τον δικό τους Δεσπότη, «διότι χαρά», λέει, «γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Το ότι έχουν οριστεί φύλακες της φύσης μας, μας το διδάσκει η πείρα των πραγμάτων και ο μακάριος Παύλος: «Δεν είναι όλοι τους λειτουργικά πνεύματα», λέει, «τα οποία αποστέλλονται σε διακονία για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία;».

Και πρωτίστως βέβαια το γνωρίζουμε αυτό μέσω των λογίων του Πνεύματος, τα οποία μας παρέδωσε ο ιεροφάντης Μωυσής σχετικά με την κατασκευή των Χερουβίμ. Έπειτα, επειδή είναι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, ευδόκησε ο κηδεμόνας των πάντων και Δεσπότης Θεός, ο οποίος κατευθύνει και κυβερνά φιλανθρώπως τα πάντα γύρω από εμάς, να γίνονται οι επιστασίες των μακάριων δυνάμεων ανάλογα με την ανθρώπινη αδυναμία, μέσω της οικείας και συνήθους αίσθησης· εξαιτίας αυτού, έχοντας κοινωνία μαζί μας, μας μεταφέρουν τα θεία δώρα και τις ευεργεσίες όσων οικονομούνται και προνοούνται.

Συμβαίνει δε κάποτε να αποστέλλεται και από τον Υιό. Από πού, λοιπόν, συμπεραίνεις ότι εκπορεύεται και εκ του Υιού; «Διότι», λέει, «αυτό που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το στέλνει». Όχι βέβαια. Διότι, εάν το παραδεχτούμε αυτό, επειδή λέγεται ότι και ο Υιός έχει αποσταλεί, τότε θα έπρεπε να είναι και αυτός εκπορευτός, σφετεριζόμενος έτσι και το ιδίωμα του Πνεύματος· και ίσως εσύ να μη διστάσεις να το παραδεχτείς και αυτό, ώστε να αναδειχθείς καθαρά σαβελλίζων συγχωνεύοντας την Τριάδα σε ένα πρόσωπο, αλλά δεν θα συμφωνήσει κανένας από τους αληθινούς προσκυνητές της Τριάδας. Τι λοιπόν; Δεν αποστέλλονται και τα λειτουργικά πνεύματα, τα οποία, κατά τον απόστολο, αποστέλλονται για διακονία; Θα πρέπει άραγε και αυτά, κατά τον δικό σου κανόνα, να θεωρηθούν εκπορευτά; Απεστάλη και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Ιδού εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου. Απεστάλησαν οι απόστολοι, όπως δηλώνει και το ίδιο τους το όνομα. Εάν λοιπόν κάθε τι που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το στέλνει, δεν θα ήταν εύκολο ούτε να περιλάβει κανείς σε αριθμό όσα κατ' αυτόν τον τρόπο εκπορεύονται εκ του Πατρός και εκ του Υιού —και θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει και εκ του Πνεύματος— δηλαδή όλα τα λειτουργικά πνεύματα, τους προφήτες, τους αποστόλους, όλους τους αγίους, αυτούς που σε κάθε γενεά προχειρίζονται από εκεί και αποστέλλονται για την επιστροφή και τη σωτηρία των ανθρώπων.

Διότι, όπως φαινόταν στον Παύλο, είναι «λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία». Έτσι και αυτός, σαν να του είχαν ανατεθεί οι ανθρώπινες υποθέσεις, περιφερόταν στην οικουμένη, ευεργετώντας γη και θάλασσα, και, το μεγαλύτερο και υπερφυσικό, παρευρισκόταν σε αυτούς που είχαν ανάγκη πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί ένα σώμα, και τη φιλανθρωπία της ψυχής του δεν την εμπόδιζε καθόλου ο δεσμός με το σώμα, αλλά, καθώς οι δυστυχούντες παντού στη γη φώναζαν το όνομά του και τον καλούσαν για τα δεινά που αντιμετώπιζαν, ανταποκρινόταν στις φωνές τους και εμφανιζόταν ως απαλλαγή από τα κακά, πέρα από κάθε προσδοκία, «είτε εν σώματι είτε εκτός του σώματος, δεν γνωρίζω, ο Θεός το γνωρίζει». Πράγμα που έστω και αν το έλεγε ο Παύλος για τον εαυτό του, νομίζω ότι ο τρόπος που συνέβαινε αυτό είναι ανώτερος από ό,τι μπορούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. Και βέβαια, το ότι ευεργετούσε το ανθρώπινο γένος με παράδοξο τρόπο και παρουσίαζε τον εαυτό του ως σωτήρα σε αυτούς που τον επικαλούνταν μέσα στις συμφορές αμέσως μόλις άκουγε τη φωνή τους, μπορεί να αποδειχθεί από τα εξής. Σε κάποιους ανθρώπους από το περιβάλλον του βασιλιά, οι οποίοι είχαν δώσει πολλές αποδείξεις της αφοσίωσής τους τόσο προς τον βασιλιά όσο και προς το κοινό των Ρωμαίων μέσω πολλών και γενναίων έργων που είχαν επιδείξει, επιτέθηκε ο φθόνος και εντελώς άδικα δυστύχησαν και βρέθηκαν σε τόσο άσχημη κατάσταση, ώστε υπήρχε κίνδυνος και να πεθάνουν. Διότι οι συκοφάντες ισχυρίζονταν ότι οι άνθρωποι αυτοί συνωμοτούσαν κατά της ζωής του βασιλιά, και μάλιστα έπειθαν τους πάντες, με τη βοήθεια της πονηριάς κάποιου επάρχου ονόματι Αβλαβίου.

ΡΛΣΤ΄. Κάθε θεός που είναι περισσότερο καθολικός και έχει ταχθεί εγγύτερα στο Πρώτο, μετέχεται από ένα περισσότερο καθολικό γένος όντων, ενώ εκείνος που είναι περισσότερο μερικός και βρίσκεται πιο μακριά, μετέχεται από ένα περισσότερο μερικό· και όπως ακριβώς σχετίζεται το ον προς το ον, έτσι και η ενάδα προς τη θεία ενάδα... 120,17-120,30. Ω, οι πολλοί θεοί! Ω, οι περισσότερο καθολικοί, ω, κυρίως οι περισσότερο μερικοί, ω, οι εγγύτεροι, ω, οι πιο μακρινοί! Και πρόσεξε πώς ο φιλόσοφος διολισθαίνει παντού σε σωματικές έννοιες, ή ίσως αποκαλεί θεούς τους θείους αγγέλους και θείες τάξεις τα τάγματά τους· ίσως μάλιστα σε αυτούς να αρμόζουν τόσο οι καθολικότητες όσο και οι μερικότητες, τόσο οι εγγύτητες όσο και οι αποστάσεις· διότι, αν και είναι άυλοι και ασώματοι, δεν είναι σε καμία περίπτωση απερίγραπτοι και ανούσιοι ή μάλλον υπερούσιοι· επειδή μόνο το Θείο είναι τέτοιο. Αλλά αυτοί δεν είναι θεοί, ούτε αποτελούν αιτίες των όντων, ούτε των περισσότερο καθολικών ούτε των περισσότερο μερικών, και κατά συνέπεια δεν μετέχονται από τα όντα, αλλά όλοι τους είναι, όπως λέει ο θείος Απόστολος, λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Έτσι, λοιπόν, τυγχάνοντας παραστάτες της θείας δόξας και μετέχοντας πρώτοι οι ίδιοι στις θείες ελλάμψεις, σύμφωνα με την οικεία τάξη του καθενός, διαπορθμεύουν τις θείες μετοχές πρώτα ο ένας στον άλλον και έπειτα σε εμάς.

Ακόμη, αν, επειδή λέγεται ότι το Πνεύμα πέμπεται από τον Υιό, θεωρείται γι' αυτόν τον λόγο σωστό να λέγεται ότι και εκπορεύεται· επειδή και ο Υιός λέγεται ότι έχει πεμφθεί από τον Πατέρα, ας λέγεται ότι και Αυτός εκπορεύεται από τον Πατέρα, ώστε να σφετεριστεί όχι μόνο το ιδίωμα του Πατέρα, αλλά και αυτό του Πνεύματος, και να συσταλεί ολόκληρη η θεότητα σε ένα πρόσωπο, και να είναι ο ίδιος Πατέρας και Υιός και Πνεύμα, κατά τον Σαβέλλιο. λε. Ακόμη, αν η αποστολή και η εκπόρευση ταυτίζονται, τότε θα ήταν εκπορευτά, όπως το Άγιο Πνεύμα, και όλα τα λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται προς διακονία, και οι Προφήτες και οι Απόστολοι που απεστάλησαν από τον Θεό θα ήταν εκπορευτοί, με αποτέλεσμα είτε το Πνεύμα να καταβιβάζεται στην κτίση, είτε η κτίση να αναβιβάζεται στη θεότητα.

Και γιατί χρειάζεται σε όλα να συντάσσει κανείς το «υπέρ τα πάντα»; Αλλά πάρε από εκεί απευθείας το ζητούμενο· και μην αποδέχεσαι αυτό που εξαρχής ζητάς ως συλλογισμό, αλλά ως λήμμα. Ότι δηλαδή το Πνεύμα αποστέλλεται ή εκπορεύεται από τον Υιό· αν όμως ισχυρίζεσαι ότι η αποστολή είναι κάτι διαφορετικό από την εκπόρευση, πώς συνδέεις τα ασύνδετα; Πώς ενώνεις τα διαφορετικά; Πώς εξάγεις συμπεράσματα από τα ασυλλόγιστα, και είτε αυταπατάσαι, είτε νομίζεις ότι εξαπατάς τους άλλους, μετατρέποντας την αποστολή σε εκπόρευση; Διότι είναι απολύτως αναγκαίο στον συλλογισμό, ο μέσος όρος δύο προτάσεων να είναι ο ίδιος, και να μην είναι εντελώς διαφορετικός από κανένα από τα δύο άκρα, εφόσον βέβαια πρόκειται να είναι συνδετικός αυτών και όντως μέσος [όρος]. Ή μήπως θέλεις να παίξω κι εγώ λίγο μαζί σου, υιοθετώντας τη δική σου πρόταση και πλέκοντας παρόμοιους με τους δικούς σου συλλογισμούς, και να πω: το αποστελλόμενο εκπορεύεται από αυτόν που το πέμπει; Αλλά, ω θεία Τριάδα, ας μη μου καταλογιστεί τόσο μεγάλο τόλμημα, έστω και μόνο κατά το σχήμα του λόγου· διότι δεν διατυπώνω δικό μου ισχυρισμό, αλλά εκθέτω αυτόν του αντιλέγοντος, για να επαναλάβω ότι: το αποστελλόμενο εκπορεύεται από αυτόν που το πέμπει. Και για να παραλείψω τα άλλα «λειτουργικά πνεύματα», κατά τον Απόστολο, «τα οποία αποστέλλονται για διακονία», αποστάλθηκε σαφώς από τον Θεό και ο Μωυσής· διότι έτσι είχε οριστεί να πει προς τον Φαραώ: «Ο Ων με απέστειλε». Αποστάλθηκε επίσης από τον Θεό και ο Βαπτιστής σύμφωνα με την προφητεία·

Επειδή όμως οι διαθήκες προς τον Αβραάμ έγιναν σαν να θεμελιώνουν και να προοικονομούν τη δεσποτική έλευση, και άρχισε πλέον το ανθρώπινο γένος να φωτίζεται στους οφθαλμούς της διανοίας από το φως της αλήθειας και η ασταθής γνώμη να στερεώνεται σε σταθερή πίστη ευσέβειας, τότε ακριβώς, τότε οικονόμησε ώστε ένας από τους αγγέλους να διακονήσει τη δούλη του Αβραάμ, την Άγαρ, και να καταπραΰνει την απορία και την αθυμία της, σαν να διακηρύσσει σχεδόν η ιστορία ότι υπάρχει πολύ μεγάλη απόσταση μεταξύ διακονίας και δημιουργίας, και μεταξύ Δημιουργού και υπηρετών· διότι το ένα αποτελεί γνώρισμα κυριότητας και δεσποτείας, ενώ το άλλο υπακοής και δουλείας. Γι' αυτό και ο Παύλος, νομομαθής όσο κανείς άλλος, βροντοφωνάζει: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία;». Για αυτήν ακριβώς την αιτία, λοιπόν, όπως προείπα, στην αρχή η ιστορία δεν αναγράφει τη δημιουργία των αγγέλων. Αφού είπε αυτά ο συγγραφέας, και αφού προσέθεσε σε αυτά και άλλα τα οποία δεν μου φαίνεται ότι προσφέρουν τα αναγκαία προς προβολή για το θέμα, περατώνει τον τρίτο λόγο.

Δεν είναι λοιπόν κάτι το τυχαίο ο Χριστιανισμός. «Διότι το μυστήριο αυτό είναι μέγα». Αναγνώρισε λοιπόν την ευγένειά σου, ότι κλήθηκες σε βασιλικό αξίωμα, εκλεκτό γένος, άγιο ιεράτευμα. Το μυστήριο λοιπόν του Χριστιανισμού είναι ξένο προς αυτόν τον κόσμο. Διότι η φαινομενική δόξα του βασιλιά και ο πλούτος είναι επίγεια, φθαρτά και παροδικά, ενώ εκείνη η βασιλεία και ο πλούτος είναι πράγματα θεία, επουράνια και ένδοξα, τα οποία δεν καταλύονται ποτέ. Διότι συμβασιλεύουν με τον επουράνιο Βασιλιά στην επουράνια Εκκλησία· επειδή Αυτός είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών, και αυτοί είναι πρωτότοκοι. Βλέπετε, λοιπόν, το αξίωμά σας. Ο Γαβριήλ και ο Μιχαήλ είναι πνεύματα περιγραπτά και διακονούν τους αγίους. Διότι λέει: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία προς χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;». Οι Χριστιανοί, όμως, ενώ είναι εκλεκτοί και δόκιμοι ενώπιον του Θεού, θεωρούν τους εαυτούς τους αποδοκιμασμένους, και αυτό τους είναι κάτι το φυσικό και σταθερό, το να θεωρούν δηλαδή τους εαυτούς τους ένα τίποτα.

Ζ'. Οι δε διάκονοι, ως τύπος των αγγελικών δυνάμεων, περιτρέχουν προς διακονία ως λειτουργικά πνεύματα με τις λεπτές πτέρυγες των λινών ωραρίων. Στιχάριο ονομάζεται διότι εδρεύει σε αυτό η χάρη του Θεού· είναι δε τύπος της σάρκας του Χριστού επειδή είναι λευκό, όπως και η ανθρώπινη σάρκα· έχει δε και μασχάλες εξαιτίας της πλευράς που κεντήθηκε από τη λόγχη.

Επομένως, αναλογίσου τώρα μαζί μου έναν κόσμο πνευματικό, ο οποίος υπάρχει πέρα από τη δική μας αίσθηση. Εκείνο, λοιπόν, που βρίσκεται υπεράνω της αίσθησης και αποτελεί πνευματική πραγματικότητα, είναι οπωσδήποτε ασύλληπτο για εμάς και αόρατο. Αυτό, όμως, που ούτε οράται ούτε μπορεί καν να κρατηθεί, πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν να είναι περιοριστό σε εμάς, ή ποιος συνετός άνθρωπος θα υποστήριζε κάτι τέτοιο; Κανείς και με κανέναν τρόπο. Τέτοιος, λοιπόν, είναι για εμάς και ο λόγος περί των αγγέλων. Διότι και αυτοί είναι κατά κάποιον τρόπο ενσώματοι και περιγραπτοί όταν συγκρίνονται με την άυλη και ασώματη φύση της θεότητας, καθώς έχει γραφτεί: «σώματα επουράνια και σώματα επίγεια», όπου τα μεν επίγεια είναι υλικά, ενώ τα επουράνια άυλα· και αλλού: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Επειδή λοιπόν είναι λειτουργικά πνεύματα και επουράνιοι νόες που αποστέλλονται για διακονία, όπως πιστοποιείται από την αλήθεια και από τον Παύλο, τον μυσταγωγό αυτών των αληθειών, όταν ένας θείος άγγελος καταπέμπεται άνωθεν από τον Θεό για να υπηρετήσει το θείο πρόσταγμα επί της γης, εγκαταλείπει βεβαίως τις ουράνιες χοροστασίες και έρχεται, ομολογουμένως, προς τα εγκόσμια και προς εμάς. Εάν, λοιπόν, αυτό γίνεται έτσι κατανοητό σύμφωνα με την αλήθεια, αποδεικνύεται ότι ως προς αυτό είναι περιγραπτός και περιοριστός· διότι, σε σχέση με εκείνη τη θεία και άκτιστη φύση, την εντελώς ασώματη και απερίγραπτη, αυτοί είναι κτιστοί και περιγραπτοί, ενώ σε σχέση με τη δική μας φύση είναι εντελώς ασώματοι, ασύλληπτοι και αόρατοι.

Διότι εκείνοι που διακονούν φέρουν την αξία των επτά διακόνων που καταγράφονται στις Πράξεις των Αποστόλων, οι οποίοι είναι σαν λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία, και εύλογα, διακονώντας άδολα και πιστά όπως εκείνοι, χωρίς καμία αισχροκέρδεια, θα λάβουν μεγάλο μισθό και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. Εκείνοι πάλι που εγκαρτερούν στην προσευχή, στην ησυχία και στη διακονία του λόγου, με υπομονή στην άσκηση των άριστων έργων, φέρουν μαζί με εσένα την αξία των ίδιων των αποστόλων και των κορυφαίων· αυτούς θα τους έχεις και ως συνεργούς στο Ευαγγέλιο της πνευματικής σου διδασκαλίας, εφόσον αναλαμβάνουν τα βάρη των αδελφών και σε ανακουφίζουν από τους κόπους, περιφερόμενοι δηλαδή ανάμεσα στους υπολοίπους ως πολύτιμοι λίθοι.

Διότι «φως αγαλλιάσεως και σωτηρίας υπάρχει στις αγγελικές σκηνές των δικαίων», και «με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχους εκείνων που εορτάζουν, στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, στον οποίο όλοι οι άγγελοι του Θεού, δυνατοί στην ισχύ, εκτελούν τον λόγο του, στον οποίο υπάρχει απλότητα ζωής, ειρηνική και χωρίς ταραχές, στον οποίο ο Θεός είναι μέγας και φοβερός σε όλους όσους τον περικυκλώνουν»· στον οποίο υπάρχει η κρυφιομυστική σιγή των επινίκιων ύμνων· στον οποίο υπάρχουν οι αόρατες θεοφώτιστες ελλάμψεις των άρρητων και διαπρύσιων υμνολογιών· στον οποίο η ανέσπερη φωτοχυσία καταυγάζει τα άυπνα μάτια των ασώματων δυνάμεων· σε αυτόν τον νοερό οίκο του Θεού υπάρχει η σύναξη εκείνων των αστέρων, των αγγελικών δηλαδή δυνάμεων, οι οποίες συνεργούν μαζί μας για τα ανώτερα, και αποστέλλονται πάντοτε από τον Θεό για να μας διακονήσουν, για χάρη εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία.

Διότι είναι Πατέρας κατά την αγαθότητα, αν και κατά φύση Θεός, και ολόκληρος αγκαλιάζει ολόκληρον τον άνθρωπο, για να τον σφίξει από παντού πάνω του, όπως έχει γραφτεί: «Και η δόξα του Θεού θα σε περισκεπάσει». Και παλαιότερα μεν, όταν ο γιος απομάκρυνε τον εαυτό του, ήταν καιρός και για τον πατέρα να απομακρυνθεί από τον εναγκαλισμό του. Όταν όμως πλησίασε μέσω της προσευχής και της επιστροφής, έφτασε ο καιρός για να τον αγκαλιάσει. Πέφτει λοιπόν στον τράχηλό του, δεικνύοντας ότι εκείνος που προηγουμένως είχε αποστατήσει, τώρα έγινε πειθήνιος. Και τον καταφιλεί, δεικνύοντας τη συμφιλίωση, και αγιάζοντας πρώτα το στόμα του μολυσμένου σαν ένα είδος προπυλαίου, και έπειτα μέσω αυτού στέλνοντας τον αγιασμό και στα εσώτερα. «Είπε τότε ο πατέρας προς τους δούλους του: Φέρτε έξω την πρώτη στολή και ντύστε τον, και δώστε δαχτυλίδι στο χέρι του και υποδήματα στα πόδια του, και φέρνοντας τον σιτευτό μόσχο θυσιάστε τον, και τρώγοντας ας ευφρανθούμε, διότι αυτός ο γιος μου ήταν νεκρός και ανέζησε, και ήταν χαμένος και βρέθηκε. Και άρχισαν να ευφραίνονται». Ως δούλους θα μπορούσες να εννοήσεις τους αγγέλους, τα λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που είναι άξιοι σωτηρίας. Διότι αυτοί στολίζουν εκείνον που επιστρέφει από την κακία με την πρώτη στολή, δηλαδή την αρχαία, την οποία φορούσαμε πριν αμαρτήσουμε, το ένδυμα της αφθαρσίας, ή την πολύτιμη στολή που προτιμάται από όλες τις άλλες, όπως είναι αυτή του βαπτίσματος.

Διότι δεν προβάλλω εγώ το Πνεύμα από τους δικούς μου κόλπους, αλλά χορηγείται από τον Πατέρα μέσω εμού. Όταν δε ακούσεις ότι «Εκπορεύεται», να μην εννοήσεις την εκπόρευση ως αποστολή, σαν αυτή με την οποία αποστέλλονται τα λειτουργικά πνεύματα, αλλά η εκπόρευση αποτελεί τη φυσική ύπαρξη του Πνεύματος. Διότι, εάν δεν εννοήσουμε έτσι την εκπόρευση, αλλά ως κάποια αποστολή που γίνεται εξωτερικά, θα είναι ασαφές για ποιο πνεύμα ομιλεί. Επειδή αναρίθμητα είναι εκείνα που αποστέλλονται για διακονία, για χάρη αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία.