Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 1:6

Γιατί πρέπει να χρονοτριβώ λέγοντας τα υπόλοιπα, όσα βλάσφημα αναγκαστικά υποκρύπτονται στον λόγο εξαιτίας αυτής της αρχής; Διότι, μέσω όσων έχουν ήδη ειπωθεί, εκείνος που εξετάζει τη λογική ακολουθία θα κατανοήσει ότι και ο πατέρας του ψεύδους, ο δημιουργός του θανάτου, ο εφευρέτης της κακίας, αν και ήταν κτιστός με φύση νοερή, αθάνατη και ασώματη, δεν εμποδίστηκε από τη φύση του να γίνει, μέσω της μεταβολής, αυτό που είναι. Επειδή το τρεπτό της ουσίας, που κινείται ελεύθερα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, κάνει τη δύναμη της φύσης να ακολουθεί τη ροπή της προαίρεσης, ώστε να γίνεται εκείνο προς το οποίο θα την καθοδηγήσει η προαίρεση. Επομένως, θα αποφανθούν ότι και ο Κύριος επιδέχεται τα αντίθετα, καθώς τον υποβιβάζουν σε ισοτιμία με τους αγγέλους δια της κτίσεως. Ας ακούσουν όμως τη μεγάλη φωνή του Παύλου. Πώς λέει ότι μόνο αυτός ονομάστηκε Υιός; Λόγω του ότι δεν ανήκει στη φύση των αγγέλων, αλλά στην ανώτερη. Διότι, «σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: Υιός μου είσαι εσύ;». Και όταν πάλι εισάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Και για μεν τους αγγέλους λέει: «Εκείνος που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς»· ενώ προς τον Υιό λέει: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου», καθώς και όσα άλλα αναπτύσσει διεξοδικά μαζί με αυτά η προφητεία θεολογώντας.

Τέσσερις φορές έχει αναφερθεί από τον απόστολο σε όλους τους λόγους του η ονομασία του πρωτοτόκου, όμως έχει κάνει μνεία αυτής της ονομασίας με διαφορετικό και όχι με τον ίδιο πάντοτε τρόπο. Διότι άλλοτε λέει «πρωτότοκος όλης της κτίσεως», άλλη φορά «πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς», έπειτα «πρωτότοκος εκ των νεκρών», ενώ στην προς Εβραίους επιστολή το όνομα του πρωτοτόκου μνημονεύεται απολύτως από μόνο του. Διότι λέει τα εξής: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοί του». Εφόσον, λοιπόν, αυτά διακρίνονται κατ' αυτόν τον τρόπο, θα ήταν σωστό να αναλύσουμε το καθένα από αυτά χωριστά: πώς δηλαδή είναι πρωτότοκος της κτίσεως, πώς είναι ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, πώς από τους νεκρούς, και πώς, μνημονευόμενος από μόνος του χωρίς καθέναν από τους παραπάνω προσδιορισμούς, όταν πάλι εισάγεται στην οικουμένη, προσκυνείται από όλους τους αγγέλους του. Επομένως, εάν συμφωνείτε, ας αρχίσουμε τη θεώρηση των προκειμένων ζητημάτων από τα τελευταία.

«Όταν πάλι εισαγάγει, λέγει, τον πρωτότοκο στην οικουμένη». Η προσθήκη του «πάλι» υποδεικνύει, μέσω της σημασίας της λέξεως αυτής, ότι αυτό δεν συμβαίνει για πρώτη φορά· διότι χρησιμοποιούμε τη λέξη αυτή για την επανάληψη γεγονότων που έχουν ήδη συμβεί άπαξ. Επομένως, με τον λόγο αυτό σημαίνει τη φοβερή επιφάνεια του Κριτή στο τέλος των αιώνων, όταν πλέον δεν καθοράται με τη μορφή του δούλου, αλλά προκάθηται μεγαλοπρεπώς επί του θρόνου της βασιλείας του και προσκυνείται από όλους τους αγγέλους που βρίσκονται γύρω του. Γι' αυτόν τον λόγο, Εκείνος που εισήλθε άπαξ στην οικουμένη, γενόμενος πρωτότοκος εκ των νεκρών και των αδελφών και όλης της κτίσεως, όταν θα εισέλθει πάλι στην οικουμένη, Αυτός που κρίνει όλη την οικουμένη εν δικαιοσύνη, καθώς λέγει η προφητεία, δεν αποβάλλει το όνομα του πρωτοτόκου, το οποίο άπαξ καταδέχθηκε για χάρη μας. Αντιθέτως, όπως στο όνομα του Ιησού κάμπτει κάθε γόνυ στο όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, έτσι και Αυτόν που φέρει το όνομα του πρωτοτόκου, Τον προσκυνά άπαν το πλήρωμα των αγγέλων, επευφραινόμενο για την ανάκληση των ανθρώπων, την οποία επετέλεσε επαναφέροντάς μας πάλι στην αρχική χάρη, με το να γίνει πρωτότοκος για εμάς.

«Διότι, όταν», λέει, «εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι αυτού», και το «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος», και το «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ενώ λοιπόν ο απόστολος τα αναπτύσσει διεξοδικά όλα αυτά για να υποδείξει τον Μονογενή Θεό, πώς να αντιδράσω ακούγοντας τον χριστομάχο να λέει ότι ο Κύριος των αγγέλων είναι άγγελος; Και μάλιστα, δεν εξέφρασε έναν τέτοιο λόγο τυχαία, αλλά υπερασπίζεται με ζήλο αυτό το ατόπημα, προσπαθώντας να αποδείξει ότι ο Κύριος δεν υπερέχει σε τίποτα από τον Ιωάννη και τον Μωυσή. Διότι για τον πρώτο λέει η Γραφή: «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου». Άρα, ο Ιωάννης είναι άγγελος. Αλλά ακόμη κι αν ο εχθρός του Κυρίου ονομάζει τον Κύριο «Θεό», προσπαθεί τεχνηέντως να τον παρουσιάσει ανάλογο με τη θεότητα του Μωυσή, επειδή και εκείνος υπήρξε μεν υπηρέτης του επί πάντων Θεού, τάχθηκε όμως ως θεός για τους Αιγυπτίους. Αν και το «επί πάντων», όπως έχει ειπωθεί και στη συνέχεια, είναι κοινό γνώρισμα του Υιού και του Πατέρα, εφόσον ο απόστολος έχει αποδώσει και επιμαρτυρήσει σε Αυτόν την ίδια φράση εκεί όπου λέει: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός». Αυτός, όμως, υποβιβάζει στην τάξη του αγγέλου τον Κύριο των αγγέλων, σαν να μην έχει ακούσει ότι οι άγγελοι είναι λειτουργικά πνεύματα και φλόγες φωτιάς.

Ομιλία Γ΄. Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού. Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό: Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνα.

αʹ. Ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός ονομάζει την ένσαρκη παρουσία Του έξοδο· όπως για παράδειγμα όταν λέει: «Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει»· και πάλι: «Εγώ από τον Πατέρα μου εξήλθα και ήρθα»· και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει σε πολλά σημεία. Ο δε Παύλος την ονομάζει είσοδο, λέγοντας: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη»· εννοώντας ως εισαγωγή αυτήν την ανάληψη της σάρκας. Για ποιο λόγο άραγε χρησιμοποίησαν διαφορετικές εκφράσεις γι' αυτό το ζήτημα, και με ποια έννοια έχει ειπωθεί έτσι; Αυτό είναι φανερό και από τα ίδια τα σημαινόμενα.

Για τον λόγο αυτό την αποκαλεί έξοδο. Ο Παύλος όμως την ονομάζει είσοδο, κατά μεταφορά από εκείνους που κληρονομούν και αναλαμβάνουν τη νομή και κάποια κτήση. Διότι η φράση, «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη», υποδηλώνει τούτο: όταν του παραδώσει την οικουμένη. Διότι τότε την απέκτησε ολόκληρη, όταν και έγινε γνωστός. Και δεν τα λέει αυτά για τον Θεό Λόγο, αλλά για τον κατά σάρκα Χριστό· ευλόγως.

Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον κόσμο, σύμφωνα με τον Ιωάννη, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, πώς αλλιώς θα μπορούσε να εισέλθει σε αυτόν, παρά μόνο εν σαρκί; «Και ας τον προσκυνήσουν», λέει, «όλοι οι άγγελοι του Θεού». Επειδή πρόκειται να πει κάτι μέγα και υψηλό, το προετοιμάζει και το καθιστά ευπρόσδεκτο με το να παρουσιάσει τον Πατέρα να εισάγει τον Υιό. Παρατήρησε δε τούτο: είπε πρωτύτερα ότι δεν μας μίλησε μέσω προφητών, αλλά μέσω του Υιού· απέδειξε ότι ο Υιός είναι ανώτερος των αγγέλων, θεμελιώνοντας τούτο και από το όνομα, αλλά και από το γεγονός ότι ο Πατέρας είναι εκείνος που εισάγει τον Υιό. Εδώ λοιπόν το τεκμηριώνει και από κάτι άλλο. Από ποιο ακριβώς; Από την προσκύνηση. Αυτό μάλιστα δείχνει και το πόσο ανώτερος είναι: όσο δηλαδή απέχει ο Δεσπότης από τον δούλο. Γι' αυτό, όπως ακριβώς εάν κάποιος εισήγαγε κάποιον σε ένα βασιλικό ανάκτορο, θα διέταζε αμέσως τους αξιωματούχους του να τον προσκυνήσουν, έτσι πράττει και αυτός, ομιλώντας για την κατά σάρκα εισαγωγή Του στον κόσμο, και προσθέτοντας γι' αυτόν τον λόγο τη φράση: «Ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Άραγε, λοιπόν, μόνο οι άγγελοι και όχι και οι άλλες δυνάμεις; Σε καμία περίπτωση. Διότι άκουσε τα εξής: «Και για μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς· για δε τον Υιό λέει: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος». Ιδού η μέγιστη διαφορά: ότι οι μεν είναι κτιστοί, ενώ Αυτός είναι άκτιστος.

Β΄. Βλέπεις πώς συνδέει πάντοτε τον λόγο περί της άκτιστης φύσεως με τον λόγο περί της θείας οικονομίας; Τι είναι πιο σαφές από αυτό; Είδες πώς δεν είναι το ίδιο πράγμα το κτίσμα και το γέννημα; Διότι, διαφορετικά, δεν θα τα είχε διαχωρίσει, και σε αντιδιαστολή προς το «Εποίησε», προσέθεσε το: «Προς δε τον Υιόν είπε: Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος»· ούτε θα χαρακτήριζε το όνομα του Υιού ως εξοχότερο όνομα, εάν σήμαινε το ίδιο πράγμα. Διότι ποια θα ήταν η διαφορά; Εάν το κτίσμα και το γέννημα ταυτίζονται, και εκείνοι δημιουργήθηκαν, σε τι συνίσταται το εξοχότερο; Ιδού πάλι η λέξη «Θεός» τίθεται με το άρθρο («ο Θεός»). Και πάλι λέγει: «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και οι ουρανοί είναι έργα των χεριών σου. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και θα τους τυλίξεις σαν πανωφόρι, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως παραμένεις ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ώστε, ακούγοντας το: «Όταν δε εισαγάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη», να μη νομίσεις ότι πρόκειται για δώρο που του δόθηκε μεταγενέστερα· αυτό το προέλαβε και το διευκρίνισε προηγουμένως, και πάλι το διορθώνει λέγοντας: «Κατ' αρχάς»· όχι τώρα, αλλά ανέκαθεν.

Όπως ακριβώς αναφέρει και αλλού: «ο οποίος είναι τύπος του μέλλοντος», ομιλώντας περί του Αδάμ και του Χριστού στην προς Ρωμαίους επιστολή, αποκαλώντας τον κατά σάρκα Χριστό μέλλοντα σε σχέση με την εποχή του Αδάμ (διότι πράγματι επρόκειτο να έλθει στο μέλλον)· έτσι και τώρα, επειδή είπε: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη», για να μη νομίσεις ότι εννοεί κάποια άλλη οικουμένη, το επιβεβαιώνει αυτό και από πολλές άλλες πλευρές, αλλά και από το ίδιο το γεγονός ότι την αποκαλεί «μέλλουσα»· διότι η οικουμένη επρόκειτο να υπάρξει, ενώ ο Υιός του Θεού υπήρχε πάντοτε. Αυτήν λοιπόν τη μέλλουσα οικουμένη δεν την υπέταξε σε αγγέλους, αλλά στον Χριστό. Ότι δε αυτό έχει λεχθεί για τον Υιό, λέγει, είναι φανερό· διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί εκείνο, ότι δηλαδή ειπώθηκε για αγγέλους.

Έπειτα παραθέτει και άλλη μαρτυρία, και λέει: «Μαρτύρησε δε κάπου κάποιος, λέγοντας». Γιατί δεν είπε το όνομα του προφήτη, αλλά το έκρυψε; Και σε άλλες μαρτυρίες το κάνει αυτό· όπως όταν λέει: «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· και πάλι: «Εγώ θα είμαι σε αυτόν Πατέρας». Και για μεν τους αγγέλους λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα»· για δε τον Υιό: «Και κατ' αρχάς εσύ, Κύριε, θεμελίωσες τη γη». Έτσι και εδώ λέει: «Μαρτύρησε δε κάπου κάποιος, λέγοντας». Νομίζω δε ότι αυτό ακριβώς, το να κρύβει δηλαδή και να μην αναφέρει αυτόν που εξέφερε τη μαρτυρία, αλλά να την εισάγει ως κάτι το ευρέως γνωστό και ολοφάνερο, αποδεικνύει ότι αυτοί ήταν πάρα πολύ καλοί γνώστες των Γραφών. «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;»

γʹ. Διότι και ο Παύλος, όταν λέει, «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη», μας αναγγέλλει τη θεία οικονομία· διότι αυτός που είναι πανταχού παρών και τα πάντα πληροί, πού θα μπορούσε να εισέλθει; Αλλά ονόμασε έτσι τη φανέρωσή του μέσω της θείας οικονομίας. Εισερχόμενος, λοιπόν, στην οικουμένη, εισήλθε με ταπεινό σχήμα, καταπατώντας την αλαζονεία, καταστέλλοντας την έπαρση, πείθοντας τους πάντες να είναι μετριόφρονες, να μην ατιμάζουν την πενία ούτε να εξευτελίζουν τη φτώχεια, να μην προσηλώνονται με απληστία στον πλούτο, να μη θεωρούν ότι η ανθρώπινη επίδειξη είναι κάτι σπουδαίο, αλλά ότι είναι πιο ανίσχυρη από τη σκιά, πιο ευτελής από τα φύλλα, και πιο απατηλή από τα όνειρα. Αφού εισήλθε, λοιπόν, κάλεσε βαρβάρους, και όχι απλώς βαρβάρους, αλλά και μάγους, που αποτελούν το πιο ακραίο είδος της ασέβειας.

Ονομάζει Κύριο τον Πατέρα, Κύριο τον Υιό, Κύριο το Άγιο Πνεύμα· όπως λέει, «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα»· και δεν είπε: Ο Κύριος ο μικρότερος προέρχεται από τον Κύριο τον μεγάλο. Και ο Μωυσής λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· ο άγγελος όμως δεν προσκυνά κτίσμα. Και για να μάθεις ότι αυτό έχει ειπωθεί για τον Υιό, άκου τον Παύλο που λέει: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Και ο Δαβίδ αναφωνούσε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και δεν είπε, Κύριος του Κυρίου μου· αλλά είπε, Κύριος στον Κύριό μου. Ιδού, λέει ο Ησαΐας, η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της, και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ· το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει, Μαζί μας είναι ο Θεός. Ναι, [λες], τον ονομάζω Υιό, υποτακτικό όμως και μικρότερο από τον Πατέρα. Σε ελέγχει πάλι ο Ησαΐας λέγοντας, ότι «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε· και το όνομά του καλείται Άγγελος μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Ο προφήτης τον ανακηρύσσει εξουσιαστή και Θεό ισχυρό· και εσύ τον αποκαλείς υποτακτικό; Εκείνος τον ονομάζει άγγελο μεγάλης βουλής· και εσύ τον αποκαλείς μικρό;

«Όταν δε πάλι εισάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού. Και προς μεν τους αγγέλους λέει: Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς. Προς δε τον Υιό.» Ας μη σε θορυβεί, λέει, το ότι ακούς πως έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους. Διότι δες πώς είναι πάλι Θεός, εφόσον βεβαίως και οι άγγελοι τον προσκυνούν. Όσο για το «στην οικουμένη», άλλοι μεν λένε ότι αναφέρεται στην παρούσα, άλλοι δε στη μέλλουσα. Και τα δύο είναι ορθά. Διότι, και όταν εκείνος τελούσε το μυστήριο της θείας οικονομίας, οι άγγελοι τον διακονούσαν ως Δεσπότη· και πορεύθηκε στους ουρανούς, «αφού υποτάχθηκαν σε αυτόν οι άγγελοι», κατά τον λόγο του Πέτρου. Αλλά και πάλι το «αφού υποτάχθηκαν» νοείται εξαιτίας της θείας οικονομίας. «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως.»

Επειδή δε την βρήκε να πείθεται και να αποδέχεται την πρόσκληση, όλο το έργο αμέσως ολοκληρώθηκε· και ο Θεός ενδύθηκε τον άνθρωπο, και η Παρθένος έγινε μητέρα του Κτίστη. Και τον μεν Αδάμ, σχετικά με την πλευρά του από την οποία έπρεπε να οικοδομηθεί η Εύα, ο Θεός ούτε τον προειδοποίησε ούτε τον έπεισε, αλλά, αφού του αφαίρεσε την αίσθηση, έτσι του απέσπασε το μέλος· την δε Παρθένο, αφού πρώτα την δίδαξε και περίμενε την πίστη της, έτσι προχώρησε στο έργο. Και σχετικά μεν με τη δημιουργία εκείνου, συνομιλεί με τον Μονογενή λέγοντας: ας κάνουμε άνθρωπο. Επειδή όμως έπρεπε να εισαγάγει στην οικουμένη αυτόν τον Θαυμαστό Σύμβουλο, τον Πρωτότοκο, όπως είπε ο Παύλος, και να πλάσει τον δεύτερο Αδάμ, λαμβάνει την Παρθένο ως κοινωνό της απόφασής Του γι' αυτό. Και αυτήν τη μεγάλη βουλή, όπως λέει ο Ησαΐας, την εξέφρασε μεν ο Θεός, την επικύρωσε όμως η Παρθένος. Και η σάρκωση του Λόγου ήταν έργο όχι μόνο του Πατρός, και της δικής Του δυνάμεως, και του Πνεύματος, με τον μεν Πατέρα να ευδοκεί, το δε Πνεύμα να επιδημεί και τη δύναμη να επισκιάζει, αλλά και της θελήσεως και της πίστεως της Παρθένου.

Διότι γεννήθηκε με την ευδοκία του Πατρός· «διότι Πνεύμα Άγιο», λέει ο άγγελος, «θα επέλθει σε σένα», και έπειτα· «και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». (Εβρ. 1,6) «Όταν δε πάλι εισαγάγει τον πρωτότοκο», αυτό σημαίνει, όταν ευδόκησε να εμφανιστεί με σάρκα ο «πρωτότοκος» Υιός του σε αυτούς που κατοικούν «την οικουμένη»· διότι λέει· «και προσήλθαν οι άγγελοι και τον διακονούσαν», και· «από τώρα θα δείτε τους αγγέλους και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του ανθρώπου». (Εβρ. 1,13) Προσέφερε λοιπόν την απαρχή της δικής μας φύσης στον Πατέρα, και ο Πατέρας θαύμασε αυτό το δώρο, τόσο λόγω της αξίας εκείνου που το προσέφερε όσο και λόγω του αμώμου εκείνου που προσφέρθηκε, ώστε να το δεχθεί με τα ίδια του τα χέρια και να θέσει το δώρο δίπλα του και να πει· «κάθισε στα δεξιά μου». (Εβρ. 2,6-9) Για ποιο λόγο παραθέτει τώρα το «τι είναι ο άνθρωπος ώστε να τον θυμάσαι;»; Επειδή φαινόταν να έρχεται σε αντίθεση με τον σκοπό του· διότι από τη μία, αποδεικνύει τον Χριστό ανώτερο από τους αγγέλους, από την άλλη όμως αναφέρει ότι «έγινε για λίγο κατώτερος» από αυτούς. Γι' αυτό το παραθέτει, για να επιλύσει τη φαινομενική αντίθεση.

Και πάλι σχετικά με τον Πρωτότοκο που εισάγεται στην οικουμένη, το ιερό κείμενο αναφέρει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, την ώρα που οι ιερείς εισέρχονται στο θυσιαστήριο, ο ιεροψάλτης αναφωνεί από ψηλά το «Άγιος ο Θεός, άγιος ισχυρός, άγιος αθάνατος». Αυτή η υμνολογία λέγεται ότι αποτελείται από τη φρικτή ομολογία των Σεραφείμ.

ΑΙΡ. Όσον αφορά τον Χριστό, ότι είναι προσκυνητός, αναφέρεται σαφέστατα σε ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή· διότι λέει, «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· όχι όμως περί πρωτοτύπου και εικόνας. ΣΤ΄. ΟΡΘ. Όταν γράφεται για τον Χριστό, «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού», τι άλλο μπορούμε να κατανοήσουμε, παρά ότι ο λόγος γίνεται περί πρωτοτύπου; Διότι εφόσον έγινε άνθρωπος, συνεχίζοντας να είναι Θεός, και επειδή κάθε άνθρωπος είναι το πρωτότυπο της δικής του εικόνας, και δεν θα μπορούσε να είναι άνθρωπος εάν δεν είχε ως παράγωγο το δικό του απεικόνισμα· είναι προφανές ότι και ο Χριστός, επειδή ομοιώθηκε σε όλα με εμάς, είναι το πρωτότυπο της δικής του εικόνας, έστω και αν δεν αναγράφεται ακριβώς με αυτή τη λέξη.