Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:14

Και για να καταδείξουμε αυτό το μεγάλο κατόρθωμα και μέσα από τα λόγια του Αποστόλου, αφού υπενθυμίσουμε μία του φράση, ας ολοκληρώσουμε τον λόγο: «Να επιδιώκετε την ειρήνη», λέει, «με όλους, και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Διότι, το ότι μιλάει για αυτό, είναι φανερό από όσα πρόσθεσε στη συνέχεια, λέγοντας: «Να μην υπάρχει κανείς πόρνος ή βέβηλος σαν τον Ησαύ». Όσο ουράνιο, λοιπόν, και αγγελικό είναι το κατόρθωμα της αγνείας, τόσο με βαρύτερες επιβουλές από τους αντιπάλους πολεμείται. Και για τον λόγο αυτόν οφείλουμε να φροντίζουμε επιμελώς να ασκούμε όχι μόνο την εγκράτεια του σώματος, αλλά και τη συντριβή της καρδιάς, και τις συχνές προσευχές με στεναγμούς· ώστε το καμίνι της δικής μας σάρκας, το οποίο ο Βαβυλώνιος βασιλιάς ανάβει καθημερινά με τους ερεθισμούς της επιθυμίας, να σβηστεί με τη δροσιά της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος. Επιπλέον δε σε αυτά, το μεγαλύτερο όπλο μας ενάντια σε αυτόν τον εχθρό αποτελεί η κατά Θεόν αγρυπνία. Διότι, όπως ακριβώς η αγνεία και η προφύλαξη κατά τη διάρκεια της ημέρας προετοιμάζουν τη νυχτερινή αγιοσύνη, έτσι και η νυχτερινή κατά Θεόν αγρυπνία την ημερινή με τη...

Προς τους χωρεπισκόπους. Πάρα πολύ με λυπεί το γεγονός ότι έχουν πλέον εγκαταλειφθεί οι κανόνες των Πατέρων και κάθε ακρίβεια έχει εκδιωχθεί από τις Εκκλησίες, και φοβάμαι μήπως, καθώς αυτή η αδιαφορία προχωρά σιγά σιγά, φτάσουν τα πράγματα της Εκκλησίας σε απόλυτη σύγχυση. Όσους υπηρετούσαν την Εκκλησία, η παλαιά συνήθεια που ίσχυε στις Εκκλησίες του Θεού τους δεχόταν, αφού πρώτα τους δοκίμαζε με κάθε ακρίβεια. Και εξεταζόταν λεπτομερώς όλη η διαγωγή τους, εάν είναι υβριστές, εάν είναι μέθυσοι, εάν είναι επιρρεπείς σε φιλονικίες, εάν παιδαγωγούν τη νεότητά τους, ώστε να μπορούν να κατορθώσουν τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν πρόκειται να δει τον Κύριο. Και αυτά μεν τα εξέταζαν οι πρεσβύτεροι και οι διάκονοι που συζούσαν μαζί τους, τα ανέφεραν δε στους χωρεπισκόπους, οι οποίοι, αφού δέχονταν τις ψήφους εκείνων που έδιναν αληθινή μαρτυρία και αφού ενημέρωναν τον επίσκοπο, μόνο τότε κατέτασσαν τον υπηρέτη στο ιερατικό τάγμα. Τώρα όμως, πρώτα απ' όλα μας παραμερίσατε και, χωρίς να καταδέχεστε καν να μας αναφέρετε τα ζητήματα, συγκεντρώσατε όλη την εξουσία στους εαυτούς σας. Έπειτα, επιδεικνύοντας αμέλεια για το ζήτημα, επιτρέψατε στους πρεσβυτέρους και τους διακόνους να εισάγουν στην Εκκλησία αναξίους, όποιους οι ίδιοι επιθυμούν από ανθρώπους με ανεξέταστο βίο, ωθούμενοι από μεροληψία, είτε λόγω συγγένειας είτε λόγω κάποιας άλλης φιλικής σχέσης.

Καθώς έλεγε αυτά εκείνος, εγώ, ο Κλήμης, πέφτοντας στη γη, παρακαλούσα θερμά τον δάσκαλο και απέρριπτα τον θρόνο όσο το δυνατόν περισσότερο. Αλλά ο θείος απόστολος μου ζήτησε να μην τον παρακαλώ γι' αυτό, λέγοντας: «Διότι αυτά που θέλει ο Θεός, ποιος από τους ανθρώπους είναι ικανός να τα ματαιώσει;» Έπειτα, κοιτάζοντας το πλήθος, είπε: «Και εσείς, αγαπητοί αδελφοί, να μην παραλείπετε να αποδίδετε πάντοτε στον πατέρα σας την τιμή και την υπακοή που οφείλεται σε πατέρα. Διότι έτσι και εσείς θα ποιμαίνεστε καλώς, και αυτός θα είναι ποιμένας που θα φροντίζει το ποίμνιο, και όχι μισθωτός. Να γνωρίζετε, βέβαια, ότι όποιος λυπεί τον ποιμένα και διδάσκαλο στα θεία ζητήματα, λυπεί το Πνεύμα του Θεού, του Οποίου την καθέδρα και τη θέση κατέχει αυτός, και όποιος αθετεί τα λόγια του, αθετεί τον Χριστό και βρίσκεται παραβάτης του νόμου. Προπάντων δε, τα της πίστεως να διατηρούνται από εσάς υγιή και σταθερά, χωρίς να κλονίζονται από κανέναν κίνδυνο. Έπειτα, και ο βίος σας ας είναι καθαρός ή ας καθαρίζεται, και κυρίως ας επιδιώκεται ο αγιασμός του σώματος, διότι κανείς χωρίς αυτόν δεν θα δει τον Κύριο. Με κάθε τρόπο να διατηρείται μεταξύ σας το ειρηνικό και πράο πνεύμα. Αν τυχόν συμβεί ποτέ κάποιο σκάνδαλο μεταξύ σας, ας μη δύσει ο ήλιος βρίσκοντάς σας σε αυτή την κατάσταση. Να αποφεύγετε να κρίνετε τον πλησίον, διότι αυτό είναι φαρισαϊκό και ένοχο κρίσεως. Να μην ξεχνάτε τη φιλοξενία και την ευποιία, διότι αυτό είναι εντολή του πρώτου Διδασκάλου και Σωτήρος Θεού».

Διότι δεν είναι φοβερό το να δέχεσαι πόλεμο και να πολεμάς εναντίον των παθών· αλλά είναι βαρύ να καταπέσεις εξαιτίας της ραθυμίας απέναντι στους εχθρούς. Αντιστάσου, λοιπόν, ενάντια στη φλεγόμενη επιθυμία, για να αποφύγεις τη φλόγα που δεν σβήνει ποτέ. Διότι, εάν μας νικήσουν τα πάθη, δεν απομακρύνονται από εμάς, αλλά μάλλον αποθρασύνονται εναντίον μας. Άκουσε αυτόν που λέει: μέλι στάζει από τα χείλη της πόρνης γυναίκας, η οποία προς στιγμήν λιπαίνει τον φάρυγγά σου· ύστερα όμως θα το βρεις πιο πικρό από τη χολή και πιο ακονισμένο από δίκοπο μαχαίρι. Πρόσεχε τον εαυτό σου, για να μη στερηθείς τη δόξα του προσώπου του Θεού· διότι είναι γραμμένο: να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους, και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Καθώς ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς είπε: εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε, πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου. Και μέσω του Αποστόλου παραγγέλλει, λέγοντας: να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους, και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Και ας μην σε διδάξει ο Πονηρός να λες: δεν λυπάμαι που υβρίστηκα, αλλά ότι με ύβρισε παρουσία των αδελφών. Αυτό σε ταράζει, δούλε του Κυρίου; Πού άφησες λοιπόν το όπλο σου, στρατιώτη του Χριστού;

Οι πρεσβύτεροι δε και οι κριτές του λαού, οι οποίοι θεωρούνταν ότι κυβερνούν τον λαό, αφού νικήθηκαν από αυτό το πάθος, πέθαναν λιθοβολημένοι, και ταυτόχρονα άφησαν για τον εαυτό τους κακό όνομα στις μεταγενέστερες γενιές. Δεν γνωρίζεις, Διάβολε, ότι εάν ένα θηρίο συνηθίσει να τρώει σάρκες, επιστρέφει συχνότερα στο πάθος αυτό; Και εσύ μου υποβάλλεις τον λογισμό, λέγοντας, ότι εάν εκπληρώσεις την επιθυμία σου έστω μια φορά, δεν θα ενοχληθείς πλέον. Ο Κύριος που έδωσε στους ανθρώπους το Άγιο Πνεύμα Του, θα σε επιτιμήσει, διότι στήνεις ενέδρα, σαν λιοντάρι, θέλοντας να καταπιείς την ψυχή μου μέσω της αμαρτίας. Αλλά ο Σωτήρας μας Χριστός δεν θα σου δώσει τόπο, διότι είναι φιλάνθρωπος και παντοδύναμος και ελεήμων. Ο Πονηρός υποβάλλει: Το πράγμα δεν είναι απολύτως τίποτα· και γιατί θλίβεσαι τώρα; Ο αδελφός λέει: Θλίβομαι διότι εξαπατάς τους ανθρώπους· διότι το γλυκό σου είναι πικρό· και η διδασκαλία σου είναι λάκκος κακών· και τα δώρα σου είναι γεμάτα θάνατο και απώλεια· διότι μου υποβάλλεις να αθετήσω τη χάρη του Κυρίου και να λυπήσω το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγίστηκα για την ημέρα της απολυτρώσεως· και μου λέγεις ότι δεν είναι τίποτα η πράξη αυτή· και μου υποβάλλεις να κάνω τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης· και μου υποβάλλεις να χάσω μέσα σε μια στιγμή αθάνατο πλούτο· και μου λέγεις να αθετήσω τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.

Στεφάνι καυχήσεως για τον μοναχό είναι η ειρήνη και ο αγιασμός· εκείνος που τα αποκτά θα δει τον Κύριο. Η σωφροσύνη του μοναχού θα ανυψώσει το κεφάλι του, και ανάμεσα σε πολλούς θα το δοξάσει. Η σοφία του μοναχού ας μην αναλώνεται σε κούφια λόγια, αλλά ας δοξάζεται με τη σταθερότητα και την πραότητα. Σοφός θα είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και θα αποδειχθεί πιστός οικονόμος σε πλήθος αδελφών· διότι αληθινά σοφός δεν είναι εκείνος που διδάσκει με τα λόγια, αλλά εκείνος που διαπαιδαγωγεί με τα έργα. Ο συνετός μοναχός, αφού παλέψει με φάλαγγα δαιμόνων, παραμένει άτρωτος από τα δικά τους βέλη. Ο μοναχός που στηρίζεται στον σταυρό του Χριστού θα συντρίψει το κεφάλι του Δράκοντα.

Ένα μόνο ήρθε να κατορθώσει, να κηρύξει την εγκράτεια στον κόσμο και να συγκεντρώσει για τον εαυτό του αγνεία και εγκράτεια· και ότι χωρίς αυτό δεν μπορεί κανείς να ζήσει. 2. Τα δε επιχειρήματα για αυτά τα αντλεί από παντού, όπως όταν λέει «επιζητείτε τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Θεό». Εάν δε του πουν: πώς ο απόστολος είπε «τίμιος ο γάμος και η κοίτη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός», *και αμέσως προσθέτει πάλι λέγοντας*, και προχωρώντας λίγο πιο κάτω λέει ότι «η άγαμη, όπως και η παρθένος, μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο· ενώ η παντρεμένη μεριμνά πώς να αρέσει στον άνδρα της, και είναι διχασμένη». Εάν λοιπόν υπάρχει μερισμός, πώς είναι δυνατόν, εκεί όπου υπάρχει μερισμός, να υπάρξει κοινωνία για το ίδιο πράγμα; Και αν δεν είναι αρεστή στον Θεό, αλλά στον άνδρα, πώς μπορεί να αποκτήσει την κληρονομιά κοντά στον Θεό; «Διότι εξαιτίας των πορνειών ο καθένας ας έχει την δική του γυναίκα», λέει ο απόστολος, όχι επειδή επαινεί, ισχυρίζεται, τον γάμο μετά την Έλευση [του Χριστού], αλλά συγκαταβαίνοντας, ώστε να μην πέσουν σε περιττό όλεθρο. «Διότι υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών», και «θέλω, λέει, όλοι να είναι όπως ο εαυτός μου», και «παρομοιάστηκε η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους, πέντε μωρές και πέντε φρόνιμες»· φρόνιμες παρθένοι, μωρές παρθένοι, αλλά πάντως παρθένοι, παρομοιάζονται με τη βασιλεία των ουρανών, και δεν είπε έγγαμες.

Εάν λοιπόν επιθυμεί κάποιος να αποκτήσει άφθονο τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο, ας παραμένει στο κελί του, κακοπαθώντας και προσευχόμενος με ταπείνωση. Διότι το κελί αυτού που μονάζει σωστά είναι λιμάνι σωφροσύνης, ενώ όλα όσα βρίσκονται έξω, και μάλιστα στις αγορές και τις πανηγύρεις, είναι γεμάτα από έναν πορνικό κυκεώνα, ο οποίος διεγείρεται από απρεπή ακούσματα και θεάματα και καταποντίζει την άθλια ψυχή του μοναχού που παρευρίσκεται εκεί.

Εάν όμως δεν επιλέγεις να παραμείνεις παρθένος και δεν το υποσχέθηκες αυτό στον Θεό, σου επιτρέπεται να νυμφευθείς νόμιμα εν Κυρίω μία γυναίκα, να συζείς μόνο με αυτήν και να την έχεις ως δικό σου σκεύος εν αγιασμώ, απέχοντας με κάθε δύναμη από τις ξένες. Θα μπορέσεις δε να απέχεις τελείως από αυτές, εάν προφυλάγεσαι από τις άκαιρες συναντήσεις μαζί τους, εάν δεν τέρπεσαι με πορνικά λόγια και ακούσματα και αποστρέφεις το βλέμμα του σώματος και της ψυχής σου από αυτές, όσο είναι δυνατόν, και εάν συνηθίσεις να μην παρατηρείς με περιέργεια την ομορφιά των προσώπων. Διότι εκείνος που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του, και ως προς αυτό είναι ακάθαρτος ενώπιον του Χριστού, ο οποίος βλέπει μέσα στην καρδιά· εξαιτίας αυτού, μάλιστα, καταλήγει ο άθλιος και στη σωματική αισχρουργία. Και γιατί αναφέρομαι σε πορνείες, μοιχείες και σε όλα τα κατά φύσιν μιάσματα; Διότι ο άνθρωπος παρασύρεται ακόλαστα ακόμη και σε κάθε παρά φύσιν ασέλγεια, επειδή παρατηρεί με περιέργεια την ομορφιά των σωμάτων. Εσύ λοιπόν, αποκόπτοντας τις πικρές ρίζες από τον εαυτό σου, δεν θα βγάλεις θανατηφόρους καρπούς, αλλά θα καρπωθείς την αγνεία και τον αγιασμό που προέρχεται από αυτήν, χωρίς τον οποίο κανένας δεν θα δει τον Κύριο.

Γι' αυτό και εκείνοι στις δικές τους ομιλίες και στα συγγράμματά τους, τοποθετούν αυτήν πριν από κάθε λόγο, προτάσσοντας την ευχή: «χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό». Αυτήν και εμείς, ως υπηρέτες της δικής τους διακονίας, ήρθαμε να σας κομίσουμε τώρα, και μαζί με τον Παύλο σας λέμε: «να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Εάν όμως, χωρίς την ειρήνη με όλους, κανείς δεν πρόκειται να δει τον Θεό, αυτός που ούτε με τους συμπατριώτες του δεν ειρηνεύει, πώς θα δει τον Θεό στον μέλλοντα αιώνα; Πώς δεν θα ακούσει τότε, «ας εξαλειφθεί, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου»; Αλλά μακάρι κανείς από εμάς να μην ακούσει αυτή την απευκταία φωνή, αντιθέτως, αφού συμφιλιωθούμε και ενωθούμε όλοι μέσω της ειρήνης, της αγάπης και της ομόνοιας σε ένα, να έχουμε ανάμεσά μας, σύμφωνα με τη γλυκιά του υπόσχεση, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος αφενός θα διευκολύνει για εμάς τη δυσχέρεια της παρούσας ζωής, και αφετέρου θα μας χαρίσει στον κατάλληλο καιρό την αιώνια ζωή, τη δόξα και τη βασιλεία.

Ας προσέξουμε λοιπόν και εμείς, αδελφοί, παρακαλώ, και ας καθαρίσουμε τις καρδιές μας από κάθε μολυσμό, για να μην παρασυρθούμε μαζί με εκείνους που καταδικάστηκαν· διότι αν ο νόμος που μεταδόθηκε μέσω του Μωυσή «αποδείχθηκε βέβαιος και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη ανταπόδοση, πώς θα ξεφύγουμε εμείς, αν αμελήσουμε τη δική μας σωτηρία, η οποία, αφού άρχισε να κηρύττεται από τον Κύριο, βεβαιώθηκε σε εμάς από εκείνους που την άκουσαν, ενώ παράλληλα ο Θεός έδινε τη μαρτυρία Του με σημεία και τέρατα και με ποικίλες δυνάμεις, και με τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος;». Ας φοβηθούμε λοιπόν Εκείνον που ερευνά τις καρδιές και τα νεφρά· ας εξιλεώσουμε τον Κύριο των εκδικήσεων· ας εγκαταστήσουμε μέσα μας την ειρήνη, τον αγιασμό, την προσευχή με κατάνυξη, χωρίς τα οποία κανείς δεν θα δει τον Κύριο· ας ποθήσουμε με πλήρη βεβαιότητα πίστεως εκείνη την υποσχεμένη θέα προς όσους έχουν καθαρή καρδιά, και ας κάνουμε τα πάντα για να την αξιωθούμε, μαζί με την οποία υπάρχει η αιώνια ζωή, η άφθαρτη ομορφιά, ο ανεξάντλητος πλούτος, η αναλλοίωτη και απέραντη απόλαυση και δόξα και βασιλεία.

Ας μην εκπέσουμε λοιπόν από την πατρική ευχή, μήτε να αποβάλουμε την κληρονομιά του ουράνιου Πατέρα, μήτε τη σφραγίδα και το σημείο της οικειότητας με αυτόν, για να μην χάσουμε και την υιοθεσία και την ευλογία και τη μαθητεία κοντά του, και εκπέσουμε από την υποσχεθείσα ζωή και αποκλειστούμε από τον πνευματικό νυμφώνα του ειρηνάρχου Πατέρα, ο οποίος, για να μην το πάθουμε αυτό, έστειλε την ειρήνη σε όλο τον κόσμο μέσω των αγίων του μαθητών και Αποστόλων. Γι' αυτό και εκείνοι, και στις δικές τους ομιλίες και στα συγγράμματά τους, την τοποθετούν πριν από κάθε λόγο, προλογίζοντας με το «χάρη σε σας και ειρήνη από τον Θεό». Αυτήν και εμείς, ως υπηρέτες της δικής τους διακονίας, και τώρα κηρύττουμε ως χαρμόσυνη είδηση, και μαζί με τον Παύλο λέμε προς εσάς: «να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

«Όχι όπως ο θεράποντάς μου ο Μωυσής, στόμα με στόμα», πρόσωπο με πρόσωπο, «όπως μιλάει κανείς στον φίλο του.» Αυτή την εξαιρετική θεοπτία έφερε ως δώρο η νηστεία στον προφήτη και μετέβαλε το πρόσωπο αυτού που νήστευσε σε μια πιο θεϊκή αστραπή απρόσιτου φωτός και έδωσε στον προφήτη πλάκες γραμμένες με το δάχτυλο του Θεού. Ας προσέλθουμε, λοιπόν, σε αυτήν με φαιδρό πρόσωπο, με ιλαρές ψυχές ας την ασπαστούμε και ας μην απέχουμε μεν από φαγητά, ενώ είμαστε προσκολλημένοι στα αμαρτήματα· ούτε, ενώ φαινόμαστε στους ανθρώπους ταπεινοί στο πρόσωπο, να παρουσιαστούμε στον Δεσπότη υπερήφανοι στην ψυχή· και ενώ δίνουμε στους φτωχούς, ας μην αρπάζουμε από άλλους· και κολακεύοντας τον Θεό με λόγια, ας μην κατασφάζουμε με τα έργα μας τους αδελφούς μας, ενθυμούμενοι πάντοτε τον Απόστολο που λέει: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» Αλλά νηστεύοντας από όλα τα κακά μαζί με τα φαγητά, ας πούμε προς Αυτόν: «Ελεείς τους πάντες, διότι τα πάντα μπορείς, και παραβλέπεις τα αμαρτήματα των ανθρώπων για να φτάσουν σε μετάνοια»· διότι σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στον ίδιο 1535. Ακόμη κι αν εσύ ο ίδιος τον κατηγορείς, εγώ και σε αυτό θαυμάζω υπερβολικά τη σοφία του νομοθέτη, διότι, από μεγάλη περίσκεψη, προτίμησε να εξοστρακίσει την ασέλγεια και να χαλιναγωγήσει τις ακόλαστες διαθέσεις. Διότι αυτός που αποφάνθηκε ότι ακόμη και η ακούσια έκκριση μολύνει, πολύ περισσότερο απαγόρευσε την εκούσια πράξη. Με το να χαρακτηρίσει δηλαδή ως μολυσμό την ακούσια ροή, η οποία δεν αποτελεί ούτε αμάρτημα ούτε επισύρει τιμωρία, και να απαιτήσει γι’ αυτήν καθαρμούς, ανέστειλε ακόμη περισσότερο το εκούσιο παράπτωμα. Επειδή όμως νόμισες ότι απαγόρευσε μόνο τη μοιχεία, μου φαίνεται ότι είτε δεν έχεις διαβάσει το Δευτερονόμιο είτε δεν το έχεις κατανοήσει, μολονότι είναι διατυπωμένο με σαφήνεια· διότι είπε: «Δεν θα υπάρχει πόρνος ανάμεσα στους υιούς του Ισραήλ ούτε πόρνη ανάμεσα στις θυγατέρες του Ισραήλ». Διότι, αν και η μοιχεία είναι πολύ βαρύτερη από την πορνεία και υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της συγγνώμης, εντούτοις και η πορνεία είναι άξια τιμωρίας, έστω κι αν αυτό, δεν γνωρίζω για ποιον λόγο, έχει παραλειφθεί από τους κοσμικούς νομοθέτες. Όσοι όμως ζουν ορθά οφείλουν να διατηρούνται καθαροί και από αυτήν· διότι λέει: «Πορνεία και ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρονται μεταξύ σας, όπως αρμόζει σε αγίους». Και πάλι λέει για την αγνότητα ότι γίνεται πρόξενος μεγίστων αγαθών: «Να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

Διότι, όταν αναλογιστείς ότι, αφού αγωνιστείς για λίγο χρόνο και διατηρήσεις λαμπρή τη λαμπάδα της παρθενίας, θα αξιωθείς εκείνης της μακάριας ζωής και θα μπορέσεις να εισέλθεις μαζί με τον Νυμφίο, εφόσον βέβαια έχεις τις λαμπάδες αναμμένες και με αρκετό λάδι —δηλαδή με την εργασία των αγαθών πράξεων— πώς δεν θα μπορέσεις με κάθε ευκολία να ξεπεράσεις όλες τις δυσκολίες, έχοντας στον νου σου εκείνο που ειπώθηκε από τον μακάριο Παύλο: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο»; Είδες πώς συνέδεσε την ειρήνη με την αγιοσύνη; Διότι, για να μάθουμε ότι δεν επιζητά μόνο την αγνεία του σώματος αλλά και την ειρήνη, εύστοχα την ανέφερε, θέλοντας να ασφαλίσει τον καθένα και από τις δύο πλευρές, και να υπάρχει ηρεμία των λογισμών, ώστε να μην υπάρχει καμία ταραχή ή θόρυβος μέσα μας, αλλά να ζούμε μέσα σε γαλήνη και ησυχία, να έχουμε ειρηνική διάθεση προς όλους, και να είμαστε ήμεροι, πράοι και επιεικείς, ώστε όλα τα χρώματα της αρετής να ανθίζουν στο πρόσωπό μας. Διότι έτσι, λοιπόν, θα μπορέσουμε να περιφρονούμε και τη δόξα της παρούσας ζωής, προτιμώντας την αληθινή δόξα, να φροντίζουμε πολύ για την ταπεινοφροσύνη και να περιγελούμε κάθε ευημερία του παρόντος βίου, ώστε να απολαύσουμε την αληθινή και σταθερή ευημερία και να αξιωθούμε να δούμε τον Χριστό.

Διότι, όπου υπάρχει σωφροσύνη και σεμνότητα και μεγάλη σύναξη των άλλων αρετών, εκεί και η χάρη του Πνεύματος επιφοιτά με αφθονία. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό». Ας καθαρίσουμε, λοιπόν, σας παρακαλώ, τη συνείδησή μας και ας αποπλύνουμε τον λογισμό μας, ώστε, απαλλαγμένοι από κάθε ρυπαρή σκέψη, να ελκύσουμε τη χάρη του Πνεύματος και να κατανικήσουμε τα τεχνάσματα του διαβόλου, και να αξιωθούμε να απολαύσουμε εκείνα τα άρρητα αγαθά, τα οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και πρόσεξε πώς δεν είναι δυνατόν να εισέλθουμε χωρίς ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και αν μόνο αυτή λείπει, θα οδηγηθούμε στο πυρ. Διότι λέγει: «Φύγετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και για τους αγγέλους του». Για ποιον λόγο και γιατί; «Επειδή πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω». Είδες πώς, χωρίς να κατηγορηθούν για τίποτε άλλο, χάθηκαν μόνο για αυτό; Και οι παρθένες μόνο για αυτό τον λόγο εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, παρόλο που διέθεταν σωφροσύνη· επειδή όμως ήταν στερημένες από τη βοήθεια της ελεημοσύνης, δεν εισήλθαν μαζί με τον Νυμφίο. «Να επιδιώκετε», λέγει, «την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Αναλογίσου, λοιπόν, ότι χωρίς μεν σωφροσύνη δεν είναι δυνατόν να δει κανείς τον Κύριο· ωστόσο, δεν είναι εξάπαντος βέβαιο ότι με τη σωφροσύνη και μόνο είναι δυνατόν να Τον δει· διότι πολλές φορές κάποιο άλλο ελάττωμα αποτέλεσε εμπόδιο.

Γι' αυτό, ανορθώστε τα χαλαρωμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα, και κάντε ευθείες τις τροχιές για τα πόδια σας, ώστε να μην εκτραπεί το μέλος που χωλαίνει, αλλά μάλλον να θεραπευθεί. Απευθύνεται σε αυτούς σαν να μιλάει σε δρομείς, σε πυγμάχους και σε πολεμιστές. Βλέπεις πώς τους εξοπλίζει, πώς τους ανυψώνει το ηθικό; Εδώ τα λέει αυτά αναφορικά με τους λογισμούς τους. Βαδίζετε ορθά, λέει, δηλαδή χωρίς να αμφιβάλλετε. Διότι, αν η παιδαγωγία προέρχεται από αγάπη, αν πηγάζει από πατρική φροντίδα, αν καταλήγει σε αγαθό σκοπό –καθώς αυτό το αποδεικνύει και με πράξεις, και με λόγια, και με τα πάντα– για ποιο λόγο αποθαρρύνεστε; Επειδή τέτοιοι είναι όσοι έχουν απελπιστεί, όσοι δεν ενδυναμώνονται από την ελπίδα των μελλόντων αγαθών. Βαδίζετε ορθά, λέει, ώστε να μην επιδεινωθεί η χωλότητα, αλλά να μεταβληθεί και να επανέλθει στην προηγούμενη υγιή κατάσταση· διότι αυτός που τρέχει ενώ χωλαίνει, επιδεινώνει το κακό. Βλέπεις ότι εξαρτάται από εμάς το να θεραπευθούμε πλήρως; Επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Εκείνο που έλεγε και παραπάνω, «Να μην εγκαταλείπετε τις συνάξεις σας», αυτό ακριβώς υπαινίσσεται και εδώ. Διότι τίποτε δεν καθιστά τους ανθρώπους τόσο εύκολους στην ήττα και τόσο ευάλωτους κατά τη διάρκεια των πειρασμών, όσο η διάσπαση. Και δες πώς: Διάσπασε μια στρατιωτική φάλαγγα στον πόλεμο, και οι εχθροί δεν θα χρειαστούν καν κόπο, αλλά θα τους αιχμαλωτίσουν σαν να ήταν ήδη δεμένοι, βρίσκοντάς τους μεμονωμένα και όντας εξαιτίας αυτού πιο αδύναμοι. Επιδιώκετε την ειρήνη με όλους, λέει. Επομένως, ακόμη και με εκείνους που σας κάνουν κακό.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΑʹ. Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. αʹ. Πολλά είναι μεν εκείνα που χαρακτηρίζουν τον Χριστιανισμό, περισσότερο όμως από όλα και ανώτερο από όλα είναι η μεταξύ μας αγάπη και η ειρήνη. Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· και πάλι, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Γι' αυτό και ο Παύλος τώρα λέει: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό», δηλαδή τη σεμνότητα, «χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

Δεν είπε «πικρή», αλλά «πικρίας». Διότι, ενώ είναι δυνατόν μια πικρή ρίζα να φέρει γλυκούς καρπούς, η ρίζα όμως που αποτελεί πηγή και αιτία της πικρίας είναι αδύνατον να φέρει ποτέ γλυκό καρπό. Διότι τα πάντα σε αυτήν είναι πικρά, τίποτα δεν έχει το ευχάριστο, τα πάντα είναι πικρά, τα πάντα αηδή, τα πάντα γεμάτα μίσος και βδελυγμία. «Και δι' αυτής», λέγει, «μιανθούν πολλοί». Δηλαδή, για να μη συμβεί αυτό, να αποκόπτετε τους ασελγείς. «Μήπως υπάρξει κάποιος πόρνος ή βέβηλος σαν τον Ησαύ, ο οποίος αντί ενός γεύματος πούλησε τα πρωτοτόκιά του». Και σε τι ήταν πόρνος ο Ησαύ; Δεν λέει αυτό εδώ, ότι δηλαδή ο Ησαύ ήταν πόρνος, αλλά τίθεται σε αντιδιαστολή προς το: «Να επιδιώκετε τον αγιασμό»· το δε «βέβηλος» έχει λεχθεί για εκείνον. Ας μην είναι, λοιπόν, κανείς σαν τον Ησαύ, βέβηλος, δηλαδή γαστρίμαργος, ακρατής, κοσμικός, που ξεπουλάει τα πνευματικά αγαθά. «Ο οποίος αντί ενός γεύματος πούλησε τα πρωτοτόκιά του». Δηλαδή, αυτός που εξαιτίας της δικής του ραθυμίας πούλησε αυτήν την τιμή που προερχόταν από τον Θεό, και χάριν μιας μικρής ηδονής έχασε την ύψιστη τιμή και δόξα. Αυτό απευθύνεται εύστοχα σε αυτούς, αυτό είναι γνώρισμα του βδελυρού, αυτό του ακάθαρτου.

Μερικοί ισχυρίζονται ότι εδώ υπονοείται και ο ίδιος ο Λωτ, και ότι εξαιτίας του το είπε αυτό. Να θυμάστε τους φυλακισμένους σαν να είστε δεμένοι μαζί τους, και εκείνους που κακοπαθούν, αφού και εσείς οι ίδιοι βρίσκεστε μέσα σε σώμα. Ο γάμος ας είναι τίμιος σε όλα και η κλίνη αμίαντη· διότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Ο τρόπος της ζωής σας ας είναι αφιλάργυρος, και να αρκείστε σε όσα έχετε στο παρόν. Πρόσεξε πόσο πολύς είναι ο λόγος του για τη σωφροσύνη. Είπε: «Να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό»· και πάλι: «Να μην υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος»· και τώρα πάλι λέει: «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Και παντού η απαγόρευση συνοδεύεται από επιτίμιο.

Και πώς γίνεται αυτό, παρατήρησε από τα εξής: Αφού είπε, «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό», πρόσθεσε: «χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο»· εδώ όμως, λέγοντας, «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός», και αφού προέταξε το «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα και η συζυγική κλίνη αμίαντη», προσθέτοντας στη συνέχεια την τιμωρία, αποδεικνύει ότι δικαίως ανέφερε τα όσα ακολουθούν. Διότι, εάν επιτράπηκε ο γάμος, δικαίως κολάζεται ο πόρνος, δικαίως τιμωρείται ο μοιχός. Εδώ στρέφεται εναντίον των αιρετικών.

Αυτά τα συμβουλεύει ώστε να μην είναι φιλάργυροι. «Να αρκείσθε», λέει, «στα παρόντα». Έπειτα, και εδώ υπάρχει η παρηγοριά, ώστε να μην απελπίζονται· διότι ο Ίδιος, λέει, έχει πει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω». Ώστε να μπορούμε με θάρρος να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Ιδού πάλι η παρηγοριά μέσα στους πειρασμούς. «Να θυμάστε τους προεστώτες σας». Αυτό από πιο πριν αγωνιούσε να το πει· γι' αυτό έλεγε: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους». Αυτό ακριβώς συμβούλευε και στους Θεσσαλονικείς, ώστε να τους αποδίδουν εξαιρετικά μεγάλη τιμή. «Να θυμάστε», λέει, «τους προεστώτες σας, οι οποίοι σας κήρυξαν τον λόγο του Θεού· και, παρατηρώντας προσεκτικά την κατάληξη της βιοτής τους, να μιμείστε την πίστη τους». Ποια είναι η λογική αλληλουχία εδώ; Εξαιρετική, βεβαίως· διότι λέει: «Παρατηρώντας τη βιοτή τους, δηλαδή τον τρόπο της ζωής τους, να μιμείστε την πίστη τους»· διότι η πίστη προέρχεται από καθαρό βίο. Ή με τον όρο «πίστη» εννοεί τη βεβαιότητα. Πώς; Διότι αποδεικνύει ότι, επειδή πίστεψαν με βεβαιότητα στα μελλοντικά αγαθά, κατόρθωσαν να επιδείξουν άριστη πολιτεία. Διότι δεν θα επιδείκνυαν καθαρό βίο, εάν αμφισβητούσαν και είχαν αμφιβολίες για τα μελλοντικά. Επομένως, και εδώ το ίδιο πράγμα θεραπεύει. Ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες. Μην παρασύρεστε από διδασκαλίες ποικίλες και ξένες· διότι είναι καλό να στερεώνεται η καρδιά με τη χάρη, και όχι με τροφές, από τις οποίες δεν ωφελήθηκαν όσοι πορεύθηκαν σύμφωνα με αυτές.

Γι' αυτό, αφού παραπέμψουμε τον ακροατή εκεί σχετικά με αυτά, εδώ θα πούμε τούτο: ότι πρέπει να επιδιώκουμε την εγκράτεια. Διότι λέει: «να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Για να αξιωθούμε, λοιπόν, να τον δούμε, είτε ζούμε σε παρθενία είτε σε πρώτο γάμο είτε σε δεύτερο, ας επιδιώκουμε αυτήν, ώστε να επιτύχουμε τη βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, ταυτόχρονα με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος και η τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Είπα βεβαίως στους πατέρες σας, ότι πρέπει σύντομα να σας οδηγούν στον γάμο· ωστόσο, ούτε και εσείς απαλλάσσεστε από την ευθύνη για την κόλαση. Διότι, εάν δεν υπήρχαν πολλοί άλλοι νέοι που ζουν με σωφροσύνη, και στο παρελθόν και σήμερα, ίσως να είχατε κάποια δικαιολογία. Εφόσον όμως υπάρχουν, πώς θα μπορέσετε να πείτε ότι δεν κατορθώσαμε να συγκρατήσουμε τη φλόγα της επιθυμίας; Διότι σας κατηγορούν εκείνοι που το μπόρεσαν, δεδομένου ότι μετέχουν στην ίδια ακριβώς φύση με εσάς. Ακούστε τον Παύλο που λέει: «Να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Αυτή η απειλή δεν είναι ικανή να σας φοβίσει;

Διότι μπορεί να πεθάνει μυριάδες φορές, εάν βέβαια το επιθυμεί· πολλές άλλωστε μαρτύρησαν· μπορεί να ασκήσει τη σωφροσύνη, και μάλιστα περισσότερο από τους άνδρες, εφόσον δεν την ενοχλεί τόσο μεγάλη φλόγα, και να επιδείξει κοσμιότητα και σεμνότητα, καθώς και αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανένας δεν θα δει τον Κύριο, και περιφρόνηση των χρημάτων, εάν βέβαια το θελήσουν, και γενικότερα όλα τα υπόλοιπα.

«Να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν πρόκειται να δει τον Κύριο»· και, «Εκπληρώνοντας αγιωσύνη με φόβο Θεού». Διότι η λέξη «άγιος» δεν επαρκεί για να αποδώσει την ίδια ακριβώς έννοια σε όλα όσα αποδίδεται· επειδή και ο Θεός ονομάζεται άγιος, αλλά όχι με την έννοια που ονομαζόμαστε εμείς. Όταν, λοιπόν, ο Προφήτης άκουσε αυτή τη φωνή να αναπέμπεται από τα Σεραφείμ, δες τι λέει: «Αλίμονο σε εμένα τον ταλαίπωρο, διότι ενώ είμαι άνθρωπος και έχω ακάθαρτα χείλη, κατοικώ ανάμεσα σε λαό που έχει ακάθαρτα χείλη». Καίτοι ήταν και άγιος και καθαρός· αλλά όταν εμείς συγκρινόμαστε με την επουράνια αγιωσύνη, είμαστε ακάθαρτοι. Άγιοι είναι και οι άγγελοι, άγιοι και οι αρχάγγελοι, και αυτά τα ίδια τα Σεραφείμ και τα Χερουβείμ· αλλά και ως προς αυτή την αγιωσύνη υπάρχει πάλι μία άλλη διαφορά και σε σχέση με εμάς και σε σχέση με τις υπερέχουσες δυνάμεις. Θα μπορούσα να επεκταθώ αναλυτικά και σε όλα τα άλλα, αλλά βλέπω τον λόγο να εκτείνεται σε μεγάλο μήκος· γι' αυτό, σταματώντας να προχωρήσουμε περαιτέρω, θα αφήσουμε σε εσάς να μελετήσετε τα υπόλοιπα. Διότι είναι δυνατόν και σε εσάς, συγκεντρώνοντας αυτά στο σπίτι σας, να κατανοήσετε τη διαφορά και να εξετάσετε παρομοίως και τα λοιπά. Επειδή, όπως λέει, «Δώσε αφορμή στον σοφό, και θα γίνει σοφότερος». Η αρχή, λοιπόν, γίνεται από εμάς, αλλά το τέλος θα προέλθει από εσάς. Εμείς, όμως, είναι αναγκαίο να πιάσουμε και πάλι τη συνέχεια του λόγου.

Και τότε θα τους δηλώσω: Ποτέ δεν σας γνώρισα· απομακρυνθείτε από εμένα, εσείς που εργάζεστε την ανομία. Διότι όσοι δεν προσέχουν τον εαυτό τους, εύκολα ολισθαίνουν στην πονηρία, έστω και αν έχουν ορθή πίστη. Ο δε Παύλος, όταν γράφει προς τους Εβραίους, λέει και προτρέπει τα εξής: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο»· ονομάζοντας «αγιασμό» τη σωφροσύνη, έτσι ώστε να πρέπει ο καθένας να αρκείται στη δική του γυναίκα και να μην περιπλέκεται με άλλη. Διότι είναι αδύνατον να σωθεί εκείνος που δεν αρκείται, αλλά είναι απολύτως αναπόφευκτο να χαθεί, έστω και αν έχει αναρίθμητα κατορθώματα. Διότι με την πορνεία είναι αδύνατον να εισέλθει κανείς στη βασιλεία των ουρανών· ή μάλλον, αυτό δεν είναι πλέον πορνεία, αλλά μοιχεία. Διότι όπως ακριβώς η γυναίκα που είναι δεσμευμένη με άνδρα, εάν σμίξει με άλλον, διαπράττει πλέον μοιχεία, έτσι και ο άνδρας που είναι δεσμευμένος με γυναίκα, εάν έχει άλλη, διέπραξε μοιχεία. Και ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα κληρονομήσει τη βασιλεία, αλλά θα πέσει στη γέεννα.

Μακάριοι οι ελεήμονες. Εδώ μου φαίνεται ότι δεν εννοεί μόνο αυτούς που ελεούν με χρήματα, αλλά και αυτούς που το πράττουν με έργα. Διότι είναι ποικίλος ο τρόπος της ελεημοσύνης και πλατιά αυτή η εντολή. Ποιο είναι λοιπόν το έπαθλό της; Ότι αυτοί θα ελεηθούν. Και φαίνεται μεν να είναι μια ίση ανταπόδοση· είναι όμως πολύ μεγαλύτερη από το κατόρθωμα. Διότι αυτοί ελεούν ως άνθρωποι, ενώ ελεούνται από τον Θεό των όλων. Δεν είναι όμως ίσο το ανθρώπινο έλεος με το θείο, αλλά όση είναι η απόσταση ανάμεσα στην πονηρία και την αγαθότητα, τόσο απέχει το ένα από το άλλο. Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό. Ιδού πάλι πνευματικό το έπαθλο. Καθαρούς δε εδώ ονομάζει, είτε αυτούς που έχουν αποκτήσει την καθολική αρετή και δεν ελέγχονται από τη συνείδησή τους για τίποτα πονηρό, είτε αυτούς που ζουν με σωφροσύνη· διότι τίποτα δεν μας είναι τόσο αναγκαίο για να δούμε τον Θεό, όσο αυτή η αρετή. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.

Πάλι, το να μη λοιδορεί κανείς είναι ένα ελάχιστο μέρος της· παρ' όλα αυτά όμως, ακόμη και αυτό αποβάλλει όσους δεν το έχουν κατορθώσει. Διότι εκείνος που θα πει στον αδελφό του, «Μωρέ», θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός. Επίσης, και η σωφροσύνη αποτελεί και αυτή ένα μέρος· παρ' όλα αυτά, χωρίς αυτήν κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Διότι λέει, να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Και η ταπεινοφροσύνη ομοίως είναι ένα μόριο της αρετής· παρ' όλα αυτά, ακόμη και αν κάποιος επιτελέσει άλλα καλά έργα, εάν δεν κατορθώσει αυτήν, είναι ακάθαρτος ενώπιον του Θεού.

Και οι παρθένες μόνο για αυτόν τον λόγο αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα· αν και βεβαίως διέθεταν σωφροσύνη. «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους», λέει, «και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο». Σκέψου, λοιπόν, ότι χωρίς μεν τη σωφροσύνη δεν είναι δυνατόν να δει κανείς τον Κύριο· δεν είναι όμως βέβαιο ότι μόνο με τη σωφροσύνη είναι δυνατόν να τον δει· διότι πολλές φορές κάτι άλλο αποτέλεσε εμπόδιο. Πάλι, αν τα κατορθώσουμε όλα, αλλά δεν ωφελήσουμε σε τίποτα τον πλησίον, ούτε και έτσι θα εισέλθουμε στη βασιλεία. Από πού είναι φανερό αυτό; Από τους υπηρέτες που τους εμπιστεύθηκαν τα τάλαντα· διότι εκεί όλη η αρετή ήταν ακέραιη, και τίποτα δεν έλειπε, αλλά επειδή στάθηκε οκνηρός ως προς την αξιοποίησή του, δικαίως εκδιώχθηκε. Είναι δυνατόν και από μια ύβρη μόνο να πέσει κανείς στη γέεννα· διότι, λέει, «εκείνος που θα πει στον αδελφό του "μωρέ" (ανόητε), θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός». Και αν κάποιος τα κατορθώσει όλα, αλλά είναι υβριστής, δεν θα εισέλθει. Και ας μην καταλογίσει κανείς σκληρότητα στον Θεό, εάν εκείνους που έχουν σφάλλει σε αυτό τους αποκλείει από τη βασιλεία των ουρανών. Διότι, εάν στα ανθρώπινα, αν κάποιος διαπράξει το οτιδήποτε παράνομο, εκπίπτει από την εύνοια του βασιλιά, ακόμη και αν παραβεί έναν μόνο από τους κείμενους νόμους· και αν συκοφαντήσει κατηγορώντας, χάνει το αξίωμά του· και αν μοιχεύσει και συλληφθεί, γίνεται ανάξιος· και αν έχει κατορθώσει μύρια άλλα, καταστρέφεται· και αν διαπράξει φόνο και αποδειχθεί, και αυτό μόνο είναι ικανό να τον οδηγήσει στην καταδίκη· εάν, λοιπόν, οι νόμοι των ανθρώπων τυγχάνουν τέτοιας αυστηρής τήρησης, πολύ περισσότερο οι νόμοι του Θεού.

Ας αντικρίσουν την επιμονή στις προσευχές και τη γενναιοδωρία στις ελεημοσύνες αυτού του Κορνηλίου, και ας ντραπούν. Και μάλλον αυτός θα γίνει αξιόπιστος δάσκαλος όχι μόνο για εκείνους, αλλά και για όλους εμάς, ακόμη και για εκείνους που έχουν επιλέξει τον μοναχικό βίο και έχουν αναλάβει την εκκλησιαστική διακονία. Διότι ποιος από εμάς θα μπορέσει ποτέ να καυχηθεί ότι είτε επέδειξε τόση αφοσίωση στις προσευχές είτε υπήρξε τόσο γενναιόδωρος στην ελεημοσύνη, ώστε να καταστεί άξιος μιας τέτοιας οπτασίας; Γι' αυτό σας παρακαλώ, εάν όχι πρωτύτερα, τουλάχιστον τώρα ας τον μιμηθούμε όλοι, και όσοι υπηρετούν στον στρατό και όσοι διάγουν τον ιδιωτικό βίο και όσοι έχουμε αξιωθεί τόσων δωρεών, και ας μην αποδειχθούμε κατώτεροι από εκείνον που, αν και έφερε στρατιωτική χλαμύδα και ζώνη, επέδειξε τόση αρετή. Διότι τότε θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε ακμαίο το κάλλος αυτού του πνευματικού μας ενδύματος, εάν επιδείξουμε με ακρίβεια τη σύζευξη αυτών των αρετών. Εάν δε το επιθυμείτε, ας προσθέσουμε σε αυτές και άλλα, τα οποία μπορούν να συμβάλουν στη διαφύλαξη και την αφθαρσία αυτού του ενδύματος, εννοώ τη σωφροσύνη και τον αγιασμό. «Διότι να επιδιώκετε την ειρήνη», λέει ο Απόστολος, «και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

«Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους, και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. Να προσέχετε μήπως κανείς στερείται τη χάρη του Θεού.» Αντί να πει, σε αυτούς που υπέμειναν για πολύ και καρτέρησαν· και χρησιμοποίησε εύφημο όνομα. Άρα λοιπόν η παιδαγωγία είναι μια άσκηση, η οποία καθιστά τον αθλητή ισχυρό, ακαταγώνιστο στους αγώνες και αήττητο στους πολέμους. «Μήπως κάποια ρίζα πικρίας που βλαστάνει σας ενοχλεί, και εξαιτίας της μιανθούν πολλοί.» Και αν έχει υπάρξει κάποια τέτοια ρίζα, λέει, μην αφήσεις κανένα βλαστάρι να αναπτυχθεί, αλλά κόψε την, για να μη φέρει καρπούς. «Μήπως υπάρχει κανείς πόρνος, ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για ένα γεύμα πούλησε τα πρωτοτόκιά του.» Εδώ πρέπει να τοποθετηθεί στίξη, ώστε να ολοκληρωθεί το νόημα, και έπειτα να προστεθεί το «ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ». Βέβηλος δε, σημαίνει γαστρίμαργος και ακρατής. «Διότι γνωρίζετε ότι και μετέπειτα, όταν θέλησε να κληρονομήσει την ευλογία, αποδοκιμάστηκε. Επειδή δεν βρήκε τόπο μετανοίας, αν και την αναζήτησε με δάκρυα.» Εδώ το νόημα αποδίδεται με υπερβατό σχήμα. Επομένως, στη φράση «όταν θέλησε να κληρονομήσει την επαγγελία», ένωσε το «αφού την αναζήτησε με δάκρυα», ώστε να προκύπτει αυτό ακριβώς το νόημα.

«Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως αγαπημένα παιδιά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό για οσμή ευωδίας.» «Πάνω από όλα να επιδιώκετε την αγάπη, διότι αυτή είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας. Και η ειρήνη του Θεού κυριαρχεί στις καρδιές σας.» «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» «Ο καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται μέσα σε ειρήνη για εκείνους που ειρηνοποιούν.» «Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, μένει στο φως.» «Να αγαπάτε από καθαρή καρδιά.» «Η αγάπη καλύπτει πλήθος αμαρτιών.» «Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε μόνο με τα λόγια ούτε με τη γλώσσα, αλλά με έργα και με την αλήθεια. Και από αυτό θα γνωρίσουμε ότι προερχόμαστε από την αλήθεια.» «Αγαπητοί, ας αγαπάμε ο ένας τον άλλον, διότι η αγάπη προέρχεται από τον Θεό· και καθένας που αγαπά, έχει γεννηθεί από τον Θεό και γνωρίζει τον Θεό. Εκείνος που δεν αγαπά, δεν γνώρισε τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη. Δεν υπάρχει φόβος μέσα στην αγάπη· αντίθετα, η τέλεια αγάπη διώχνει έξω τον φόβο· και εκείνος που φοβάται, δεν έχει φτάσει στην τελειότητα της αγάπης.»

Αφού προσευχήθηκε με αυτόν τον τρόπο, στράφηκε και είπε στον Βαραχία: Ιδού, αδελφέ, σου παραγγέλλω, όπως ακριβώς κάποτε διεμήνυσε ο Απόστολος: Πρόσεχε τον εαυτό σου και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Πνεύμα το Άγιο σε έθεσε βασιλιά, για να ποιμαίνεις τον λαό του Κυρίου, τον οποίο απέκτησε με το ίδιο του το αίμα. Και όπως ακριβώς πριν από εμένα γνώρισες τον Θεό και τον λάτρεψες με καθαρή συνείδηση, έτσι και τώρα να επιδεικνύεις μεγαλύτερο ζήλο για να του γίνεις ευάρεστος. Διότι, όπως αξιώθηκες τόσο μεγάλης εξουσίας από τον Θεό, είσαι οφειλέτης για τόσο μεγαλύτερη ανταπόδοση. Επομένως, απόδωσε στον Ευεργέτη το χρέος της ευγνωμοσύνης, τηρώντας τις άγιες εντολές του και αποφεύγοντας κάθε οδό που οδηγεί στην απώλεια. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με όσους ταξιδεύουν στη θάλασσα, όταν κάνει λάθος ένας ναύτης, προκαλεί μικρή ζημιά στους επιβάτες, όταν όμως σφάλει ο κυβερνήτης, προκαλεί την απώλεια ολόκληρου του πλοίου. Έτσι και στα βασίλεια, εάν αμαρτήσει κάποιος από τους αρχόμενους, δεν αδικεί τόσο το κοινό καλό όσο τον ίδιο του τον εαυτό, εάν όμως αμαρτήσει ο ίδιος ο βασιλιάς, προκαλεί βλάβη σε ολόκληρη την πολιτεία. Δεδομένου, λοιπόν, ότι θα επωμιστείς μεγάλες ευθύνες, εάν παραβλέψεις κάτι από τα δέοντα, διαφύλαττε τον εαυτό σου με πολλή ακρίβεια στο αγαθό. Μίσησε κάθε ηδονή που ελκύει προς την αμαρτία, διότι λέει ο Απόστολος: Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν πρόκειται να δει τον Κύριο.

45. Ας μετανοήσουμε λοιπόν ειλικρινά, ώστε ελευθερούμενοι από τα πάθη να επιτύχουμε την άφεση των αμαρτιών. Ας περιφρονήσουμε τα πρόσκαιρα, ώστε εξαιτίας αυτών να μην μαλώνουμε με τους ανθρώπους και παραβούμε την εντολή της αγάπης, και έτσι εκπέσουμε από την αγάπη του Θεού. «Ας περιπατούμε σύμφωνα με το Πνεύμα, και την επιθυμία της σάρκας δεν πρόκειται να εκπληρώσουμε». Ας γρηγορούμε, ας νήφουμε, ας αποβάλουμε επιτέλους τον ύπνο της ραθυμίας. Ας επιδείξουμε τον ζήλο των αγίων αθλητών του Σωτήρα· ας μιμηθούμε τους αγώνες τους, ξεχνώντας αυτά που βρίσκονται πίσω μας και επεκτεινόμενοι σε αυτά που βρίσκονται μπροστά μας. Ας μιμηθούμε τον ακατάπαυστο δρόμο τους, τη φλογερή προθυμία, την καρτερία της εγκράτειας, τον αγιασμό της σωφροσύνης, τη γενναιότητα της υπομονής, την ανοχή της μακροθυμίας, τον οίκτο της συμπάθειας, την αταραξία της πραότητας, τη θερμότητα του ζήλου, το ανυπόκριτο της αγάπης, το ύψος της ταπεινοφροσύνης, το απέριττο της ακτημοσύνης, την ανδρεία, τη χρηστότητα, την επιείκεια. Ας μην αφεθούμε στις ηδονές, ας μην χαυνωθούμε από τους λογισμούς, ας μην μολύνουμε τη συνείδησή μας, ας επιδιώκουμε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν πρόκειται να δει τον Κύριο. Και εκτός από αυτά, αδελφοί, ας αποφύγουμε τον κόσμο και τον κοσμοκράτορα. Ας εγκαταλείψουμε τη σάρκα και τα σαρκικά. Ας ανέλθουμε στους ουρανούς· εκεί ας έχουμε το πολίτευμά μας.

ΝΗ΄. Οδός προς τη γνώση είναι η απάθεια και η ταπείνωση, χωρίς τις οποίες κανείς δεν θα δει τον Κύριο.

Πώς συμφωνεί με αυτά και ο θείος Παύλος; «Να επιδιώκετε», λέει, «την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο, προσέχοντας μήπως στερηθεί κανείς τη χάρη του Κυρίου, μήπως φυτρώσει καμιά ρίζα πικρίας και σας ενοχλήσει, και εξαιτίας της μολυνθούν πολλοί, μήπως υπάρξει κανένας πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος για ένα μόνο γεύμα πούλησε τα πρωτοτόκιά του». Και πάλι λέει: «εάν αμαρτάνουμε εκούσια μετά τη λήψη της επίγνωσης της αλήθειας, δεν απομένει πλέον καμία θυσία για τις αμαρτίες, αλλά μια φοβερή αναμονή της κρίσης και η ορμή της φωτιάς που πρόκειται να καταφάγει τους αντιπάλους. Αν κάποιος», λέει, «αθετήσει τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς έλεος με τη μαρτυρία δύο ή τριών. Πόσο νομίζετε χειρότερης τιμωρίας θα κριθεί άξιος εκείνος» που αμαρτάνει εκούσια μετά «την επίγνωση της αλήθειας» και υβρίζει «το πνεύμα της χάριτος», «με το οποίο αγιάστηκε»;

Γι' αυτό «ετοίμαζε για την έξοδο» από αυτήν τη ζωή σου «τα έργα» σου μέσω της μνήμης του θανάτου, της αγνείας και της σωφροσύνης, διότι να θυμάσαι τα έσχατά σου, δηλαδή τον θάνατό σου, και ποτέ δεν πρόκειται να αμαρτήσεις, και «να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο», και «ετοίμαζε για την έξοδο τα έργα σου και προετοιμάσου στον αγρό». Σε ποιον αγρό; Όσο βρίσκεσαι ακόμη σε αυτόν τον κόσμο να προετοιμάζεσαι για να σωθείς· διότι αγρός είναι ο παρών κόσμος, όπως ο Κύριος ερμηνεύει στην παραβολή των ζιζανίων του αγρού: αυτός που έσπειρε, λέει, το «καλό σπέρμα» είναι ο Υιός του ανθρώπου, και ο αγρός είναι ο κόσμος, ενώ ο εχθρός που έσπειρε τα ζιζάνια είναι ο διάβολος και τα εξής περί του θερισμού, της συντέλειας, και των θεριστών, που είναι οι άγγελοι, και του διαχωρισμού και της καύσης των ζιζανίων, δηλαδή των αιρετικών, και όσα εκεί κυριολεκτικά έχουν ερμηνευθεί. Και προετοιμάσου στον αγρό, σε αυτόν τον κόσμο, όσο ζεις ακόμη σε αυτόν με τη σάρκα· διότι όποιος αναχωρήσει από εδώ απροετοίμαστος δεν θα βρει άλλον αγρό για την προετοιμασία των εφοδίων της μακράς οδοιπορίας· «Στον άδη», λέει, «ποιος θα εξομολογηθεί σε εσένα;» Δηλαδή κανείς· διότι τότε θα έχει κλείσει ο καιρός της εξομολόγησης και ο χρόνος της μετάνοιας.