Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 10:31

Και τη δύναμη των φοβερών σου θα διακηρύξουν. Θα τα διακηρύξουν έμπρακτα και με ορθό φρόνημα. Όπως είναι το: Είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Και το: Αλαλάξτε προς τον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως, διότι ο Κύριος ο Ύψιστος είναι φοβερός. Διότι αυτά θα τα εκφράσουν μέσα από τον ίδιο τον φόβο και τον σεβασμό που έχουν προς τον Θεό.

Η δε σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Ελιά ωραία, πολύσκιωτη στην όψη.> Διότι αχρηστεύει ολοκληρωτικά την ψυχή του ανθρώπου η απομάκρυνση από τον Θεό και η παντελής στέρηση της δικής Του χάρης και βοήθειας. Διότι είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. <Προς εσένα τα έθνη.> Διότι, αν και υπήρξαν υβριστές και απειθείς, και είχαν τη διάνοια γεμάτη από ασυνεσία, εντούτοις σώζονται και δοξάζονται από τον Χριστό. Και απαρχή αυτών υπήρξαν οι αθλοφόροι μάρτυρες, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την οικουμένη κάτω από τον ουρανό. <Και θα είναι σαν το δέντρο.> Διότι δεν υπερηφανεύεται για τον πλούτο, ούτε βέβαια συμπεριφέρεται με υψηλοφροσύνη μένοντας μακριά από μάταιη δόξα· διότι αυτά είναι μάταια πράγματα, και τίποτα άλλο. Διότι αποτελεί ασφαλές ενέχυρο για τη σωτηρία η πεποίθηση στον παντοδύναμο Θεό· αντίθετα, το να στηρίζει κανείς την ελπίδα σε άλλους, είναι μάταιο και ανωφελές. <Ιδού, σαν τον πηλό.> Διότι εύκολα αναπλάθει το δημιούργημά Του σε ό,τι Εκείνος επιλέξει. <Μήπως δεν είναι οι λόγοι; κ.λπ.> Ονομάζει πυρ το ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, ή και αυτήν την ίδια τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, το οποίο και παρομοιάζεται με φωτιά. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει τα εξής γι' αυτό αλλά και για τον Σωτήρα όλων μας, τον Ιησού Χριστό: <Εγώ σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια, κ.λπ.>

Και αυτό τους το είχε προαναγγείλει ο Σωτήρας: «Όταν δείτε την Ιερουσαλήμ να περικυκλώνεται από στρατόπεδα, τότε θα πείτε στα όρη: Σκεπάστε μας· και στους λόφους: Πέστε πάνω μας.» Είναι φοβερό, λοιπόν, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· όχι διότι είναι σκληρός και αμείλικτος, αφού μάλλον είναι χρηστός και αγαθός, αλλά διότι λυπείται όταν καταφρονείται, και μάλιστα όταν εμείς οι ίδιοι στερούμε από τους εαυτούς μας τα δικά Του χαρίσματα, αν και είναι δυνατόν να τα λάβουμε πλουσίως και να τα απολαύσουμε, εφόσον επιλέξουμε να υποταχθούμε στους νόμους Του. Αποτινάσσοντας δε τους πονηρούς και ανόσιους διδασκάλους της παρούσας ζωής, οι οποίοι σπεύδουν να καταλύσουν την ορθότητα της πίστεως με τα λόγια τους, και οι οποίοι, εκχέοντας τον ιό της δικής τους κακοτροπίας στις ψυχές των πιο ακέραιων ανθρώπων, τις παρεκτρέπουν ώστε να επιλέξουν αναπόφευκτα τα πονηρά. <«Και θα επιφέρω το χέρι μου πάνω σου, και θα σε καθαρίσω με φωτιά, τους δε απειθούντες θα τους καταστρέψω, και θα ταπεινώσω όλους τους υπερήφανους· και θα εγκαταστήσω τους κριτές σου, όπως παλαιότερα, και τους συμβούλους σου όπως εξ αρχής. Και μετά από αυτά θα ονομαστείς πόλη δικαιοσύνης, πιστή μητρόπολη Σιών. Διότι με δίκαιη κρίση θα σωθεί η αιχμαλωσία της, και με ελεημοσύνη. Και θα συντριβούν μαζί οι άνομοι και οι αμαρτωλοί, και όσοι εγκαταλείπουν τον Κύριο θα εξολοθρευτούν.»> Επιφέρει το χέρι Του ο Θεός, ως χτύπημα· διότι τέτοια περίπου είναι πάντοτε η στάση εκείνων που χτυπούν.

«Θα απομείνει δε, λέει, λιγοστός και περιφρονημένος», δηλαδή θα καταστραφεί στον πόλεμο καθετί που είναι πολύτιμο σε αυτούς· όσοι δε απομείνουν, θα είναι εντελώς λίγοι, καταφρονημένοι, άνανδροι και ανάξιοι λόγου. Φοβερό είναι, λοιπόν, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού· και το να αποτολμά κανείς να συγκρουστεί με τον Παντοδύναμο, πώς να μην αποτελέσει αιτία κάθε συμφοράς; Αντίθετα, σωτήριο είναι να αγαπά κανείς την υποταγή σε Αυτόν, να γνωρίζει μόνο Αυτόν, να απομακρύνεται από τα δίχτυα της πλάνης και να Του λέει με αγαθή διάθεση: «Κύριε, εκτός από Εσένα άλλον δεν γνωρίζουμε, το όνομά Σου επικαλούμαστε».

Και τον αφανισμό που επιβλήθηκε ολοκληρωτικά στους Ιουδαίους, σαν να τους κατέκαψε η θεία οργή και να τους μετέτρεψε σε χώμα και στάχτη. Κάτι τέτοιο λέει και ο θεσπέσιος προφήτης Ιερεμίας αναφερόμενος στην Ιερουσαλήμ: «Ελιά ωραία, ευσκιόφυλλη στην όψη, ονόμασε ο Κύριος το όνομά σου κατά τη φωνή της περιτομής της· άναψε φωτιά εναντίον της, μεγάλη είναι η θλίψη πάνω της». Αχρηστεύτηκαν τα κλαδιά της. Διότι αχρηστεύει ολοκληρωτικά την ψυχή του ανθρώπου το να απομακρυνθεί από τον Θεό και να στερηθεί παντελώς τη χάρη και τη βοήθειά Του. «Διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού», και όπως λέει ο Μωυσής, «Ο Θεός μας είναι φωτιά που καταναλώνει». Ας κάνουμε ειρήνη μαζί Του, ας κάνουμε ειρήνη όσοι ερχόμαστε, τέκνα του Ιακώβ.

Διότι δεν τελούν την πανήγυρη για αυτόν, επειδή όσα πράττονται προς δόξαν των δαιμόνων με κανέναν τρόπο δεν θα τα αποδεχόταν η θεία και αμόλυντη φύση, αλλά μάλλον εξοργίζεται επειδή υβρίζεται. Και σχεδόν, έστω και ακούσια, εξαναγκάζεται στο να πρέπει πλέον να επιβάλει την καταδίκη της οργής σε αυτούς που την προκαλούν, και να προχωρήσει πλέον στην υπενθύμιση όλων, για να το πούμε έτσι, των σφαλμάτων που διέπραξαν όσοι εναντιώνονται. Και όταν συμβεί αυτό, ο θυμός είναι οξύς, η τιμωρία άμεση, και κανείς δεν απαλλάσσεται. «Φοβερό λοιπόν είναι το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού». Αρμόζει όμως μάλλον, και είναι ασυγκρίτως καλύτερο και πρόξενο κάθε ευημερίας για εμάς, το να προσφέρουμε θυσίες στον Θεό, προφανώς πνευματικές, και προς τιμήν του να τελούμε εορτές, έχοντας επιλέξει να ζούμε ορθά και αποφεύγοντας με κάθε σπουδή το να παραπέφτουμε έστω και στο παραμικρό. <Αυτοί όμως επέστρεψαν στην Αίγυπτο, και ανάμεσα στους Ασσυρίους θα φάνε ακάθαρτα.> Τους κατηγορεί και πάλι, επειδή θέλουν να ζουν εντελώς ανόητα και ανόσια, αγνοώντας ολοκληρωτικά τον δρόμο του συμφέροντος. Διότι εγώ, λέει, εφόσον είχαν φτάσει πλέον σε αυτή τη νοοτροπία, απείλησα να τους υποβάλω στην οργή μου, να τιμωρήσω τις αμαρτίες τους, και να θυμηθώ όλες τις ανομίες τους. Και αυτό που αναμενόταν να συμβεί βρισκόταν στην αρχή του, καθώς ο πόλεμος ήδη τρόμαζε τον Ισραήλ και σχεδόν έπληττε τη χώρα.

Είναι λοιπόν φοβερό «το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού»· και πρέπει με πράξεις επιείκειας να εξευμενίζουμε αυτόν που έχουμε λυπήσει, και από αυτόν να ζητάμε να σωθούμε, χωρίς να στηριζόμαστε σε τίποτα άλλο, αλλά μάλλον αναφωνώντας: «Θα καυχηθώ στον Θεό τον σωτήρα μου· ο Κύριος ο Θεός είναι η δύναμή μου». <Η σάρκα μου από αυτούς.> Καθώς ο Θεός απειλεί και μάλιστα λέει για τον Εφραίμ, δηλαδή για όλο τον Ισραήλ, ότι θα καταστραφεί σύρριζα και θα θρηνήσει την ατεκνία του, και μάταια θα κοπιάσει για την ανατροφή των παιδιών του, ο προφήτης εξαιρεί τον εαυτό του από την καταδίκη και προσεύχεται να βρεθεί έξω από την οργή, λέγοντας: «Η σάρκα μου από αυτούς». Το «από αυτούς» θα το κατανοήσεις αντί του «μακριά από αυτούς». Διότι λέει, «έξω από αυτούς και σε πολύ μεγάλη απόσταση ας βρεθώ εγώ ο ίδιος και όλο μου το γένος». Επειδή η «σάρκα» ενίοτε δηλώνει και το γένος. Έτσι άλλωστε θα κατανοήσουμε και το ορθό που λέχθηκε από τη φωνή του Παύλου. Διότι έγραψε ως εξής: «Σε εσάς τα έθνη λέω· εφόσον βεβαίως εγώ είμαι απόστολος των εθνών, δοξάζω τη διακονία μου, μήπως τυχόν παρακινήσω σε ζήλο τη σάρκα μου και σώσω κάποιους από αυτούς». Είναι δε συνήθεια των αγίων προφητών, όταν βλέπουν πολλές φορές τα φοβερά και δυσβάσταχτα εγκλήματα ορισμένων, να αποστασιοποιούν τον εαυτό τους από την αποτρόπαιη συμπεριφορά εκείνων.

Διότι ως οχυρές, όπως είπα, αποκαλεί τις πόλεις που έχουν πολλούς άνδρες και διαθέτουν πάρα πολύ μάχιμο γένος· ενώ υψηλές γωνίες ονομάζει τις τειχισμένες. Επειδή πάντοτε σχεδόν στους περιβόλους των τειχών προεξέχουν οι γωνίες και υψώνονται σε πύργους, ψηλότερους από τα άλλα μέρη. Είναι «φοβερό λοιπόν το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι κανείς απολύτως δεν θα μπορέσει να του αντισταθεί, αφού αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων. «Και θα θλίψω τους ανθρώπους, και θα περπατούν σαν τυφλοί, επειδή αμάρτησαν στον Κύριο· και θα χύσω το αίμα τους σαν χώμα, και τις σάρκες τους σαν κοπριά. Και το ασήμι τους και το χρυσάφι τους δεν θα μπορέσει να τους γλιτώσει την ημέρα της οργής του Κυρίου, διότι μέσα στη φωτιά του ζήλου του θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή θα επιφέρει πλήρη και ταχεία καταστροφή σε όλους τους κατοίκους της γης.» Το νόημα των προαναφερθέντων είναι πάρα πολύ σαφές και δεν θα χρειαζόταν, όπως νομίζω, κανέναν λόγο για διασαφήνιση. Πλην όμως θα τα πούμε επιτροχάδην. Διότι τους απειλεί με κακά που ξεπερνούν κάθε άλλο κακό, και με σκοτάδι στον νου· και εξηγεί αμέσως την αιτία, προσθέτοντας: «Επειδή αμάρτησαν στον Κύριο». Είναι σαν να έλεγε: Έχοντας συμπεριφερθεί με αυθάδεια προς τους αδελφούς τους, έχουν ασεβήσει απερίσκεπτα και προς τον ίδιο τον Δεσπότη των όλων και, επαναστατώντας ενάντια στη θεία δόξα, θα καταδικαστούν.

Όταν λοιπόν συγκλονίστηκαν οι πόλεις, χάθηκαν όσοι βρίσκονταν σε αυτές, τότε λέμε ότι ερημώθηκαν και οι δρόμοι, καθώς κανείς πια δεν περνούσε από αυτούς, ούτε έσπευδε να εκπληρώσει την καθορισμένη για αυτούς εορτή, όπως ακριβώς έκαναν πρωτύτερα. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων περιήλθαν σε τέτοιο βαθμό ταλαιπωρίας, ώστε να μην υπάρχουν εκείνοι που εορτάζουν, ούτε βέβαια να μπορούν να ζουν με ευημερία όσοι με δυσκολία διασώθηκαν και απέμειναν ζωντανοί από τον πόλεμο. Γι' αυτό άλλωστε ο προφήτης Ιερεμίας έκανε το γεγονός αυτό μέρος των θρήνων του, λέγοντας: «Οι δρόμοι της Σιών πενθούν, επειδή δεν υπάρχουν άνθρωποι που να έρχονται στην εορτή». Ότι δε ο λόγος είναι αληθινός, μας το διευκρινίζει πάλι το προκείμενο κείμενο· διότι προσθέτει αμέσως: «Ερημώθηκαν οι πόλεις επειδή δεν υπάρχει κανείς ούτε κατοικεί σε αυτές». «Φοβερό λοιπόν είναι το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού».

Εάν, όμως, πρόκειται να προχωρούμε με αχαλίνωτες ροπές του νου σε όσα δεν είναι θεμιτά, να αυθαδιάζουμε απέναντι στην υπέρτατη δόξα Του, και να την απονέμουμε σε ανύπαρκτους θεούς, «λέγοντας στο ξύλο: Εσύ είσαι ο πατέρας μου, και στην πέτρα: Εσύ με γέννησες», και να αποδίδουμε σεβασμό στα στοιχεία του κόσμου, και μάλιστα ενώ έχουμε λάβει το όνομα των Χριστιανών, τότε κανένας από όσους συγκαταλέγονται σε εμάς δεν θα αμφέβαλλε ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα παραδώσουμε τους εαυτούς μας σε σκληρή και αναπόφευκτη τιμωρία. Σε αυτούς έχει απευθυνθεί και ο ιερός λόγος που λέει ότι «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού». Εξάλλου, και οι δικοί μας ισχύοντες νόμοι τιμωρούν τους στρατιώτες, εάν, αδιαφορώντας για την οφειλόμενη αφοσίωση στους άρχοντες, επιλέξουν να φρονούν τα των βαρβάρων· και αν κάποιος ρίξει την ασπίδα του, μαζί με αυτήν θα χάσει οπωσδήποτε και το να συγκαταλέγεται πλέον στους ζωντανούς.

Περί του να μη μεθάμε με κρασί ή να μη συναναστρεφόμαστε με γυναίκες. Μου φαίνεται περιττό να το επισημάνω στη θεοφιλία σου, εφόσον είναι φανερό σε όλους ότι αυτό είναι ξένο προς την αρετή. Είναι αναγκαίο λοιπόν όχι μόνο σε αυτό το μέρος να προσέχουμε την ορμή των δαιμόνων, αλλά ούτε και με άνδρες να ανταλλάσσουμε λόγους ηδονικούς και θηλυπρεπείς, οι οποίοι οδηγούν την ψυχή στον όλεθρο. Διότι δεν αποφεύγουμε τη συνάντηση με το θήλυ επειδή αυτό είναι πονηρό, αλλά επειδή είναι εύκολο για τον Εχθρό μέσω της συνάντησης και συναναστροφής με γυναίκες να μας καταστρέψει και να μας οδηγήσει στην παράβαση της εντολής του Θεού. Πρέπει λοιπόν από παντού να προσέχουμε τις προσβολές των πονηρών πνευμάτων, έχοντας θάρρος στην πανοπλία και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Διότι όποιος κλείνει τη μία πύλη στον εχθρό, αλλά του ανοίγει δύο, και νομίζει ότι κάθεται με ασφάλεια, αυτός απατάται. Είναι αναγκαίο λοιπόν από παντού να ασφαλίζουμε τους εαυτούς μας και να μη δίνουμε αφορμή σε αυτούς που ζητούν αφορμή. Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται. Και είναι φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Άλλος Προφήτης βοά, λέγοντας: Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Έτερος δε Προφήτης ανακράζει, λέγοντας: Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου. Άλλος Προφήτης βοά εκ προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: Σε ημέρα εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και δεν υπάρχει κανείς που θα ξεφύγει από τα χέρια μου. Περί αυτής της ημέρας ο θεόφατος Δαβίδ έλεγε: Ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καεί ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Περί αυτής της ημέρας βοά και ο απόστολος Παύλος: Κατά την ημέρα που ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και πάλι λέγει: Προσέχετε πώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Βοά δε και ο μακάριος Πέτρος, ο κορυφαίος των Αποστόλων, για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως θα λιώσουν καιγόμενα. Και τι να πω για τους Προφήτες και τους Αποστόλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριός μας προμαρτύρησε για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει αιφνιδίως σε εσάς η ημέρα εκείνη· διότι σαν παγίδα θα επέλθει σε όλους όσους κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης.

Εάν, αφού κατακτήσεις την αρετή, ο μισόκαλος ξεσηκώσει κάποιους εναντίον σου για να σε θλίψουν, μην δειλιάσεις, ούτε να προδώσεις την ευσέβεια από ανθρώπινο φόβο. Διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Άκουγε τον Σωτήρα που λέει: εάν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν. Γι' αυτό πρέπει να αποφεύγεις τα διεφθαρμένα λόγια των κακόφρονων ανθρώπων και να μην προσέχεις μόνο την εξωτερική εμφάνιση ή τα λευκά μαλλιά, αλλά το φρόνημα του ανδρός. Διότι αυτοί είναι για τους οποίους ο Απόστολος λέει: έχουν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Πρόσεχε μήπως, συμφωνώντας με τα ψευδή λόγια τους και χάνοντας τη στενή και τεθλιμμένη οδό, ακούσεις, φλεγόμενος στο άσβεστο πυρ, εκείνη την πικρή και απαρηγόρητη φωνή, τη γεμάτη πένθος και πικρά δάκρυα: τέκνο, θυμήσου ότι έλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά. Τώρα όμως αυτός παρηγορείται εδώ, ενώ εσύ βασανίζεσαι. Αλλά να έχεις τον σκοπό σου στραμμένο μόνο προς τον Θεό, ώστε, αφού ζήσεις έναν ενάρετο βίο, να χαρεί η ψυχή σου στον μέλλοντα αιώνα μαζί με τους δικαίους. Και τη χαρά σου κανείς δεν θα την πάρει από εσένα. Διότι στον Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Για αυτήν την ημέρα έλεγε ο θεοπάτωρ Δαβίδ: Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καίει ενώπιόν του, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή θύελλα. Για αυτήν την ημέρα διαλαλεί και ο απόστολος Παύλος: Την ημέρα κατά την οποία ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και πάλι λέει: Προσέχετε πώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Φωνάζει επίσης και ο μακάριος Πέτρος, ο κορυφαίος των Αποστόλων, για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Η ημέρα του Κυρίου έρχεται σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί παραδομένοι στις φλόγες θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα λιώσουν. Και τι να πω για τους Προφήτες και τους Αποστόλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριός μας προειδοποίησε για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Προσέχετε να μην βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έρθει ξαφνικά πάνω σας η ημέρα εκείνη· διότι σαν παγίδα θα έρθει σε όλους όσοι κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης. Γρηγορείτε, λοιπόν, διότι την ώρα που δεν το περιμένετε θα έλθει ο Υιός του ανθρώπου· και αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη που οδηγεί στη ζωή.

Κεφάλαιο 50. Ποιος φυτεύει ένα μποστάνι για τον εαυτό του και δεν προφυλάσσει τον καρπό του; Πόσο μάλλον πρέπει να προφυλάσσουμε την αγνεία και τη σωφροσύνη! Μισεί, λοιπόν, ο Κύριος τη συναναστροφή με φιλήδονους ανθρώπους, διότι είναι γραμμένο: φοβερό είναι να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Ή ποιος, αφού δαγκώθηκε ποτέ από ασπίδα, δεν προφυλάσσει τον εαυτό του ώστε να μην πλησιάσει την τρύπα της; Εάν όμως μετά το δάγκωμα βάλει το χέρι του στη φωλιά της και πληγωθεί για δεύτερη φορά, ποιος άραγε είναι ο αίτιος του θανάτου; Το ιοβόλο ερπετό ή αυτός που δεν προφύλαξε τον εαυτό του;

Ελάτε, αγαπητοί, πριν έλθει εκείνη η φοβερή ημέρα, ας ρίξουμε τους εαυτούς μας στο πέλαγος των οικτιρμών του Θεού. Ο ίδιος ο Θεός προτρέπει και προσκαλεί τους πάντες, λέγοντας: ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Τους πάντες προσκαλεί ο φιλάνθρωπος και ανεξίκακος, ο εύσπλαχνος και μακρόθυμος, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι. Δεν προτρέπει και καλεί μόνο τους δικούς του, αλλά καλεί τους πάντες. Ελάτε προς εμένα όλοι· είτε πλούσιος είτε φτωχός, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα δεν θα τον αποδιώξω. Ποιος όμως είναι αυτός που έρχεται προς εμένα; Αυτός που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί. Αυτός που ακούει τον λόγο μου και πιστεύει σε αυτόν που με έστειλε. Μακάριος είναι αυτός που ακούει τον λόγο του και τον φυλάττει, και άθλιος αυτός που παρακούει, διότι εκείνος ο λόγος θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα, καθώς έχει γραφεί: είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.

Ακούσατε, αδελφοί μου, την απόφαση. Ακούσατε τι παθαίνουν όσοι αμελούν. Ακούσατε τα περί της φοβερής εκείνης ημέρας και της πονηρής ώρας. Ας φροντίσουμε, αδελφοί, διότι εκείνη η ώρα είναι που δοκιμάζει όλο τον βίο μας. Περί αυτής της φρικτής ώρας η θεία Γραφή από ανατολών έως δυσμών στις άγιες εκκλησίες βοά και προλέγει και διαμαρτύρεται, ώστε να μην καταισχυνθούμε την ώρα εκείνη. Για αυτήν την ώρα έλεγε ο προφήτης Δαβίδ, ότι εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Για αυτήν την ώρα ο Απόστολος φώναζε: προσέχετε πώς ακριβώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Για αυτήν την ώρα έλεγε ο Δεσπότης Χριστός: αγωνίζεστε να εισέλθετε από τη στενή πύλη. Έχοντας κατά νου αυτήν την ώρα οι Άγιοι, άφησαν όλα τα τερπνά του βίου: οικίες, πλούτο, πρόβατα, βόδια, άλογα, φίλους, αδελφούς, συγγενείς, τέκνα, ανέσεις, λουτρά, κτήματα, αξιώματα· αφού τα άφησαν όλα, έφυγαν στις ερήμους και στα όρη και στα σπήλαια και στις οπές της γης, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, για να μην καταισχυνθούν κατά την ώρα εκείνη. Και όχι μόνο άνδρες, αλλά και γυναίκες, έχοντας ποθήσει τη στενή και τεθλιμμένη οδό, άρπαξαν τη βασιλεία των ουρανών. Διότι εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο, όπως είναι γραμμένο.

Διότι ο Θεός δεν εμπαίζεται· και είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Μην απατάσαι λοιπόν, άνθρωπε, αντιλέγοντας στην αλήθεια· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Άκουε τον Σωτήρα μας που λέει: Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι πρόκειται ο Υιός του ανθρώπου να έλθει με τη δόξα του Πατέρα του μαζί με όλους τους Αγγέλους του, και τότε θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: Οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό πάντοτε για εσάς, αδελφοί, καθώς είναι άξιο, επειδή αυξάνεται υπερβολικά η πίστη σας και περισσεύει η αγάπη του καθενός από όλους εσάς προς τους άλλους, ώστε εμείς οι ίδιοι να καυχιόμαστε για εσάς στις εκκλησίες του Θεού για την υπομονή και την πίστη σας σε όλους τους διωγμούς και τις θλίψεις σας, τις οποίες ανέχεστε, ως ένδειξη της δίκαιης κρίσης του Θεού, υπέρ της οποίας και πάσχετε, εφόσον είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν, και σε εσάς που θλίβεστε να δώσει άνεση μαζί με εμάς κατά την αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού από τον ουρανό με τους Αγγέλους της δυνάμεώς του, μέσα σε φλόγα φωτιάς, αποδίδοντας εκδίκηση σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τον Θεό και σε εκείνους που δεν υπακούουν στο Ευαγγέλιο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· οι οποίοι θα τιμωρηθούν με αιώνιο όλεθρο από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του, όταν έλθει για να ενδοξαστεί στους Αγίους του και να θαυμαστεί από όλους όσοι πίστεψαν.

Και αυτός μεν τώρα δίνει λόγο για αυτά, ενώ με αυτά καλοπερνούν οι επιβουλευτές του και οι απόγονοί του δυστυχώς τα στερούνται. Αυτό πρέπει να φοβόμαστε και εμείς, αυτό πρέπει να μας σωφρονίζει και να μας αφυπνίζει προς τον εξευμενισμό του Θεού. Διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του Θεού και να εγκαλείται για τόση αγνωμοσύνη. Αν και οι περισσότεροι από τους βασιλείς, ή μάλλον σχεδόν όλοι, όχι μόνο σεβάστηκαν τα θεία, αλλά απείχαν και από την ιδιωτική αισχροκέρδεια. 13. Κάποτε, λοιπόν, όταν ένα τεράστιο εμπορικό πλοίο αγκυροβόλησε στην Κωνσταντινούπολη, ο βασιλιάς Θεόφιλος, αφού το είδε, ρώτησε τίνος είναι, και όταν έμαθε ότι ανήκει στη βασίλισσα, το έκανε παρανάλωμα του πυρός, επιπλήττοντας οργισμένα τη σύζυγό του επειδή τον έκανε καραβοκύρη αντί για βασιλιά. Και έλεγε: «Αν εμείς ασκούμε το κοινό εμπόριο, μη αρκούμενοι στους δημόσιους φόρους, πώς θα ζήσουν οι χειρώνακτες και οι υπήκοοι;». Αυτά τα έπραξε ο Θεόφιλος, ο αιρετικός. Τι πρέπει να κάνουμε, λοιπόν, εμείς οι ορθόδοξοι; Θα μείνουμε πίσω από αυτόν και δεν θα σπεύσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο να ανατρέξουμε στα δίκαια έργα και στα κατορθώματα των ευσεβών βασιλέων, τα οποία τους ανέδειξαν μακάριους και αξιοζήλευτους εδώ στη γη, και στον άλλο κόσμο άφθαρτους κληρονόμους της Βασιλείας και κατά χάριν υιούς του Θεού; Ποιους;

ΙΣΤ΄. Είναι λοιπόν φοβερό, αδελφοί, το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· φοβερό είναι και το πρόσωπο του Κυρίου απέναντι σε όσους πράττουν το κακό, το οποίο εξαφανίζει την κακία με πανωλεθρία· φοβερή είναι και η ακοή του Θεού, η οποία αντιλαμβάνεται τη φωνή του Άβελ μέσα από το σιωπηλό αίμα· φοβερά και τα πόδια που καταλαμβάνουν την πονηρία· φοβερή και η παρουσία Του που γεμίζει τα πάντα, ώστε να μην υπάρχει πουθενά τρόπος να αποφύγει κανείς την κίνηση του Θεού, ούτε αν πετάξει στον ουρανό, ούτε αν κατεβεί στον άδη, ούτε αν αποδράσει προς την ανατολή, ούτε αν κρυφτεί στα βάθη ή στα πέρατα της θάλασσας. Πριν από εμένα φοβάται και ο Ναούμ ο Ελκεσαίος, στα λόγια με τα οποία δημοσιοποιεί την προφητεία κατά της Νινευή, τον ζηλωτή Θεό και τον Κύριο που εκδικείται με οργή τους αντιπάλους Του, και ο οποίος μεταχειρίζεται τόση περίσσεια αυστηρότητας, ώστε να μην υπολείπεται δεύτερη εκδίκηση κατά των πονηρών. Διότι, όταν ακούω τον Ησαΐα να απειλεί τον λαό των Σοδόμων και τους άρχοντες των Γομόρρων, και να λέει: «Γιατί να δεχθείτε κι άλλες πληγές, αυξάνοντας την ανομία;», σχεδόν γεμίζω από φρίκη και συγχύζομαι από τα δάκρυα. Δεν είναι δυνατόν, λέει, να βρεθεί επιπλέον πληγή για την επιπλέον αμαρτία· τόσο πολύ τα έχετε διατρέξει όλα και έχετε εξαντλήσει κάθε είδος πληγής, προκαλώντας πάντοτε κάποια νεότερη εξαιτίας της δικής σας κακίας.

Διότι πού έλαβε την αρχή του ο όντως θάνατος, αυτός που δημιουργεί και προξενεί και στην ψυχή και στο σώμα και τον πρόσκαιρο και τον αιώνιο θάνατο; Όχι στη χώρα της ζωής; Γι' αυτόν τον λόγο και αμέσως, αλίμονο, ο άνθρωπος καταδικάστηκε σε εξορία από τον παράδεισο του Θεού, επειδή απέκτησε ζωή θανατηφόρα και ακατάλληλη για τον θείο παράδεισο. Επομένως, και η όντως ζωή, η οποία προξενεί και στην ψυχή και στο σώμα την αθάνατη και όντως ζωή, σε αυτόν τον τόπο του θανάτου θα λάβει την αρχή της, και εκείνος που δεν βιάζεται να την αποκτήσει κατά την ψυχή εδώ, ας μην απατά τον εαυτό του με κενές ελπίδες ότι θα τη λάβει εκεί, ούτε να ελπίζει ότι θα λάβει τη φιλανθρωπία του Θεού σε εκείνον τον καιρό. Διότι τότε θα είναι καιρός ανταπόδοσης και τιμωρίας, και όχι συμπάθειας και φιλανθρωπίας· καιρός αποκάλυψης του θυμού και της οργής και της δικαιοκρισίας του Θεού· καιρός επίδειξης του κραταιού και υψηλού χεριού, που κινείται για την κόλαση των απειθών. Αλίμονο σε εκείνον που θα πέσει στα χέρια του ζώντος Θεού· αλίμονο σε εκείνον που θα δοκιμάσει εκεί τον θυμό του Κυρίου, και δεν γνώρισε από εδώ, μέσω του φόβου προς τον Θεό, τη δύναμη της οργής Του και δεν εξασφάλισε εκ των προτέρων με έργα τη φιλανθρωπία Του· διότι για αυτά είναι ο παρών καιρός. Γι' αυτό ακριβώς άλλωστε και ο Θεός μάς παραχώρησε αυτή τη ζωή, παρέχοντας τόπο μετανοίας.

Είναι φοβερό, αδελφοί, να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού· διότι, αν φοβόμαστε τα χέρια των εχθρών, και μάλιστα ενώ ο Κύριος λέει, «μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα», ποιος συνετός άνθρωπος δεν θα φοβηθεί τα χέρια του Θεού, τα οποία υψώνονται με οργή εναντίον εκείνων που απειθούν; Διότι η οργή του Θεού θα αποκαλυφθεί επί πάσης ψυχής εκείνων που πορεύονται αμετανόητα μέσα σε ασέλγειες και αδικίες και οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια με την αδικία.

ΣΛΔʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΜΑΖΟΝΙΟ. Γιατί κρατάς άσκοπα βιβλία και με τις πράξεις σου παρεκκλίνεις από αυτά που διαβάζεις; Διότι, ενώ ο Κύριος καταδικάζει ακόμη και το περίεργο βλέμμα, εσύ όχι μόνο έχεις μανία με τις σωματικές ομορφιές, αλλά, όπως έμαθα, αγάπησες και έναν βίο δουλοπρεπή, παίρνοντας για συμβία μία πόρνη και αγαπώντας την αιώνια ατιμία, ενώ θα έπρεπε να κατανοήσεις αυτό που έχει γραφτεί: «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, και η κλίνη αμίαντη· τους πόρνους όμως και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Και το μεν ένα θα έπρεπε να το επιθυμήσεις με ζήλο, το δε άλλο να το μισήσεις. «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του Θεού». Διότι ο Θεός δεν ευχαριστείται με αυτά, αλλά εναντιώνεται παρακολουθώντας τα.

Όσοι νοσείτε από το δυσίατο πάθος, τον φθόνο εννοώ και τη βασκανία, να θυμηθείτε εκείνους τους φθονερούς που άκουσαν: «Φίλε, δεν σε αδικώ, πάρε το δικό σου και πήγαινε». Πού άραγε; Προφανώς στο εξώτερο σκότος. Και αφού αποβάλετε αυτήν την αρρώστια, μετανοήστε· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Όσοι περιφρονείτε τις θείες Γραφές και υβρίζετε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μίλησε δια στόματος εκείνων που έζησαν στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, τι θα κάνετε εκείνη τη φρικτή ώρα, όταν θα στηθεί το κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία, τα οποία τώρα βδελύσσεστε και αποστρέφεστε; Πού θα καταφύγετε; Πού θα κρυφτείτε από το πρόσωπο Εκείνου που μίλησε σε κάθε θεία Γραφή και συνέταξε κάθε ιερό βιβλίο; Συμφορά και απώλεια θα σας καταλάβουν, εάν δεν επιδοθείτε γρήγορα σε θρήνο και οδυρμό, και δεν εξευμενίσετε τον Παράκλητο Θεό, τον οποίο παροξύνατε. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές»; Δεν ακούτε πώς ονόμασε πεπλανημένους αυτούς που δεν γνωρίζουν τις Γραφές; Ακούστε τον Απόστολο, ο οποίος την ονομάζει θεόπνευστη και ωφέλιμη, και λόγο υγιή και θεραπευτικό, και την αποκαλεί ιερά Γράμματα και νόμο ελευθερίας. Ακούστε πάλι πώς το Άγιο Πνεύμα δια του Σολομώντος σάς αποκάλεσε ασεβείς, λέγοντας: «Τη σοφία και την παιδεία οι ασεβείς θα περιφρονήσουν».

Το ακάθαρτο, ή αυτό που δεν διαφέρει σε τίποτα από τα υπόλοιπα. Και εξύβρισε το Πνεύμα της χάριτος. Διότι εκείνος που δεν αποδέχεται την ευεργεσία, ύβρισε τον ευεργέτη. Σε έκανε υιό· εσύ όμως θέλεις να γίνεις δούλος; Ήρθε να κατασκηνώσει μέσα σου· κι εσύ εισάγεις στον εαυτό σου πονηρούς λογισμούς; Ο Χριστός θέλησε να εγκατασταθεί κοντά σου· κι εσύ τον καταπατάς με την κραιπάλη, με τη μέθη; Ας ακούσουμε εμείς που μετέχουμε αναξίως στα μυστήρια, ας ακούσουμε εμείς που προσερχόμαστε αναξίως σε εκείνη την τράπεζα: «Μη δώσετε», λέει, «τα άγια στους σκύλους, μήπως τα καταπατήσουν με τα πόδια τους»· δηλαδή, μήπως τα περιφρονήσουν, μήπως τα χλευάσουν. Αλλά δεν είπε αυτό, αλλά κάτι που ήταν φοβερότερο από αυτό· διότι μέσω του φόβου συγκρατεί τις ψυχές· επειδή είναι ικανό και αυτό να τις επαναφέρει όχι λιγότερο από την παρηγοριά. Και ταυτόχρονα δείχνει τη διαφορά, και ορίζει γι' αυτούς την κόλαση και την κρίση, δεδομένου ότι το πράγμα είναι φανερό. «Πόσο χειρότερης τιμωρίας νομίζετε», λέει, «ότι θα κριθεί άξιος;». Εδώ μου φαίνεται ότι κάνει υπαινιγμό και για τα μυστήρια. Έπειτα προσθέτει και μαρτυρία λέγοντας: «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού».

Α΄. Οι άριστοι των ιατρών, όταν επιφέρουν μια βαθιά τομή και αυξάνουν τους πόνους της πληγής, προκειμένου να ανακουφίσουν το μέρος που πονά και να αναπαύσουν και να συνεφέρουν την ταραγμένη ψυχή, δεν προχωρούν πλέον σε δεύτερη τομή, αλλά καταπραΰνουν και αυτήν που ήδη έκαναν με ήπια φάρμακα, ικανά να εξαφανίσουν το μεγαλύτερο μέρος του πόνου. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Παύλος. Αφού συγκλόνισε τις ψυχές τους και τις συνέτριψε με την υπενθύμιση της γέεννας, και αφού τους διαβεβαίωσε ότι οπωσδήποτε πρέπει να χαθεί εκείνος που εξύβρισε τη χάρη του Θεού, αποδεικνύοντας μάλιστα από τους νόμους του Μωυσή ότι και θα καταστραφούν και θα τιμωρηθούν βαρύτερα, και αφού επισφράγισε τα λεγόμενα με άλλες μαρτυρίες, λέγοντας, «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού»· στη συνέχεια, ώστε να μην καταποθεί από τη λύπη η ψυχή έχοντας απελπιστεί από τον πολύ φόβο, τους παρηγορεί μέσα από τους επαίνους και τις προτροπές· και τους προσφέρει τον ζήλο αντλώντας τον από τους ίδιους.

Β΄. «Αλλά οι άνθρωποι», λέει, «είναι αυτοί που τα πράττουν αυτά, ενώ ο Θεός είναι φιλάνθρωπος». Καταρχάς, λοιπόν, ούτε οι άνθρωποι τα πράττουν αυτά από σκληρότητα, αλλά από φιλανθρωπία· και ο Θεός, όπως ακριβώς είναι φιλάνθρωπος, έτσι και τιμωρεί· διότι, ανάλογα με το έλεός Του, μεγάλος είναι και ο έλεγχός Του. Όταν λοιπόν αποκαλείς τον Θεό φιλάνθρωπο, τότε μου προβάλλεις ακόμη μεγαλύτερη την αφορμή της κολάσεως, διότι απέναντι σε έναν τέτοιον Θεό αμαρτάνουμε. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού». Υπομείνετε, σας παρακαλώ, τη φλόγα αυτών των λόγων· διότι ίσως, ίσως προκύψει για εσάς κάποια παρηγοριά από αυτά. Ποιος από τους ανθρώπους μπορεί να τιμωρήσει έτσι, όπως τιμώρησε ο Θεός, προκαλώντας τον κατακλυσμό και την πανωλεθρία ενός τόσο μεγάλου πλήθους ανθρώπων, και έπειτα από λίγο βρέχοντας πάλι φωτιά από τον ουρανό και αφανίζοντας τους πάντες ολοκληρωτικά; Ποια ανθρώπινη τιμωρία μπορεί να είναι τέτοια; Δεν βλέπεις ότι ακόμη και η τιμωρία σε αυτήν εδώ τη ζωή είναι σχεδόν ατελεύτητη;

Όταν λοιπόν πρόκειται να προσέλθεις στην ιερή τράπεζα, να αναλογίζεσαι ότι εκεί είναι παρών και ο Βασιλιάς των πάντων· διότι πράγματι παρευρίσκεται, εξετάζοντας τη διάθεση του καθενός, για να δει ποιος προσέρχεται με την πρέπουσα αγιότητα, και ποιος με πονηρή συνείδηση, με ακάθαρτους και ρυπαρούς λογισμούς, με μιαρές πράξεις. Και αν βρει κάποιον τέτοιο, αρχικά τον παραδίδει στο δικαστήριο της συνειδήσεως· έπειτα, αν εκείνη τον αναλάβει, τον μαστιγώσει με τους λογισμούς και τον κάνει καλύτερο, τον δέχεται και πάλι· αν όμως παραμείνει αδιόρθωτος, προστάζει να παραδοθεί στα δικά Του χέρια ο αγνώμων και αναίσθητος. «Είναι δε φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού». Γνωρίζω ότι τα λόγια αυτά πονούν, αλλά τι να κάνω; Εάν δεν επιθέσω φάρμακα πικρά, τα τραύματα δεν θα εξαλειφθούν· αν πάλι επιθέσω πικρά, εσείς δεν αντέχετε την οδύνη. Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού· ωστόσο είναι αναγκαίο πλέον να συγκρατήσω το χέρι μου· διότι είναι αρκετά όσα ειπώθηκαν για τη διόρθωση όσων δίνουν προσοχή. Αλλά για να μη γίνουν χρήσιμα μόνο σε εσάς, αλλά μέσω εσών και σε άλλους, εμπρός, ας τα ανακεφαλαιώσουμε και πάλι.

Όποιος θέλει ας αποσκιρτήσει, δεν ανέχομαι κανέναν. Αυτές οι δικαιολογίες τα κατέστρεψαν όλα: μήπως φύγει, λέει κάποιος, και προσχωρήσει σε άλλη αίρεση. «Είναι αδύναμος, δείξε συγκατάβαση». Μέχρι ποιο σημείο; Μέχρι πότε; Μία και δύο και τρεις φορές; Μήπως για πάντα; Ιδού, παραγγέλλω πάλι και διαμαρτύρομαι εντόνως, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, ότι «εάν έλθω ξανά, δεν θα φεισθώ». Και όταν θα πρόκειται να κριθώ ενώπιον του βήματος του Χριστού, θα σταθείτε μακριά και εσείς και η εύνοια που ζητάτε από εμένα, ενώ εγώ θα λογοδοτώ. Επομένως, συμφέρει να πονάνε οι αμαρτάνοντες από τη δριμύτητα των λόγων, ώστε να απαλλαγούν από την αισχύνη των ίδιων των πράξεών τους. Γνωρίζω ότι όλοι είμαστε υποκείμενοι σε επιτίμια και ότι κανένας δεν μπορεί να καυχηθεί πως έχει αγνή καρδιά· αλλά το φοβερό δεν είναι αυτό, ότι δηλαδή δεν έχουμε αγνή καρδιά, αλλά το ότι, ενώ δεν έχουμε, δεν προσερχόμαστε σε Εκείνον που μπορεί να την κάνει αγνή. Γνωρίζω ότι τα λόγια πληγώνουν· αλλά τι να κάνω; Αν δεν επιθέσουμε πικρά φάρμακα, τα τραύματα δεν πρόκειται να θεραπευθούν· αν επιθέσουμε πικρά, εσείς δεν αντέχετε τον πόνο. Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού. Εντούτοις, είναι αναγκαίο να συγκρατήσω πλέον το χέρι μου· διότι όσα ελέχθησαν είναι επαρκή για τη διόρθωση εκείνων που δίνουν προσοχή. Εάν όμως παραμείνουμε αδιόρθωτοι, θα παραδοθούμε στα ίδια τα χέρια του Κριτή· και γνωρίζετε βεβαίως καλά, πόσο φοβερό είναι να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.

Λέγοντας αυτά, άνθρωπε, εάν δεν πράττεις αναλόγως, αναλογίσου ότι είναι φοβερό να πέσουμε στα χέρια του ζώντος Θεού· και αφού διορθωθείς, επίστρεψε προς τον Ποιητή και Κύριο. Αλλά λύτρωσέ μας από τον πονηρό.

Διότι φοβερός είναι ο θάνατος, και μάλιστα των αμαρτωλών, επειδή είναι και κακός· διότι ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός. Φοβερά δε είναι και τα μετά τον θάνατο φόβητρα, αλλά πολύ πιο φοβερό είναι το να εμπέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού, από τα οποία δεν υπάρχει κανείς που να δύναται να τον ελευθερώσει.

Αυτά να μην τα λησμονήσεις, ούτε να αποθήσεις τον φόβο του Θεού από την ψυχή σου, γνωρίζοντας σαφώς ότι η πνοή όλων μας βρίσκεται στα χέρια Του και σε όποιον μεν θέλει προσθέτει χρόνια ζωής, ενώ από όποιον θέλει τα αφαιρεί. Διότι, λέγει, «Εγώ θα θανατώσω και θα δώσω ζωή, και ποιος μπορεί να διασωθεί από τα χέρια μου;». Είναι δε φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Χώμα και στάχτη είμαστε όλοι οι άνθρωποι, άνθος χόρτου και σκόνη, σκιά, καπνός και όνειρο, και ζούμε χωρίς πραγματικά να ζούμε· διότι από τότε που η απόφαση «χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις» εκδόθηκε εναντίον ολόκληρης της ανθρώπινης φύσης μας. Όλοι ενδυθήκαμε ολοκληρωτικά τη θνητότητα και τη φθορά, και ήδη έχουμε όλοι από κοινού πεθάνει, και άλλος μεν πεθαίνει σήμερα, άλλος δε αύριο. Διότι, αφού προήλθαμε από τη γη, στη γη πάλι μετά από λίγο κατερχόμαστε, βασιλείς και απλοί άνθρωποι, άρχοντες και αρχόμενοι. Στρέψε, επομένως, το βλέμμα σου σε όσους βασίλευσαν πριν από εσάς και αναλογίσου τι ήταν τότε και τι έχουν γίνει τώρα.

«Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων· πόσο χειρότερη τιμωρία νομίζετε ότι θα αξιωθεί;» Διότι γνωρίζει ότι από τη συναναστροφή και από τη σύναξη των πιστών, προκύπτει μεγάλη δύναμη. Διότι, όπως λέει, όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι κι εγώ ανάμεσά τους. «Αυτός που καταπάτησε τον Υιό του Θεού και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, με το οποίο αγιαστήκατε, και εξύβρισε το πνεύμα της χάριτος. Διότι γνωρίζουμε αυτόν που είπε: Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος. Και πάλι, Θα κρίνει τον λαό του. Φοβερό είναι να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» Διότι, όταν κάποιος, αφού μεταλάβει από αυτόν στα μυστήρια, διαπράττει αμαρτία, πώς δεν τον καταπάτησε, δείχνοντας περιφρόνηση προς αυτόν; «Να θυμάστε δε τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων· αφενός μεν με το να γίνεστε θέαμα με ονειδισμούς και θλίψεις, αφετέρου δε με το να γίνετε κοινωνοί με όσους ζούσαν με αυτόν τον τρόπο. Διότι και στα δεσμά μου συμπάσχατε, και υπομείνατε την αρπαγή των υπαρχόντων σας.» Επειδή, λοιπόν, είχαν καταρρεύσει από τις θλίψεις, δες πώς τους παρηγορεί. Πρώτον μεν, με βάση τις δικές τους εμπειρίες· διότι λέει, να θυμάστε τις προηγούμενες ημέρες. Έπειτα με βάση τη Γραφή που λέει, Ο δε δίκαιος θα ζήσει από την πίστη. Έπειτα με βάση λογικά επιχειρήματα, λέγοντας, ότι Η πίστη είναι η βεβαιότητα των πραγμάτων που ελπίζονται, η απόδειξη αυτών που δεν βλέπονται.

Αυτά ορίζουμε με την προσταγή και την αυθεντία του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έθεσε πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να παρέλθει· αυτού που έκλεισε την άβυσσο και την σφράγισε με το φοβερό και ένδοξο όνομά του. Ας ευλαβείται όλη η γη ενώπιον του προσώπου του, διότι είναι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να του αντισταθεί; Και, «Φοβερό είναι το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού»· διότι κάθε πνοή και κτίση περικλείεται στο χέρι του, και η βασιλεία του είναι βασιλεία όλων των αιώνων, και η δεσποτεία του σε κάθε γενεά. Δόξα στην Παναγία Τριάδα, τον Θεό μας, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Και για τον λόγο αυτόν ο Θεός τούς στέλνει ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα, προκειμένου να καταδικαστούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία.» «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» «Θα έρθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με ορμητικό πάταγο, ενώ τα στοιχεία της φύσης θα λιώσουν φλεγόμενα, και η γη και τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν.» «Ιδού, έρχεται ο Κύριος με τις άγιες μυριάδες του, για να κρίνει τους πάντες για όλα τα ασεβή έργα τους, και για όλα τα σκληρά λόγια που είπαν εναντίον του οι αμαρτωλοί.» «Μη νομίζεις ότι είμαι σαν κάποια μητέρα ή παραμάνα που σου επισείει ψεύτικα φόβητρα, όπως συνηθίζουν εκείνες να κάνουν στα νήπια, όταν αυτά κλαίνε άτακτα και ασταμάτητα, και τα ησυχάζουν με επινοημένες ιστορίες. Αυτά δεν είναι μύθος, αλλά τα διαλαλεί ο αλάθητος λόγος που έχει προκηρυχθεί. Και να γνωρίζεις καλά, ότι θα γίνει ακριβής έλεγχος των πεπραγμένων της ζωής μας.»

«Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει, αλλά θα αποδώσει κρίση σύμφωνα με την αλήθεια. Θα λάμψει και δεν θα θραυστεί, έως ότου εγκαθιδρύσει την κρίση στη γη, και στο όνομά του θα ελπίσουν τα έθνη.» «Εγώ θα εκδικάσω την υπόθεσή σου, και εγώ θα λυτρώσω τους υιούς σου· και αυτοί που σε καταθλίβουν θα φάνε τις σάρκες τους, και θα πιουν το αίμα τους σαν νέο κρασί.» «Εγώ είμαι ο Κύριος, που λαλώ δικαιοσύνη και αναγγέλλω αλήθεια.» «Όλες οι κρίσεις σου είναι αλήθεια, και αληθινές κρίσεις εφήρμοσες.» «Εσύ, όντας κύριος της δύναμης, κρίνεις με επιείκεια, και με πολλή φειδώ μας κυβερνάς. Επειδή είσαι δίκαιος, δίκαια κυβερνάς τα πάντα.» «Μεγάλες είναι οι κρίσεις σου και δυσδιήγητες.» «Διότι αυτούς μεν τους νουθέτησες και τους παιδαγώγησες σαν πατέρας· εκείνους όμως τους καταδίκασες και τους τιμώρησες σαν αυστηρός βασιλιάς.» «Ο Κύριος είναι κριτής, και δεν υπάρχει σε αυτόν διάκριση υπέρ της ανθρώπινης δόξας. Δεν θα προσωποληπτήσει.» «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.» «Ο Θεός δεν προσωποληπτεί τους ανθρώπους.» «Δεν υπάρχει προσωποληψία σε αυτόν.» «Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Ούτε το έλεος του Θεού είναι άκριτο, ούτε η κρίση του ανελέητη· απεναντίας, και όταν ελεεί, μοιράζει τους οικτιρμούς του με διάκριση στους άξιους, και όταν κρίνει, επιφέρει την κρίση αναλογιζόμενος την αδυναμία μας.

Αλλά μη γένοιτο ποτέ να περιπέσω σε τέτοια ανοησία, ακόμη και αν χρειαστεί να χάσω τη ζωή μου μυριάδες φορές, ώστε από φόβο για τα δεινά ή από κολακεία για τα ευχάριστα να αποσιωπήσω την αλήθεια του Χριστού μου. Διότι είναι προτιμότερο να ανατέλλει ο ήλιος και να δυσαρεστούνται όσοι έχουν ασθενή όραση, παρά να υπάρχει καθολικό σκοτάδι και να είναι αδιάκριτα τα καλά από τα κακά, ή ακόμη να αποσιωπάται η ομολογία της πίστεως από συστολή προς τους απίστους, πράγμα το οποίο είναι και στην πράξη πιο ανόητο από την παροιμία περί αυτοκτονίας από φόβο θανάτου. Διότι εμείς ακολουθούμε τέτοιες συμβουλές σοφών: «Εάν, καθώς διδάσκεις τον λόγο της αρετής», λέει, «παρακινήσει κάποιους ο μισόκαλος να δυσαρεστηθούν, μη δειλιάσεις ούτε από φόβο να αποσιωπήσεις την αλήθεια· διότι φοβερό δεν είναι αυτό, αλλά το να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Το να αποσιωπάς όμως την αλήθεια είναι σαν να θάβεις χρυσάφι». Και πάλι: «Όσοι εναντιώνονται σε εσένα που προχωράς σύμφωνα με τον ορθό λόγο, όπως δεν θα μπορέσουν να σε αποτρέψουν από την ορθή πράξη, έτσι ας μη σε απομακρύνουν και από την αγάπη προς αυτούς· αλλά να προφυλάσσεις τον εαυτό σου και στα δύο εξίσου. Όχι μόνο ως προς την ασταθή κρίση και πράξη, αλλά και ως προς την πραότητα και τη στοργή απέναντι σε όσους επιχειρούν να σε εμποδίσουν ή με άλλον τρόπο δυσφορούν. Διότι και το να οργίζεσαι εναντίον τους είναι δείγμα αδυναμίας, όπως ακριβώς το να εγκαταλείψεις την πράξη και να υποχωρήσεις τρομοκρατημένος. Αφού και οι δύο είναι εξίσου λιποτάκτες: τόσο εκείνος που δείλιασε, όσο και εκείνος που αποξενώθηκε από τον φυσικό συγγενή και φίλο».

Αυτοί όμως, ενεργώντας μάλλον αυθαίρετα, αφού ανέσυραν τον Νικόδημο από τον λάκκο και τον έπεισαν, αλίμονο στον ταλαίπωρο, να ντυθεί και πάλι τα ιερατικά του άμφια, τον πήραν μαζί τους κατά την επιστροφή της λιτανείας, πράγμα που δεν έπρεπε να συμβεί. Αλλά, ω της φρικτής κρίσεως της άνωθεν δίκης! Διότι, χωρίς να καθυστερήσει καθόλου σε αυτό το σημείο και μη ανεχόμενη να βλέπει να αθετείται διαρκώς η πατρική απόφαση, προφταίνει τη λιτανεία πριν καν εισέλθει στην πόλη, και, συνταράσσοντας τον αέρα με συνεχείς συσσωρεύσεις και συγκρούσεις νεφών, αρπάζει αμέσως κεραυνοβολημένο ακριβώς δίπλα στον ναό του ζηλωτή Ηλία που βρίσκεται έξω από την πόλη, εκείνον τον τολμητία Νικόδημο, και μόνο αυτόν από όλους. Και ο θείος ζήλος γίνεται συνεργός του πατρικού ζήλου· και εκείνος που απώθησε την παιδαγωγία και τον έλεγχο του δικαίου, έπεσε στα χέρια του ζώντος Θεού, και υπέστη τόσο φοβερή τιμωρία. Αυτά τα εργάζεται ο ζηλωτής Θεός και Θεός των εκδικήσεων, ο οποίος εκδικείται υπέρ όλων των έργων των δικών του θεραπόντων. Εγώ δε, παρατηρώντας και τούτο, το θεωρώ άξιο θαυμασμού: πώς ταυτόχρονα και εκείνος που έσφαλε τιμωρήθηκε, και ο λαός ευεργετήθηκε, απολαμβάνοντας την ποθητή βροχόπτωση.

Διότι παρατήρησε ότι κανένας από τους κοσμικούς άρχοντες δεν τολμά να καταλάβει αυθαίρετα αυτό το αξίωμα, προτού καταταχθεί από τον βασιλιά στην τάξη των κριτών. Και εάν για τα ανθρώπινα αξιώματα τηρείται τέτοια τάξη και υπάρχει τόσος φόβος, ώστε να μη δυσαρεστήσουν τον επίγειο βασιλιά, πόση ευλάβεια οφείλουμε να αποδίδουμε εμείς στα αξιώματα του Θεού, ώστε να μην καταλαμβάνουμε αυθαίρετα τα θεία όντας αυτοχειροτόνητοι και προτού κληθούμε άνωθεν, και να μην πέφτουμε στα χέρια του ζώντος Θεού.