Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:2

Αυτά τα προσθέσαμε στον λόγο μας, επειδή όλοι πλανήθηκαν σαν πρόβατα και διότι «με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο», επειδή «ο καθένας ήταν δεμένος σφιχτά με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών». Διότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν καθ' ομοίωση της παραβάσεως του Αδάμ». Αλλά ήλθε ανάμεσά μας ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, λυτρώνοντας τους αιχμαλώτους και δίνοντας ζωή στους νεκρούς. Εξάλλου, και ο θεσπέσιος Απόστολος, γνωρίζοντας αυτό, έγραφε λέγοντας: «διότι, αν με το παράπτωμα του ενός πέθαναν οι πολλοί, πολύ περισσότερο με το δικαίωμα του ενός η χάρη έφθασε σε όλους τους ανθρώπους για δικαίωση ζωής». Ήλθε λοιπόν ανάμεσά μας ο ζωντανός και ενεργός Λόγος του Θεού, η απαράλλακτη εικόνα, ο μονογενής Υιός, «μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν οι αιώνες, και ο οποίος συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, αφού έκανε καθαρισμό των αμαρτιών». Γι' αυτό αποστέλλει δύο μαθητές στο απέναντι χωριό, λέγοντάς τους: «Πηγαίνετε στο χωριό που είναι απέναντί σας, και αμέσως θα βρείτε μια δεμένη όνο και ένα πουλάρι μαζί της· λύστε τα και φέρτε τα σε μένα». Ο μεν Ματθαίος, περιγράφοντας την Εκκλησία και όσα προήλθαν από αυτήν, τα ονόμασε όνο και πουλάρι. Ο δε Λουκάς, ανακεφαλαιώνοντας και τα δύο σε μία ενότητα, τα ονομάζει πουλάρι.

Επομένως, ο Υιός είναι υπόσταση, ως έχοντας κατά κάποιον τρόπο στάση υπό τον Πατέρα, και χωρίς να είναι χωρισμένος από τον Πατέρα, αλλά όντας πάντοτε σε κοινωνία προς τον Πατέρα· και μην έχοντας άλλο θέλημα από εκείνο του Πατέρα, ούτε βέβαια διαφορετική δύναμη, ούτε διαφορετική ενέργεια, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε άλλη ουσία, αλλά, έχοντας ο ίδιος ο Υιός όλα όσα έχει ο Πατήρ, είναι ομοούσιος με τον Πατέρα και με το Πνεύμα. Αυτός, σύμφωνα με την αρχαία και αληθινή πατρική βουλή, ως άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατέρα, θαυμαστός σύμβουλος, και αφού παλαιότερα, ως Λόγος του Πατέρα, μίλησε πολυμερώς και πολυτρόπως στους πατέρες μέσω των προφητών, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς αφού σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, ο οποίος, όπως αναφέρει η Γραφή, δημιούργησε και τους αιώνες· χωρίς να αναθέσει τη δική του πρόνοια σε κάποιους τερατώδεις και φανταστικούς θεούς, όπως ισχυρίζονται οι Έλληνες, αλλά ο ίδιος ο Υιός, με την ευδοκία του Πατέρα και τη συνεργία του Αγίου Πνεύματος, έχει αναλάβει ολόκληρη την πρόνοια των όντων.

Ο Θεός μίλησε μέσω του Αγίου του. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Στις έσχατες αυτές ημέρες μάς μίλησε μέσω του Υιού». Διότι Αυτός είναι ο Άγιος του Θεού και Πατρός. Τι όμως είπε, και προς ποιον μίλησε; Επειδή προσευχήθηκε στον προηγούμενο ψαλμό λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου»· για τον λόγο αυτόν αποκρίνεται ότι θα διαμοιράσει τα Σίκιμα, δηλαδή το βασίλειο του Ισραήλ· διότι αυτό βρισκόταν στα Σίκιμα. Διότι το έδωσε στα αλλόφυλα έθνη που πίστεψαν σε Αυτόν.

[Αντίγραφο του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, το οποίο έγραψε στον Λιβέριο αρχιεπίσκοπο Ρώμης, ότι ο Θεός Λόγος προσέλαβε τέλειον άνθρωπον για τη δική μας σωτηρία.] Ένας είναι ο Θεός, αθάνατος, αόρατος, αψηλάφητος· «διότι ο Θεός είναι πνεύμα», αυτός είναι αχώρητος, μη έχοντας τόπο όπου να μην είναι παρών. Ο Λόγος Του είναι αθάνατος, σοφία άφθαρτη, αόρατος, ονομάζεται πρωτότοκος Υιός Του, συνεργός, άναρχος, αψηλάφητος, ο οποίος «δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής» να προσδοκά. «Δι' αυτού έγιναν τα πάντα και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Αυτός είναι που έπλασε τον άνθρωπο· αυτός που υπέδειξε για την κιβωτό, πώς έπρεπε να κατασκευαστεί· αυτός που έδωσε την επαγγελία στον Αβραάμ· αυτός που κατέβηκε για να σώσει τον λαό, ο οποίος έδωσε τον νόμο στον Μωυσή· αυτός είναι «ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», «αυτός που μίλησε μέσω των προφητών», ο οποίος συνήψε την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη· ο οποίος «επ' εσχάτων των ημερών» έλαβε σάρκα θνητή από την Παρθένο, χωρίς ο ίδιος να είναι θνητός, σάρκα ασθενή, χωρίς ο ίδιος να είναι ασθενής, υποκείμενη στον θάνατο, χωρίς ο ίδιος να υπόκειται σε αυτόν, ορατή, χωρίς ο ίδιος να είναι ορατός· αυτή κρεμάστηκε στον σταυρό, όχι ο ίδιος, αυτή ετάφη, όχι ο ίδιος, αυτή υπέμεινε όλα τα ανθρώπινα πάθη ως άνθρωπος, όχι ο ίδιος· εκείνος δε είναι δύναμις Θεού, δηλαδή Θεός.

Διότι, κάνοντας μνεία περί της κτίσεως, γράφει ακολούθως και περί της δυνάμεως του δημιουργού που βρίσκεται μέσα στην κτίση, η οποία είναι ο Λόγος του Θεού, διά του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα. Εάν, λοιπόν, είναι αυτάρκης η κτίση από μόνη της, χωρίς τον Υιό, στο να κάνει γνωστό τον Θεό, προσέξτε μήπως πέσετε σε πλάνη, νομίζοντας ότι η κτίση δημιουργήθηκε και χωρίς τον Υιό· εάν όμως δημιουργήθηκε διά του Υιού, και σε αυτόν τα πάντα συνιστώνται, κατ' ανάγκην αυτός που θεωρεί ορθά την κτίση θεωρεί και τον Λόγο που την δημιούργησε, και δι' αυτού αρχίζει να κατανοεί τον Πατέρα. Εάν, επίσης, σύμφωνα με τον Σωτήρα, «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνον ο Υιός, και σε όποιον ο Υιός αποκαλύψει», και στον Φίλιππο που έλεγε, «Δείξε μας τον Πατέρα», δεν του έλεγε «βλέπε την κτίση», αλλά «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· ευλόγως ο Παύλος, κατηγορώντας τους Έλληνες ότι, θεωρώντας την αρμονία και την τάξη της κτίσεως δεν συλλογίζονται περί του δημιουργού Λόγου που βρίσκεται μέσα σε αυτήν (διότι τα κτίσματα φανερώνουν τον δημιουργό τους) προκειμένου δι' αυτών να κατανοήσουν και τον αληθινό Θεό και να παύσουν τη λατρεία προς τα κτίσματα, είπε: «τόσο η αΐδιος δύναμη αυτού όσο και η θειότης», ώστε να υποδηλώσει τον Υιό. Λέγοντας δε οι άγιοι, «Αυτός που υπάρχει προ των αιώνων, και διά του οποίου εποίησε τους αιώνες», ουδέν ήττον ευαγγελίζονται και πάλι το αΐδιο και το αιώνιο του Υιού, με το οποίο υποδηλώνουν και τον ίδιο τον Θεό.

Αυτό είναι δυνατόν να το διαπιστώσει κανείς, εάν κατανοήσει σωστά την αρχή του αναγνώσματος. Διότι λέγει ο Απόστολος: «Ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες με πολλούς και διάφορους τρόπους μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού»· έπειτα, λίγο πιο κάτω, λέγει: «Αφού έκανε ο ίδιος τον καθαρισμό των αμαρτιών μας, κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης του Θεού στα ύψιστα, γινόμενος τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό όνομα έχει κληρονομήσει σε σύγκριση με αυτούς». Το αποστολικό ρητό, λοιπόν, αναφέρεται στον καιρό κατά τον οποίο μας μίλησε μέσω του Υιού, όταν και συντελέστηκε ο καθαρισμός των αμαρτιών. Πότε όμως μας μίλησε μέσω του Υιού; Και πότε έγινε ο καθαρισμός των αμαρτιών; Και πότε έγινε άνθρωπος, αν όχι μετά τους προφήτες, στις έσχατες ημέρες; Έπειτα, εφόσον ο λόγος αφορά τη θεία οικονομία για εμάς και αναφέρεται στους έσχατους καιρούς, εύλογα υπενθύμισε ότι ούτε και κατά τα προηγούμενα χρόνια σιώπησε ο Θεός προς τους ανθρώπους· διότι τους μίλησε μέσω των προφητών. Και επειδή και οι προφήτες διακόνησαν, και ο νόμος παραδόθηκε μέσω αγγέλων, αλλά και ο Υιός ήλθε στον κόσμο και ήλθε για να διακονήσει, αναγκαία πρόσθεσε το «γινόμενος τόσο ανώτερος από τους αγγέλους», θέλοντας να δείξει ότι, όσο διαφέρει ο Υιός από τον δούλο, τόσο και η διακονία του Υιού έγινε ανώτερη από τη διακονία των δούλων.

Διότι, κάνοντας μνεία για την κτίση, γράφει ακολούθως και για τη δύναμη του δημιουργού μέσα στην κτίση, η οποία είναι ο Λόγος του Θεού, «μέσω του οποίου» δημιουργήθηκαν «τα πάντα». Εάν λοιπόν η κτίση είναι από μόνη της αυτάρκης, χωρίς τον Υιό, στο να γνωρίσει κάποιος τον Θεό, προσέξτε μήπως πέσετε στο σφάλμα να νομίζετε ότι και η κτίση δημιουργήθηκε χωρίς τον Υιό. Εάν όμως δημιουργήθηκε μέσω του Υιού «και σε αυτόν τα πάντα συγκρατούνται», κατ' ανάγκην αυτός που θεωρεί ορθά την κτίση θεωρεί και τον Λόγο που τη δημιούργησε, και μέσω αυτού αρχίζει να κατανοεί τον Πατέρα. Εάν πάλι, σύμφωνα με τον Σωτήρα, «κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον ο Υιός τον αποκαλύψει», και στον Φίλιππο, ο οποίος έλεγε «δείξε μας τον Πατέρα», δεν είπε «κοίτα την κτίση», αλλά «όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», εύλογα ο Παύλος, επικρίνοντας τους Έλληνες διότι, ενώ παρατηρούν την αρμονία και την τάξη της κτίσης, δεν συλλογίζονται τον δημιουργό Λόγο που βρίσκεται μέσα σε αυτήν —αφού τα κτίσματα φανερώνουν τον δημιουργό τους, ώστε μέσω αυτών να κατανοήσουν και τον αληθινό Θεό και να παύσουν τη λατρεία προς τα κτίσματα— είπε: «η αΐδια δύναμή του και η θειότητα», προκειμένου να υποδηλώσει τον Υιό. Λέγοντας δε οι άγιοι «ο υπάρχων προ των αιώνων» και «μέσω του οποίου εποίησε τους αιώνες», ουδόλως λιγότερο διακηρύσσουν και πάλι το αΐδιο και το αιώνιο του Υιού, στο οποίο υποδηλώνουν και τον ίδιο τον Θεό.

Μέσω δε του Ιερεμία λέει: «πριν σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα», και ο μεν Δαβίδ ψάλλει: «Κύριε, έγινες καταφυγή για εμάς από γενιά σε γενιά· πριν στερεωθούν τα όρη και πλαστεί η γη και η οικουμένη, και από τον αιώνα εσύ υπάρχεις», στο δε βιβλίο του Δανιήλ: «αναφώνησε με μεγάλη φωνή η Σωσάννα και είπε: Θεέ αιώνιε, που γνωρίζεις τα κρυφά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους». Το «κάποτε δεν υπήρχε» λοιπόν, το «πριν δημιουργηθεί», το «όταν» και όσες άλλες παρόμοιες λέξεις, ταιριάζει μεν να λέγονται για τα γενητά και τα κτίσματα που δημιουργήθηκαν εκ του μη όντος, είναι όμως ξένα προς τον Λόγο. Εάν λοιπόν οι Γραφές αναφέρουν αυτά για τα γενητά, αλλά για τον Υιό αναφέρουν το «πάντοτε», τότε, ω θεομάχοι, ο Υιός ούτε δημιουργήθηκε «εκ του μη όντος» ούτε συγκαταλέγεται καθόλου στα γενητά, αλλά είναι αιώνια εικόνα και Λόγος του Πατέρα, ο οποίος ποτέ δεν υπήρξε σε ανυπαρξία, αλλά υπάρχει πάντοτε ως αιώνιο απαύγασμα αιώνιου φωτός. Γιατί λοιπόν φαντάζεστε χρόνους πριν από τον Υιό; Ή γιατί βλασφημείτε τοποθετώντας μετά από χρόνους τον Λόγο, «μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν και οι αιώνες»; Διότι πώς υπήρξε καθόλου χρόνος ή αιώνας, εφόσον, κατά τη γνώμη σας, δεν είχε ακόμη φανεί ο Λόγος, μέσω του οποίου «έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα»; Ή γιατί, ενώ υπονοείτε χρόνους, δεν λέτε ξεκάθαρα: «υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο δεν υπήρχε ο Λόγος»;

Τέτοια λοιπόν έχοντας πάθει και οι Χριστομάχοι, εξέπεσαν σε μυσαρή αίρεση. Διότι, εάν γνώριζαν το πρόσωπο, το γεγονός και τον χρόνο του αποστολικού ρητού, δεν θα ασεβούσαν τόσο πολύ οι άφρονες, αποδίδοντας τα ανθρώπινα στη θεότητα. Αυτό δε είναι δυνατόν να το διαπιστώσει κανείς, εάν εξετάσει την αρχή του αναγνώσματος. Διότι λέει ο απόστολος: «Αφού ο Θεός μίλησε παλαιά στους πατέρες μέσω των προφητών πολλές φορές και με πολλούς τρόπους, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς διά του Υιού»· έπειτα, μετά από λίγο, λέει: «αφού πραγματοποίησε ο ίδιος τον καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε στα δεξιά της μεγαλωσύνης, γινόμενος τόσο ανώτερος από τους αγγέλους». Επομένως, το αποστολικό ρητό αναφέρεται στον χρόνο κατά τον οποίο «μίλησε σε εμάς διά του Υιού», τότε που έγινε και «ο καθαρισμός των αμαρτιών». Και πότε μίλησε σε εμάς διά του Υιού; Και πότε έγινε ο καθαρισμός των αμαρτιών, αν όχι όταν έγινε άνθρωπος μετά τους προφήτες, «στις έσχατες ημέρες»;

Ότι συνηθίζουν οι αιρετικοί να λένε πως όσα λέγονται μέσω των προφητών έχουν ειπωθεί ως εκ προσώπου του Αγίου Πνεύματος· γι' αυτό νομίζουν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κατώτερο του Θεού, κακώς, επειδή ο ψαλμός λέει: «Ελάτε, ας τον προσκυνήσουμε», ωσάν να προσκυνούσε το Πνεύμα μαζί με τους ανθρώπους. Απαντούμε σε αυτούς τα ακόλουθα. Τι σημαίνει λοιπόν το ότι λέει επίσης: «Ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου;» Μήπως λοιπόν κλαίει και το Πνεύμα, όπως εσύ ισχυρίζεσαι; Και αλλού, για να δειχθεί η κυριότητα του Πνεύματος, λέει: «Διότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός». Και σε άλλο σημείο λέει: «Γνωρίστε ότι ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός»· και πάλι: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Ελέγχοντας δε στα βιβλία των Βασιλειών λέει: «Το Πνεύμα μίλησε μέσα μου», όχι μέσω εμού. Και για να μαρτυρήσει ο Παύλος ποιος ήταν αυτός που μιλούσε μέσω των προφητών, διάβασε τα όσα γράφτηκαν από αυτόν στην προς Εβραίους επιστολή: «Πολυμερώς και πολυτρόπως τον παλαιό καιρό ο Θεός, αφού μίλησε στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Επομένως έχει φανερωθεί ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Ας δούμε πάλι πώς έχει ο θείος χρηματισμός, τον οποίο απηύθυνε ο Θεός προς τον Ηλία. Διότι τότε ο Ηλίας απευθυνόταν παραπονούμενος στον Θεό, λέγοντας: «Τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν, και τους προφήτες σου τους απέκτειναν· και εγώ απέμεινα μόνος· και ζητούν να πάρουν την ψυχή μου».

Ο δε Υιός είναι ενυπόστατος χαρακτήρας. Διότι λέγει: «Όποιος είδε εμένα, είδε τον Πατέρα μου»· κανείς όμως, βλέποντας άνθρωπο, δεν είδε τον Πατέρα. Ανόμοιος: Πού είναι γραμμένο ότι ο Υιός είναι χαρακτήρας της υποστάσεως; Ορθόδοξος: Στον απόστολο Παύλο, στην Προς Εβραίους επιστολή. Ανόμοιος: Δεν διαβάζεται στην Εκκλησία; Ορθόδοξος: Από τότε που κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο του Χριστού, υπάρχει η πεποίθηση ότι η επιστολή είναι του Παύλου· και μαζί με αυτήν, οι επιστολές του Παύλου είναι συνολικά δεκατέσσερις. Ανόμοιος: Δεν διάβασες ότι, ενώ σε όλες τις άλλες αναφέρεται το όνομά του, σε αυτήν όχι; Ορθόδοξος: Επειδή έγραφε προς τους Εβραίους. Αυτοί είχαν πληροφορηθεί αρνητικά γι' αυτόν, ότι διδάσκει αποστασία. Και για να μην κλείσουν τα αυτιά τους, αποστρεφόμενοι το όνομά του, γι' αυτό τον λόγο ξεκίνησε από τους πατέρες, λέγοντας: «Ο Θεός, ο οποίος πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλαιά στους πατέρες μας μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Το ότι η επιστολή είναι δική του, είναι φανερό και από το τέλος της επιστολής. Διότι μνημονεύει και τον Τιμόθεο, λέγοντας: «Να γνωρίζετε ότι ο αδελφός μας Τιμόθεος έχει αφεθεί ελεύθερος, μαζί με τον οποίο, εάν έρθει σύντομα, θα σας δω». Ανόμοιος: Ακόμη και αν δεχθούμε ότι η Επιστολή είναι του Παύλου, ο χαρακτήρας της υποστάσεως δεν έχει την ύπαρξή του μέσα στην υπόσταση, και όχι σε δική του ζωή; Ορθόδοξος:

Η πίστη μας η πατροπαράδοτη, την οποία και από εσένα διδαχθήκαμε, μακάριε πάπα, είναι η εξής: γνωρίζουμε έναν Θεό, τον μόνο αγέννητο, τον μόνο αΐδιο, τον μόνο άναρχο, τον μόνο αληθινό, τον μόνο που έχει αθανασία, τον μόνο σοφό, τον μόνο αγαθό, τον μόνο κυρίαρχο, κριτή, κυβερνήτη και οικονόμο των πάντων, άτρεπτο και αναλλοίωτο, δίκαιο και αγαθό, που είναι Θεός του Νόμου, των Προφητών και της Καινής Διαθήκης. Αυτός ο Θεός γέννησε μονογενή Υιό προ των αιωνίων χρόνων, «μέσω του οποίου εποίησε και τους αιώνες και τα πάντα», και τον γέννησε όχι κατά δόκησιν, αλλά αληθινά· δίνοντάς του υπόσταση με το ίδιο του το θέλημα ως άτρεπτο και αναλλοίωτο, τέλειο κτίσμα του Θεού, αλλά όχι σαν ένα από τα υπόλοιπα κτίσματα· ως γέννημα, αλλά όχι σαν ένα από τα υπόλοιπα γεννήματα, ούτε όπως ο Ουαλεντίνος δογμάτισε ότι το γέννημα είναι προβολή του Πατέρα, ούτε όπως ο Μανιχαίος εισηγήθηκε ότι το γέννημα είναι ομοούσιο μέρος του Πατέρα, ούτε όπως ο Σαβέλλιος, ο οποίος διαιρώντας τη μονάδα μίλησε για Υιοπάτορα, ούτε όπως ο Ιέρακας μίλησε για λύχνο που ανάβει από άλλον λύχνο ή σαν λαμπάδα που χωρίζεται στα δύο, ούτε ότι αυτός που υπήρχε προηγουμένως γεννήθηκε ή κτίστηκε εκ των υστέρων ως Υιός, όπως άλλωστε και εσύ ο ίδιος, μακάριε πάπα, στο μέσο της Εκκλησίας και στο συνέδριο πολλές φορές αποδοκίμασες εκείνους που εισήγαγαν αυτές τις διδασκαλίες. Αντιθέτως, όπως λέμε εμείς, δημιουργήθηκε με το θέλημα του Θεού προ των χρόνων και προ των αιώνων, και έλαβε τη ζωή και το είναι από τον Πατέρα, καθώς και τις δόξες, αφού ο Πατέρας τα συνυπέστησε μαζί με αυτόν.

Ο δε απόστολος, βλέποντας ότι το χέρι, η σοφία και ο Λόγος είναι ο ίδιος ο Υιός, λέει: «Αφού ο Θεός μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών με πολλούς και διάφορους τρόπους, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες», και πάλι: «ένας είναι ο Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού». Γνωρίζοντας πάλι ότι ο Λόγος, η Σοφία και ο Υιός είναι ο ίδιος η εικόνα του Πατέρα, λέει στην προς Κολοσσαείς επιστολή: «ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να έχουμε μερίδιο στην κληρονομιά των αγίων μέσα στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του αγαπημένου του Υιού, στο πρόσωπο του οποίου έχουμε την απολύτρωση, δηλαδή την άφεση των αμαρτιών· αυτός είναι η εικόνα του αόρατου Θεού, ο πρωτότοκος όλης της δημιουργίας, διότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες, τα πάντα έχουν κτιστεί μέσω αυτού και γι' αυτόν, και ο ίδιος υπάρχει πριν από τα πάντα, και τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν». Διότι, όπως ακριβώς μέσω του Λόγου, έτσι και επειδή αυτός είναι η εικόνα Του, σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα. Έτσι λοιπόν, όποιος σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο για τον Κύριο, δεν θα σκοντάψει στον λίθο του προσκόμματος, αλλά αντίθετα θα πορευτεί προς τη λάμψη, αντικρίζοντας το φως της αλήθειας.

Της δε δεύτερης η αρχή είναι: «Παύλος και Σιλουανός και Τιμόθεος, προς την Εκκλησία των Θεσσαλονικέων, στον Θεό Πατέρα μας και στον Κύριο Ιησού Χριστό». Δέκατη είναι η προς Εβραίους, της οποίας η αρχή είναι: «Πολυμερώς και πολυτρόπως ο Θεός, αφού μίλησε παλαιά στους πατέρες διά των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς διά του Υιού». Προς τον Τιμόθεο υπάρχουν δύο επιστολές· και της μεν πρώτης η αρχή είναι: «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού, κατ' επιταγήν του Θεού Σωτήρα μας και του Χριστού Ιησού της ελπίδας μας, προς τον Τιμόθεο, το γνήσιο τέκνο στην πίστη». Της δε δεύτερης η αρχή είναι: «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού διά θελήματος του Θεού, σύμφωνα με την υπόσχεση της ζωής της εν Χριστώ Ιησού, προς τον Τιμόθεο, το αγαπητό τέκνο». Δέκατη τρίτη είναι η προς Τίτον, της οποίας η αρχή είναι: «Παύλος, δούλος του Θεού και απόστολος του Ιησού Χριστού, σύμφωνα με την πίστη των εκλεκτών του Θεού και την επίγνωση της αλήθειας της κατ' ευσέβειαν, με την ελπίδα της αιώνιας ζωής». Δέκατη τέταρτη είναι η προς Φιλήμονα, της οποίας η αρχή είναι: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού, και Τιμόθεος ο αδελφός, προς τον Φιλήμονα, τον αγαπητό και συνεργάτη μας».

Ο διάκονος λέγει: Ας προσέξουμε. Ο λαός λέγει: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ. Άγιος, άγιος, άγιος είσαι αληθινά, Κύριε ο Θεός μας· εσύ που μας έπλασες και μας έθεσες στον παράδεισο της τρυφής. Όταν δε παραβήκαμε την εντολή σου εξαιτίας της απάτης του όφεως, και εκπέσαμε από την αιώνια ζωή, και εξοριστήκαμε από τον παράδεισο της τρυφής, δεν μας απέρριψες οριστικά, αλλά διαπαντός μας επισκέφθηκες δια των αγίων σου προφητών, και στις έσχατες τούτες ημέρες φανερώθηκες σε εμάς που καθόμασταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου, δια του μονογενούς σου Υιού, του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, ο οποίος, αφού σαρκώθηκε και ενανθρώπησε εκ Πνεύματος Αγίου και εκ της αγίας δεσποίνης μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, μας υπέδειξε οδούς σωτηρίας, χαρίζοντάς μας την άνωθεν αναγέννηση εξ ύδατος και πνεύματος, και μας έκανε δικό του περιούσιο λαό· μας αγίασε με το Άγιό σου Πνεύμα.

Ορθώς λοιπόν ο Παύλος βεβαιώνει ότι στις έσχατες αυτές ημέρες ο Θεός και Πατέρας μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού. Διότι γνώριζε ότι ο Εμμανουήλ είναι Θεός, και ότι ο εκ Θεού Λόγος έγινε άνθρωπος ανάμεσά μας, αναγνώρισε τον ελεύθερο στη μορφή του δούλου, ομολογούσε την πληρότητα εκείνου που κένωσε τον εαυτό του για εμάς, έβλεπε το ύψος της δόξας εκείνου που συγκατατέθηκε στην ταπείνωση για εμάς, ο οποίος και για αυτήν ακριβώς την αιτία λέγεται ότι έχει οριστεί κληρονόμος των πάντων, αν και κυριαρχεί στα πάντα, καθώς νοείται και είναι Θεός· διότι και με τη σάρκα επιστρέφει πάλι στον δικό του πλούτο. Διότι με κανέναν τρόπο δεν παρέμεινε στη δική μας φτώχεια· δεν έγινε σάρκα για να παραμείνει φτωχός μαζί με εμάς, αποβάλλοντας τον δικό του θεοπρεπή πλούτο, αλλά μάλλον για να πλουτίσουμε μέσω της δικής του φτώχειας εμείς, που νοσούμε από την έλλειψη των θείων χαρισμάτων. Κι έτσι, αν και εκ φύσεως Υιός και συναΐδιος με τον Πατέρα, όταν υπέμεινε για εμάς και την κατά σάρκα γέννηση μέσω της αγίας Παρθένου, σαν να εισερχόταν σε μια αρχή υιότητας, έλεγε μέσω του Δαβίδ: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»· διότι το «σήμερα» αποτελεί δήλωση του παρόντος χρόνου, κατά τον οποίο και έγινε σάρκα, αν και ήταν εκ φύσεως Κύριος των πάντων.

Επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι έλαβε και τέθηκε κληρονόμος εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης του, εμείς δεν θα αγνοήσουμε τη θεία οικονομία. Διότι πώς αλλιώς πτώχευσε, αν δεν έγινε σαν κι εμάς, δηλαδή άνθρωπος, παραμένοντας ταυτόχρονα Θεός; Πείθοντάς μας να φρονούμε με αυτόν τον τρόπο, ο θεσπέσιος Παύλος προσέθεσε αναγκαστικά το «μέσω του οποίου εποίησε και τους αιώνες». Πώς λοιπόν θα μπορούσε να αληθεύει και αυτό; Διότι, αν η αγία Παρθένος γέννησε για εμάς τον Εμμανουήλ στους έσχατους καιρούς του αιώνα, πώς λέει ότι μέσω αυτού έχουν δημιουργηθεί οι αιώνες; Και πολύ σωστά το λέει. Διότι ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, ο οποίος έχει γεννηθεί πριν από κάθε αιώνα και χρόνο, λέγεται ότι στις έσχατες αυτές ημέρες γεννήθηκε σαρκικά από γυναίκα. Το νεότερο δε γεγονός της θείας οικονομίας δεν θα αδικήσει καθόλου ως προς τη θεοπρεπή αρχαιότητα εκείνον που εκ φύσεως είναι έτσι, ούτε βέβαια το πανάρχαιο της ύπαρξής του θα χάσει τη δική του δόξα. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες».

Λέγαμε ότι στους μεν αρχαιότερους ο Θεός έδωσε τον νόμο διά του Μωυσή και των προφητών· εμείς όμως έχουμε γίνει, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, «διδακτοί του Θεού». Διότι αποκτήσαμε ως δάσκαλο τον ίδιο τον Λόγο του Θεού, ο οποίος ενανθρώπησε για εμάς, τον δημιουργό των αιώνων, το απαύγασμα της πατρικής δόξας, τον χαρακτήρα της υποστάσεώς Του· αφού εξετάσαμε αυτά κατά σειρά, θα προσθέσουμε τα ακόλουθα· τα οποία είναι τα εξής.....

Ως λόγος του, κυρίως, θα νοηθεί το ευαγγελικό κήρυγμα· διότι διαπιστώνουμε ότι δεν έφτασε σε εμάς μέσω κάποιου άλλου, αλλά μέσω του Ιδίου. Γι' αυτό ακριβώς, αφού ενανθρώπησε, λέει: «Εγώ που ομιλώ είμαι παρών». Αυτό το επιβεβαιώνει και ο Παύλος, λέγοντας στην προς Εβραίους επιστολή: «Ο Θεός, αφού παλαιά μίλησε στους πατέρες δια των προφητών με πολλούς και διάφορους τρόπους, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς δια του Υιού». Επομένως, στους έσχατους καιρούς του αιώνος, ο Υιός έγινε ο ίδιος αυτουργός της διδασκαλίας μας. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, η ευαγγελική διδασκαλία θα ονομαστεί κυρίως δικός Του λόγος.

Διότι τον αντιμετώπισαν ως έναν από εμάς, και όχι ως ενανθρωπήσαντα Θεό. Γι' αυτό άλλοτε μεν έλεγαν: «Εσύ ποιος είσαι; Και ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» και: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Όμως, εκείνοι που θα κληθούν σε επίγνωση της αλήθειας, λέγει, θα γνωρίσουν τη δόξα μου. Διότι αυτός που μιλούσε στους προφήτες λέγει: Είμαι παρών. Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, εμφανίστηκε σε εμάς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αυτό διδάσκει και ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ο Θεός, αφού πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών, αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, δια του οποίου και δημιούργησε τους αιώνες». Πρέπει, λοιπόν, να παρατηρήσουμε σε αυτά ότι ο Θεός και Πατέρας έφερε μεν στην ύπαρξη τα πάντα δια του Υιού, μίλησε δε σε εμάς κατά τους έσχατους καιρούς όχι μέσω κάποιου άλλου υιού κατά σάρκα από γυναίκα, όπως νόμισαν ότι πρέπει να φρονούν κάποιοι από τους διεστραμμένους, αλλά ως ενός όντος Υιού μαζί με τη σάρκα, του Λόγου που ενανθρώπησε για εμάς, ο οποίος είναι και ο δημιουργός των αιώνων. Είμαι παρών, λοιπόν, ως εποχή επάνω στα όρη, λέγει· και ως εποχή εννοεί την άνοιξη. Ελάτε λοιπόν να κατανοήσουμε τα πνευματικά με βάση ένα εμφανές γεγονός. Τι προκαλεί η άνοιξη όταν φανεί στα όρη;

Στους έσχατους καιρούς του αιώνα διδαχθήκαμε από τον Θεό· και μάρτυρας αυτού είναι ο Παύλος, ο οποίος λέει: «Ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μέσω των προφητών με πολλούς και διάφορους τρόπους, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού.» Διότι λάβαμε ως διδάσκαλο όχι κάποιον προφήτη που να μεσιτεύει και να διακονεί τα λόγια του Θεού, όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά μάλλον τον ίδιο τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος έλαβε τη δική μας μορφή και φανερώθηκε με σάρκα. Γι' αυτόν τον λόγο, τα τέκνα της Εκκλησίας βρίσκονται σε μεγάλη ειρήνη, καθώς η μητέρα μας οικοδομείται με δικαιοσύνη. Διότι εκείνους που έχουν διδαχθεί πλήρως από τον Θεό, κανένας από όσους συνηθίζουν να κενολογούν δεν θα μπορούσε να τους βλάψει, αλλά ειρηνεύουν με τον Θεό, συνδεδεμένοι μαζί Του με αγάπη και τιμώντας τους τρόπους της δικαιοσύνης. Και αυτό οικοδομεί την Εκκλησία και της εξασφαλίζει την ακράδαντη σταθερότητα, καθώς ο Χριστός την προστατεύει ως ασπίδα και της παρέχει το να παραμένει ακλόνητη· διότι «πύλες άδη», λέει, «δεν θα υπερισχύσουν εναντίον της». Γράφτηκε άλλωστε και στο βιβλίο των Ψαλμών γι' αυτήν: «Και οικοδόμησε το αγίασμά του σαν του μονοκέρωτος, στη γη την θεμελίωσε εις τον αιώνα». Και λέμε ότι το αγίασμά Του είναι η Εκκλησία, η οποία υψώνει ακαταμάχητο κέρας εναντίον των εχθρών, όπως ακριβώς κάνει και ο μονόκερως απέναντι στα άλλα ζώα.

Διότι έχει θεμελιωθεί αιώνια από τον Χριστό. «Απέχε από την αδικία και δεν θα φοβηθείς, και ο τρόμος δεν θα σε πλησιάσει. Ιδού, προσήλυτοι θα περάσουν σε εσένα δι' εμού, και σε εσένα θα καταφύγουν.» Αφού είπε ότι θέτει στον περίβολό της εκλεκτούς λίθους, και όλους τους υιούς της διδαγμένους από τον Θεό, αμέσως δείχνει ότι η υπόσχεσή του έχει εκπληρωθεί. Διότι, τρόπον τινά, μυσταγωγεί όχι μέσω κάποιου μεσίτη, όπως παλαιότερα μέσω του Μωυσή ή άλλων αγίων προφητών, αλλά μάλλον μέσω του εαυτού του, δηλαδή με τη δική του φωνή. Διότι αυτό σήμαινε το «Θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Έγραψε δε και ο σοφότατος Παύλος, ότι «Αφού ο Θεός μίλησε παλαιά στους πατέρες μας μέσω των προφητών με πολλούς τρόπους και σε πολλά μέρη, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου μάλιστα δημιούργησε και τους αιώνες». Επομένως, ο ίδιος ο Δημιουργός των αιώνων υφαίνει τις μυσταγωγίες για εκείνους που έχουν κληθεί μέσω αυτού στη χάρη της πίστεως. Γι' αυτό και η νύμφη που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων λέει κάπου γι' αυτόν: «Ας με φιλήσει με τα φιλήματα του στόματός του». Διότι την ασπαζόταν βέβαια και παλαιότερα μέσω του στόματος των αγίων προφητών, καλώντας την σε ένωση μαζί του μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης. Επειδή όμως ήλθε ως άνθρωπος από γυναίκα, έχουμε πλέον φιληθεί από τα φιλήματα του ίδιου του στόματός του.

Διότι εγώ ο ίδιος θα δράσω, λέγει, για τη φροντίδα της, και θα τη σπείρω ο ίδιος και όχι μέσω κάποιου άλλου, σαν να είναι κάποια γη εύφορη και καλοοργωμένη. Διότι ο Θεός και Πατέρας μίλησε σε εμάς διά του Υιού, μολονότι παλαιότερα είχε μιλήσει μέσω των αγίων προφητών «πολυμερώς και πολυτρόπως». Και ο ίδιος ο Σωτήρας παρομοιάζει το αμέτρητο πλήθος των πιστών με τα σπαρτά στον αγρό. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε στους αγίους αποστόλους: «Δεν λέτε εσείς ότι απομένουν τέσσερις μήνες και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέγω, σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για θερισμό. Και αυτός που θερίζει λαμβάνει μισθό, και συνάγει καρπό για ζωή αιώνια». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να αποστείλει εργάτες στον θερισμό του». Επομένως, εφόσον ο Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έστειλε σε εμάς τη νοητή βροχή, γίναμε «γη επιθυμητή», σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη. Διότι μας έσπειρε για τον εαυτό του, και ο Ισραήλ ονομάστηκε «γεώργιο του Θεού». Διότι θα ελεήσει αυτήν που δεν είχε ελεηθεί, και αυτόν που κάποτε δεν ήταν λαός, θα τον ονομάσει λαό του. Και αυτός, εγκαταλείποντας την παλαιά πλάνη, θα επιγνώσει τον αληθινό Θεό και θα πει: «Εσύ είσαι ο Θεός μου», παρόλο που παλαιότερα φώναζε από απύθμενη πνευματική τύφλωση: «Εμείς γνωρίζουμε ότι ο Θεός μίλησε στον Μωυσή· αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι».

Όταν, λοιπόν, αυτό έφτασε στο τέλος, ο Υιός είπε προς τον Πατέρα: «Αυτούς που μου έδωσες, ήταν από εσένα, και τους έδωσες σε εμένα.» Και αν ανήκαν στον Πατέρα, ανήκαν και στον Λόγο που συμβασιλεύει μαζί Του κατά φύση, ο οποίος ανέρχεται στον υπάρχοντα πλούτο Του και μετά σαρκός. Γι' αυτό έλεγε: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου.» Επομένως, αν λέγεται ότι λαμβάνει και ορίζεται κληρονόμος, αυτό λέγεται εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου. Διότι έγινε άνθρωπος για να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους που είχαν αποστατήσει από τον Θεό· αλλά παρέμεινε εξίσου Θεός, αν και πτώχευσε κατά το ότι έγινε άνθρωπος. Γι' αυτό και προς τους Εβραίους ο Παύλος έλεγε: «Δια του οποίου και τους αιώνες εποίησε.» (C f. 4, D f. 39.) Μη έχοντας ανάγκη δόξας ή κάποιου άλλου πράγματος ο Υιός, ο οποίος είναι ο Λόγος, λέγεται ότι ζητά από τον Πατέρα ή και ότι λαμβάνει· αλλά το πράττει αυτό κατ' οικονομίαν. Διότι λαμβάνει ανθρώπινα εξαιτίας του σχήματος της ομοίωσής Του προς εμάς· είναι όμως πλήρης ως Θεός. Και λίγο μετά: Ζητά, λοιπόν, και λαμβάνει από τον Πατέρα για εμάς, εκείνα που κατέχει εκ φύσεως ως Θεός. Επειδή ανέλαβε σάρκα που είχε ανάγκη να δοξαστεί, και δεν ανήκε σε κάποιον άλλο, αλλά έγινε δική Του, εύλογα οικειοποιείται όσα γίνονται σε αυτήν ή γύρω από αυτήν· και ως άνθρωπος που δεν έχει, λαμβάνει από τον Πατέρα αυτά τα οποία κατέχει εκ φύσεως ως Υιός και Θεός. <Και ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.> (K f. 27 b.)

Το Ον όμως, το οποίο υπάρχει άναρχα και ακατάληπτα, και τον μολυσμό του να έχει κατασκευαστεί θα αποφύγει, και το ότι δεν έχει την ύπαρξή του από άλλον, από μόνο του θα το μαρτυρήσει. Διότι ο Θεός και Πατέρας είναι άκτιστος και αγέννητος, έχοντας συμφυή και συναΐδιο τον Υιό που γεννήθηκε από την ουσία Του, «μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες», και δωρίζει σε όσα κάποτε δεν υπήρχαν τη μετάβαση στην ύπαρξη, και αφενός ζωογονεί τα πάντα, όσα είναι δεκτικά ζωής· αφετέρου καταλαμπρύνει πάλι με το θείο και νοητό φως εκείνα που στερούνται φωτός.

Και λοιπόν, υποδεικνύοντας σε εμάς τον πολυπόθητο καιρό της ενανθρωπήσεως, ή μάλλον σαν να είχε ήδη γίνει όμοιος με εμάς, ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός αναφώνησε από πριν λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών, σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά, σαν τα πόδια αυτού που ευαγγελίζεται άγγελμα ειρήνης, ως ευαγγελιζόμενος αγαθά.» — «Επειδή ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε με πολλούς τρόπους και σε πολλές περιπτώσεις στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού», μέσω του οποίου όλοι εμείς αναθάλλουμε προς την αφθαρσία και τη ζωή. Διότι ήλθε σε εμάς «σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά». Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Επειδή τα φυτά στα βουνά και στους παραδείσους, όταν ο χειμώνας επιφέρει σε αυτά συρρίκνωση και δεν επιτρέπει στην ικμάδα από τη ρίζα να ρεύσει άφθονα προς τα πάνω, σχεδόν ξηραίνονται και μένουν άκαρπα, βιώνοντας την ερήμωση από τα φύλλα. Όταν όμως φανερωθεί η κατάλληλη εποχή, δηλαδή ο γελαστός ανοιξιάτικος καιρός, και καθώς με τις θερμότερες ακτίνες του ηλίου θερμαίνει τα πάντα, αναπτύσσεται αυτό που είχε κλειστεί, και εφόσον η ικμάδα από το βάθος έχει πλέον ελεύθερη τη διαδρομή της προς όλα τα μέρη, οι κλάδοι μεθούν, και αναβλύζοντας νωπή χλόη φυλλώματος, αμέσως στεφανώνονται με τον δικό τους καρπό. Έγινε λοιπόν για εμάς σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αυτό θα μπορούσε να γίνει σαφές σε εμάς και μέσω άλλων ιερών Γραφών.

Ενώ λοιπόν είχαν πράξει τόσο άθλια, τους ευσπλαχνίστηκε ο Δημιουργός, ο οποίος έφερε στην ύπαρξη τα πάντα και δεν δημιούργησε τη γη στα χαμένα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, αλλά για να έχει αυτούς που θα την κατοικούν. Το με ποιον τρόπο ελέησε, το αποσαφηνίζει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ο Θεός, ο οποίος τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες πολλές φορές και με πολλούς τρόπους μέσω των προφητών, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες».

Διότι το ότι αυτός μιλούσε στους αρχαιότερους, το βεβαιώνει γράφοντας ο σοφότατος Παύλος: «Πολυμερώς και πολυτρόπως ο Θεός, αφού μίλησε παλαιά στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Και ότι ο νόμος είναι δικοί του λόγοι, το απέδειξε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, μέχρι να παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα γιώτα ούτε μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου λόγοι όμως δεν θα παρέλθουν». Εάν λοιπόν είναι αληθές ότι ήταν λόγος του Χριστού και ο νόμος που δόθηκε μέσω αγγέλων, δόθηκε ως ευλογία στον Ισραήλ, ας νοήσουμε ότι ο Χριστός είναι η δροσιά του ουρανού και η ευφορία της γης. Διότι όπως το πλήθος των αγγέλων ευφραίνεται όταν αρδεύεται από τις άνωθεν και πνευματικές δροσιές, έτσι και η γη, όταν γίνεται εύφορη, εντρυφά στις νοητές βροχές για πνευματική καρποφορία.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΑΠΟ ΤΑ ΓΛΑΦΥΡΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΥ. Περί της δαμάλεως της οποίας κόπηκαν τα νεύρα μέσα στη φάραγγα. 1. «Ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μας μέσω των προφητών με πολλά μέρη και με πολλούς τρόπους, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, και μέσω του οποίου δημιούργησε τους αιώνες.» Όσοι βέβαια κατανοούν ορθά ότι, αν και είναι Θεός εκ φύσεως, συγκατέβηκε στην κένωση, καθώς έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, σύμφωνα με τις Γραφές, έχουν πλουτίσει από τη θεία και αξιοσέβαστη χάρη. «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε το δικαίωμα να γίνουν τέκνα Θεού», λέει. Αντίθετα, όσοι αποθούν τον αληθινά θείο και σωτήριο λόγο, ξέπεσαν από την ελπίδα και χάθηκαν οικτρά, επειδή ύβρισαν ανόσια τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι, τους οποίους θρηνεί και ο ίδιος ο προφήτης Ιερεμίας, λέγοντας: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω για τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι αυτοί, ενώ είχαν τη δυνατότητα να είναι λαμπροί και αξιοζήλευτοι, εφόσον στερήθηκαν την υπάρχουσα ευημερία, πώς να μην είναι άξιοι να συγκαταλέγονται πλέον μαζί με τους νεκρούς;

ΛΟΓΟΣ Δ'. Προς αυτούς που τολμούν να λένε ότι «Υπήρξε κάποτε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός». Επιλογές συλλογισμών και αναπτύξεις νοημάτων, μαζί με μαρτυρίες· το δε συμπέρασμα από όλα αυτά είναι ότι ο Λόγος του Θεού είναι αΐδιος. Ανόητα λένε οι θεομάχοι για τον Υιό ότι «Υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε». Διότι, εάν το «Υπήρχε» αναφέρεται στον ίδιο τον Λόγο, λένε, το «δεν υπήρχε» δεν θα έχει καμία θέση. Εάν όμως κάποιος εκλαμβάνει το «Υπήρχε» χρονικά, για να πει σαφώς ότι υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο δεν υπήρχε ο Υιός, θα αποδειχθεί αμαθής και ανόητος, λέγοντας ότι υπήρχε χρόνος πριν από την ύπαρξη του Υιού, μέσω του οποίου ο Παύλος λέει ότι δημιουργήθηκαν οι αιώνες.

Εάν, λοιπόν, εξεταστούν με ακρίβεια ο χρόνος, το πρόσωπο και το γεγονός, θα διαπιστωθεί ότι ο Παύλος λέει αυτά: ότι για εμάς ενανθρώπησε ο Λόγος του Θεού, και όταν, αφού πραγματοποίησε τον καθαρισμό των αμαρτιών μας, κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης στα ύψη, τότε έγινε ανώτερος από τους αγγέλους. Όχι επειδή μετέβαλε τη φύση του σε κάτι άλλο, ή επειδή έγινε εκ των υστέρων αυτό που δεν φαινόταν να είναι προηγουμένως. Διότι ο Παύλος δεν ομιλεί τώρα για τη φύση του Υιού, αλλά για ένα γεγονός που συνέβη κατά τον καιρό της ενανθρώπησης. Επομένως, δεν λέει ότι έγινε ανώτερος των αγγέλων επειδή επιθυμεί να συγκρίνει τη φύση του Υιού με τη φύση των αγγέλων, αλλά προβαίνει σε σύγκριση γεγονότων· και κατά τούτο λέει ότι ο Υιός έγινε ανώτερος. Το νόημα των λεγομένων του είναι το εξής: Ο Παύλος, απευθυνόμενος στους Εβραίους και επιθυμώντας να αποδείξει με πολλή παρρησία ότι η διακονία του Χριστού είναι ανώτερη και από την αποστολή των προφητών και από τον νόμο που παραδόθηκε μέσω αγγέλων, κάνει τη σύγκριση με βάση την αξία των προσώπων, λέγοντας: «Ο Θεός, αφού παλαιά μίλησε στους πατέρες μας μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου μάλιστα δημιούργησε τους αιώνες».

Από την προς Εβραίους. «Αφού ο Θεός μίλησε παλαιά στους πατέρες πολλές φορές και με πολλούς τρόπους διαμέσου των προφητών, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς δια του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, και δια του οποίου δημιούργησε τους αιώνες.» Αποδεικνύοντας ότι η ευαγγελική διδασκαλία είναι ανώτερη από τη Διαθήκη που δόθηκε μέσω του Μωυσή και από τα προφητικά κηρύγματα, κάνει τη διάκριση με βάση τη διαφορά των προσώπων. Βεβαίωσε, λοιπόν, ότι στους αρχαίους χρόνους ο λόγος κηρύχθηκε στους πατέρες μέσω των προφητών· ενώ στους έσχατους καιρούς μέσω του Υιού, ο οποίος έχει τόση υπεροχή απέναντι σε εκείνους, ώστε αυτοί μεν, μη υπερβαίνοντας το μέτρο του δούλου, να αναφωνούν: «Τάδε λέγει Κύριος», αυτός δε, φέροντας το δεσποτικό αξίωμα, να λέει ως Υιός: «Ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις· εγώ όμως σας λέω», και τα εξής. Πώς, λοιπόν, ο κατά φύσιν Θεός θα καταταχθεί ανάμεσα στα κτίσματα, ή πώς ο Δεσπότης των πάντων ανάμεσα στους δούλους; Και αν είναι κληρονόμος των πάντων, είναι διαφορετικός από όλα εκείνα των οποίων είναι κληρονόμος. Και αν δι' αυτού δημιούργησε τους αιώνες, αυτός που υπάρχει προ των αιώνων δεν θα μπορούσε να ανήκει στα δημιουργήματα, επειδή κανένα από τα κτίσματα δεν έχει τη γένεσή του παλαιότερη από τον αιώνα (τον χρόνο), αλλά έχει δημιουργηθεί μέσα στον χρόνο. Μόνο δε στον Υιό ανήκει το να υπάρχει αχρόνως μαζί με τον Πατέρα.

ΑΛΛΟ. «Επομένως, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας σας Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον δημιούργησε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής σε όλο τον οίκο του. Διότι αυτός έχει αξιωθεί μεγαλύτερης δόξας από τον Μωυσή, καθόσον μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει εκείνος που τον κατασκεύασε. Διότι κάθε οίκος κατασκευάζεται από κάποιον, και εκείνος που τα κατασκεύασε όλα είναι ο Θεός.» Διδάσκοντας ότι το δημιούργημα δεν πρέπει να τιμάται με το ίδιο μέτρο με τον δημιουργό, είναι προφανές ότι δεν επιτρέπει να συγκαταλέγεται ο Υιός στα δημιουργήματα: «Διότι», λέει, «μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει αυτός που τον κατασκεύασε.» Και ποιος είναι εκείνος που κατασκεύασε τότε το σύμπαν; Ας το πει πάλι ο ίδιος για τον Υιό, ότι: «Δι' αυτού κτίστηκαν τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι είτε Αρχές είτε Κυριότητες, τα πάντα εν αυτώ και δι' αυτού κτίστηκαν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα.» Πώς λοιπόν ο δημιουργός να συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα; Και αν μέσα σε όλα συμπεριλαμβάνεται και ο ίδιος ο χρόνος, ως ένα από όλα τα πράγματα, και αυτός υπάρχει πριν από όλα, είναι φανερό ότι ο Υιός είναι προγενέστερος και από τον χρόνο. «Διότι δι' αυτού», λέει, «δημιούργησε τους αιώνες.» Πώς λοιπόν εκείνος που υπάρχει πριν από τους αιώνες θα συγκαταλεχθεί μεταξύ αυτών που δημιουργήθηκαν μέσα στον χρόνο; Επειδή κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και έχει λάβει γένεση, θα έχει οπωσδήποτε αρχίσει να υπάρχει μέσα στον χρόνο, εφόσον το αιώνιο διατηρείται μόνο, ως εξαιρετικό ιδίωμα, στη θεία και άφθαρτη φύση.

Ο ίδιος. «Αφού πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλαιά ο Θεός στους πατέρες μέσω των προφητών, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες». Εάν όμως και οι ίδιοι οι αιώνες δημιουργήθηκαν μέσω του Υιού, πώς δεν είναι αιώνιος Εκείνος που υπάρχει προ των αιώνων;

Στην προς Εβραίους. Με πολλούς και διάφορους τρόπους ο Θεός, αφού μίλησε στο παρελθόν στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες, ο οποίος όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του.

«Διότι μας μίλησε μέσω του Υιού», τον οποίο και αποκαλούμε ιλαστήριο για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές. Η φωνή δε ερχόταν από πάνω από τα Χερουβίμ· διότι ο Θεός είναι ανώτατος και πέρα από την κτίση, έχοντας την υπεροχή έναντι σε καθετί το δημιουργημένο ως ουσιώδη και εγγενή ιδιότητα· μεταφέροντας δε σε εμάς τις άνωθεν φωνές από τον Πατέρα, έλεγε ο Υιός, το αληθινό ιλαστήριο: «Τα λόγια που εγώ λέω δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Επομένως, πάνω από το ιλαστήριο ακούστηκε η φωνή. Θα θαύμαζες δε πάρα πολύ, αν παρατηρούσες την προσέλευση των φυλάρχων. Διότι, αφού ορίστηκε ξεχωριστή ημέρα για τον καθένα ειδικά, κατά την οποία έπρεπε να εκτελέσουν τα διατεταγμένα και να προσφέρουν το δώρο τους, προσέρχονταν με τάξη σύμφωνα με την κρίση του νομοθέτη· όμως, όχι σύμφωνα με τη σειρά γέννησης, δηλαδή κατά ηλικία, ούτε όμως ανακατεμένα και εντελώς άτακτα, αλλά μάλλον διατεταγμένοι σαν για μια μυστική οικονομία. ΠΑΛΛ. Και όμως, αυτό που λες, δεν μπορώ να το κατανοήσω. Εξήγησέ το μου, λοιπόν, με σαφήνεια. ΚΥΡ. Θέλεις να απαριθμήσουμε με τη σειρά και διαδοχικά αυτούς που γεννήθηκαν από τον Ιακώβ; Διότι έτσι θα γινόταν πάρα πολύ σαφής η διαφοροποίηση κατά την προσέλευση. ΠΑΛΛ. Βεβαίως. ΚΥΡ. Πρωτότοκος, λοιπόν, είναι ο Ρουβήν, και μετά από αυτόν ο Συμεών, ο Λευί και ο Ιούδας, από τη μητέρα τους τη Λεία.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, Που εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα, στο θέμα: ΣΤΟΝ ΥΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΤΟΝ ΜΟΝΟΓΕΝΗ, ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΘΕΟΣ ΠΡΟ ΠΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ, ΔΙΑ ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ ΕΓΙΝΑΝ ΤΑ ΠΑΝΤΑ. Και ανάγνωσμα από την προς Εβραίους επιστολή: Αφού ο Θεός μίλησε παλιά στους πατέρες μας πολλές φορές και με πολλούς τρόπους μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, και τα εξής. Το ότι βέβαια ελπίζουμε στον Ιησού Χριστό, έχει ειπωθεί επαρκώς από εμάς κατά το δυνατόν, μέσω όσων σας παραδόθηκαν χθες. Αλλά δεν πρέπει απλώς να πιστεύουμε στον Χριστό Ιησού, ούτε να τον αποδεχθούμε ως έναν από τους πολλούς που καταχρηστικά ονομάζονται χριστοί. Διότι εκείνοι μεν ήταν τυπικοί χριστοί, αυτός όμως είναι ο αληθινός Χριστός. Δεν ανήλθε στην ιερωσύνη προερχόμενος από τους ανθρώπους λόγω προόδου, αλλά έχει το αξίωμα της ιερωσύνης πάντοτε από τον Πατέρα. Και για τον λόγο αυτό το Σύμβολο της Πίστεως, εξασφαλίζοντας εκ των προτέρων ότι δεν θα υποψιαστούμε πως πρόκειται για έναν από τους απλούς χριστούς, προσθέτει στην ομολογία της Πίστεως ότι πιστεύουμε ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΥΡΙΟ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟ, ΤΟΝ ΥΙΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΤΟΝ ΜΟΝΟΓΕΝΗ.

Διότι σε αυτές τις έσχατες ημέρες μάς μίλησε μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες· στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή, το κράτος, [μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα,] νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και ποιον θα μπορούσε να ονομάσει κάποιος «δεξιά του Θεού» παρά τον Χριστό Του, ο οποίος ονομάζεται έτσι μεταφορικά; Διότι, όπως αλλού έχει ονομαστεί δύναμη και σοφία, δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση, έτσι και τώρα θα μπορούσε να ονομαστεί «δεξιά»· επειδή επρόκειτο να χορηγήσει σε όλους τους ανθρώπους τα δεξιά και τα σωτήρια. «Ο Θεός ελάλησεν εν τω αγίω αυτού», και τα εξής. Όταν το Άγιο Πνεύμα προσευχήθηκε να ελευθερωθούν οι αγαπημένοι του Θεού, ο Θεός, χωρίς να αναβάλει καθόλου, αποκρίνεται λέγοντας: «Θα υψωθώ και θα διαμερίσω τα Σίκιμα». Και επειδή ο Θεός μίλησε αυτά μέσω του Λόγου Του, σαν μέσω ερμηνευτή, το Άγιο Πνεύμα, αφού τα άκουσε, διδάσκει και εμάς να τα γνωρίζουμε· γι' αυτό λέει: «Ο Θεός ελάλησεν εν τω αγίω αυτού». Οι δαίμονες, εξάλλου, ποτέ δεν αγνόησαν τον Άγιο του Θεού όταν έλαβε μορφή δούλου· γι' αυτό φώναζαν λέγοντας: «Γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο Άγιος του Θεού». Αλλά και στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό αναφέρεται: «Μία φορά ορκίστηκα στον άγιό μου, ότι δεν θα διαψεύσω τον Δαβίδ». Διότι, όπως ένας πατέρας ορκίζεται στο αγαπημένο του παιδί, έτσι και ο Θεός των όλων ορκίζεται στον Υιό. Έτσι, λοιπόν, και εδώ «ο Θεός ελάλησεν εν τω αγίω αυτού»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Ο Θεός ελάλησεν εν τω ηγιασμένω αυτού». Και πότε εκπληρώθηκε αυτό, παρά όταν στις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού; Και τι ελάλησε παρά τα όσα ακολουθούν λέγοντας: «Θα αγαλλιάσω και θα διαμερίσω τα Σίκιμα»;

ιβʹ. Και αρχιερέα, εξάλλου, τον αποκαλεί ο ίδιος απόστολος λέγοντας: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού, τον Υιό του Θεού». ιγʹ. Όχι μόνο αυτό, αλλά τον αναγνωρίζει και ως απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρα του Θεού, και ως Υιό και κληρονόμο, λέγοντας: «στις έσχατες αυτές ημέρες μάς μίλησε μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, δια του οποίου εποίησε και τους αιώνες· ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Και εδώ (όπως ακριβώς ελέχθη πιο πάνω για τον Λόγο το «τα πάντα δι’ αυτού εγένετο», και για το φως το «στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δι’ αυτού εγένετο», και για τον Ιησού Χριστό το «για εμάς υπάρχει ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, δι’ ου τα πάντα»), πρόσεξε πώς για τον ίδιο ομοίως έχει λεχθεί το «δια του οποίου εποίησε και τους αιώνες».