Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 10:1

Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες. Εννοεί τον Ισραήλ. Εκδίωξες έθνη και την καταφύτευσες. Διότι, προπορευόμενος, εκδίωξες από μπροστά τους τα έθνη. Κάλυψε όρη η σκιά της. Σκιά μεν της αμπέλου είναι η σύμφωνη με τον νόμο λατρεία, λόγω του ότι ο νόμος αποτελούσε σκιά των μελλοντικών αγαθών· όρη δε, εννοεί αυτό στη Σηλώμ και αυτό στη Σιών. Διότι σε αυτούς τους δύο τόπους είχε ιδρυθεί η Σκηνή. Επομένως, δεν σημαίνει τίποτε άλλο, παρά το ότι τα όσα όριζε ο νόμος, τα οποία αποτελούσαν σκιά των μελλοντικών αγαθών, τελούνταν σε αυτά τα δύο όρη. Και οι αναδενδράδες της τους κέδρους του Θεού. Κέδροι μεν είναι οι ουράνιες δυνάμεις· αναδενδράδες δε της αμπέλου είναι οι προφήτες που προήλθαν από τον λαό, οι οποίοι υψώθηκαν και στηρίχθηκαν στις ανώτερες και λογικές δυνάμεις.

Διότι προηγουμένως ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών· όταν όμως ο Χριστός εξαγγέλθηκε στους ανθρώπους και παρουσιάστηκε λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που ομιλώ είμαι παρών· τότε», όπως είπε ο Παύλος, «η φωνή Του σάλευσε τη γη, έχοντας δώσει προηγουμένως την υπόσχεση: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό. Το δε "ακόμη μία φορά" δηλώνει τη μετάθεση εκείνων που σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα μη σαλευόμενα. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, έχουμε χάρη, διά της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό». Και αυτή την ασάλευτη βασιλεία που αναφέρει αυτός, ο Δαβίδ την ψάλλει ως στερεωμένη: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε ευπρέπεια· ο Κύριος ενδύθηκε δύναμη και περιζώστηκε».

Διότι προηγουμένως ο νόμος αποτελούσε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών· όταν όμως ο Χριστός αναγγέλθηκε στους ανθρώπους και παρουσιάστηκε λέγοντας: «Εγώ ο ίδιος που μιλώ είμαι παρών· τότε», όπως είπε ο Παύλος, «η φωνή Του σάλευσε τη γη, ενώ προηγουμένως είχε υποσχεθεί: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη, αλλά και τον ουρανό. Το δε "ακόμη μία φορά" δηλώνει τη μετάθεση όσων σαλεύονται, ώστε να παραμείνουν τα ασάλευτα. Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, έχουμε χάρη, δια της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό». Αυτήν δε τη βασιλεία, την οποία αυτός αποκαλεί ασάλευτη, ο Δαβίδ την υμνεί ως στερεωμένη: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενδύθηκε μεγαλοπρέπεια· ενδύθηκε ο Κύριος δύναμη και περιζώστηκε».

Αποδεικνύει δε, ότι ο νόμος δεν τελειοποίησε κανέναν, αλλά αποτελούσε σκιά των μελλόντων αγαθών, και ότι ο λαός δεν βρήκε την κατάπαυση, αλλά απομένει από κοινού για όλους μας η ημέρα της καταπαύσεως. Επίσης, αποδεικνύει πάλι ότι η αρχιερατική λειτουργία μετατέθηκε από τον Ααρών στον Χριστό, του οποίου τύπος υπήρξε ο Μελχισεδέκ, αν και δεν προερχόταν από τον Λευί· και επισημαίνει ότι οι πατέρες δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως, και όχι από τα έργα του νόμου. Έπειτα, αφού απηύθυνε πάλι και προς αυτούς προτροπές για τον ενάρετο βίο, και επιδοκίμασε την υπομονή που έδειξαν για τον Χριστό, και αφού τους έπεισε να τιμούν τους πρεσβυτέρους, ολοκληρώνει την επιστολή.

Γι' αυτό και προσευχόταν ο Απόστολος, λέγοντας: «Ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα τούτου του θανάτου;» Υπάρχει, λοιπόν, κάποια άλλη ζωή, προς την οποία μας καλεί ο λόγος του Θεού· και τώρα μεν οι ημέρες μας είναι πονηρές, υπάρχουν όμως κάποιες άλλες αγαθές, τις οποίες δεν τις διακόπτει η νύχτα· διότι ο Θεός θα είναι γι' αυτές αιώνιο φως, καταυγάζοντάς τις με το φως της δικής Του δόξας. Μην νομίσεις, λοιπόν, όταν ακούσεις για αγαθές ημέρες, ότι η παρούσα ζωή σου προσφέρεται ως υπόσχεση. Διότι φθαρτές είναι αυτές οι ημέρες, τις οποίες δημιουργεί ο αισθητός ήλιος· και τίποτε το φθαρτό δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ταιριαστό δώρο στο άφθαρτο. Διότι, εάν η ψυχή είναι άφθαρτη, άφθαρτα είναι και τα χαρίσματά της. Και «παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου». Εάν, μάλιστα, ο νόμος αποτελεί σκιά των μελλοντικών αγαθών, προσπάθησε να κατανοήσεις κάποια Σάββατα τρυφερά, άγια, από τις αιώνιες ημέρες, νουμηνίες και εορτές· και προσπάθησε να τα κατανοήσεις επάξια του πνευματικού νόμου. Παύσε τη γλώσσα σου από το κακό, και τα χείλη σου από το να λαλήσουν δόλο. Εάν θέλεις να βρεθείς στις αγαθές ημέρες, εάν αγαπάς τη ζωή, εφάρμοσε την εντολή της ζωής.

Διότι, από φειδώ για την αδυναμία μας, μέσα στο βάθος του πλούτου της σοφίας Του και στα ανεξιχνίαστα κρίματα της σύνεσής Του, μας υπέδειξε αυτή την προσηνή και ευάρμοστη σε εμάς αγωγή, προεθίζοντάς μας να βλέπουμε πρώτα τις σκιές των σωμάτων και να αντικρίζουμε τον ήλιο μέσα στο νερό, ώστε να μην τυφλωθούμε προσκρούοντας ευθύς εξαρχής στη θέα του άκρατου φωτός. Διότι, κατά τον ίδιο λόγο, και ο Νόμος, «που έχει τη σκιά των μελλόντων», και η προτύπωση μέσω των προφητών, η οποία αποτελεί αίνιγμα της αλήθειας, έχουν επινοηθεί ως γυμναστήρια των οφθαλμών της καρδιάς, ώστε μέσα από αυτά να καταστεί για εμάς εύκολη η μετάβαση προς την αποκεκρυμμένη σε μυστήριο σοφία.

Στην Εκκλησία που έχει ξεπεράσει κάθε χειμώνα πειρασμού, φανερώνονται τα σημάδια του καιρού, και ότι πλησιάζει το θέρος, για το οποίο αναφέρεται στους Ψαλμούς: «Το θέρος και το έαρ». Διότι εμφανίστηκαν σε αυτήν άνθη, και πλησίασε η παντελής κάθαρση, που ονομάζεται καιρός του κλαδέματος. «Αυτός που προβάλλει μέσα από τα δίχτυα». Ίσως όμως με αυτό να υποδήλωσε και τους αποστόλους μέσω της αλιευτικής τέχνης. Αυτά, λοιπόν, ακούει η Εκκλησία από τον Λόγο, δεχόμενη την αυγή της αλήθειας μέσα από τα προφητικά παράθυρα και τα νομικά δίχτυα, ενώ ακόμη στεκόταν όρθιος ο τυπικός τοίχος της διδασκαλίας, εννοώ του Νόμου, ο οποίος δημιουργούσε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και δεν έδειχνε την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, πίσω από τον οποίο στάθηκε η αλήθεια, κατέχοντας τον τόπο, και ύστερα έλαμψε.

Τι λοιπόν το περισσότερο, θα μπορούσε να πει κάποιος, ή τι το εξαιρετικό υπάρχει σε αυτούς που πιστεύουν στον Χριστό σε σύγκριση με τον Ισραήλ, αφού και αυτός λέγεται ότι γεννήθηκε από τον Θεό σύμφωνα με το «Υιούς γέννησα και ύψωσα, αλλά αυτοί με αθέτησαν»; Σε αυτά νομίζω ότι πρέπει να απαντήσουμε, πρώτον μεν ότι «επειδή ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων», δεν έδινε στους Ισραηλίτες τη δυνατότητα να κατέχουν αυτό το χάρισμα αληθινά, αλλά καταγραφόταν σε αυτούς ως τύπος και σχήμα «μέχρι τον καιρό της διορθώσεως», όπως έχει γραφτεί, κατά τον οποίο επρόκειτο πλέον να αναδειχθούν εκείνοι που θα αποκαλούσαν τον Θεό Πατέρα με πιο ταιριαστό και αληθινό τρόπο, επειδή κατοίκησε μέσα τους το Πνεύμα του Μονογενούς. Διότι εκείνοι μεν είχαν «πνεύμα δουλείας που οδηγεί στον φόβο», ενώ οι πιστοί έχουν «πνεύμα υιοθεσίας», που οδηγεί στην ελευθερία, «μέσω του οποίου κράζουμε: Αββά, ο Πατήρ». Επομένως, ο λαός που επρόκειτο να ανυψωθεί στην υιοθεσία μέσω της πίστεως στον Χριστό, προδιαγραφόταν στον παλαιό λαό σαν σε σκιές, όπως ακριβώς κατανοούμε ότι και η κατά πνεύμα περιτομή προτυπωνόταν από παλιά στη δική τους σάρκα. Και, για να μιλήσουμε συνοπτικά, όλα τα δικά μας υπήρχαν σε εκείνους τυπικώς.

Και εξαιτίας αυτού του γεγονότος, λέγω, ότι διαχωρίστηκαν κατά κάποιον τρόπο οι πηγές των υδάτων, καταδεικνύοντας τη διαφορά στο βάπτισμα και υποδηλώνοντας, σαν μέσα από αίνιγμα, ότι το βάπτισμα του Ιωάννη δεν είναι το ίδιο με εκείνο του Σωτήρος ημών Χριστού. Ωστόσο είναι κοντά, και περιστρέφεται γύρω από αυτό, εισάγοντας μια προμελέτη και προετοιμασία για το τελειότερο. Όπως λοιπόν και ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή λέγεται ότι έχει «σκιάν των μελλόντων αγαθών, ουχ αυτήν την εικόνα των πραγμάτων»· διότι το μωσαϊκό γράμμα είναι ένα προγύμνασμα και μια προκατήχηση της πνευματικής λατρείας, το οποίο κυοφορεί κρυμμένη μέσα του την αλήθεια· έτσι πρέπει να εννοήσεις και το βάπτισμα της μετανοίας. <Έγινε λοιπόν συζήτηση από τους μαθητές του Ιωάννη με έναν Ιουδαίο περί καθαρισμού· και ήλθαν προς τον Ιωάννη και του είπαν.> Οι Ιουδαίοι, αδυνατώντας να υπερασπιστούν τους ραντισμούς κατά τον νόμο και μην έχοντας επιχειρήματα να συνηγορήσουν υπέρ του καθαρισμού μέσω της στάχτης της δαμάλεως, στήνουν μια πλεκτάνη στους μαθητές του Ιωάννη, με την οποία νόμιζαν ότι θα τους προκαλούσαν μεγάλη λύπη, παρόλο που και οι ίδιοι ηττώνταν πάρα πολύ εύκολα στα δικά τους ζητήματα.

Γι' αυτό και ο Παύλος εκφράζει τον θαυμασμό του λέγοντας: «Μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»· ο νόμος, βέβαια, με μικρά παραδείγματα προτύπωνε τα μεγάλα, έχοντας «σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων», όπως έχει γραφτεί. Όπως για παράδειγμα στην τροφή του μάννα διακρίνεται η ευλογία που δίνεται μέσω του Χριστού· διότι εκείνα προγράφονταν για τους αρχαιότερους ως σκιά των μελλοντικών. «Αυτά τα είπε διδάσκοντας στη συναγωγή στην Καπερναούμ». Ο σοφότατος Ευαγγελιστής, έχοντας εισαγάγει σε εμάς την εξήγηση θαυμαστών μυστηρίων, δικαιολογημένα αναθέτει στον Σωτήρα Χριστό την αρχή της διδασκαλίας για αυτά, προκαλώντας σεβασμό στον αντίπαλο με τη λαμπρότητα του προσώπου Του, και εκφοβίζοντας εκ των προτέρων όσους επρόκειτο να έρθουν για να φέρουν αντιρρήσεις. Διότι το κύρος των διδασκόντων κάποιες φορές κάνει τον ακροατή πιο έτοιμο να πιστέψει και απαιτεί ταχύτερη τη συγκατάθεση από την πλευρά εκείνων που διδάσκονται.

Τι λοιπόν, θα ρωτήσει κάποιος, παρέδιδε πάλι ο θεσμός για το σάββατο; Και για ποια αιτία έχει εισαχθεί δεύτερος και ακολουθεί αμέσως μετά την απειλή για τις παραβάσεις; Ως προς αυτό λοιπόν απαντούμε, ότι έπρεπε όχι μόνο να απειλεί όσους παραβαίνουν τον νόμο ότι θα υποστούν δεινά, ούτε να διασφαλίζεται η ευλάβεια του Ισραήλ μόνο με τον φόβο· διότι είναι μάλλον δουλοπρεπές το να σέβεται κανείς τον Θεό από φόβο· αλλά έπρεπε να φανερώσει σε ποια αγαθά θα γίνουν μέτοχοι ή σε ποιο τέλος θα καταλήξουν όσοι είναι σταθερά προσηλωμένοι στην αγάπη προς Αυτόν. Γι' αυτό ορίζει και δίνει εν τύπω την υπόσχεση των αγαθών που πρόκειται να τους δοθούν. Διότι ο νόμος αποτελεί σκιά των μελλόντων αγαθών, καθώς είναι γραμμένο, και το σχήμα του φαίνεται ως μια προγύμναση της αλήθειας.

Διότι νομίζω ότι αυτό δηλώνει το «Έπαυσε». Ο καθένας που δεν θα αποδεχθεί τη γνώση της ευαγγελικής δικαιοσύνης, και όποιος δεν θα πράξει την αλήθεια. Αλήθεια δε πάλι σε αυτά αποκαλεί τη δύναμη της εν Χριστώ πολιτείας, και την εν πνεύματι και αληθεία προσκύνηση, και λατρεία. Διότι, επειδή ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, δεν ήταν αλήθεια. Ο Χριστός, όμως, και τα δικά Του θεσπίσματα εύλογα θα μπορούσαν να νοηθούν ως δικαιοσύνη και αλήθεια. Νομίζω δε ότι πρέπει να ειπωθεί και τούτο, ότι ο Χριστός έγινε για εμάς δικαιοσύνη από τον Πατέρα, και είναι επιπλέον και αλήθεια. Μάθετε, λοιπόν, τη δικαιοσύνη, λέει, και την αλήθεια· δηλαδή, να αποκτήσετε την επίγνωση του αληθινού Υιού και Δημιουργού και Κυρίου των πάντων. Διότι θα αρθεί και θα εξαλειφθεί κάθε ασεβής, ώστε να μη δει τη δόξα του Κυρίου. Τέτοιο είναι αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο τον Χριστό προς τα πλήθη των Ιουδαίων: «Αμήν, αμήν σας λέω, ότι εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας». Και πάλι: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό δεν κρίνεται, εκείνος όμως που δεν πιστεύει έχει ήδη κριθεί, επειδή δεν έχει πιστέψει στο όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού». Εκείνος όμως που έχει μια για πάντα κατακριθεί, και πέθανε μέσα στις δικές του αμαρτίες, πώς θα μπορούσε να δει τη δόξα του Κυρίου;

Διότι είναι αναφαίρετη η χάρη που έχει δοθεί από τον Χριστό στους αγίους, και τα χαρίσματά του και η κλήση του είναι αμεταμέλητα. Γράφει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος προς αυτούς που έχουν τιμηθεί με αυτόν τον τρόπο, ότι παραλαμβάνουν βασιλεία ασάλευτη. διότι δεν είναι δυνατόν να εκπέσουν από τα αγαθά που πρόκειται να δοθούν, επειδή η ελπίδα των αγίων είναι εδραιότατη και ακράδαντη. Και ο παλαιός νόμος, αν και είχε μόνο τη σκιά και τους τύπους, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, υποδήλωνε πλαγίως τη σταθερότητα της ελπίδας των αγίων. Διότι πρόσταζε την ημέρα του Σαββάτου να μην βγαίνει κανείς έξω από τη σκηνή του, αλλά μάλλον να παραμένει σε αυτήν, και μένοντας μέσα να απολαμβάνει όσα έχει ήδη προμηθευτεί. Αυτό αποτελούσε συμβολισμό του ότι οι άγιοι θα παραμείνουν στο διηνεκές στις επουράνιες μονές. διότι από εκεί έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Δικαίως, επομένως, λένε εκείνοι που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους στον Χριστό, και προσδοκούν να βρεθούν στις άνω μονές, ότι οπωσδήποτε το έλεος θα τους ακολουθεί εις μακραίωνα χρόνον.

Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να συμμετάσχουμε πλούσια στην άνωθεν ευλογία, εάν δεν επιλέξουμε να πράττουμε, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, όσα έχουν διακηρυχθεί εδώ. Αυτά αποτελούν προς το παρόν την αφορμή του λόγου μας, έχοντας λάβει εντολή από τα νομικά παραγγέλματα αφενός να στρατηγούμε και να εξοπλιζόμαστε μαζί με τους αγίους μαχητές, και αφετέρου να προεξάρχουμε στις πανηγύρεις για όσους εορτάζουν και να συμπαριστάμεθα ως μυσταγωγοί. Και ποια είναι η απόδειξη αυτών; Ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων, που μας είπε μέσω του Μωυσή τα εξής: «Εάν εξέλθετε σε πόλεμο στη γη σας ενάντια στους αντιπάλους που σας εχθρεύονται, θα σημάνετε με τις σάλπιγγες, και θα μνημονευθείτε ενώπιον του Κυρίου, και θα διασωθείτε από τους εχθρούς σας. Και στις ημέρες της χαράς σας, και στις εορτές σας, και στις πρωτομηνιές σας θα σαλπίζετε με τις σάλπιγγες· τόσο στα ολοκαυτώματά σας, όσο και στις θυσίες της σωτηρίας σας. Και αυτό θα αποτελεί για εσάς ανάμνηση ενώπιον του Θεού σας.» Β'. Και εφόσον ο Νόμος έχει τη σκιά των μελλόντων αγαθών, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, όταν επείγει ο καιρός της μάχης, προστάζει εκείνους που έλαβαν την ιεροσύνη να χρησιμοποιούν τις σάλπιγγες, και εκπέμποντας υψηλό και δυνατό ήχο, να εγείρουν τον πολεμιστή προς ανάμνηση της ανδρείας· ενώ για όσους εορτάζουν, να παράγουν τον ρυθμό που ταιριάζει στη χαρά.

ΛΟΓΟΣ ΙΒ'. α'. Ο νόμος βέβαια έχει τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, και διαμορφώνει υποτυπωδώς το λαμπρό σχήμα της αλήθειας, φανερώνοντας αμυδρά σε εμάς το μυστήριο όσων θεσπίστηκαν μέσω του Χριστού μέσα από τύπους και αινίγματα. Γι' αυτό, λοιπόν, παρήγγειλε στους υιούς του Ισραήλ λέγοντας: «Σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νεομηνία, κατά την επίσημη ημέρα της εορτής μας». Εμείς όμως, προχωρώντας όσο το δυνατόν πιο μακριά από τους τύπους, απαλλάσσοντας τη φύση των δικών μας πραγμάτων από τα αρχαία σχήματα, ας θεωρήσουμε σπουδαιότερη τη διδασκαλία των θείων και ευαγγελικών ενταλμάτων.

Διότι ο αμνός, ή το μοσχάρι, τρεφόταν μεν επί επτά ημέρες από τη μητέρα του, προσφερόταν δε κατά την όγδοη, επειδή, νομίζω, ο Θεός υποδήλωνε αινιγματωδώς (αφού ο νόμος είναι σκιά) ότι ήταν αναγκαίο να προπαιδαγωγηθούν μέσω τύπων και, τρόπον τινά, με μαθήματα όχι τόσο ταιριαστά σε ώριμους άνδρες αλλά μάλλον σε νήπια, εκείνοι που επρόκειτο να γίνουν ιεροί και να προσφερθούν ως οσμή ευωδίας στον Θεό. Και ο πλέον κατάλληλος καιρός για μια τέτοια τελείωση είναι το μυστήριο του Χριστού, το οποίο συμβολίζεται μέσω της όγδοης ημέρας. Απρόσιτος λοιπόν παραμένει ο Θεός μέσω της νομικής λατρείας, αλλά γίνεται προσιτός μόνο μέσω του Χριστού.

Αυτό το Άγιο Πνεύμα, το οποίο με τη συμφωνία του Πατρός και του Υιού συνέστησε την Καινή Διαθήκη στην καθολική Εκκλησία, μας ελευθέρωσε από τα δυσβάσταχτα φορτία του νόμου, εννοώ εκείνα περί ακάθαρτου και καθαρού και περί τροφών, περί σαββάτων και νουμηνιών, καθώς και της περιτομής, των ραντισμών και των θυσιών, τα οποία δόθηκαν για τον καιρό εκείνο και αποτελούσαν σκιά των μελλοντικών αγαθών, αλλά, όταν ήρθε η αλήθεια, δικαίως παραμερίστηκαν.

Όμως, σε αυτή την απορία απαντά διά του προφήτη Ησαΐα, σαν να απολογείται ο γεωργός, και παρουσιάζει την αιτία λέγοντας: «Διότι περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια· και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Το ότι αυτά βέβαια έχουν λεχθεί για τον λαό των Ιουδαίων, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει. Θα κατανοήσεις δε πώς η σκιά της αμπέλου κάλυψε τα όρη, εάν παρατηρήσεις ότι ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, άλλοτε μεν τελούνταν στο όρος της Σηλώμ, όπου προηγουμένως είχε στηθεί η σκηνή του μαρτυρίου, άλλοτε δε στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και οι κληματαριές της κάλυψαν τους κέδρους του Θεού.

Επιπλέον όλων αυτών, πρέπει να παραθέσουμε και πάλι τα όσα αναφέρονται στον Μωυσή, ο οποίος, αφού κατέστησε αρχιερέα τον ίδιο του τον αδελφό, τον Ααρών, σύμφωνα με το πρότυπο που του υποδείχθηκε, ακολουθώντας τον χρησμό που του ειπώθηκε: «θα τα φτιάξεις όλα σύμφωνα με το πρότυπο που σου υποδείχθηκε στο όρος», είναι προφανές ότι, αφού είδε με τα μάτια της διανοίας και με το θείο Πνεύμα τον μέγα αρχιερέα των όλων, τον αληθινό Χριστό του Θεού, του οποίου την εικόνα διαγράφοντας μαζί με την υπόλοιπη σωματική και τυπική λατρεία, τίμησε τον προαναφερθέντα με την προσωνυμία του αληθινού Χριστού. Αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει και ο θείος απόστολος, λέγοντας για τους νόμους του Μωυσή το «οι οποίοι προσφέρουν λατρεία που είναι υπόδειγμα και σκιά των επουρανίων», και πάλι «επειδή ο νόμος αποτελεί σκιά των μελλόντων αγαθών», και πάλι «ας μη σας κρίνει, λοιπόν, κανείς ούτε για φαγητό ούτε για ποτό ούτε για ζητήματα εορτής ή νουμηνίας ή σαββάτων, τα οποία είναι σκιά των μελλόντων». Διότι, αν τα όσα νομοθετήθηκαν για την αδιαφορία των τροφών και τα σχετικά με τις εορτές και τα σάββατα, όντας σκιώδη, διέσωζαν το περίγραμμα άλλων αληθινών και μυστικών πραγμάτων, εύλογα μπορείς να πεις ότι και ο αρχιερέας έχει ληφθεί ως σύμβολο ενός άλλου αρχιερέα, και ότι επονομάστηκε χριστός εις ...

Λόγος Γ΄. Αγιασθήτω το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου. Ο νόμος, ο οποίος εμπεριέχει τη σκιά των μελλόντων αγαθών και προαναγγέλλει την αλήθεια με ορισμένα τυπικά αινίγματα, όταν εισάγει στο άδυτο τον ιερέα για να προσευχηθεί στον Θεό, πρώτα εξαγνίζει αυτόν που εισέρχεται με διάφορους καθαρμούς και ραντισμούς. Έπειτα, αφού τον κατακοσμήσει με την ιερατική στολή, η οποία είναι λαμπρά κατασκευασμένη με χρυσό, πορφύρα και τα υπόλοιπα λαμπρά χρώματα των βαφών, αφού του επιθέσει την περιστήθια μίτρα και αναρτήσει στα κράσπεδα τους κώδωνες μαζί με τα ομοιώματα των ροδιών, και αφού περισφίξει από πάνω τον επενδύτη με τις επωμίδες και καλλωπίσει την κεφαλή με το διάδημα, χύνοντας άφθονο μύρο επί της κόμης του, έτσι τον οδηγεί στο άδυτο, προκειμένου να επιτελέσει τις απόρρητες ιερουργίες.

Και αυτά μεν είναι αρκετά ως εδώ. Όσα δε ακούμε από τους Ιουδαίους, οι οποίοι καταφέρονται με σφοδρή κατηγορία εναντίον του δόγματος, θα άξιζε τον κόπο να τα προσθέσουμε με συντομία στον λόγο μας. Λένε, δηλαδή, ότι στη διάταξη περί του Πάσχα έχει νομοθετηθεί στους Ιουδαίους από τον Μωυσή η δεκάτη τετάρτη ημέρα του σεληνιακού κύκλου, καθώς και η βρώση των αζύμων επί επτά ημέρες, και το να καταναλώνουν μαζί με τα άζυμα τα πικρά χόρτα. Εάν, λοιπόν, λέει ο Ιουδαίος, αποτελεί για εσάς αντικείμενο επιμελούς τήρησης η δεκάτη τετάρτη ημέρα, ας τηρείται παράλληλα και το πικρό χόρτο και το άζυμο· εάν όμως αυτά είναι άξια να παραβλέπονται, προς τι η σπουδή για εκείνο; Διότι, βεβαίως, δεν είναι δυνατόν όσον αφορά τον ίδιο νομοθέτη, το ένα να κρίνεται δίκαιο και ψυχωφελές, ενώ το άλλο άχρηστο και απορριπτέο, με αποτέλεσμα να είναι αναγκαίο, είτε να τηρούνται στο ακέραιο από εσάς όλα όσα έχουν διαταχθεί περί του Πάσχα, είτε να μην τηρείτε απολύτως κανένα. Τι απαντούμε, λοιπόν, εμείς; Ας θυμηθούμε εκείνον που παρήγγειλε να μη φοβόμαστε τον ονειδισμό των ανθρώπων και να μην υποκύπτουμε στους εξευτελισμούς τους· διότι εμείς γνωρίζουμε και την ψυχωφελή τήρηση των αζύμων και το όφελος των πικρών χόρτων και τη χρησιμότητα της δεκάτης τετάρτης ημέρας. Η δε ερμηνεία είναι αυτή, την οποία θα εξετάσουμε με λίγα λόγια: ο νόμος, ο οποίος περιέχει τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, αποβλέπει πρωτίστως σε έναν σκοπό, στο να καθαρθεί ο άνθρωπος, μέσω των ποικίλων παραγγελμάτων, από την κακία που έχει αναμειχθεί στη φύση του.

Επειδή, λοιπόν, ο Νόμος ορίζει ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα πρέπει να αγιάζεται, και ότι η γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει και έχει γίνει μητέρα αρσενικού παιδιού, αφού καθαριστεί σε διάστημα σαράντα ημερών μετά τη γέννα, πρέπει να προσέρχεται στον ναό του Θεού με μια σαφώς καθορισμένη θυσία· εκείνοι μεν που φέρουν το κάλυμμα στην καρδιά τους κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, με τις ίδιες ετήσιες θυσίες, για να εκφραστώ έτσι (οι οποίες ποτέ δεν δύνανται να τελειοποιήσουν όσους προσέρχονται), ας νομίζουν, με νηπιώδη νοοτροπία, ότι εκπληρώνουν τη νομοθεσία αυτή. Εμείς, όμως, από τους οποίους κατά την επιστροφή μας προς τον Θεό έχει αφαιρεθεί αυτό το κάλυμμα, εφόσον έχουμε πιστέψει ότι το μέγα μυστήριο της ευσεβείας έχει φανερωθεί άπαξ, κατά τη συντέλεια των αιώνων, για την εξάλειψη της αμαρτίας διά της θυσίας Του, οφείλουμε να εμβαθύνουμε στο μυστήριο της παρούσης εορτής επάξια του θείου φωτός της αλήθειας, με τον φωτισμό του Πνεύματος, προσεγγίζοντας το ζήτημα λίγο πιο από την αρχή, αφού όμως επισημάνουμε εγκαίρως και το εξής: ότι, σύμφωνα με τη λογική ακολουθία της εξετάσεώς μας, το προαναφερθέν θέσπισμα του Νόμου διαπιστώνεται πως εκπληρώνεται οριστικά και κατ' αποκλειστικότητα χωρίς να μπορεί να εφαρμοστεί σε κανέναν άλλον, μόνο στο πρόσωπο του σαρκωθέντος Θεού.

Αυτά, λοιπόν, ακούει η Εκκλησία από τον Λόγο, δεχόμενη την αυγή της αλήθειας μέσα από τις προφητικές θυρίδες και τα νομικά δίκτυα, ενώ στέκεται ακόμη όρθιος ο τυπικός τοίχος της διδασκαλίας, εννοώ ο νόμος, ο οποίος δημιουργεί τη σκιά των μελλόντων αγαθών και δεν δείχνει την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Πίσω από αυτόν ίσταται η αλήθεια, η οποία ακολουθεί τον τύπο, και πρώτα μεν φωτίζει τον λόγο στην Εκκλησία μέσω των προφητών, έπειτα δε, με τη φανέρωση του Ευαγγελίου, εξαλείφει κάθε σκιώδη φαντασία του τύπου. Μέσω αυτής κατεδαφίζεται το μεσότοιχο, και ενώνεται ο αέρας μέσα στον οίκο με το αίθριο φως, ώστε να μην υπάρχει πλέον ανάγκη να φωτίζεται μέσα από τις θυρίδες, αφού το ίδιο το αληθινό φως καταυγάζει τα πάντα στο εσωτερικό μέσα από τις ευαγγελικές ακτίνες. Για τον λόγο αυτό, ο Λόγος, που ανορθώνει τους καταβεβλημένους, βροντοφωνάζει στην Εκκλησία μέσα από τους φωταγωγούς, λέγοντας: «Ανάστηθι (δηλαδή, σήκω από την πτώση), εσύ που γλίστρησες στο ολισθηρό έδαφος της αμαρτίας, που παγιδεύτηκες από τον όφι, έπεσες στη γη και βρέθηκες στην πτώση της παρακοής, σήκω επάνω». Δεν σου αρκεί, λέει, μόνο να ανορθωθείς από την πτώση, αλλά πρέπει και να προχωρήσεις μπροστά μέσω της προκοπής των αγαθών, διανύοντας τον δρόμο της αρετής. Αυτό ακριβώς διδαχθήκαμε άλλωστε και στην περίπτωση του παραλυτικού· διότι ο Λόγος δεν ανασταίνει απλώς εκείνο το κλινήρες βάρος, αλλά και του δίνει την εντολή να περπατήσει.

Το νόημα λοιπόν των λεγομένων είναι το εξής: εάν ασκήθηκες, ω ψυχή, στον Νόμο, εάν αντίκρισες με τη διάνοιά σου τις ακτίνες του φωτός μέσα από τα προφητικά παράθυρα, μην παραμένεις πλέον κάτω από τη σκιά του νομικού τοίχου (διότι ο τοίχος δημιουργεί τη σκιά των μελλόντων αγαθών και δεν αποτελεί την ίδια την εικόνα των πραγμάτων), αλλά μετάβα στην πέτρα που βρίσκεται ακριβώς δίπλα από τον τοίχο. Διότι η πέτρα εφάπτεται του προτειχίσματος, επειδή ο Νόμος έχει γίνει προτείχισμα της ευαγγελικής πίστεως, και τα δόγματα συνέχονται μεταξύ τους, γειτονεύοντας ως προς τη δύναμή τους. Τι είναι άλλωστε εγγύτερο στο «Μη μοιχεύσεις» από το «Μην επιθυμήσεις», και στην καθαρότητα από τον φόνο από το να μη μολύνεται η καρδιά ούτε καν με την οργή; Επειδή λοιπόν η σκέπη της πέτρας εφάπτεται του προτειχίσματος, η μετάβασή σου από τον τοίχο στην πέτρα γίνεται χωρίς χάσμα: υπάρχει περιτομή στον τοίχο και περιτομή στην πέτρα, πρόβατο και πρόβατο, αίμα και αίμα, πάσχα και πάσχα, και σχεδόν όλα είναι τα ίδια και συνέχονται μεταξύ τους μέσω των ιδίων πραγμάτων, με τη διαφορά ωστόσο ότι η μεν πέτρα είναι πνευματική, ο δε τοίχος είναι χοϊκός, πλασμένος μαζί με το σωματικό και γεώδες στοιχείο.

Και ο μεν νόμος είχε σκιά των μελλόντων αγαθών, όταν όμως φανερώθηκε η χάρις και ήλθε η αλήθεια, η θεοπτία όσων ευδοκίμησαν σύμφωνα με αυτήν δεν είναι ούτε σκιά σκιάς; Και ο μεν Απόστολος λέει κοινώς προς όλους: «ή δεν αναγνωρίζετε ότι ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός κι αν είστε αδόκιμοι;»· εσύ δε ισχυρίζεσαι ότι όσοι έχουν ανέλθει πολύ ψηλά μέσω της θεωρίας δεν συναντούν ούτε καν σκιά σκιάς; Και το μεν Πνεύμα του Θεού κράζει μέσα στις καρδιές όσων έχουν αξιωθεί λόγω καθαρότητας: «Αββά, ο Πατήρ»· εσύ δε θεωρείς ότι αυτή η «επίγνωση» και η ενοίκηση και η οικείωση δεν αποτελούν ούτε καν σκιά σκιάς; Και ο μεν Κύριος μακαρίζει τους καθαρούς στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό· πότε; Όταν γίνεται και η κάθαρση. Και ο Ίδιος λέει για τον εαυτό Του ότι: «εγώ θα φανερώσω τον εαυτό μου σε αυτόν», και πάλι: «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Τέτοια, λοιπόν, και τόσα και ακόμη περισσότερα από αυτά αναφέρει η αλήθεια των Αγίων Γραφών, εσύ όμως νομίζεις ότι δεν κατέχουν ούτε σκιά σκιάς όσοι έχουν υπερβεί ακόμη και τις νοερές ενέργειες και έχουν ενωθεί με τις ολόφωτες ακτίνες, μολονότι εκείνο που δεν κατέχει ούτε σκιά σκιάς του Θεού, δεν μπορεί να είναι ούτε καν θεϊκό;

«Η σκιά της κάλυψε τα όρη, και οι κληματαριές της τους κέδρους του Θεού». Όρη είναι οι δίκαιοι του Θεού, λόγω του υψηλού και μετέωρου τρόπου ζωής τους· οι ίδιοι είναι και κέδροι· διότι «ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα, σαν τον κέδρο στον Λίβανο θα πληθυνθεί». Αυτούς τους κάλυψε η σκιά της ιουδαϊκής αμπέλου, δηλαδή ο νόμος, όπως λέει ο Παύλος: «Επειδή ο νόμος έχει τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων». Ως κληματαριές θα νοήσεις τους προφητικούς λόγους, οι οποίοι, ανυψούμενοι χάρη στις αρετές εκείνων που τους εργάζονται, όπως των γεωργών πάνω στα δέντρα, φανερώνουν τον δικό τους καρπό. Αυτά, λοιπόν, κάλυψαν τους δικαίους· όχι για να τους κρύψουν, αλλά για να αποδιώξουν το ψύχος της απιστίας τους, ή τον καύσωνα κάποιας άλλης και τυχούσας αμαρτίας. «Εξέτεινε τα κλήματά της έως τη θάλασσα, και έως τους ποταμούς τις παραφυάδες της». Θάλασσα ονομάζει το βάπτισμα, ποταμούς τους μερικούς καθαρμούς, κλήματα –από τα οποία γεννιούνται τα σταφύλια– όλους τους λαμπρούς στον βίο που διέθετε ο λαός των Ιουδαίων. Αυτοί δεν εκτάθηκαν μέσα στη θάλασσα, αλλά έως τη θάλασσα, επειδή, εξαιτίας των αρετών τους, βρέθηκαν κοντά στη χάρη του βαπτίσματος. Όσοι δε ήταν παραφυάδες, χωρίς να είναι κλήματα, αλλά μιμούμενοι τα κλήματα και προσποιούμενοι τη δικαιοσύνη του νόμου, αυτοί εκτείνονταν έως τους ποταμούς, δηλαδή τους μερικούς καθαρμούς, χωρίς να καθαρίζονται από αυτούς, αλλά δίνοντας απλώς την εντύπωση ότι καθαρίζονται.

Διότι εκείνη που εύχεται να δει το τέκνο της άριστο, όταν αντιληφθεί ότι, εξαιτίας της ίδιας ακολασίας, το πάθος μεταδόθηκε και σε εκείνο, θα βασανιστεί εδώ από τους ίδιους της τους λογισμούς και εκεί από τη θεία κρίση. Αν πάλι ο Θεός, προγνωρίζοντας ότι αυτοί θα γίνονταν πονηροί, τους συγκράτησε εκ των προτέρων με αυτά τα δεσμά και χαλιναγώγησε τα πάθη τους, δεν μπορώ να το πω με βεβαιότητα· ότι όμως πολλές φορές αυτά τα νοσήματα έγιναν για ορισμένους αιτία στεφάνων, θα το υποστήριζα με παρρησία. Και εφόσον ο νόμος είχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, νομίζω ότι θέσπισε να απομακρύνονται από την ιερή σύναξη και Εκκλησία των αμώμων: μέσω του λεπρού, ο δόλιος και κακοποιός· μέσω εκείνου που πάσχει από γονόρροια, ο πόρνος και ακόλαστος· μέσω εκείνου που είναι ακάθαρτος εξαιτίας νεκρού ανθρώπου, δηλαδή εκείνου που αγγίζει νεκρό σώμα, όποιος συμπράττει και συνεργεί με ψυχή που αμαρτάνει· και μέσω εκείνου που πενθεί, όποιος είναι σκυθρωπός και θρηνώδης εξαιτίας των συμφορών.

Ο νόμος είχε τη σκιά των μελλόντων αγαθών, αποκαλύπτοντας όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, την οποία εμπιστεύθηκε το Ευαγγέλιο, προς την οποία απέβλεπαν οι τόποι.

Πώς θα εμφανιστεί; Τιμωρώντας, λέει. Όμως δεν είπε αυτό, παρά το χαρμόσυνο: «θα εμφανιστεί χωρίς αμαρτία σε αυτούς που τον περιμένουν προσδοκώντας τη σωτηρία»· ώστε να μην έχει πλέον ανάγκη από θυσία για να τους σώσει, αλλά να το πράξει αυτό μέσω των έργων. «Διότι», λέει, «ο νόμος, επειδή περιέχει τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων», δηλαδή, όχι την ίδια την αλήθεια. Επειδή, όσο κάποιος, όπως στη ζωγραφική, ιχνογραφεί απλώς τα περιγράμματα, αυτό αποτελεί μια σκιά· όταν όμως προσθέσει τη λάμψη και επιχρίσει τα χρώματα, τότε το έργο γίνεται πραγματική εικόνα. Κάτι τέτοιο ακριβώς ήταν και ο νόμος.

Διότι, λέει, ο νόμος έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων· δηλαδή, της θυσίας, της άφεσης. Κάθε χρόνο· με τις ίδιες θυσίες που προσφέρουν στο διηνεκές, δεν μπορεί ποτέ να τελειοποιήσει αυτούς που προσέρχονται· διότι τότε δεν θα είχαν παύσει να προσφέρονται, επειδή αυτοί που λατρεύουν τον Θεό, έχοντας καθαριστεί μία φορά, δεν θα είχαν πλέον καμία συνείδηση αμαρτιών; Αλλά, αντίθετα, με αυτές τις θυσίες γίνεται υπενθύμιση των αμαρτιών κάθε χρόνο.

Παρατήρησε ότι και ο Θεός τα ίδια έκανε στους Ιουδαίους. Διότι, όπως στα μικρά παιδιά, έτσι ακριβώς τοποθέτησε ως δάσκαλο στους Ιουδαίους τον Μωυσή, και εκείνος τους ανέθρεψε σαν παιδιά, σκιαγραφώντας τα πράγματα, όπως ακριβώς κάνουμε εμείς με τα γράμματα του αλφαβήτου. Διότι ο νόμος αποτελούσε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Όπως λοιπόν και εμείς αγοράζουμε γλυκίσματα στα παιδιά και τους δίνουμε νομίσματα, απαιτώντας από αυτά ένα μόνο πράγμα, το να πηγαίνουν προς το παρόν στο σχολείο· έτσι και ο Θεός τότε τους έδωσε και πλούτο και τρυφή, ζητώντας από αυτούς ως αντάλλαγμα, μέσω αυτής της μεγάλης συγκατάβασης, ένα μόνο πράγμα: το να υπακούν στον Μωυσή. Γι' αυτόν τον λόγο τους παρέδωσε σε δάσκαλο, ώστε να μην τον περιφρονούν, αλλά να προσκολλούνται σε αυτόν σαν σε στοργικό πατέρα. Παρατήρησε άλλωστε πώς φοβούνταν μόνο εκείνον. Διότι δεν είπαν: «Πού είναι ο Θεός;», αλλά: «Πού είναι ο Μωυσής;»· και μόνο με την παρουσία του ενέπνεε φόβο. Όταν λοιπόν έπραξαν το κακό, παρατήρησε πώς τους τιμώρησε. Διότι ο μεν Θεός ήθελε να τους αποκηρύξει, αυτός όμως δεν τον άφηνε· μάλλον δε όλο αυτό ήταν έργο του Θεού, ο οποίος ενεργούσε σαν τον πατέρα που απειλεί, ενώ εκείνος (ο Μωυσής), σαν δάσκαλος, μεσίτευε υπέρ αυτών λέγοντας: «Συγχώρησέ τους για χάρη μου, και από τώρα και στο εξής αναλαμβάνω εγώ την ευθύνη». Έτσι η έρημος μετατράπηκε σε σχολείο.

Στο ίδιο θέμα ε΄. α΄. Στους Ιουδαίους ανήκουν οι τύποι, σε εμάς όμως η αλήθεια. Διότι ο νόμος, λέει, αποτελούσε σκιά των μελλοντικών αγαθών· και, «Ο νόμος», λέει, «δόθηκε μέσω του Μωυσή· η χάρη όμως και η αλήθεια ήλθαν μέσω του Ιησού Χριστού». Ούτε βέβαια τα όσα ανήκουν στους Ιουδαίους είναι ξένα προς τον Χριστό, αλλά η σχέση τους με τον Χριστό ήταν τυπική και σκιώδης. Η τελείωση, όμως, και η σαφής θέαση των πραγμάτων φυλάσσονταν για την αυτοπρόσωπη παρουσία Του, τότε δηλαδή που θα υπήρχε και η προσωπική θέαση του Βασιλιά. Διότι και όταν κάποιος ζωγραφίζει μια εικόνα, πρώτα τη σκιαγραφεί, και έπειτα ολοκληρώνει τη ζωγραφιά με τα χρώματα· και είναι μεν διαφορετική η εικόνα από τη σκιά ως προς την εξωτερική της εμφάνιση, παραμένει όμως η ίδια ως προς το σχέδιο που υποκρύπτεται κάτω από τα χρώματα.

Διότι τέτοιον φιλάνθρωπο Δεσπότη έχουμε, ο οποίος, αρκεί μόνο να δεχθεί ειλικρινά από εμάς τη δέηση, και αμέσως ανταποδίδει το έλεος. Διότι έδωσε τον Νόμο· επειδή όμως ο Νόμος αποτελούσε σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την αλήθεια των πραγμάτων, δεν μπόρεσε να φωτίσει. Απέστειλε τον προφητικό δήμο ως πρεσβευτή· αλλά και ο προφητικός δήμος, καθώς κρατήθηκε από τον θάνατο, αναφώνησε λέγοντας: Εγώ είμαι γη και στάχτη. Ένας άγγελος δεν μπορούσε να σαρκωθεί ατρέπτως. Δεν τους λύτρωσε άγγελος, λέγει, ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος. Διότι είδε την οικουμένη στερημένη από βοήθεια και να βοά προς αυτόν: Κλίνε, Κύριε, τους ουρανούς σου και κατέβα. Διότι, εάν εσύ, λέγει, δεν κατέλθεις προς εμάς, εμείς μέσω κανενός άλλου δεν μπορούμε να ανέλθουμε προς εσένα. Είδε, λοιπόν, και δεν παρέβλεψε τη δέηση, αλλά έκλινε τους ουρανούς και κατήλθε στη γη, χωρίς να κενώσει τους ουρανούς.

βʹ. Αυτά ανέφερε και στον εβδομηκοστό ένατο ψαλμό: «Θα μας θρέψεις με άρτο δακρύων, και θα μας ποτίσεις με δάκρυα με το μέτρο»· με αυτά δε τα λόγια φανερώνει την υπερβολή της οδύνης. Διότι, εάν η ώρα της τροφής ήταν γεμάτη από οδύνη, πολύ δύσκολα κάποια άλλη ώρα θα ήταν απαλλαγμένη από αυτήν. Κατακλύζομαι από αυτά τα δεινά, λέει, επειδή, Δέσποτα, κίνησες την οργή Σου εναντίον μου: «Διότι, αφού με εξύψωσες, με κατέρριψες». Επειδή δοξάστηκε και ο λαός και ο ναός μέσω των αποκαλύψεων του Θεού· και όσο εξυψώθηκε, τόσο κατέπεσε, με τον μεν λαό να οδηγείται στην αιχμαλωσία, τον δε ναό να ερημώνεται μαζί με την Ιερουσαλήμ, εκεί όπου τηρούνταν ο νόμος και τελούνταν η σύμφωνη με αυτόν λατρεία, τα οποία αποτελούσαν σκιά των μελλοντικών αγαθών. Έτσι, άρθηκαν και αυτά από τη μέση. Τα αναφέρει όμως αυτά και για τον εαυτό του.

την παράνοια του Ηρώδη και του Καϊάφα· «Συγκεντρώθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες στον ίδιο τόπο»· αναφέρει την επιβουλή κατά του Δεσπότου λέγοντας: «Κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού αυτού. Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας αποτινάξουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Μιλώντας δε για τα γεγονότα του σταυρού, στον εικοστό πρώτο ψαλμό έλεγε: «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν· μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και τα γραφόμενα αυτά αποτελούσαν σκιά· όταν όμως ήλθαν τα ίδια τα γεγονότα, τότε η σκιά υποχώρησε, και βλέπουν οι Ιουδαίοι τα χέρια και τα πόδια να έχουν προσηλωθεί, έχοντας την καταδίκη τους από τους ίδιους, εφόσον τα δικά τους βιβλία τα περιέχουν αυτά· και δεν μπορούν πλέον να διαγράψουν τα γραφόμενα. Διότι έχουν γίνει πλέον ολοφάνερα και τα δύο· τα γραφόμενα συμφώνησαν απόλυτα με τα γεγονότα. Έλεγε ο Ησαΐας: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και, όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Η κρίση του αναιρέθηκε. Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Οι Ιουδαίοι διάβαζαν τα γραφόμενα, αλλά δεν κατανοούσαν την πραγματικότητα των γεγονότων· διότι ο νόμος περιείχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα.

Δεν έχει πλέον παρρησία η αμαρτία. Διότι έχει καταργηθεί η αμαρτία, η οποία, ενώ όφειλε να λάβει τιμωρία, δεν την έλαβε. Δηλαδή, υπέστη βία· όταν προσδόκησε να εξοντώσει τους πάντες, τότε εξοντώθηκε η ίδια. «Διά της θυσίας του έχει φανερωθεί». Φανερώθηκε στον Θεό και προσήλθε. «Και καθόσον είναι ορισμένο στους ανθρώπους μία φορά να πεθάνουν, και μετά από αυτό ακολουθεί κρίση· έτσι και ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να σηκώσει τις αμαρτίες πολλών». Και αναφέρει την αιτία, για την οποία πέθανε μία φορά· διότι έγινε αντίλυτρο για έναν θάνατο. Διότι ήταν ορισμένο, λέει, στους ανθρώπους να πεθάνουν. Αυτό λοιπόν σημαίνει ότι πέθανε μία φορά υπέρ όλων, αφού προσφέρθηκε μία φορά· και από ποιον, αν όχι προφανώς από τον εαυτό του; Διότι εγώ, λέει, υπέρ αυτών αγιάζω τον εαυτό μου. «Για δεύτερη φορά θα εμφανιστεί χωρίς αμαρτία σε αυτούς που τον προσδοκούν, για σωτηρία». ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄. «Διότι ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών,» Στην πρώτη παρουσία, λέει, εμφανίστηκε, για να σηκώσει τις αμαρτίες μας· στη δεύτερη όμως δεν θα φανεί πλέον έτσι, αλλά για να σώσει εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν. «και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, με τις θυσίες που προσφέρουν κάθε χρόνο στο διηνεκές, δεν μπορούν ποτέ να τελειοποιήσουν αυτούς που προσέρχονται».

Και τι έχεις να πεις για την κιβωτό, τη στάμνα, το ιλαστήριο; Δεν ήταν χειροποίητα; Δεν ήταν έργα ανθρώπινων χεριών; Δεν κατασκευάστηκαν από ευτελή ύλη, όπως εσύ ισχυρίζεσαι; Και τι ήταν ολόκληρη η Σκηνή; Δεν ήταν εικόνα; Δεν ήταν σκιά και υπόδειγμα; Λέει λοιπόν ο θείος Απόστολος, αναλύοντας τα σχετικά με τους ιερείς σύμφωνα με τον νόμο: «Οι οποίοι λειτουργούν σε υπόδειγμα και σκιά των επουρανίων, καθώς έλαβε θεία εντολή ο Μωυσής όταν επρόκειτο να κατασκευάσει τη Σκηνή. Διότι, λέει, πρόσεξε να τα φτιάξεις όλα σύμφωνα με τον τύπο που σου υποδείχθηκε στο βουνό». Αλλά ο νόμος δεν ήταν καν εικόνα, παρά σκιαγράφημα της εικόνας· γι' αυτό λέει ο ίδιος Απόστολος: «Επειδή ο νόμος έχει τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων». Εάν λοιπόν ο νόμος απαγορεύει τις εικόνες, ενώ ο ίδιος αποτελεί προσχεδίασμα εικόνας, τι θα πούμε;

Διότι, εάν η πρώτη εκείνη ήταν άμεμπτη, δεν θα αναζητείτο τόπος για δεύτερη· επειδή, επιτιμώντας τους, λέει: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα καινή διαθήκη· όχι σαν τη διαθήκη την οποία συνήψα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου». Και μετά από λίγα: «Με το να πει "καινή", παλαίωσε την πρώτη· και ό,τι παλαιώνει και γερνά, βρίσκεται κοντά στον αφανισμό». Είχε λοιπόν η πρώτη σκηνή διατάξεις λατρείας καθώς και το επίγειο ιερό· διότι κατασκευάστηκε η πρώτη σκηνή, στην οποία βρίσκονταν και η λυχνία και η τράπεζα και η πρόθεση των άρτων, η οποία ονομάζεται Άγια· και μετά το δεύτερο καταπέτασμα υπήρχε η σκηνή που ονομάζεται Άγια των αγίων, η οποία είχε χρυσό θυμιατήριο και την κιβωτό της διαθήκης περικαλυμμένη από παντού με χρυσάφι, μέσα στην οποία υπήρχε χρυσή στάμνα που περιείχε το μάννα, η ράβδος του Ααρών που βλάστησε και οι πλάκες της διαθήκης· και υπεράνω αυτής υπήρχαν χερουβίμ δόξης που επισκίαζαν το ιλαστήριο». Και πάλι: «Διότι ο Χριστός δεν εισήλθε σε χειροποίητα άγια, αντίτυπα των αληθινών, αλλά στον ίδιο τον ουρανό». Και μετά από άλλα: «Επειδή ο νόμος, έχοντας τη σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων».

Και η κόψη του ξίφους αγγίζει ήδη το σώμα, και τότε ακούγεται σε αυτόν θεϊκή φωνή που εμποδίζει την πράξη. Του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου από την ερμηνεία της προς Εβραίους επιστολής: Και κατά κάποιον τρόπο το πρώτο αποτελεί εικόνα του δεύτερου, δηλαδή ο Μελχισεδέκ αποτελεί εικόνα του Χριστού, όπως ακριβώς θα μπορούσε να πει κανείς ότι το αρχικό σκιαγράφημα του ζωγράφου είναι η σκιά της έγχρωμης ζωγραφιάς. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο νόμος ονομάζεται σκιά, η χάρη ονομάζεται αλήθεια, και τα μελλοντικά (αγαθά) ονομάζονται πραγματικότητες. Ώστε ο μεν νόμος και ο Μελχισεδέκ αποτελούν το προσκίασμα (προσχέδιο) της έγχρωμης ζωγραφιάς, η δε χάρη και η αλήθεια είναι η ίδια η έγχρωμη ζωγραφιά, ενώ οι πραγματικότητες ανήκουν στον μελλοντικό αιώνα, έτσι ώστε η Παλαιά (Διαθήκη) να είναι τύπος του τύπου, και η Νέα να είναι τύπος των ίδιων των πραγμάτων.

Διότι με σκιά, με εικόνα και με αλήθεια οικονομήθηκε σοφά ολόκληρο το μυστήριο της σωτηρίας μας. Διότι ο νόμος είχε σκιά των μελλόντων αγαθών, όπως λέει ο θείος απόστολος, και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων, μέσω της οποίας ο Λόγος διαπαιδαγωγούσε όσους υπάγονταν στον νόμο, με τρόπο οικείο σε αυτούς, μέσα από μια αμυδρή απεικόνιση των αληθινών, προς την αποδοχή του Ευαγγελίου.