Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:10

Άνθρωπος που είχε ως αισθητή του κατοικία την κάτω Ιερουσαλήμ, ενώ ως νοητή την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητρόπολη, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός»· άνθρωπος που κατά τη σάρκα συναναστρεφόταν με ανθρώπους, αλλά κατά το πνεύμα συμπολιτευόταν με τους αγγέλους. Ή μάλλον, ο Συμεών ήταν ανώτερος και από τους αγγέλους, εφόσον αξιώθηκε να δει Εκείνον που είναι αθέατος σε αυτούς· και όχι μόνο να Τον δει, αλλά -πράγμα που ήταν μεγαλύτερο και πιο παράδοξο- και να Τον εναγκαλιστεί. «Και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος»· διότι απέδιδε στο κάθε τι αυτό που του άξιζε· στο μεν λογικό μέρος της ψυχής απέδιδε το να κατανοεί και να συλλογίζεται τα θεία, το να αιχμαλωτίζει κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, το να μην εξεγείρει την κτίση εναντίον του Κτίστη, όπως πράττουν οι άφρονες, το να μην θεωρεί ότι οτιδήποτε βρίσκεται έξω από τη θεία πρόνοια, και το να κατανοεί αναλογικά τον Δημιουργό μέσα από τα κτίσματα· στο δε θυμικό απέδιδε την αυστηρότητα εναντίον του όφεως, το αδιάλλακτο κατά της αμαρτίας, το ασυμπαθές και ανήμερο απέναντι στους ασεβείς. Έτσι δικαιότατα χρησιμοποίησε αυτόν τον θυμό ο Ηλίας κατά των πεντηκοντάρχων του Αχαάβ, ο Φινεές κατά του μαδιανιτικού μιάσματος, καθώς και ο Πέτρος και ο Παύλος, ο μεν πρώτος κατά του Ανανία και της Σαπφείρας, ο δε δεύτερος κατά του Ελύμα και του Αλεξάνδρου, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις.

Διότι άλλος από εμάς είναι δεμένος με τη φιλαργυρία και άλλος έχει εμπλακεί στην πορνεία· άλλος είναι συνδεδεμένος με τη μέθη, ενώ άλλος κυριεύεται από την κενοδοξία· και άλλος μεν αδικεί, άλλος αρπάζει τα αγαθά του πλησίον και του φτωχού, και άλλος λαμβάνει τόκο επί τόκου. Και τελικά όλοι ασθενήσαμε εξαιτίας των αδικιών μας και έχουμε ανάγκη από τη θεραπεία του Σωτήρος· και Τον έχουμε ανάγκη, για να αποστείλει και σε εμάς τους μαθητές Του και να μας λύσουν από τα δεσμά του διαβόλου. Διότι έτσι λέει προς τους μαθητές: «Πορευθείτε στην απέναντι κώμη και θα βρείτε ένα δεμένο πουλάρι· αφού το λύσετε, φέρτε το σε εμένα». Όταν δε ακούς για την απέναντι κώμη, να εννοείς τον επίγειο τόπο· διότι η πόλη είναι επουράνια. Όπως ακριβώς γράφει και ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά επιζητούμε τη μελλοντική», «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος ψηλαφητό και σε πυρ που καίει, αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε πανηγυρική σύναξη μυριάδων αγγέλων». Τέτοιοι ήταν όλοι οι άγιοι και οι όσιοι, οι οποίοι, ζώντας σύμφωνα με τον Παύλο, αυτήν επιθυμούν διακαώς. Διότι άκουσέ τον να λέει: «Εάν βέβαια θυμούνταν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μία καλύτερη, δηλαδή την επουράνια».

Ίσως, λοιπόν, ο Κύριος απέστειλε και τις ίδιες τις δυνάμεις που μαθήτευαν κοντά του, μαζί με τον Πέτρο και όσους ήταν μαζί του, στο απέναντι χωριό για να λύσουν το πουλάρι. Διότι άκουσε τον ευαγγελιστή που λέει για τον Κύριο: «και ιδού», λέει, «άγγελοι ήλθαν και τον διακονούσαν». Σχετικά δε με την ανθρωπότητα, αναφωνεί ο Δαβίδ λέγοντας: «Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος, άρτο ουρανού τους έδωσε». Κανείς, λοιπόν, που ζει στο σώμα και περισπάται από αυτήν τη ζωή, ας μην νομίζει ότι βρίσκεται μέσα σε πόλη. Διότι δεν είναι δυνατόν αυτός που «φρονεί τα της σαρκός» να βρεθεί σε αυτήν τη μεγάλη πόλη, αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος διαμένει ακόμη σε χωριό. Διότι «το φρόνημα της σαρκός είναι έχθρα προς τον Θεό». Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε ότι αυτός που κατοικεί σε χωριό δεν πολιτεύεται με την ψυχή, δεν στρατηγεί με τη γνώμη του, δεν εξουσιάζει τον εαυτό του· διότι αυτά είναι αληθώς χαρακτηριστικά μεγάλης πόλης. Διότι, όταν κάποιος πολιτεύεται με αρετή και στρατηγεί με σωφροσύνη και βουλεύεται με σοφία και άρχει με εγκράτεια, τότε θα γίνει μιμητής των αγίων. Επειδή οι άγιοι «δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη, αλλά», καθώς προείπα, «αναζητούν τη μελλοντική», «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Άκουσε, πράγματι, τον απόστολο που λέει: ενώ επί της γης «περιπατούμε», το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς. Ας είναι, λοιπόν, αγαπητοί, και το δικό σας «πολίτευμα στους ουρανούς».

Με πίστη ο Αβραάμ, αφού εξήλθε από τη χώρα των Χαλδαίων, παροίκησε στη γη της επαγγελίας, προσμένοντας την επουράνια πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των πρωτοτόκων, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι μόνον ο Θεός. Με πίστη ο Ισαάκ, όταν προσφερόταν πάνω στο θυσιαστήριο, δεν δάκρυσε, γνωρίζοντας ότι προεικονίζει τον αμνό που μέλλει να άρει την αμαρτία του κόσμου. Με πίστη ο Ιακώβ προσκύνησε στηριζόμενος στο άκρο της ράβδου του, προμηνύοντας φανερά τον νικοποιό και τρισμακάριο σταυρό. Με πίστη ο Ιωσήφ, όταν πέθαινε, έδωσε εντολή στους υιούς του Ισραήλ σχετικά με τα οστά του, να τα εξαγάγουν από την Αίγυπτο, προκειμένου να μην τα λατρέψουν οι Αιγύπτιοι ως Θεό.

Και φαίνεται ότι ολόκληρος ο λόγος περί θυσιών και ολοκαυτωμάτων εμπεριέχεται στον λόγο περί ελέους και αγάπης, επειδή και ολόκληρος ο νόμος ανακεφαλαιώνεται στο «Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν». Και το ζήτημα περί των εορτών θα υπαχθεί στο ίδιο είδος ερμηνείας, ώστε και το Πάσχα να μην το εορτάζουμε με ζύμη κακίας και πονηρίας, αλλά με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας —καθώς θυσιάζεται προς το εσπέρας, δηλαδή κατά τη συντέλεια του αιώνος, το αληθινό πρόβατο, ο Χριστός, του οποίου η σάρκα είναι αληθώς τροφή—, και να κατοικούμε σε σκηνές όχι για έναν καθορισμένο αριθμό ημερών, αλλά καθ' όλο τον χρόνο της επίγειας παροικίας μας, αναμένοντας την αληθινή πατρίδα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, και να εορτάζουμε την Πεντηκοστή με τη συμπλήρωση επτά εβδομάδων, δηλαδή, σαν να βρισκόμαστε στην έσχατη ημέρα, έχοντας πλέον απαρνηθεί τον παρόντα βίο.

Σε εκείνη την πόλη μέσω του Ησαΐα υπόσχεται ο Θεός: «Θα σε καταστήσω αιώνιο αγαλλίαμα, ευφροσύνη από γενιά σε γενιά· και δεν θα υπάρξει συντριβή ούτε ταλαιπωρία μέσα στα όριά σου, αλλά τα τείχη σου θα ονομαστούν σωτηρία». Υψώνοντας, λοιπόν, τους οφθαλμούς της ψυχής, αναζήτησε με τρόπο αντάξιο των άνω τα όσα αφορούν την πόλη του Θεού. Και τι θα μπορούσε να στοχαστεί κανείς αντάξιο της εκεί μακαριότητας, την οποία αφενός ευφραίνει ο ποταμός του Θεού, αφετέρου τεχνίτης και δημιουργός της είναι ο Θεός; Αγίασε το σκήνωμά Του ο Ύψιστος.

Ή μάλλον, γιατί πρέπει να αναζητούμε τις επίγειες πόλεις, εφόσον μπορούμε να κατανοήσουμε ποια είναι η τωρινή τους πόλη; Πόλη, λοιπόν, των μαρτύρων είναι η πόλη του Θεού, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, η ελεύθερη άνω Ιερουσαλήμ, η μητέρα του Παύλου και όσων του μοιάζουν. Και ως προς το γένος, το μεν ανθρώπινο είναι διαφορετικό για τον καθένα, το δε πνευματικό είναι ένα για όλους. Διότι κοινός πατέρας τους είναι ο Θεός, και όλοι είναι αδελφοί, όχι επειδή γεννήθηκαν από έναν πατέρα και μία μητέρα, αλλά επειδή ενώθηκαν αρμονικά μεταξύ τους στην ομόνοια της αγάπης μέσω της υιοθεσίας του Πνεύματος. Αποτελούν έναν έτοιμο χορό, μια μεγάλη προσθήκη σε εκείνους που ανέκαθεν δοξάζουν τον Κύριο, οι οποίοι δεν συγκεντρώθηκαν ένας-ένας, αλλά μετατέθηκαν συλλήβδην όλοι μαζί.

Αλλά πρόσεξε πάλι πώς τα ίδια εκπληρώνονται και σε εκείνους που μέσω της πίστεως ανυψώνονται στη φιλία του Σωτήρα μας Χριστού· άκουσαν και αυτοί: «Έξελθε από τη γη σου». Και ότι το έπραξαν πρόθυμα, άκουσε τι λένε: «Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική· της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.» Διότι είναι μέτοικοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη, έχοντας το πολίτευμά τους στα άνω, και εγκαταλείποντας την πατρίδα τους, όσον αφορά το φιλόθεο φρόνημα, και επιθυμώντας διακαώς την άνω κατοικία. Διότι αυτήν τους υπέδειξε ο Σωτήρας λέγοντας: «Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο· και όταν έλθω, θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς.» Άκουσαν να εξέλθουν από τη συγγένειά τους. Και πώς θα το αποδείξουμε αυτό; Θα σου παραθέσουμε τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου.» Και το ότι τα του Θεού έχουν προτιμηθεί από την επίγεια και σαρκική συγγένεια, και ότι η αγάπη προς τον Χριστό έχει τεθεί ως πολύ ανώτερη, για όσους τον σέβονται αληθινά δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση.

Προς δε τον σατανά, ο οποίος σκιαγραφείται ως εικόνα στο πρόσωπο του Ασσούρ λέγει: «Όπως ένα ένδυμα βουτηγμένο στο αίμα δεν θα γίνει καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα γίνεις καθαρός, διότι μόλυνας τη γη μου και κατέστρεψες τον λαό μου· δεν θα παραμείνεις αιώνια». Επομένως, λέγει ότι θα οδηγηθούν στον όλεθρο αυτοί που πολέμησαν εναντίον της Σιών. Θα κατοικείται δε η Ιουδαία εις τον αιώνα, και η Ιερουσαλήμ εις γενεές γενεών, όχι η λεηλατημένη και πυρπολημένη, εφόσον ο Κύριος και Θεός είναι αλάνθαστος στα λόγια του ως η ίδια η αλήθεια, αλλά μάλλον η νοητή, η επουράνια Ιερουσαλήμ, η άνω και θεία Σιών, η ένδοξη καλλίπολη «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός», στην οποία είθε και εμείς να φθάσουμε διά του Χριστού, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα, εις τους αιώνας. Αμήν.

Το πλέον άριστο λοιπόν είναι να μένουμε υπό τον Θεό, να κυβερνώμαστε από Αυτόν και να Τον έχουμε δύναμη, υπερασπιστή και βοηθό, μόνο σε Αυτόν να υποτάσσουμε τον αυχένα της ψυχής, να ζούμε σύμφωνα με τα θελήματά Του, και να θεωρούμε απολύτως άξιο προσοχής αυτό που Εκείνος εγκρίνει. Ειδάλλως, εάν δεν το πράξουμε αυτό, οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα βρεθούμε υπό την εξουσία των νοητών Βαβυλωνίων, δηλαδή εννοώ των αντίπαλων και ακάθαρτων δυνάμεων, και κάτω από την πρώτη αρχή, δηλαδή τον σατανά, και, σαν να έχουμε εκδιωχθεί από την αγία πόλη «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός», θα κατοικήσουμε την πόλη των Βαβυλωνίων. Διότι θα βρισκόμαστε σε σύγχυση και θορύβους, στους πολλούς περισπασμούς του παρόντος βίου. Επειδή Βαβυλώνα ερμηνεύεται «σύγχυση». <Και τώρα συγκεντρώθηκαν εναντίον σου πολλά έθνη, τα οποία λένε: Ας χαρούμε, και τα μάτια μας ας δουν την πτώση της Σιών. Αυτοί όμως δεν γνώρισαν τον λογισμό του Κυρίου, και δεν κατανόησαν τη βουλή Του, ότι δηλαδή τους συγκέντρωσε σαν δεμάτια στο αλώνι. Σήκω και αλώνισέ τους, θυγατέρα Σιών, διότι τα κέρατά σου θα τα κάνω σιδερένια, και τις οπλές σου θα τις κάνω χάλκινες· και θα κατασυντρίψεις πολλούς λαούς, και θα αφιερώσεις στον Κύριο το πλήθος τους, και τη δύναμή τους στον Κύριο όλης της γης.> Πάρα πολλές φορές έχουμε ήδη προαναφέρει ότι, ενώ ο Εζεκίας ασκούσε τη βασιλεία στα Ιεροσόλυμα, ο Σενναχειρείμ λεηλάτησε τη Σαμάρεια και μαζί με αυτήν κατέστρεψε και πολλές πόλεις της Ιουδαίας.

Διότι έχουν προστρέξει προς αυτόν μέσω της πίστεως και έχουν κατοικήσει μαζί του στην αγία και νοητή Σιών, αυτοί που προέρχονται από τα πέρατα της γης, και έχουν γνωρίσει σαφώς ότι «Τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή, για να μην απολεστεί καθένας που πιστεύει σε αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Διότι ο Πατέρας απέστειλε σε εμάς από τον ουρανό τον Υιό, ως Σωτήρα και λυτρωτή, ώστε, πιστεύοντας σε αυτόν, να θαυμάσουμε στο πρόσωπό του τον Πατέρα, και βλέποντας αυτόν, που προήλθε από εκείνον κατά φύσιν, ως ακριβή εικόνα αυτού που τον γέννησε, να κατανοήσουμε το αρχέτυπο. Τότε λοιπόν έγινε και ο Ιούδας κλήρος του Χριστού, δηλαδή ο καθένας που τον ομολογεί και τον δοξολογεί· διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται εξομολόγηση. Όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Δεν είναι Ιουδαίος εκείνος που είναι φανερά Ιουδαίος, ούτε περιτομή είναι η φανερή που γίνεται στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι εκείνος που είναι στο κρυπτό, και περιτομή είναι της καρδιάς, κατά το πνεύμα, όχι κατά το γράμμα, του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από ανθρώπους, αλλά από τον Θεό». Όσοι, επομένως, αποκτήσαμε ως πλούτο την κατά πνεύμα περιτομή μέσω του Χριστού, γίναμε κλήρος του επί της αγίας γης, ώστε να νοήσουμε την άνω πόλη, τη νοητή Ιερουσαλήμ, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός», ο οποίος την καθιστά αγαπημένη και εκλεκτή. Διότι, όπως λέει, θα εκλέξει και πάλι την Ιερουσαλήμ.

Οι Εκκλησίες, λοιπόν, που βρίσκονται σε θέση πλοίων και διαπλέουν αυτήν τη νοητή θάλασσα, δέχονται τους πιστούς και τους μεταφέρουν σαν σε κάποια άλλη, αγνή χώρα, στη βασιλεία των ουρανών, και στην εν Χριστώ ελπίδα, και στον αγιασμό μέσω του Πνεύματος, και στην πατρίδα των αγίων, την αρετή. Διότι, όντας πάροικοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη, αλλά σπεύδουν προς εκείνην της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.

Θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς: επαινεί μεν την αγάπη, ως κάτι το μεγάλο και αξιοθαύμαστο, αλλά ποιος είναι ο τρόπος της δεν τον όρισε, ούτε λέει πώς μπορεί κάποιος να την εφαρμόσει; Ας προσέχεις τα λόγια σου, άνθρωπε· διότι τίποτα από τα δέοντα δεν διαφεύγει από τον νηφάλιο μαθητή. Διότι όχι μόνο επείγετο να διδάξει ότι πρέπει να τιμάται η αγάπη προς τον Θεό και μεταξύ μας, αλλά υποδεικνύει και πώς μπορεί κανείς να αναδειχθεί εργάτης της. Προσθέτει, λοιπόν, πάλι στη συνέχεια: «Η αγάπη μακροθυμεί, η αγάπη είναι ευεργετική, η αγάπη δεν φθονεί, δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητεί τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν σκέπτεται το κακό, δεν χαίρεται για την αδικία, αλλά συγχαίρει για την αλήθεια· όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει.» Ακούς πώς, για όσους θέλουν να ανέλθουν στο αξίωμα της αγάπης και της φιλαλληλίας, το πράγμα δεν είναι δύσκολο, αλλά φαίνεται ήδη έτοιμο; Βλέπεις ότι η οδός της ευδοκίμησης που πηγάζει από αυτήν δεν είναι κρυμμένη, αλλά λάμπει σαν τον ήλιο; Επομένως, βαδίζοντας μέσω αυτής και ακολουθώντας, ας πούμε έτσι, την αμαξιτή οδό των αγίων, θα καταλήξουμε στην άνω πόλη, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Αν όμως αποκλίνουμε προς το αντίθετο, και εκπέσουμε από την ορθή και ευθεία γνώμη, και έπειτα ακολουθήσουμε τη διεστραμμένη οδό του βίου, θα καταλήξουμε στον πυθμένα του άδη, όπως λέει ο σοφός Παροιμιαστής.

Και τούτο θα το βεβαιώσει λέγοντας ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς· σε εσάς δε και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες». Αν λοιπόν λαμβάνεται υπόψη από τον Θεό ακόμη και ο αριθμός των τριχών, ακριβώς επειδή γνωρίζει σαφώς τα πάντα γι' αυτούς και τα φροντίζει· με ποιον τρόπο άραγε θα αγνοείτο ο χρόνος της ίδιας της ζωής; «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέγει, «είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και ο μεν δεύτερος αμέσως μετά τον Κάιν, ο Ενώς, απέκτησε πόλη στη γη που έφερε το όνομά του· μολονότι οι άγιοι θεωρούν ως καύχημα το να φρονούν και να λέγουν: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Θεωρώντας και ονομάζοντας παροικία τη ζωή στον παρόντα βίο. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Δώσε μου άνεση, διότι εγώ είμαι πάροικος στη γη και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Για εκείνους δε που φρονούν τα επίγεια, στον 48ο ψαλμό λέγει: «Ονόμασαν με τα ονόματά τους τα κτήματά τους». Από τον Σηθ όμως προήλθε ο θεσπέσιος Ενώς, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αυτός ήλπισε να επικαλείται το όνομα του Κυρίου του Θεού του». Διότι το εν Χριστώ γένος είναι άγιο και ιερό, και έχει την ελπίδα της δόξας που υπερβαίνει τον άνθρωπο.

Αναχωρεί, λοιπόν, σαν από τον κόσμο ο Χριστός μαζί με τις νύμφες του, δηλαδή τις Εκκλησίες, και τρόπον τινά μετοικεί πανοικεί, αναφωνώντας νοητά στους δικούς του: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ». Ο τρόπος όμως αυτής της αναχωρήσεως δεν είναι αισθητός, ούτε βέβαια θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σωματικά με μετάβαση από έναν τόπο σε άλλον. Διότι είναι εντελώς ανάρμοστο να σκέφτεται ή να λέγει κανείς κάτι τέτοιο. Αντίθετα, ολοκληρώνεται ωφέλιμα με τη μετάβαση από το κοσμικό φρόνημα στην επιθυμία να πράττουμε εκείνα που ευαρεστούν τον Θεό. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μέλλουσα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Γράφει δε και ένας άλλος από τους αγίους αποστόλους: «Σας παρακαλώ, ως παροίκους και παρεπιδήμους, να απέχετε από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες στρατεύονται κατά της ψυχής». Ενώ λοιπόν περπατούμε πάνω στη γη, ας πολιτευόμαστε σαν να βρισκόμαστε στον ουρανό, προσπαθώντας να ζούμε όχι πλέον σαρκικά, αλλά μάλλον αγιοπρεπώς και πνευματικά. Μας παρακινεί προς τούτο γράφοντας ο Παύλος: «Μη συσχηματίζεστε με αυτόν τον αιώνα, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανακαίνιση του νου σας, ώστε να διαπιστώνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Επειδή λοιπόν δεν έχουμε συσχηματιστεί με τον κόσμο, ξεφεύγοντας από την κοσμική απάτη, θα γίνουμε μιμητές Του.

«Γι' αυτό ονόμασε τον τόπο εκείνο Σκηνές.» Ακούς πώς κατοίκησε σε σκηνές. Και αυτό θα μπορούσε να αποτελεί σαφές σημείο της προς το καλύτερο μεταστροφής της διάνοιάς του σε Ισραήλ. Διότι, αφού έστησε σκηνές, κατοίκησε σε αυτές. Διότι, για έναν νου που πλέον βλέπει και έχει αξιωθεί της θεοπτίας, και έχει τραφεί και ανυψωθεί προς την τελειότητα με την πρόοδο προς το καλύτερο, πολύτιμος καρπός ενώπιον του Θεού θα ήταν το να μην υπολογίζει πλέον καθόλου τα πράγματα αυτού του κόσμου, αλλά μάλλον να θεωρεί την ενσώματη ζωή ως παροικία. Διότι αυτός ο νους είναι αγιοπρεπής και αποτελεί ακριβή ένδειξη ενός εξαίρετου και ανώτερου τρόπου ζωής. Θα πειθόσουν για αυτό από τον μακάριο Δαβίδ, ο οποίος είχε φτάσει πλέον σε αυτή την υπεροχή και έψαλλε: «Άφησέ με, διότι είμαι πάροικος επί της γης και παρεπίδημος, όπως όλοι οι πατέρες μου». Γράφει επίσης και ο Παύλος προς όσους έχουν φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού και έχουν αναδειχθεί σε τέλειους άνδρες: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική», της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Το να επιλέξει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ιακώβ, δηλαδή ο Ισραήλ, να κατοικήσει σε σκηνές, θα μπορούσε να αποτελεί σημείο, και σε κανέναν από όσους σκέφτονται ορθά δεν είναι ασφαλώς ασαφές, ότι εκείνοι που πλέον ανοίγουν τα μάτια τους προς τον Θεό και έχουν τον νου τους φωτισμένο, πρέπει να θεωρούν τα πράγματα τούτου του κόσμου ως παροικία.

Θα άρμοζε μάλιστα σε αυτούς κατεξοχήν να διακηρύσσουν και να λένε: «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά επιζητούμε τη μελλοντική», της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Διότι, ενώ βαδίζουν στη γη, έχουν το πολίτευμά τους στον ουρανό, και δεν προσκολλώνται καθόλου στα πράγματα αυτού του κόσμου· αντίθετα, επιδιώκουν διακαώς τα του μέλλοντος αιώνος. Διότι έχουν αποφασίσει να ακολουθούν, μέσω μιας πραγματικά ευγενούς και άρτιας ζωής, τον Χριστό, ο οποίος για εμάς έγινε σαν και εμάς και παροίκησε σε αυτόν τον κόσμο. Διότι Εκείνος δεν φρόνησε για τα πράγματα αυτού του κόσμου, κάθε άλλο· αλλά μάλλον αναδείχθηκε για εμάς πρότυπο της υπερκόσμιας και απολύτως άμεμπτης ζωής.

«Και απέστειλε τους νεανίσκους των υιών του Ισραήλ, οι οποίοι προσέφεραν, λέει, ολοκαυτώματα και θυσίασαν σωτήρια θυσία στον Θεό, μοσχάρια.» Το θυσιαστήριο, λοιπόν, αποτελεί ξεκάθαρα τύπο της Εκκλησίας του Χριστού, η οποία βρίσκεται σαν να λέμε πάνω σε όρος. Διότι λέμε ότι σε ύψος, όπως σε όρος, βρίσκεται η άλλη, η μητρόπολη των πρωτοτόκων, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Απεικονίζει, επομένως, το θυσιαστήριο σε εμάς την Εκκλησία. Γύρω από αυτό, μάλιστα, με πολλή σοφία στο πλαίσιο της θείας οικονομίας, τοποθετεί ο Μωυσής τους δώδεκα λίθους για τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ, σχεδόν προτρέποντας προκαταβολικά με αυτόν τον τρόπο όσους κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, ότι ο πιο κατάλληλος χώρος για αυτούς είναι η Εκκλησία του Χριστού. Και ίσως χρειαστεί να αναφωνήσουν δυνατά: «Θα περικυκλώσω το θυσιαστήριό σου, Κύριε, για να ακούσω φωνή αινέσεως.» Το ότι, μάλιστα, ο Πατέρας απέστειλε τον Υιό ως Σωτήρα και Λυτρωτή κυρίως σε αυτούς και πριν από όλους τους άλλους, το αποσαφηνίζει ο Ίδιος λέγοντας: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ.» Επειδή όμως, αφού γλίστρησαν σε αλλόκοτες παραφροσύνες, συμπεριφέρθηκαν με ασέβεια απέναντί Του, ο Χριστός στράφηκε αναγκαστικά προς τα έθνη. Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο πιο ταιριαστός χώρος γι' αυτούς ήταν, όπως μόλις είπα, το θυσιαστήριο του Χριστού, το προεσήμανε ο Μωυσής τοποθετώντας γύρω του τους δώδεκα λίθους, που αντιστοιχούσαν στις δώδεκα φυλές του Ισραήλ.

Θα απαλλάξει δε την οικουμένη ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός από τις αρχαίες κατηγορίες, και επειδή ο ίδιος είναι η αλήθεια και ο κατά φύσιν άγιος, αγιάζει αυτούς που πίστεψαν με το ίδιο του το αίμα, και τους καθιστά ανώτερους από τον θάνατο και τη φθορά, και θα τους εισαγάγει στην ίδια τη βασιλεία των ουρανών, την αληθινά αξιαγάπητη και άγια γη της άνω κατοικίας, την ωραία πόλη στον ουρανό, την Εκκλησία των πρωτοτόκων, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Το ότι δε ο Θεός και Πατέρας θα συναγωνιστεί και θα συνεργαστεί σε καθετί με τον Υιό, ο οποίος έγινε άνθρωπος σαν εμάς, το καθιστά σαφές ο Μωυσής προσθέτοντας: «Και ο Κύριος που συμπορεύεται μαζί σου δεν θα σε αφήσει, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψει». Παντοδύναμος λοιπόν είναι ο Υιός και έχει ακαταμάχητη εξουσία, επειδή ακριβώς είναι κατά φύσιν Θεός.

Με υψηλότερο δε νόημα παρομοιάζει την Εκκλησία με πλοίο, και τον ανθρώπινο βίο με θάλασσα, εξαιτίας του ασταθούς και αεικίνητου χαρακτήρα των πραγμάτων μέσα σε αυτόν. Και με το αναρίθμητο γένος των ερπετών εννοεί το πολυειδές και οιονεί πολυπρόσωπο πλήθος των ανθρώπων, καθώς η διαφοροποίηση νοείται ως προς την ποικιλία των έξεων. Διότι η μεν φύση είναι σε όλους η ίδια, και ο τρόπος της γεννήσεως δεν είναι διαφορετικός, αλλά ο νους μας είναι πολυσχιδής και η καρδιά μας έχει πολλές γνώμες. Και γνωρίζοντάς το αυτό, έλεγε κάποιος: «Όπως τα πρόσωπα δεν είναι όμοια με τα άλλα πρόσωπα, έτσι ούτε και οι διάνοιες των ανθρώπων». Και πλοία, τα οποία διαπορεύονται σε αυτήν τη νοητή θάλασσα, λέμε πως είναι, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, οι άγιες Εκκλησίες του Σωτήρος μας, οι οποίες βρίσκονται μεν μέσα στον κόσμο, αλλά στέκονται ψηλότερα από τον κόσμο, όπως ακριβώς βλέπει κανείς και τα εμπορικά πλοία, τα οποία βρίσκονται μεν μέσα στο νερό, αλλά εξέχουν πάνω από τα νερά. Οι Εκκλησίες λοιπόν, διαπλέοντας σαν πλοία τη νοητή θάλασσα των υδάτων, δέχονται μεν τους πιστούς, τους μεταφέρουν δε σαν σε κάποια άλλη γη ή χώρα, στη βασιλεία των ουρανών, και στην εν Χριστώ ελπίδα και στον αγιασμό διά του Πνεύματος, και στην αρετή, την πατρίδα των αγίων. Διότι, όντας πάροικοι και παρεπίδημοι επί της γης, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη· αλλά σπεύδουν προς εκείνην, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.

Διότι η αμοιβαία σύμπνοια και συμπάθεια των πάντων, η οποία κυβερνάται με τάξη, κοσμιότητα και ακολουθία, αποτελεί την πρώτη, την αρχέτυπη και αληθινή μουσική. Αυτήν ανακρούει με τέχνη ο αρμοστής του σύμπαντος, με τον άρρητο λόγο της σοφίας, μέσω εκείνων που διαρκώς δημιουργούνται με σοφία. Εάν λοιπόν ολόκληρος ο διάκοσμος είναι μια μουσική αρμονία, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, όπως λέει ο απόστολος, και ο άνθρωπος είναι ένας μικρός κόσμος, και ο ίδιος έχει πλαστεί ως μίμημα Εκείνου που εναρμόνισε τον κόσμο, τότε αυτό που ο λόγος γνωρίζει για τον μεγάλο κόσμο, το ίδιο, όπως είναι φυσικό, το βλέπει και στον μικρό· διότι το μέρος του όλου είναι οπωσδήποτε ομογενές με το όλον. Όπως δηλαδή σε ένα θραύσμα μικρού γυαλιού, στο λαμπερό του μέρος, μπορεί κανείς να δει να εμφανίζεται ολόκληρος ο κύκλος του ήλιου σαν σε κάτοπτρο, στον βαθμό που το επιτρέπει η μικρότητα του λαμπερού αντικειμένου, έτσι και στον μικρό κόσμο, εννοώ στην ανθρώπινη φύση, ολόκληρη η μουσική που θεωρείται στο σύμπαν καθοράται σε αναλογία προς το όλον μέσω του μέρους, στον βαθμό που το όλον χωράει μέσα στο μέρος. Αυτό το αποδεικνύει άλλωστε και η οργανική κατασκευή του σώματός μας, η οποία φιλοτεχνήθηκε από τη φύση για την παραγωγή μουσικής. Βλέπεις τον αυλό της τραχείας, τη μαγάδα της υπερώας, την κιθαρωδία που παράγεται μέσω της γλώσσας, των παρειών και του στόματος, σαν να γίνεται μέσω χορδών και πλήκτρου;

Είθε λοιπόν να είναι μαζί μας η έμπρακτη εφαρμογή των εντολών και το πηδάλιο της αγάπης· μέσω των οποίων κατευθυνόμενοι να φθάσουμε στη γη της επαγγελίας, στην οποία βρίσκεται η μεγάλη πόλη, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εάν όμως είσαι πνευματικός και στοχάζεσαι ανώτερα από τις σαρκικές απολαύσεις, ανέβα με τη διάνοια προς τα κάλλη των αγγέλων, κατανόησε τους καρπούς της δικαιοσύνης που υπάρχουν σε αυτούς, ατένισε τον ποταμό του Θεού που είναι γεμάτος από ύδατα, του οποίου τα ορμητικά ρεύματα ευφραίνουν την πόλη του Θεού, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Εκείνη την πόλη διαρρέει αυτός ο ποταμός, ο οποίος πηγάζει από την Εδέμ και ποτίζει τον παράδεισο. Αφού κατανοήσεις βαθιά με τη διάνοια όλα αυτά, δόξαζε τον δημιουργό τους, ο οποίος έπλασε τόσα και τόσο μεγάλα αγαθά για εσένα και για τη δική σου απόλαυση, και σε αξίωσε τέτοιας δόξας, εφόσον στρέφεσαι πάντοτε προς αυτόν και αντιλαμβάνεσαι από ποιον και για ποιον σκοπό παρήχθης στην ύπαρξη· διότι σε αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Για άλλους μεν θεωρείται κάτι σπουδαίο και άξιο επιδίωξης ο πλούτος, η καταγωγή, η δόξα, οι κοσμικές εξουσίες και οι μύθοι που θεμελιώνουν τις πατρίδες, καθώς και τα διηγήματα που πρέπει να αποφεύγονται από όσους διαθέτουν νου, δηλαδή τα τρόπαια, οι μάχες και τα δεινά των πολέμων· σύμφωνα με τη δική μας διδασκαλία όμως, μία πατρίδα τιμάται, ο παράδεισος, η πρώτη εστία του ανθρώπινου γένους· μία πόλη, η επουράνια, η οποία έχει συγκροτηθεί από ζωντανούς λίθους, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός· μία είναι η ανωτερότητα της καταγωγής, η συγγένεια με τον Θεό. Αυτή δεν αποκτάται από κάποιον τυχαία, όπως η κοσμική ευγένεια, η οποία μέσω αυτής της μηχανικής διαδοχής μεταβιβάζεται συχνά και στους φαύλους, αλλά είναι αδύνατον να την αποκτήσει κανείς διαφορετικά, παρά μόνο με την ελεύθερη προαίρεσή του. Διότι, «όσοι τον δέχθηκαν», αναφέρει η θεία φωνή, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Από μια τέτοια ευγένεια, τι θα μπορούσε να είναι πιο σεμνό; Για όλους τους άλλους, τα πατροπαράδοτα είναι μύθοι και πλάσματα της φαντασίας, και απάτες των δαιμόνων αναμεμειγμένες με τις μυθικές διηγήσεις· τα δικά μας όμως πατροπαράδοτα δεν έχουν ανάγκη από αφηγητές.

Προσπάθησε λοιπόν μέσω τέτοιων διδαγμάτων να εμβαθύνεις στην κατανόησή του, ώστε να βρεθείς μέσα στις ακτίνες του θείου φωτός, εκεί όπου το φως της γνώσεως ανατέλλει σαν να φυτεύεται ο παράδεισος της τρυφής. Και αν τον νοήσεις ως κάποιον τόπο δεκτικό των αγίων, στον οποίο κατοικούν όλοι όσοι έλαμψαν επί της γης με αγαθά έργα, απολαμβάνοντας τη χάρη του Θεού και τη θεία και νοητή τερπνότητα, δεν απομακρύνεσαι από την ορθή αντίληψη γι' αυτόν. Εκεί λοιπόν είναι ριζωμένες και σταθερά θεμελιωμένες κάποιες αγαθές δυνάμεις, λειτουργοί των αγίων, στις οποίες παραδόθηκε ο άνθρωπος όταν ήταν νεοδημιούργητος και είχε ανάγκη από πολλή άσκηση για να φτάσει στην τελείωση. Εκεί όπου βρίσκεται η χορεία των αγίων, εκεί όπου ανατέλλει το φως, εκεί όπου υπάρχει η τρυφή της ψυχής, εκεί έθεσε ο Θεός τον άνθρωπο. Αν είσαι σαρκικός, έχεις την περιγραφή εκείνου του σωματικού στοιχείου και την πιο γλυκιά απόλαυση· αν θεωρείς μεγάλη την απόλαυση των αισθητών πραγμάτων, σπεύσε προς αυτήν, όπου η παροχή της τρυφής είναι αδιάλειπτη. Αν όμως είσαι πνευματικός και στοχάζεσαι υψηλότερα από τις σωματικές απολαύσεις, ανέβα με τη διάνοιά σου προς τα κάλλη των αγγέλων και γνώρισε σε βάθος τους καρπούς της δικαιοσύνης που υπάρχουν σε αυτούς, δες τον ποταμό του Θεού που είναι γεμάτος νερά, του οποίου τα ρεύματα ευφραίνουν την πόλη του Θεού, εκείνη την πόλη της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.

Είναι, λοιπόν, ψέμα τα όσα ειπώθηκαν; Όχι, λέει. Διότι ήλθε μεν στην Παλαιστίνη, αλλά δεν απέβλεπε σε αυτήν την υπόσχεση, παρά επιθυμούσε κάποια άλλη που βρίσκεται στους ουρανούς, και θεωρούσε τον εαυτό του ξένο προς όλα τα παρόντα. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, μαρτυρώντας για αυτόν και ο Παύλος, πρόσθεσε: «Και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και παρεπίδημοι». Ξένος ήταν αυτός που έλαβε πατρίδα, πες μου, και τόσο μεγάλη χώρα; Ναι, λέει· διότι δεν απέβλεπε σε αυτήν, αλλά προς τον ουρανό. Διότι όσοι τα λένε αυτά φανερώνουν ότι αναζητούν άλλη πατρίδα, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, εκείνη την επουράνια Ιερουσαλήμ, την άνω. Είδες πώς του υποσχέθηκε ο Θεός αισθητά πράγματα; Πώς εκείνος ζητούσε την άνω Ιερουσαλήμ; Διότι όσοι τα λένε αυτά, λέει, φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα. Και αν μεν θυμούνταν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μια άλλη, καλύτερη, δηλαδή την επουράνια. Επομένως, αισθητή μεν ήταν η υπόσχεση, νοητή δε η επιθυμία του δικαίου, σε εντελή αντίθεση με εμάς. Διότι σε εκείνον μεν υποσχέθηκε την Παλαιστίνη, αλλά εκείνος αναζητούσε με το βλέμμα του τον ουρανό· σε εμάς δε υπόσχεται τον ουρανό, και εμείς χάσκουμε προς τη γη.

Αλλά δες τον δίκαιο, πώς διδάσκει και εκείνους με τα ίδια του τα έργα τη δική του φιλοσοφία, και δεν ανέχεται να πάρει το μνήμα, προτού καταβάλει το δίκαιο τίμημα. Διότι, λέει, έστω κι αν εσείς έχετε φανεί τόσο καλοπροαίρετοι απέναντί μου, εγώ δεν θα ανεχθώ να πάρω από εσάς το μνήμα, αν δεν καταβάλω προηγουμένως το πρέπον τίμημα. Και αφού έδωσε, λέει, το αργύριο, πήρε το μνήμα· και έθαψε τη Σάρρα τη γυναίκα του στο σπήλαιο του αγρού, το διπλό, που βρίσκεται απέναντι από τη Μαμβρή. Και αυτός που ήταν τόσο περίλαμπρος και ονομαστός, και είχε τόση παρρησία ενώπιον του Θεού, και απολάμβανε, θα λέγαμε, από όλους τους ντόπιους τόση τιμή και περιποίηση, ώστε και οι γιοι του Χετ τον ονόμαζαν βασιλιά, δεν είχε αποκτήσει ούτε ένα βήμα γης. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος, διακηρύσσοντας την αρετή αυτού του δικαίου, έγραφε και έλεγε: Με την πίστη παροίκησε ο Αβραάμ στη γη της επαγγελίας σαν σε ξένη γη, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας. Έπειτα, διδάσκοντάς μας πώς παροίκησε με την πίστη, πρόσθεσε: Διότι ανέμενε την πόλη που έχει τα αληθινά θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Με την ελπίδα, λέει, των μελλόντων αγαθών περιφρονούσε τα παρόντα, και με την προσδοκία των ανώτερων πραγμάτων φρόντιζε λιγότερο για τα ζητήματα του παρόντος βίου· και αυτά τα έπραττε πριν από την έλευση του νόμου, και πριν από τη χάρη.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, οι απόγονοι τη λαμβάνουν· διότι αυτοί ήταν άξιοι της γης. Τι σημαίνει: «την πόλη που έχει τα θεμέλια»; Διότι αυτά εδώ δεν είναι θεμέλια; Σε σύγκριση με εκείνα δεν είναι. «Της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Ω, τι μέγα εγκώμιο για την πόλη εκείνη! «Με πίστη και η ίδια η Σάρρα». Εδώ αρχίζει με σκοπό να τους προκαλέσει ντροπή, εάν τυχόν φανούν πιο ολιγόψυχοι από μία γυναίκα. Αλλά ίσως πει κάποιος: Πώς ήταν πιστή αυτή που γέλασε; Το μεν γέλιο προήλθε από την απιστία, ο δε φόβος από την πίστη· διότι το να πει «δεν γέλασα», έγινε από πίστη. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, αφού εξαλείφθηκε η απιστία, υπεισήλθε η πίστη. «Με πίστη και η ίδια η Σάρρα έλαβε δύναμη για καταβολή σπέρματος, και γέννησε ενώ είχε παρέλθει ο καιρός της ηλικίας της».

Και αυτήν μεν είναι απόλυτη ανάγκη να την εγκαταλείψουμε, εκείνη δε παραμένει μαζί μας παντοτινά· και αυτήν μεν είναι αναπόφευκτο να φθαρεί με τον χρόνο και να υποστεί αμέτρητες βλάβες, εκείνη δε παραμένει αγέραστη παντοτινά· και αυτήν μεν ο φτωχός δεν μπορεί να την οικοδομήσει, εκείνην όμως είναι δυνατόν να την οικοδομήσει κανείς ακόμη και με δύο οβολούς, όπως ακριβώς η χήρα. Εξαιτίας αυτών πνίγομαι από στενοχώρια, διότι, ενώ βρίσκονται μπροστά μας τόσα αγαθά, εμείς ραθυμούμε, ολιγωρούμε, και προκειμένου μεν να αποκτήσουμε εδώ λαμπρές οικίες, κάνουμε τα πάντα· προκειμένου δε να αποκτήσουμε έστω και ένα μικρό κατάλυμα στους ουρανούς, δεν μεριμνούμε ούτε φροντίζουμε. Διότι, πες μου· πού θα ήθελες να έχεις οικία εδώ; Άραγε στην έρημο ή σε κάποια από τις μικρές πόλεις; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω· αλλά στις πιο βασιλικές και μεγάλες, εκεί όπου είναι μεγαλύτερο το εμπόριο, εκεί όπου είναι μεγαλύτερη η αίγλη. Εγώ όμως σε οδηγώ σε μια τέτοια πόλη, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Εκεί σε παρακαλώ να κτίζεις και να οικοδομείς, με λιγότερα χρήματα, με λιγότερο κόπο. Εκείνη την οικία την οικοδομούν τα χέρια των φτωχών, και αυτό κυρίως αποτελεί πραγματική οικοδομή· διότι αυτά που γίνονται τώρα, μαρτυρούν έσχατη ανοησία. Διότι, εάν κάποιος σε οδηγούσε στην περσική γη, για να δεις τα εκεί πράγματα και έπειτα να επιστρέψεις· και ύστερα σε πρόσταζε να οικοδομήσεις οικίες· άραγε δεν θα τον κατηγορούσες για έσχατη ανοησία, επειδή σε προστάζει να δαπανάς άσκοπα;

Εγκώμιο του Χρυσοστόμου στον άγιο ιερομάρτυρα Πολύκαρπο. Ευλόγησον. Ας χαίρεται και σήμερα, αγαπητοί, ή μάλλον ας χαίρεται αιώνια το ιεροπρεπές εν Χριστώ αξίωμα των ανά την οικουμένη ποιμένων της Εκκλησίας. Αυτή την ευχή απηύθυνε ο Παύλος στους επισκόπους των Φιλιππησίων, μαζί με τους πρεσβυτέρους και τους διακόνους, λέγοντας: «Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε· πάλι θα το πω, χαίρετε». Ας χαίρεται και το στεφάνι κάθε εκκλησιαστικής καθέδρας μαζί με τα στεφάνια των μαρτύρων. [Σε περίπου είκοσι γραμμές διαβάζονται ελάχιστα γράμματα]. Ή μάλλον από τον ίδιο τον Θεό, ο οποίος λέει μέσω του Ησαΐα: «Ιδού, τοποθετώ στη Σιών λίθο πολυτελή, εκλεκτό, ακρογωνιαίο, και εκείνος που πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί». [Εννέα γραμμές έχουν φθαρεί]. Οικοδόμησαν την επουράνια Σιών, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός, σύμφωνα με τον Παύλο. Τους εγκωμιάζει ρητώς εν Αγίω Πνεύματι. Ως προς αυτό, πάλι, ο Παύλος δίνει μαρτυρία λέγοντας: «Εσείς είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα Του κατοικεί μέσα σας».

Γνωρίζοντας δε αυτό, κάποιος έλεγε: Όπως δεν είναι όμοια τα πρόσωπα μεταξύ τους, έτσι δεν είναι ούτε οι διάνοιες των ανθρώπων. Λέμε, λοιπόν, ότι τα πλοία που διαπλέουν αυτήν τη θάλασσα είναι οι άγιες Εκκλησίες του Σωτήρος μας, οι οποίες αφενός μεν βρίσκονται μέσα στον κόσμο, αφετέρου δε είναι ανώτερες από τον κόσμο· όπως ακριβώς μπορεί να δει κανείς τα εμπορικά πλοία, τα οποία βρίσκονται μεν μέσα στα νερά, αλλά στέκονται πάνω από αυτά. Οι Εκκλησίες, επομένως, έχοντας θέση πλοίων που πλέουν κατά τον δικό τους τρόπο σε αυτήν τη νοητή θάλασσα, δέχονται μεν τους πιστούς, τους μεταφέρουν δε, σαν σε κάποια άλλη γη ή χώρα, στη βασιλεία των ουρανών και στην εν Χριστώ ελπίδα, και στον αγιασμό του Πνεύματος, και στην πατρίδα των αγίων, την αρετή. Διότι, όντας πάροικοι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και παρεπίδημοι πάνω στη γη, δεν έχουν εδώ μόνιμη πόλη· αλλά σπεύδουν προς εκείνην, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Εκεί διαπλέουν τα πλοία. Και αυτή είναι μια μεγίστη ανάγκη των ανθρώπων.

Άλλος πάλι λέει ότι οι Ιουδαίοι, καθώς μοχθούσαν παλαιότερα στην Αίγυπτο, βόησαν προς τον Θεό· το οποίο, εάν το έπρατταν και τώρα, θα πετύχαιναν την τέλεια ελευθερία μέσω του Χριστού. Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Διότι στους μεν Ιουδαίους δώρισε την επάνοδο μέσω του Κύρου του Πέρση· τα δε έθνη τα οδήγησε μέσω των αγίων αποστόλων, και τους υπέδειξε την άνω πόλη, εκείνη που έχει τα θεμέλια, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Ας δοξάσουν τον Κύριο για τα ελέη Του και για τα θαυμάσιά Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Ο δε Σύμμαχος το αποδίδει έτσι: Και τα τεράστια έργα Του προς τους υιούς των ανθρώπων. Τον ευχαριστήριο ύμνο, ωστόσο, δεν τον προσφέρει στον Θεό το έλεος, ούτε βέβαια τα θαυμάσια έργα, αλλά εκείνοι που απόλαυσαν αυτά τα τόσο μεγάλα αγαθά. Διότι θαυμαστή και αξιέπαινη είναι η ελευθερία των Ιουδαίων· όμως, πιο θαυμαστή και πιο αξιέπαινη είναι η σωτηρία της οικουμένης, και η μεταβολή προς το καλύτερο, και η παύση της πλάνης, και η γνώση της αλήθειας. Πρόξενος δε όλων αυτών είναι το θείο έλεος. Διότι, όπως λέει ο θείος απόστολος, «όχι εξαιτίας των δικαιοσυνών που πράξαμε, αλλά σύμφωνα με το πολύ Του έλεος μας έσωσε, μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε επάνω μας πλουσιοπάροχα».

Είδες πώς, ενώ ο Θεός παντού υποσχόταν αισθητά αγαθά και μιλούσε για γη, αυτοί αναζητούσαν εκείνη την πατρίδα και ποθούσαν την επουράνια; Διότι γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε: «Της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Είδες πώς επιθυμούσαν τα νοητά και οραματίζονταν εκείνα που δεν φαίνονται με τα σωματικά μάτια, αλλά γίνονται αντιληπτά με την πίστη;

Όμως, τίποτε από αυτά δεν στάθηκε εμπόδιο στην καταξίωση αυτού του ανδρός, αλλά ήταν και από όλους τους βασιλείς πιο εύπορος, και από όλους τους φιλοσόφους και τους ρήτορες πιο σοφός, και από αυτούς που φέρουν τα διαδήματα πιο περιφανής, και περισσότερο ευπατρίδης από εκείνους που κατέχουν τις βασιλικές πόλεις. Διότι είχε ως πατρίδα του την οικουμένη, ή μάλλον και αυτή ακόμη ήταν πολύ μικρή πόλη γι' αυτόν, και αναφωνεί ο Παύλος λέγοντας: «Περιπλανήθηκαν με προβιές, με δέρματα κατσικίσια· για αυτούς δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Και τούτο επειδή ήταν πολίτης της άνω πόλεως, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός. Γι' αυτό σου παρουσίασα ως παράδειγμα έναν άνθρωπο φτωχό και χωρικό να έχει δοξαστεί, ώστε να μην έχεις καμία πρόφαση. Διότι, αν παρουσίαζα κάποιον πλούσιο και σοφό, θα μπορούσες να ισχυριστείς ότι «Εμένα με εμποδίζει η φτώχεια και η αμάθεια να γίνω τέτοιος άνθρωπος». Τώρα όμως δεν μπορείς να καταφύγεις σε καμία τέτοια πρόφαση. Διότι και φτωχός ήταν εκείνος, φτωχότερος από όλους τους ανθρώπους, και κατοικούσε στην έρημο, και ήταν άσημος και ως προς τους προγόνους και ως προς την πατρίδα και ως προς όλα τα υπόλοιπα. Αλλά όμως έλαμψε περισσότερο από τον ήλιο και τότε και τώρα, και σε όση γη επιβλέπει ο ήλιος, σε τόση έκταση απλώνεται και η δόξα του, μολονότι έχει ζήσει πριν από τόσο πολύ χρόνο. Το πλήθος των αιώνων όμως δεν έσβησε τη μνήμη του· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι τέτοιο πράγμα είναι η αρετή, αθάνατο και ικανό να λάμπει περισσότερο από τον ήλιο.

«Με την πίστη παροίκησε στη γη της επαγγελίας σαν σε ξένη χώρα, κατοικώντας σε σκηνές μαζί με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, τους συγκληρονόμους της ίδιας επαγγελίας.» «Διότι ανέμενε». Επειδή προς αυτούς απέβλεπαν οι πιστοί από τους Εβραίους, θεωρώντας ότι αυτοί απόλαυσαν αναρίθμητα αγαθά, αποδεικνύει ότι κανείς δεν τα έλαβε ακόμη. «Την πόλη που έχει τα θεμέλια.» Δηλαδή, την ασάλευτη. «Της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.» Διότι Αυτός, αφού ήλθε, τους τη χάρισε. Γιατί, αν δεν κατέβαινε ο Ιησούς και δεν ανέβαινε στον ουρανό, γινόμενος πρόδρομός μας, εμείς δεν θα είχαμε αξιωθεί εκείνων των μονών. «Με την πίστη, λοιπόν, και η ίδια η Σάρρα [έλαβε] δύναμη». Εδώ άρχισε με τρόπο ελεγκτικό, αν βέβαια αποδεικνύονται πιο λιγόψυχοι από μία γυναίκα. Διότι όλος ο λόγος προς αυτούς οικονομείται για τούτο τον σκοπό, ώστε να τους ανορθώσει, επειδή είχαν αποκάμει. «Έλαβε για καταβολή σπέρματος, και σε περασμένη ηλικία γέννησε, επειδή θεώρησε αξιόπιστο Εκείνον που έδωσε την υπόσχεση.» Δηλαδή, στο να συγκρατήσει το σπέρμα. «Γι' αυτό και από έναν άνθρωπο γεννήθηκαν, και μάλιστα νεκρωμένο, τόσοι στο πλήθος όσα τα άστρα του ουρανού, και σαν την άμμο την παρά το χείλος της θάλασσας, την αναρίθμητη.» Δεν είναι μόνο αυτό το θαυμαστό, λέει, το ότι δηλαδή έλαβε δύναμη για την καταβολή του σπέρματος, αλλά το ότι έγινε μητέρα τόσων, όσων ούτε οι πλέον εύφορες μήτρες δεν θα μπορούσαν.

Γι' αυτό, το ιερό και πανάμωμο σώμα σου παραδιδόταν σε όσια ταφή, με τους αγγέλους να προπορεύονται, να το περικυκλώνουν, να το ακολουθούν —και τι δεν έπρατταν από όσα, όπως ήταν φυσικό, ταίριαζε για να υπηρετήσουν τη μητέρα του δικού τους Δεσπότη— και με τους αποστόλους και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας να αναπέμπουν μεγαλόφωνα θεόπνευστους ύμνους, εμπνεόμενοι από το Πνεύμα: «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου· άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη», και πάλι: «Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος. Όρος του Θεού, όρος εύφορο, το όρος στο οποίο ευαρεστήθηκε ο Θεός να κατοικήσει». Εσένα, την αληθινή κιβωτό του Κυρίου του Θεού, αφού η χορεία των αποστόλων σε σήκωσε στους ώμους της, όπως άλλοτε οι ιερείς την τυπική κιβωτό, και σε εναπέθεσαν σε τάφο, μέσα από αυτόν, σαν μέσα από κάποιον Ιορδάνη, σε προέπεμπαν προς την αληθινή γη της επαγγελίας, εννοώ την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα όλων των πιστών, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός· διότι δεν κατέβηκε η ψυχή σου στον άδη, αλλά ούτε και η σάρκα σου γνώρισε τη φθορά.

Πρόσεξε ότι και ο νόμος και όλα όσα σχετίζονται με αυτόν, καθώς και όλη η δική μας λατρεία, είναι χειροποίητα άγια που μέσω της ύλης μάς οδηγούν στον άυλο Θεό. Και ο μεν νόμος και όλα τα του νόμου ήταν μια σκιαγραφία της μελλοντικής εικόνας, δηλαδή της δικής μας λατρείας, η δε δική μας λατρεία είναι εικόνα των μελλοντικών αγαθών, ενώ τα ίδια τα πράγματα είναι η άνω Ιερουσαλήμ, η άυλη και αχειροποίητη, όπως λέει ο ίδιος ο θείος απόστολος: «Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά επιζητούμε τη μελλοντική», η οποία είναι η άνω Ιερουσαλήμ, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Διότι τα πάντα, τόσο τα του νόμου όσο και τα της δικής μας λατρείας, έγιναν χάριν εκείνης. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Υπάρχει ανάγκη λοιπόν για σιωπή και μόνο να θαυμάζουμε από τα ορατά τα αόρατα, όπως το ανέσπερο φως, τον ανέκφραστο πλούτο, την ατελεύτητη δόξα, τα στίφη των σωζομένων, το λαμπροφόρο πλήθος των χιλίων χιλιάδων και μυρίων μυριάδων, δηλαδή των αγγέλων και αρχαγγέλων και αρχών, των εξουσιών, των δυνάμεων μαζί με τις κυριότητες, των Σεραφείμ, των Χερουβείμ και των θείων εκείνων θρόνων την τρισάγια υμνωδία, τη φωνή της αγαλλιάσεως, την άρρητη «πόλη», «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός».

Και εκείνος που τον απέκτησε, δεν θα θεραπεύσει κάποια από τα πάθη σύμφωνα με εκείνους τους δώδεκα, αφήνοντας άλλα αθεράπευτα, αλλά θα θεραπεύσει ταυτόχρονα τα τραύματα των ψυχών και των σωμάτων, και σε εκλεκτό λίθο θα μεταμορφωθεί και ο ίδιος που τον απέκτησε, και θα χρησιμεύσει στον περίβολο εκείνης της πόλης, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός», της οποίας τις πύλες υποσχέθηκε ο τεχνίτης να κατασκευάσει από κρυστάλλινους λίθους· «Ιδού, εγώ ετοιμάζω», λέει, «τον λίθο σου από άνθρακα και τα θεμέλιά σου από σάπφειρο, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπη και τις πύλες σου από κρυστάλλινους λίθους και τον περίβολό σου από εκλεκτούς λίθους και όλους τους γιους σου διδαγμένους από τον Θεό».

Σήμερα, έχοντας απαλλαγεί από την εξορία, ως φερώνυμος επέστρεψε με χαρά στη δική του θεοσεβέστατη χώρα και πατρίδα. Διότι, αφού ελευθερώθηκε από τα δεσμά, απαλλάχθηκε από τη δουλεία και ανακουφίστηκε από κάθε τι οδυνηρό, επέστρεψε στην πατρίδα του με πεποίθηση και αγαλλίαση. Και όπως ακριβώς κάποτε πατρίδα του ήταν το φτωχικό χωριό που ονομάζεται Μελάνδρα, της πόλης της Αρσινόης στη νήσο Κύπρο, έτσι και τώρα πατρίδα του είναι η άνω Ιερουσαλήμ, η ελεύθερη, η μητέρα των πρωτοτόκων, «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός», εκεί από όπου «έφυγε κάθε οδύνη» και «λύπη και στεναγμός». Και πατέρας και μητέρα του δεν είναι πλέον ο τάδε και η δείνα που κατάγονταν από το χωριό Μελάνδρα, αλλά ο παντεπόπτης και παντουργός Πατέρας και Θεός από τον ύψιστο ουρανό, και μητέρα του η Εδέμ, η οποία περιθάλπει τόσο τη δική του όσο και γενικά τις ψυχές των δικαίων.