Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 11:38

Διότι Εκείνος που έδωσε στους αποστόλους Του εξουσία κατά των ακαθάρτων πνευμάτων και τη δύναμη να θεραπεύουν «κάθε ασθένεια και κάθε αδυναμία», ο Ίδιος στόλισε με τα ίδια χαρίσματα και τον πανευτυχή Αρκάδιο, ο οποίος είχε τον ίδιο τρόπο ζωής με αυτούς, και τον ανέδειξε άξιο διάδοχο του θρόνου. Αυτός, λοιπόν, έχοντας το νοητό σκάφος γεμάτο από αγαθές πράξεις και θεία χαρίσματα, και έχοντας νεκρώσει τα επίγεια μέλη και έχοντας καταστήσει υπάκουο το ανυπάκουο σώμα, και έχοντας υποτάξει «το κατώτερο στο ανώτερο», έχοντας αριστεύσει εναντίον των δαιμόνων και έχοντας κυριαρχήσει επί της τυραννίας των παθών, αφού έγινε πλήρης Πνεύματος και «άνδρας επιθυμιών», τέλειος, «άκακος» και επάξιος οίκος του Θεού, δεν έπρεπε πλέον, ως θησαύρισμα τόσων αγαθών, να κρύβεται «στα όρη, στα σπήλαια και στις οπές της γης», αλλά έπρεπε μάλλον να τοποθετηθεί σαν λύχνος πάνω στον λυχνοστάτη για να φωτίζει τον λαό· πράγμα το οποίο και έγινε.

Διότι δεν θα μου φτάσει ο χρόνος να διηγούμαι για τον Γεδεών, τον Βαράκ και τον Σαμψών, τον Ιεφθάε, τον Δαβίδ, τον Σαμουήλ και τους προφήτες, οι οποίοι διά της πίστεως κατανίκησαν βασίλεια, έπραξαν δικαιοσύνη, πέτυχαν την πραγματοποίηση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη της φωτιάς, διέφυγαν τη σφαγή από μαχαίρι, ενδυναμώθηκαν από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες πήραν πίσω τους νεκρούς τους διά της αναστάσεως. Άλλοι βασανίστηκαν μέχρι θανάτου, χωρίς να δεχτούν την απελευθέρωσή τους, για να επιτύχουν μια καλύτερη ανάσταση. Έτεροι δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, αλλά και δεσμά και φυλάκιση. Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, πέρασαν δοκιμασίες, πέθαναν από σφαγή μαχαιριού, περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβατίσια και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι τα πάντα, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, άνθρωποι για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, περιπλανώμενοι σε ερήμους, σε βουνά, σε σπήλαια και σε τρύπες της γης. Και όλοι αυτοί, αν και έλαβαν την καλή μαρτυρία διά της πίστεως, δεν έλαβαν την εκπλήρωση της υπόσχεσης, επειδή ο Θεός είχε προβλέψει κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μη φτάσουν στην τελειότητα χωρίς εμάς.

Φυσικά, αναλογιζόμενος με τον νου μου πώς πρόκειται να αισθάνεσαι, αφενός επειδή εξορίστηκες από τον κλήρο σου, την ονομαστή Θεσσαλονίκη, αφετέρου επειδή υπέστης την απώλεια όλων των υπαρχόντων σου πιο απόλυτα και από τον πολυπαθή Ιώβ, και τέλος επειδή έπεσες σε χέρια πειρατών και αντιμετώπισες εξαιτίας αυτού χειρότερα δεινά, θρηνώ τον εαυτό μου και νομίζω ότι υποφέρω λίγα και ότι δεν πληρώνω την άξια τιμωρία για όσα έχω πράξει απέναντι στον Θεό. Διότι, αν με αυτόν τον τρόπο παραδίδονται οι δίκαιοι και περικυκλώνονται από πείνα και δίψα και πολύμορφες δοκιμασίες, για τους οποίους δεν είναι άξιος ο κόσμος και χάρη στους οποίους αναστέλλονται οι κοινές τιμωρίες, έστω και αν δεν μετρώνται σε μεγάλο πλήθος αλλά περιορίζονται στους δέκα, όπως μας δίνει να κατανοήσουμε η συνομιλία του Αβραάμ με τον Θεό, πώς θα μπορούσα εγώ να απαλλαγώ ταχύτερα από τις συμφορές ή έστω να επιπλεύσω πάνω από το πέλαγος των κακών, που με κατακλύζουν με πολλούς τρόπους; Τόσο πολύ έχω πληγωθεί κατάκαρδα και, έχοντας ακούσει τις δικές σου δυστυχίες, φαντάζομαι για τον εαυτό μου πράγματα πιο δυσβάσταχτα από τα παρόντα, ώστε να ποθώ (πώς όμως θα μπορούσα να σου παρασταθώ σε όλα;) να δω το πρόσωπό σου, που για μένα αξίζει όσο το παν, και να απολαύσω τα χαρίσματά σου καθαρότερα, αυτό δηλαδή που και προηγουμένως επιθυμούσα και τιμούσα πάνω από όλα.

Από εκεί, λοιπόν, κατευθύνει τα βήματά του προς τη μεγαλόπολη του Κωνσταντίνου. Αφού έκανε και αυτή την πορεία με τα πόδια, φτάνει στη Βασιλεύουσα και, μπαίνοντας στη μεγάλη Εκκλησία του Θεού, εξομολογείται με δάκρυα στον πατριάρχη και στους αρχιερείς την πτώση του, και μαζί με τα λόγια αυτά αποθέτει το αξίωμα της επισκοπής μαζί με την αλυσίδα. Επειδή δε ο επίσκοπος αγαπιόταν εκ βάθους ψυχής από τον πατρίκιο Γενέσιο, και ο ίδιος τον αγαπούσε εξίσου, όταν ο πατρίκιος πληροφορήθηκε τα σχετικά με αυτόν, τον προσκάλεσε στο σπίτι του. Αφού ασπάστηκε τον επίσκοπο και παρηγόρησε την ψυχή του με παρακλητικά λόγια, συζήτησε μαζί του για την αποταγή του κοσμικού βίου και τον ρώτησε για να μάθει τον σκοπό του σχετικά με αυτό και ποιον βίο επιλέγει να ζήσει στο εξής κατά την παρούσα ζωή. Εκείνος δε απάντησε: Τον μοναχικό, και μάλιστα σε όρη, σε σπήλαια και στις οπές της γης. Τότε ο πατρίκιος, όντας εξαιρετικά συνετός, του είπε: Δεν νομίζω ότι αυτό σε ωφελεί, πάτερ. Αλλά αν προτιμάς να υπακούσεις σε εμένα που σε συμβουλεύω για το καλό σου, αγάπησε να περάσεις τον μοναχικό βίο σε κοινόβιο, και θα βρεις όχι μικρή ωφέλεια μέσω της εκκοπής του ιδίου θελήματος.

Επομένως, θα μπορούσε να πει κάποιος: Αν κάποιος από τους ζωντανούς έχει μεν στην ψυχή του τα προαναφερθέντα αγαθά, δεν προσέλθει όμως στα μυστήρια, θα λάβει εξίσου τον αγιασμό που πηγάζει από αυτά; Όχι ο καθένας· αλλά εκείνος που δεν μπορεί να προσέλθει σωματικά, όπως ακριβώς οι ψυχές των νεκρών· όπως υπήρξαν εκείνοι που «περιπλανήθηκαν σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης», για τους οποίους ήταν αδύνατο να δουν θυσιαστήριο και ιερέα. Διότι αυτούς ο ίδιος ο Χριστός τους αγίαζε αόρατα με αυτόν τον αγιασμό.

Ο Ιάκωβος, ο πρώτος των αρχιερέων, ο οποίος έλαβε με το χέρι του Δεσπότη το ιερό χρίσμα και την επισκοπή των Ιεροσολύμων, παρίστατο στο δικαστήριο, και ο Άνανος, από την παράταξη των Σαδδουκαίων, συγκάλεσε συνέδριο, και αμέσως η απόφαση των παρανομούντων για τον δίκαιο ήταν ο θάνατος. Ο Παύλος επίσης, ο μέγας και λαμπρός κήρυκας της οικουμένης, παρίστατο ενώπιόν τους, και ο Ανανίας, ο οποίος, όπως ακριβώς ήταν χρονικά προγενέστερος του Ανάνου έτσι και στους τρόπους δεν ερχόταν δεύτερος, διέταζε να χτυπηθεί το στόμα της αλήθειας. Όμως, φέρνοντας στον νου σου τον Παύλο, θα βρεις αναρίθμητα τέτοια συνέδρια. Και τι ανάγκη υπάρχει να αναφερόμαστε στον καθένα ξεχωριστά; Όλη η ωμότητα και η παράνοια των διωκτών και των τυράννων εναντίον των ομολογητών του Χριστού και των μαρτύρων θα σου χρησιμεύσουν ως παραδείγματα αυτού του περίλαμπρου συνεδρίου. Διότι σε όλες εκείνες τις περιπτώσεις είναι προφανές ότι, ενώ εκείνοι που ήταν άξιοι θανάτου όχι μόνο μία αλλά πολλές φορές, κάθονταν στις έδρες με αλαζονικό φρόνημα, περιβεβλημένοι το όνομα του νομοθέτη και του κριτή, εκείνοι για τους οποίους ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν ήταν άξιος, παρίσταντο όρθιοι μπροστά τους και καταδικάζονταν σε θάνατο. Επομένως, μην εκπλήσσεσαι πλέον υπερβολικά με όσα έχουν τολμήσει, ούτε να θεωρείς την ανοχή και τη μακροθυμία του Θεού απέναντί τους ως δική Του εγκατάλειψη των ανθρωπίνων πραγμάτων. Διότι τα έργα της Θείας Πρόνοιας δεν έχουν περιπέσει τώρα σε κατάσταση χωρίς επιστασία και πρόνοια (πώς θα μπορούσε άλλωστε;), αλλά τα δικά μας ζητήματα πάντοτε καθοδηγούνται προς το άριστο και το πιο θαυμαστό με κάποια σοφή, ανείπωτη και υπερβαίνουσα τον ανθρώπινο νου οικονομία.

Και το μεγαλύτερο βέβαια και αναγκαιότατο για τη μετάθεση της αιτίας και την επίκληση συγγνώμης είναι ο παρών καιρός, ο οποίος, από τη μια, τα πετεινά και τις αλεπούδες, και αν θέλεις και τους λύκους και τους δράκοντες και τις παρδάλεις και γενικά τους ανθρώπους με θηριώδη συμπεριφορά, τους εγκαθιστά σε λαμπρές και περίβλεπτες οικίες και τους παρέχει κάθε ελευθερία να πράττουν ό,τι θα επέλεγαν, ενώ στους μαθητές και μιμητές του Υιού του Ανθρώπου δεν επιτρέπει ούτε να έχουν πού να κλίνουν την κεφαλή, ούτε τους δίνει καμία άδεια για τίποτα από όσα χωρίς αυτά δεν είναι δυνατόν ούτε να ζήσει κανείς. Πώς λοιπόν αυτός που έχει στερηθεί και τα απολύτως αναγκαία και δεν του επιτρέπεται ούτε τον αέρα να αναπνέει άφοβα, θα προετοιμάσει επί τρία ολόκληρα έτη εκείνον που θέλει να μάθει την αρετή και θα του οργανώσει προγύμναση για τη μελλοντική του άσκηση; Διότι θα είναι ευτύχημα, αν με οποιονδήποτε τρόπο μπορέσει, αφού τον αποσπάσει από την πολλή κακία, να τον συνδέσει στενά με τη φιλόσοφη ζωή. Πού υπάρχει άλλωστε το φροντιστήριο στο οποίο θα γίνει η τριετής διατριβή, αφού ο διωγμός έχει καταλάβει τα πάντα και δεν επιτρέπει στους ευσεβείς να κατοικούν ανεπηρέαστα ούτε στα όρη, ούτε στα σπήλαια, ούτε στις οπές της γης; Και πού είναι η άλλη τάξη και ακολουθία σύμφωνα με την οποία ο μοναχός αναλάμβανε τους πόνους της ασκήσεως, αφού τα πάντα έχουν συγχυστεί από ένα τόσο μεγάλο ρεύμα κακών;

Διότι λένε, αν ο Θεός προγνώριζε ότι ο Αδάμ επρόκειτο να αμαρτήσει, γιατί τον έφερε στην ύπαρξη; Και υπάρχουν μεν πολλές και εξαιρετικές λύσεις σε αυτή την απορία, λέει λοιπόν και ο θεόσοφος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ότι δεν λέω μόνο αυτό, ότι δηλαδή το προγνώριζε, αλλά και ότι, αφού πέσει, θα τον αναστήσει μέσω της θείας οικονομίας. Και δεν είδε πρώτα την πτώση, χωρίς να έχει προνοήσει για την ανάσταση. Γνώριζε ότι θα πέσει, αλλά είχε προετοιμάσει το φάρμακο της ανάστασης· και παραχώρησε να γνωρίσει ο άνθρωπος την εμπειρία του θανάτου, για να μάθει τι απολαμβάνει από τον εαυτό του και τι με τη χάρη Εκείνου που τον έπλασε. Γνώριζε ότι ο Αδάμ θα πέσει, αλλά έβλεπε ότι από αυτόν θα προέλθουν ο Άβελ, ο Ενώς, ο Ενώχ, ο Νώε, ο Ηλίας, οι προφήτες, οι θαυμαστοί απόστολοι, η ευγένεια της φύσης, τα θεοκίνητα σύννεφα των μαρτύρων που στάζουν ευσέβεια. Έβλεπε αυτά, και πού θα ήταν καλό, πού δίκαιο, πού θεοπρεπές, επειδή επρόκειτο να αμαρτήσει ένας άνθρωπος, να μην τον φέρει στην ύπαρξη από την ανυπαρξία, και να ανακόψει την έλευση τόσων ανδρών, που ούτε για έναν από αυτούς δεν είναι άξιος ο κόσμος, και να θερίσει σύρριζα την τόση βλάστηση και ομορφιά του γένους, και να εξαπολύσει εναντίον της την αποκοπή και την οργή, και μάλιστα τότε που αυτός, ο οποίος αργότερα θα επέλεγε την αμαρτία, ούτε είχε αμαρτήσει ούτε είχε κατά νου να αμαρτήσει, αφού δεν είχε ακόμη καν υπάρξει;

Όσοι λοιπόν θέλουν να γίνουν συγκληρονόμοι αυτών και συμπολίτες της επουράνιας πόλης και να συνδοξαστούν μαζί τους, οφείλουν να έχουν αυτή την ταπεινοφροσύνη και να μη νομίζουν για τον εαυτό τους ότι είναι κάτι σπουδαίο, αλλά να έχουν συντετριμμένη την καρδιά τους. Διότι, αν και η χάρη ενεργεί διαφορετικά στον καθένα από τους Χριστιανούς και έχει διαφορετικά μέλη, ωστόσο όλοι ανήκουν σε μία πόλη, είναι ομόψυχοι, ομόγλωσσοι και αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον. Όπως ακριβώς υπάρχουν πολλά μέλη στο σώμα, αλλά μία είναι η ψυχή σε όλα που τα κινεί, έτσι ένα Πνεύμα ενεργεί σε όλους με διαφορετικούς τρόπους, ανήκουν όμως σε μία πόλη, σε μία γλώσσα, σε μία οδό. Επειδή όλοι οι δίκαιοι βάδισαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό καταδιωκόμενοι, κακουχούμενοι, χλευαζόμενοι, ζώντας με δέρματα κατσικιών, σε σπήλαια και στις τρύπες της γης. Παρομοίως και οι απόστολοι λένε: «έως την τωρινή ώρα και πεινάμε και διψάμε και γυμνητεύουμε και χλευαζόμαστε και περιπλανιόμαστε». Από αυτούς άλλοι αποκεφαλίστηκαν, άλλοι σταυρώθηκαν, και άλλοι θλίφτηκαν με διάφορους τρόπους. Και ο ίδιος ο Δεσπότης των προφητών και των αποστόλων πώς βάδισε την οδό, σαν να είχε λησμονήσει τη θεϊκή του δόξα, γινόμενος πρότυπο για εμάς; Μέσα από ύβρεις φόρεσε ακάνθινο στεφάνι στο κεφάλι του, υπέμεινε εμπτυσμούς, ραπίσματα, σταυρό. Αν ο Θεός βάδισε κατ' αυτόν τον τρόπο πάνω στη γη, οφείλεις και εσύ να γίνεις μιμητής του. διότι και οι απόστολοι και οι προφήτες με αυτόν τον τρόπο βάδισαν.

Διότι λέγει και ο Απόστολος σχετικά με τους δικαίους που αγωνίσθηκαν ποικιλοτρόπως: «οι οποίοι κατατρόπωσαν βασίλεια, εργάσθηκαν τη δικαιοσύνη, πέτυχαν την εκπλήρωση υποσχέσεων, έφραξαν στόματα λεόντων, έσβησαν τη δύναμη του πυρός, διέφυγαν στόματα μαχαίρας, ενδυναμώθηκαν μέσα από την ασθένεια, έγιναν ισχυροί στον πόλεμο, έτρεψαν σε φυγή στρατόπεδα αλλοφύλων. Γυναίκες έλαβαν τους νεκρούς τους μέσω της αναστάσεως», και προσθέτει αναγκαίως εκτός από αυτούς και έτερους δικαίους που αγωνίσθηκαν με το να υποφέρουν, λέγοντας: «άλλοι δε βασανίσθηκαν, μην αποδεχόμενοι την απολύτρωση, για να επιτύχουν μία καλύτερη ανάσταση· άλλοι δε δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, και ακόμη δεσμά και φυλάκιση· λιθοβολήθηκαν, πριονίσθηκαν, πέθαναν με σφαγή μαχαίρας, περιπλανήθηκαν με προβιές και κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης, για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Βλέπεις πώς, για εκείνους που αγαπούν αληθινά τον Θεό, ο αγώνας και η άθληση πραγματοποιούνται ποικιλοτρόπως μέσω της ίδιας πίστεως, ώστε μέσω αυτών να δοξασθεί ο Θεός και, αφού γυμνασθούν και δοκιμασθούν τα λογικά και αυτεξούσια κτίσματα της ανθρωπότητας, να φανερωθούν τα τίμια σκεύη και τα άτιμα ομοίως να αποδειχθούν από την αυτεξούσια προαίρεσή τους.

Όσοι λοιπόν επιθυμούν να γίνουν συγκληρονόμοι αυτών και συμπολίτες της επουράνιας πόλης και να συνδοξαστούν μαζί τους, οφείλουν να έχουν αυτή την ταπεινοφροσύνη και να μη νομίζουν ότι είναι κάτι σπουδαίο, αλλά να έχουν συντετριμμένη καρδιά. Διότι, αν και η χάρη ενεργεί με διαφορετικό τρόπο στον κάθε Χριστιανό και η διαφορά είναι μεγάλη, ωστόσο όλοι ανήκουν σε μία πόλη· ομόψυχοι, ομόγλωσσοι, αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον. Όπως υπάρχουν πολλά μέλη σε ένα σώμα, αλλά μία είναι η ψυχή που κινεί τα πάντα, έτσι και ένα Πνεύμα ενεργεί σε όλους με διάφορους τρόπους, όμως ανήκουν σε μία πόλη και σε μία γλώσσα. Διότι όλοι οι δίκαιοι διάβηκαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, διωκόμενοι, «κακουχούμενοι», ντυμένοι «με δέρματα κατσικιών», ζώντας «στα σπήλαια και στις τρύπες της γης». Παρομοίως και οι απόστολοι: «έως την τωρινή ώρα και πεινάμε και διψάμε και γυμνητεύουμε και ονειδιζόμαστε και δεν έχουμε μόνιμη κατοικία». Από αυτούς, άλλοι μεν αποκεφαλίστηκαν, άλλοι σταυρώθηκαν, και άλλοι λιθοβολήθηκαν με διάφορους τρόπους. Και ο ίδιος ο Δεσπότης των προφητών και των αποστόλων, σαν να λησμόνησε τη θεϊκή Του δόξα, πώς άραγε πορεύτηκε, γινόμενος πρότυπο για εμάς; Μέσα από ύβρεις, και του έβαλαν ακάνθινο στεφάνι στο κεφάλι, δέχθηκε εμπτυσμούς, ραπίσματα, σταυρό.

Οι εθνόφρονες εικονομάχοι, κατά την παλαιά ρήση, ανέδειξαν ως βασιλιά τους τον υιό του Ταβεήλ, εφόσον ο Λέων, που είναι απόγονος του μιαρού Κωνσταντίνου ως προς την ασέβεια, ο οποίος ανακηρύχθηκε τύραννος μετά τον ένδοξο βασιλιά Μιχαήλ, είναι το σκολιό φίδι, ο εναντιούμενος νους, ο υπερήφανος αυχένας, ο άνθρωπος της απώλειας, ο υιός της ανομίας, το σκεύος της οργής, το αρμενογενές έκτρωμα, ο λειτουργός του διαβόλου, ο διάκονος και συνεργός του σατανά. Αυτός, αφού εμπνεύστηκε την πατρική μανία, συγκεντρώνει πονηρό συνέδριο κατά της ιερής συνόδου, με σκοπό δηλαδή να επικυρώσει την παλαιά ψευδοσύνοδο. Για τον λόγο αυτό, πάλι εξυβρίστηκε η εικόνα του Χριστού, της αγίας Του μητέρας και όλων των θεραπόντων Του, αφού αφαιρέθηκαν γρήγορα από τη μέση σαν να ήταν βδελύγματα, πράγμα που φρίττω και να λέω. Γι' αυτό τον λόγο ναοί αμαυρώνονται, θυσιαστήρια κατασκάπτονται και τα ιερά βεβηλώνονται και αφανίζονται. Γι' αυτό χύνονται αίματα και όσιοι άνδρες θανατώνονται και γεμίζουν οι φυλακές και αναζητούνται καταφύγια στις ερήμους, στα βουνά, στα σπήλαια και στις τρύπες της γης. Γι' αυτό ιερείς φέρονται άφρονα και ιεράρχες γίνονται ανόσιοι και κυριαρχούν άρχοντες της Τάνεως και βέβηλοι, και παρθένοι απογυμνώνονται και τα πάντα γεμίζουν με τρόμο, εφόσον η πονηρή εξουσία επιδιώκει μετά μανίας να υποδουλώσει κάθε ψυχή οδηγώντας την στην απώλεια, ώστε να μην υπάρχει κανένας που να διασωθεί.

Έτσι και εμείς, τρέφοντας βαθιά αγάπη προς τον καλό πατέρα, συνομιλούμε μαζί του με υιική διάθεση, προσπαθώντας να αναζωπυρώσουμε τους ιερούς σπινθήρες της θεοφιλίας σου, ώστε να αναλάμψει ακόμη περισσότερο ο πυρσός της διδασκαλίας της. Επειδή, όπως γνωρίζεις, επικρατεί σκληρή νύχτα και βαθύ σκοτάδι, πολύ πιο ολέθριο από την ένατη πληγή της Αιγύπτου, το οποίο συμπαρασύρει, συγχέει και βυθίζει στον ζόφο όχι τα σώματα, αλλά, το πιο αξιοθρήνητο από όλα, τις ίδιες τις ψυχές. Ο άρχοντας βρυχάται· υπάρχουν απειλές, μαστιγώσεις, φυλακίσεις, κακώσεις, δοκιμασίες, δελεασμοί, κολακείες, εξορίες και κάθε είδους φόβος και απάτη. Και ποιοι άλλοι διαλάμπουν και έχουν ενδυναμωθεί, παρά οι δικοί μας Ναζηραίοι, τα νεύρα της Εκκλησίας, τα εκλεκτά αναθήματα της οσιότητας, για τους οποίους ο κόσμος δεν είναι άξιος; Μαζί με πολλούς που συγκαταλέγονται σε αυτούς είναι και ο ευλαβέστατος ηγούμενος της Μονής των Κεραμέων· διότι έτσι πρέπει να ονομάζεται αυτός που με νέο αγώνα ανόρθωσε την ήττα του. Και ας είναι ευλογημένος ο Κύριος, ο οποίος αναδεικνύει πολλούς μάρτυρες στον τωρινό διωγμό για τον στηριγμό της αμώμητης πίστεως.

Προς τον Μακάριο ηγούμενο. Είναι για μένα χαρά να επικοινωνώ μέσω επιστολής με κάθε άλλον ευσεβή, πόσο μάλλον με έναν τέτοιον και τόσο σπουδαίο πατέρα, του οποίου η αγάπη μέσα μου είναι ισχυρή και η προσευχή ευπρόσδεκτη σαν τη βροχή στο διψασμένο χορτάρι. Διότι πραγματικά, οσιότατέ μου, έχω ανάγκη να μετέχω πάντοτε στις ικεσίες σου, εξαιτίας του ότι είμαι ανέτοιμος και ευάλωτος, ώστε να μπορέσω να ξεφύγω και από τον αόρατο και από τον ορατό διωγμό. Του οποίου βλέπεις ποιες είναι οι ταραχές και τα βασανιστήρια, τα οποία ίσως δεν χύνουν αίματα αισθητά από φθόνο, για να μη θεωρηθούν οι πάσχοντες ότι είναι μάρτυρες (αν και ο Θεός δεν κρίνει τα πράγματα σύμφωνα με τη δική τους γνώμη, αλλά με το κριτήριο της αλήθειας), ωστόσο μέσα από τον σταδιακό βασανισμό και τη συντριβή προκαλούν αληθινά αιματοχυσία. Διότι όταν κανείς δοκιμάζεται σε πείνα και δίψα, σε εξορίες και φυλακές, με δεσμά στα πόδια και απομονώσεις, σε αρπαγές των υπαρχόντων και εκδιώξεις, σε διαμονή σε ερημικές κατοικίες, σε βουνά και σπήλαια κατά τη Γραφή (και δεν αναφέρω καν την έχυση αίματος από τα μαστιγώματα), πώς αυτά να μην είναι μαρτύρια; Πόσοι είναι οι στεφανωμένοι; Σήκωσε ολόγυρα τα μάτια του νου, ω μακαριότατε, και δες τα όλα αυτά και ακόμη παραπέρα, επιβεβαιώνοντας τον λόγο μου και από τον δικό σου αγώνα.

Στον Ηγούμενο του Πανάγρου. Η αγάπη είναι ακατανίκητο πράγμα· διότι ούτε από τον τόπο περιορίζεται ούτε τον καιρό του πειρασμού σβήνει, όπως συμβαίνει με εκείνους που έχουν συνηθίσει να αγαπούν επιπόλαια και σαρκικά, οι οποίοι, όταν επέλθει κάποια δυσκολία, απομακρύνονται και στέκονται απέναντι σε αυτούς που αγαπούσαν. Εμείς, όμως, οι ταπεινοί δεν είμαστε τέτοιοι, έστω κι αν κατά τα άλλα είμαστε άξιοι στεναγμού εξαιτίας των αμαρτιών μας, αλλά αντίθετα, μέσα στους πειρασμούς έχουμε συνηθίσει να εντείνουμε τον δεσμό της αγάπης. Γι' αυτόν τον λόγο, αν και βρισκόμαστε σε τόσο μεγάλη απόσταση μακριά, δεν αντέξαμε, και μάλιστα όντας υπό φρούρηση, να μην εκπληρώσουμε το καθήκον της αγάπης και να μην επισκεφθούμε με επιστολή την οσιότητά σας, ω τίμιοι πατέρες. Διότι πληροφορηθήκαμε ότι εγκαταλείψατε το μοναστήρι και κρυφτήκατε στο βουνό, υπακούοντας στην επιτακτική εντολή, εξαιτίας των χριστομάχων διωκτών. Και πράγματι είστε μακάριοι, εσείς που θεωρήσατε τα πάντα δευτερεύοντα για χάρη του Χριστού και, για να μιλήσω με τα λόγια του Αποστόλου, περιπλανιέστε στα βουνά, στα σπήλαια και στις τρύπες της γης.

Χάρη, λοιπόν, ανήκει σε Εκείνον που σου έδωσε να αποκτήσεις τέλειο φρόνημα. Εσένα πραγματικά δεν είναι άξιος ο κόσμος, αφού ζεις υπερκόσμια σύμφωνα με τον θείο απόστολο, σε εσένα πραγματικά ανήκει ο μακαρισμός του Χριστού, αφού διώκεσαι ένεκα δικαιοσύνης. Και πράγματι έπρεπε, εκείνος που από αγάπη για τον Θεό εγκατέλειψε τα μέγιστα από τα επίγεια αξιώματα και τη ζωή των βασιλικών αυλών, και θα πρόσθετα τα σωματικά κάλλη και τα πλούτη, να μην κυριευθεί με τρόπο άδοξο και απάνθρωπο, αλλά να προτιμήσει τα θεία και να καταφύγει στα ερημικά και ορεινά εδάφη. Σε αυτά σου δίνεται η δυνατότητα να ζεις αγγελικά, αναπνέοντας τον Θεό, ατενίζοντας τον ουρανό και συμπορευόμενος με τους αγγέλους.

Πάνω απ' όλα, ο θείος φόβος ας μας συγκρατεί σαν σίδερο και ας καθηλώνει τις σάρκες μας· πουθενά ας μην φωλιάζει ο φθόνος ούτε πάλι η έριδα, ούτε βέβαια η κενοδοξία ούτε κανένα από τα έργα του σκότους. Ενόσω τα πάθη μάς προσβάλλουν από μακριά, ας αποκρούονται, ώστε να μην εγκατασταθούν μέσα μας και φαρμακώσουν την ψυχή και γίνουν δυσαπόβλητα. Εκείνος που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Έτσι να τρέχετε, ώστε να κατακτήσετε το έπαθλο. Οι τελευταίοι να υποτάσσεστε στους πρώτους· διότι ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης. Οι προϊστάμενοι να αγαπάτε θεάρεστα αυτούς που σας ακολουθούν, και να επιζητείτε την υποταγή και την υπακοή όχι από θέση εξουσίας, αλλά με την αρετή και την αγαθότητα. Να μην αποχωρίζεστε ο ένας τον άλλον, αλλάζοντας πολλούς προϊσταμένους και μη όντας χρήσιμοι πουθενά. Ο Παύλος δεν θέλησε να συμπαραλάβει τον ευαγγελιστή Μάρκο, όπως είναι γραμμένο, επειδή δεν πορεύθηκε μαζί τους, αλλά προηγουμένως επέστρεψε στην πατρίδα του. Πόσο μάλλον εμείς οφείλουμε να δείχνουμε σταθερότητα; Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας έργα αγιοσύνης με φόβο Θεού. Να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, να κατηχείτε ο ένας τον άλλον, να έχετε πάντοτε τη μνήμη του θανάτου. Προσεύχεστε, λοιπόν, σας παρακαλώ, για όλους, ευλογείτε αυτούς που σας διώκουν, να ευλογείτε και να μην καταριέστε, καθώς περιφέρεστε από τόπο σε τόπο, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, περιπλανώμενοι σε ερήμους και σε βουνά ή ίσως και τρυπώνοντας σε σπηλιές της γης.

Ω, ποιος δεν θα έχυνε δάκρυ; Ποιος δεν θα έβγαζε στεναγμό, που αναπέμπεται από τα βάθη της καρδιάς; Οι οδοί της Σιών πενθούν, επειδή δεν υπάρχουν αυτοί που να τις διαβαίνουν με ευσέβεια. Και πράγματι, όλοι εξέκλιναν, και ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν· αυτοί που θεωρούνται ιεράρχες και οι ιερείς, οι μοναχοί και οι λαϊκοί, κάθε γένος και κάθε ηλικία. Άλλοι μεν ναυάγησαν τελείως ως προς την πίστη, άλλοι δε, αν και δεν καταποντίστηκαν ως προς το φρόνημα, κινδυνεύουν εξίσου συμμετέχοντας στην αιρετική κοινωνία από τον φόβο του σωματικού θανάτου. Πλην όμως, έχουν απομείνει κάποιοι οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ, και είναι τόσοι, όσοι έχουν αριθμηθεί από τον Κύριο· προ πάντων ο πρώτιστος, η ιερή μας κεφαλή, που είναι ομόταγος με τη δική σου τελειότητα, ιεράρχες και ιερείς του Κυρίου, μοναχοί και μοναχές. Από αυτούς, άλλοι μεν δοκίμασαν εμπαιγμούς και μαστιγώσεις, άλλοι δε δεσμά και φυλακή, τρεφόμενοι με λίγο ψωμί και νερό, άλλοι περιορίστηκαν σε εξορίες, και άλλοι διαμένουν σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης· μερικοί δε, αφού μαστιγώθηκαν, αναχώρησαν παρευθύς μαρτυρικά προς τον Κύριο. Υπάρχουν και κάποιοι που, αφού κλείστηκαν σε σάκους, ρίχτηκαν στη θάλασσα μέσα στη νύχτα, όπως έγινε φανερό από εκείνους που τους είδαν.

Ο Θεόδωρος προς τους αγαπητούς εν Κυρίω αδελφούς που κρατούνται σε διάφορες φυλακές για τον Κύριο, χαίρετε. Τι είναι τα παρόντα γεγονότα; Χαρά και αγαλλίαση, διότι αξιωθήκαμε να αγωνιστούμε στα υπέρ Χριστού μαρτύρια, διότι παραδοθήκαμε σε φυλακές και θλίψεις για τον λόγο του Θεού, διότι υποβληθήκαμε σε πληγές και ύβρεις για τον Χριστό, ο οποίος μαστιγώθηκε, χλευάστηκε και έπειτα σταυρώθηκε για εμάς. Ποιος δεν θα υμνούσε; Ποιος δεν θα δόξαζε; Η Ανατολή χαίρεται, η Δύση ευφραίνεται, κάθε εκκλησία στα τέσσερα πέρατα της κτίσεως αγάλλεται. Και γιατί αναφέρω τον επίγειο κόσμο; Ο ίδιος ο ουρανός έχει γεμίσει από χαρά, διότι όχι μόνο ο κορυφαίος από τους ιεράρχες μας, οι ιεράρχες και οι ιερείς, οι ηγούμενοι και οι υποτακτικοί, αλλά και οι μοναχές μαζί με τις ηγουμένες επέλεξαν τα σκάμματα του μαρτυρίου, για να μην αναφέρω εκείνους που εξαιτίας της φυγής τους θλίβονται, στερούνται και κακουχούνται σε ερήμους, σε όρη, σε σπήλαια και στις τρύπες της γης, εξαιτίας του διωγμού υπέρ του Χριστού.

Προς τους πνευματικούς αγίους μου πατέρες που βρίσκονται στην εξορία για τον Κύριο, ο Θεόδωρος, ο ελάχιστος πρεσβύτερος και ηγούμενος της Μονής Στουδίου, απευθύνει χαιρετισμό εν Κυρίω. Το να λάβει κανείς επιστολή έστω και από έναν ορθόδοξο αυτές τις δύσκολες μέρες, πόσο μάλλον από πολλούς που έχουν συγκεντρωθεί στο ίδιο μέρος, είναι κάτι σπάνιο για την εποχή, σαν ένα ρόδο με πολλά φύλλα μέσα στον χειμώνα, και για την ταπεινότητά μου είναι εξαιρετικά ευχάριστο, ώστε από την ίδια την επιγραφή σκίρτησε το πνεύμα μου και ευχαρίστησα τον Κύριο όπως έπρεπε, ο Οποίος και στον παρόντα διωγμό του Αχαάβ κράτησε για τον εαυτό Του τόσους πολλούς που δεν έκαμψαν το γόνατο στον Βάαλ. Διότι νομίζω ότι οι σημερινοί ανυποχώρητοι είναι ισάριθμοι με εκείνους της εποχής εκείνης, όχι μόνο μέσω αυτών που βρίσκονται στο προσκήνιο λόγω της ομολογίας τους, αλλά και μέσω αυτών που έχουν διασωθεί εδώ και εκεί στις ερήμους, στα βουνά, στα σπήλαια και στις οπές της γης, για να εκφραστώ αποστολικά, όπως ακριβώς και το τρικόρυφο βουνό στολίζεται φέροντας τη δική σας ομάδα ως τρισόλβιο καύχημα.

Χαίρετε εν Κυρίω, πατέρες και αδελφοί, χαίρετε οι διωκόμενοι ένεκεν δικαιοσύνης, χαίρετε οι διαμένοντες σε όρη και σπήλαια, αλλά βέβαια και οι κρυπτόμενοι σε πόλεις και ερημικότερους τόπους. Διότι, αν μας έχει παραγγελθεί από τον απόστολο ότι πρέπει πάντοτε να χαιρόμαστε, πόσο μάλλον τώρα, οπότε τα παθήματα είναι υπέρ του Χριστού, ο οποίος απεικονίζεται σε πίνακα, ο οποίος εμφανίζεται στη δική του εικόνα, και ο οποίος τιμάται μέσω αυτής; Μήπως, άλλωστε, είναι δικά μου τα λόγια αυτά, του οικτρού;

Εξέπληξε τον ουρανό το γεγονός αυτό και έφριξα ακόμη περισσότερο εγώ ο ταλαίπωρος· και, αν δεν άκουγα τις δικές σου φωνές, δεν θα πίστευα σε αυτόν που μου φανέρωσε προηγουμένως ότι έχει συνταχθεί επιστολή από την τιμιότητά σου εναντίον της Εκκλησίας του Θεού. Διότι εναντίον της στρέφεται το να κατηγορείς με τέτοιες φλυαρίες τους ένδοξους και ομολογητές άνδρες, οι οποίοι περιπλανήθηκαν μέσα σε ποικίλους πειρασμούς, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, διωκόμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και όρη και στις σπηλιές της γης, για τους οποίους δεν είναι άξιος ο κόσμος, για να μιλήσω αποστολικά· και δεν έχουν ακόμη φανερωθεί τα πιο προσχηματικά και απάνθρωπα. Τολμά κάποιος, ρωτώ, που είναι καταταγμένος στους στρατιώτες, παίρνοντας εξουσία από βασιλικό έγγραφο, να διατάζει το ένα και το άλλο και να υβρίζει τους ανωτέρους του ως ανθρώπους που φέρονται άτακτα και απερίσκεπτα; Εάν δε συλληφθεί να το έχει κάνει αυτό, συλλαμβάνεται αμέσως και οδηγείται ως κατάδικος σε θάνατο. Τι, λοιπόν, δεν θα υποστεί ένας απλός μοναχός από το κριτήριο της Εκκλησίας, έχοντας τολμήσει κάτι παρόμοιο με εκείνον; Μήπως δηλαδή δεν έχουμε Αρχιερέα, ο οποίος να μπορεί να συμπαθήσει τις ασθένειές μας σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και να μπορεί να δείξει επιείκεια σε όσους αγνοούν και πλανώνται; Του οποίου η εγκύκλιος επιστολή έχει συνταχθεί σύμφωνα με την εξουσία του Πνεύματος που του έχει δοθεί. Ο οποίος, εάν διαπίστωνε ότι στα όσα γίνονται υπάρχει κάτι παράνομο και μη ωφέλιμο, οπωσδήποτε θα είχε μιλήσει όπως έπρεπε.

Τι μένει λοιπόν να πούμε; Ότι, όπως ακριβώς με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού συγκεντρωθήκατε και συνδεθήκατε με πνευματική αρμονία και ομόνοια ψυχών, λάμποντας εκεί σαν αστέρια στη σκοτεινή νύχτα της αιρέσεως, έτσι και στο εξής να παραμείνετε οι ίδιοι, σύμψυχοι, έχοντας το ίδιο φρόνημα, ομογνώμονες, υποτακτικοί, πειθήνιοι, υπάκουοι, ευγνώμονες, πρόθυμοι, αγαπώντας την αγνεία, σώφρονες, σεμνοί, άρτιοι, καταρτισμένοι σε κάθε αγαθό έργο, συνεχίζοντας να λάμπετε, να ακτινοβολείτε, να φωτίζετε, να λειτουργείτε ως αλάτι, ώστε να λεχθεί δικαίως και για εσάς από τον Κύριο: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· και πάλι: «Εσείς είστε το αλάτι της γης». Ίσως μάλιστα, επειδή κατοικείτε σε ορεινή περιοχή, να ταιριάζει να ειπωθεί κατάλληλα για εσάς και εκείνο: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό», σε βουνό, δηλαδή σε υψηλή πνευματική πολιτεία, στην οποία όσοι έχουν ανεβεί ζουν πάνω στη γη σαν να βρίσκονται στον ουρανό, και για τους οποίους ο κόσμος δεν είναι άξιος, σύμφωνα με τα αποστολικά λόγια.

Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν, εφόσον είναι Θεός και ίσος με τον Πατέρα, να μην είναι έξω από κάθε περιγραφή (αφού το θείο είναι άπειρο, αόριστο και απερίληπτο), κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο είναι αδύνατον, εφόσον έγινε αληθινά άνθρωπος και όμοιος με εμάς σε όλα, να μην υπόκειται σε περιγραφή· διότι το σώμα του είναι περιληπτό, αφού ψηλαφάται με την αφή και έχει χρώμα. Επειδή δεν το ομολογούν αυτό οι εικονομάχοι, έχουν καταστεί ολοφάνερα αρνητές του Χριστού, θεωρώντας τον ενσώματο ως ασώματο και δογματίζοντας ότι αυτός που έγινε άνθρωπος σαν εμάς βρίσκεται έξω από τη δική μας φύση. Από αυτό συγκλονίστηκε ο κόσμος, αρνήθηκαν τον Χριστό μέσω της σεπτής του εικόνας, όπως και τη Θεοτόκο και τον κάθε άγιο· διότι με την αποδοχή της εικόνας γίνεται αποδεκτός ο εικονιζόμενος, όπως και αντίστροφα, με την αθέτησή της, αθετείται. Εξαιτίας αυτού ξέσπασε διωγμός και ένας θεσπέσιος πατριάρχης διώχτηκε με περιφρόνηση, ιερείς και ιεράρχες, μοναχοί και ενθεότατοι λαϊκοί, άλλοι εξορίζονταν και φυλακίζονταν, άλλοι μαστιγώνονταν και πέθαιναν από την πείνα, και μερικοί μάλιστα θανατώνονταν· εξαιτίας αυτού φυγαδεύονταν στα βουνά, στα σπήλαια και στις οπές της γης όσοι δεν προτιμούσαν τίποτα από τα εγκόσμια περισσότερο από τον Θεό· εξαιτίας αυτού ναοί καταστρέφονταν, τα άγια βεβηλώνονταν και τα θεία αναθήματα παραδίδονταν στη φωτιά, και τα πάντα γέμισαν από κραυγές και λεηλασίες, για να το πω με συντομία.

Διότι, βεβαίως, ο καθένας, στο τάγμα όπου ευαρέστησε τον Θεό, θα λάβει τα αγαθά· και μεγάλοι μεν είναι εκείνοι που λατρεύουν τον Θεό στα όρη, στα σπήλαια και στις οπές της γης· οι στυλίτες και οι κιονίτες και οι έγκλειστοι, και οποιοσδήποτε δοξάζει τον Θεό με άλλον τρόπο ζωής. Αλλά να γνωρίζετε, αγαπητοί μου και περιπόθητοι, ότι ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο διανομέας των ακατάληπτων αγαθών, κατερχόμενος στη γη, δεν ασπάστηκε τον ερημικό βίο, ούτε τον βίο του στυλίτη, ούτε κάποιον άλλον από όσους αναφέραμε, αλλά τον όρο και τον κανόνα της υπακοής. Διότι ο ίδιος έχει πει:

Σε καμία περίπτωση· αλλά είτε αναφέρεις τον Αβραάμ, τον μέγα μεταξύ των πατριαρχών, και τους πατριάρχες μετά από αυτόν, τους προφήτες και τους διδασκάλους, είτε τον Παύλο, το καύχημα των αποστόλων, και τους πατέρες πριν και μετά από αυτόν, είτε τον Αντώνιο, το καύχημα των μοναχών, και τους οσίους πριν και μετά από αυτόν, είτε τον Στέφανο, το πρώτο στέμμα των μαρτύρων, και εκείνους που μετά από αυτόν μαρτύρησαν υπέρ του Χριστού και διά τον Χριστό, θα βρεις πολλούς και αμέτρητους τους αγώνες, τους δρόμους, τις πυγμαχίες, τις καταπονήσεις του σώματος, τα πεδία των αγώνων, τα αθλήματα, τα αίματα, τα ξεσκίσματα, τις καύσεις, τις φλόγες, τις πυρές, τις θλίψεις, τις εξαντλήσεις· «διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «με προβιές, με δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι (για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος), πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης. Και όλοι αυτοί» έτσι έζησαν, και δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να ευαρεστήσει κανείς τον Θεό, ούτε χωρίς πόνους να διανύσει μακρύ δρόμο, ούτε χωρίς αγώνες να τρέξει και να κατακτήσει την πιο επιθυμητή νίκη. Πώς λοιπόν εμείς, που επιλέγουμε τα ίδια με εκείνους, είναι δυνατόν να επιτύχουμε διαφορετικά παρά μόνο ζώντας με τον ίδιο τρόπο και διέρχοντας έτσι τον παρόντα αιώνα;

Αλλά βλέπετε και οι ίδιοι ότι είναι δύσκολο έργο τόσοι πολλοί να ντύνονται και να φορούν υποδήματα με ευχέρεια και άνεση, εφόσον δεν υπάρχει δική μας ευπορία, ούτε αυτοί που τα διανέμουν βρίσκονται πάντα στην ίδια κατάσταση. Όμως έχουμε υποσχεθεί και να πεινάσουμε και να διψάσουμε, να στερηθούμε τα ρούχα μας και να φτωχύνουμε για την αγάπη του Χριστού, για την οποία και ο θείος απόστολος φαίνεται ότι πέρασε τη ζωή του «σε πείνα και δίψα, σε ψύχος και γυμνότητα» και με τους άλλους άθλους. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και όλοι οι άγιοι· διότι «περιπλανήθηκαν», λέει, «φορώντας προβιές και δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις τρύπες της γης».

Σε αυτήν την οδό όμως υπάρχει η θλίψη του κόσμου, εκούσιοι κόποι, έπαθλα ανδρείας, αφορμή για σύλληψη· διότι λέει ο απόστολος «υστερούμενοι, θλιβόμενοι, περιπλανώμενοι σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης». Και μήπως βρέθηκε κανείς από τους αγίους που να πέρασε τον βίο του χωρίς παθήματα; Ουδαμώς. Μην παραξενεύεστε, λοιπόν, τέκνα, για όσα συμβαίνουν, αλλά να χαίρεστε διότι αξιωθήκατε αυτής της κλήσης, και ας σας καταφλέγει η αγάπη του Θεού ισχυρότερα, ώστε εντεύθεν και τις ηδονές να μαραίνετε και τους δαίμονες να αποτρέπετε. Εκείνος που αγαπά τον Ένα, τους πάντες έχει σε δεύτερη μοίρα· εκείνος που φοβάται τον Ένα δεν μπορεί να φοβάται κανέναν άλλον· εκείνος που έχει τον Θεό έχει γίνει ανώτερος από όλους. Δεν είναι δυνατόν ο Υιός του Θεού να μην είναι ο μόνος φοβερός· δεν είναι δυνατόν ο κόσμος, αφού νικήθηκε μια φορά, να νικήσει αυτόν που τον νίκησε. Να φρονείτε υγιώς, να προφυλάσσεστε με ευσέβεια, κάνοντας δεήσεις και προσευχές υπέρ των βασιλέων, υπέρ των αρχιερέων, υπέρ όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα, σύμφωνα με το πρόσταγμα του αποστόλου. Ο Χριστός είναι ανάμεσά σας· διότι, αν εκεί όπου είναι δύο ή τρεις παρίσταται, ανάμεσα σε εσάς που είστε τέτοιοι και τηρείτε την εντολή Του, πώς δεν θα είναι παρών; Ας παραμείνουμε λοιπόν ως έχει προς το παρόν, χωρίς να συμμετέχουμε στη μοιχική ζύμη. Και αν μεν μας αφήσουν έτσι οι άνθρωποι, χάρις στον Θεό· διότι Αυτός το ευδοκεί. Αν όμως δεν μας αφήσουν, και πάλι χάρις σε Αυτόν· διότι Αυτός είναι που θα ευοδώσει τα πράγματα ή θα παραχωρήσει τις δοκιμασίες.

Τι μαρτυρώντας; Ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, και στο όνομά του υπάρχει αιώνια ζωή, όπως έχει γραφτεί. Άραγε λοιπόν, μάρτυρες είναι μόνο εκείνοι που μαρτύρησαν με το αίμα τους; Όχι βέβαια, αλλά και εκείνοι που πολιτεύονται με ένθεο βίο. Διότι λέει ο Απόστολος: «περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις οπές της γης». Και προχωρώντας λίγο πιο κάτω προσθέτει: «Έχοντας, λοιπόν, γύρω μας ένα τόσο μεγάλο νέφος μαρτύρων, ας αποβάλουμε κάθε βάρος και την αμαρτία που εύκολα μας περισφίγγει, και ας τρέχουμε με υπομονή τον αγώνα που βρίσκεται μπροστά μας, προσβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεως, τον Ιησού». Βλέπεις ότι ονόμασε συλλήβδην μάρτυρες όλους τους εραστές της οσιότητας και εκείνους που διάγουν με υπομονή τον γεμάτο θλίψεις βίο;

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΖ΄: ΟΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΜΕ ΚΡΑΙΠΑΛΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΥΣΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΜΝΗΜΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ. Αδελφοί και πατέρες, οι εορτές ήδη παρήλθαν, και τα Θεοφάνια και τα Επιφάνια, τις οποίες αξιωθήκαμε να εορτάσουμε προς τιμήν του Κυρίου και Θεού μας, σε τούτη εδώ την εσχατιά. Και δεν είναι λυπηρό αυτό, αλλά μάλλον ιδιαίτερα χαρμόσυνο, το ότι για χάρη Εκείνου που κένωσε τον εαυτό Του για εμάς και έλαβε μορφή δούλου, βρισκόμαστε εξόριστοι και ζούμε υπό διωγμό. Διότι τι άλλο σημαίνει εορτάζω παρά το να προσκολλώμαι στον Θεό; Και προσκολλάται κανείς στον Θεό περισσότερο μέσω της απομάκρυνσης από τα υλικά αγαθά και της έλλειψης προσκόλλησης στον κόσμο τούτο. Διότι τι να πούμε για εκείνους που διαμένουν «σε ερημιές και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης»; Ότι δεν εορτάζουν; Κι όμως, αυτοί εορτάζουν περισσότερο από τους άλλους, μέσω της ησυχίας, με τρόπο υψηλότερο και πιο θεοειδή, ενώ όσοι θεωρούν ως εορτασμό τις τρυφές και τις κραιπάλες, τα ξεφαντώματα και τα ποτά, εξαπατούν τον εαυτό τους χωρίς να το καταλαβαίνουν, αυτούς που και η θεία Γραφή ταλανίζει λέγοντας: «Τρυφήσατε πάνω στη γη και σπαταλήσατε, θρέψατε τις καρδιές σας σαν σε ημέρα σφαγής». Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι μοιάζουν με χοίρους έτοιμους για σφαγή, των οποίων «ο Θεός είναι η κοιλιά τους, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Επομένως, το εορτάζειν ανήκει περισσότερο σε εμάς, εφόσον βέβαια προσέχουμε τον εαυτό μας και πολιτευόμαστε επαξίως της επαγγελίας και της ομολογίας του Χριστού.

Όσοι απέμεναν εγκρατεύονταν ακόμη περισσότερο, βλέποντας την υπομονή εκείνων στην πίστη· και επειδή είχαν τόσο μεγάλο ζήλο για τη θεοσέβεια, πολλοί προτίμησαν τον ακτήμονα βίο από την κοσμική τρυφή, έχοντας διακαή επιθυμία να ευαρεστήσουν τον Χριστό. Γι' αυτό και προέβαιναν στην ίδρυση μοναστηριών και επιδίδονταν στον αναχωρητικό βίο, ώστε μέσω της αγνείας, της ακτημοσύνης και της πλήρους αποδέσμευσης από τον κόσμο να πλησιάσουν περισσότερο τον Θεό. Και μπορούσε κανείς να τους δει να έχουν παραδώσει εκούσια τον εαυτό τους στους κόπους και, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «να στερούνται, να θλίβονται μέσα σε πολλή κακουχία, να πλανώνται σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις τρύπες της γης», όλους μαζί, ημέρα και νύχτα, να παρακινεί ο ένας τον ζήλο του άλλου, προκειμένου, αφού ολοκληρώσουν τον δρόμο τους ως αληθινοί έμποροι της Βασιλείας, να αποκτήσουν τον πολυτίμητο μαργαρίτη, τον Χριστό.

Βίος και πολιτεία του οσίου πατρός ημών Παχωμίου. Προδιαγράφοντας όντως το μυστήριο της οικονομίας, ο Λόγος του Θεού Πατέρα λέει προς τον Αβραάμ: «Στο σπέρμα σου θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Αυτό ακριβώς καθένας από τους προφήτες, γνωρίζοντας σαφώς ότι είναι αδύνατο να πει ψέματα ο Θεός, παντού προανήγγειλαν για την κατά τις έσχατες ημέρες παρουσία Του με ανθρώπινη σάρκα. Όταν δε αυτή η επαγγελία εκπληρώθηκε, η δύναμη του ευαγγελικού κηρύγματος, αφού διαδόθηκε σε όλη τη γη, άλλους μεν από τα έθνη ανέδειξε μάρτυρες λόγω του πόθου τους για τον Χριστό, άλλους δε τους προετοίμασε να επιλέξουν τον απέριττο και ακτήμονα βίο των προφητών και τους έπεισε να υπομένουν γενναία τους κόπους χάριν της αρετής. Για αυτούς λέει το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος: «Περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις τρύπες της γης», ώστε οι αγώνες αυτών να εξισώνονται με τους αγώνες εκείνων που άθλησαν υπέρ του Χριστού. Διότι, αν εκείνοι παρατάχθηκαν ενάντια σε τυράννους και ηγεμόνες, αυτοί αντιπαρατάχθηκαν ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας. Γι' αυτό και κληρονόμησαν ίσους στεφάνους και ίδια βραβεία.

3. Διότι, αφού είδαν οι προερχόμενοι από τα έθνη πιστοί τους αγώνες των μαρτύρων και τη γνήσια και ειλικρινή ομολογία τους για τον Σωτήρα Χριστό, άρχισαν και αυτοί, ενδυναμωμένοι από τη χάρη του Κυρίου, να ακολουθούν τον βίο των αγίων προφητών. Για αυτούς λέει ο απόστολος, το σκεύος της εκλογής, ότι: «Περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις τρύπες της γης, για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος.» Διότι, μέσω της σοφής ησυχίας και της αναχωρήσεως, καρπώθηκαν τη δική τους σωτηρία και αποτέλεσαν για πολλούς άλλους παράδειγμα των ανώτερων κατά Θεόν κατορθωμάτων, απογυμνώνοντας τους εαυτούς τους από όλα τα γήινα και παροδικά, και ζηλώνοντας εν σαρκί την πολιτεία των ασωμάτων. Μέσα από αυτήν, έδειξαν την προθυμία να υψώσουν τους εαυτούς τους στο απόγειο των αρετών με την άσκηση και την ευλάβεια, την πραότητα και την απουσία οργής, ώστε να μη φανούν σε τίποτα κατώτεροι από τους παλαιότερους αγίους, αλλά να φτάσουν με τους αγώνες τους εκείνους που άθλησαν νομίμως για το όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

2. Από τότε άρχισαν να δημιουργούνται και μοναστήρια, καθώς και τόποι ασκητών, οι οποίοι σεμνύνονταν για την αγνεία τους και την αποταγή από τα υλικά αγαθά. Και επειδή οι μοναχοί που προέρχονταν παλαιότερα από τους εθνικούς είδαν τους αγώνες και την υπομονή των μαρτύρων, άρχισαν να ανανεώνουν τον βίο τους και να συνηθίζουν τον εαυτό τους σε σκληρότερους τρόπους διαβίωσης· για τους οποίους μάλιστα ελέχθη: «Υστερούμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης.» Και έτσι τους καθοδηγούσαν με τραχύτερη άσκηση και με την πρέπουσα ευλάβεια, ώστε να νήφουν νύχτα και ημέρα, και να έχουν προ οφθαλμών τον εσταυρωμένο Κύριο και τους μάρτυρες που αγωνίστηκαν για αυτόν.