Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 12:22

Εικόνα της εκκλησίας που βρίσκεται στον κόσμο είναι η σκηνή του Μωυσή, και εικόνα της εν ουρανοίς εκκλησίας είναι ο ναός πάνω στο όρος. Δύο εκκλησίες ως προς τον αριθμό, αλλά μία ως προς τον ρυθμό της πίστεως. Περί της εκκλησίας στον κόσμο έλεγε ο Κύριος: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Και περί της επουράνιας εκκλησίας είπε ο απόστολος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Όπως, λοιπόν, η σκηνή του Μωυσή στην έρημο ήταν μια συναρμολογούμενη καλύβα, την οποία οι Ρωμαίοι ονόμαζαν παπυλεώνα, και μεταφερόταν συνεχώς από τόπο σε τόπο και καθιστούσε πάροικους όσους συγκεντρώνονταν σε αυτήν, έτσι και η επί γης εκκλησία του Χριστού είναι μια σκηνή που εκλάμπει στην έρημο του βίου. Και γιατί είναι σκηνή; Επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Γιατί σκηνή; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω στο μέσο σου, λέγει ο Κύριος». Γι' αυτό και η εκκλησία είναι σκηνή «την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος», και θεωρεί τον κόσμο ως παροικία και σαν σκηνή μεταναστεύει από τόπο σε τόπο κατά τη διάρκεια των διωγμών. Γιατί; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Εάν σας διώκουν, από την πόλη αυτή να φεύγετε στην άλλη». Αλλά αλλάζει τόπους, ενώ διατηρεί τους τρόπους· από πόλη σε πόλη φεύγει, αλλά από την ευσέβεια προς την ασέβεια δεν καταφεύγει.

Διότι άλλος από εμάς είναι δεμένος με τη φιλαργυρία και άλλος έχει εμπλακεί στην πορνεία· άλλος είναι συνδεδεμένος με τη μέθη, ενώ άλλος κυριεύεται από την κενοδοξία· και άλλος μεν αδικεί, άλλος αρπάζει τα αγαθά του πλησίον και του φτωχού, και άλλος λαμβάνει τόκο επί τόκου. Και τελικά όλοι ασθενήσαμε εξαιτίας των αδικιών μας και έχουμε ανάγκη από τη θεραπεία του Σωτήρος· και Τον έχουμε ανάγκη, για να αποστείλει και σε εμάς τους μαθητές Του και να μας λύσουν από τα δεσμά του διαβόλου. Διότι έτσι λέει προς τους μαθητές: «Πορευθείτε στην απέναντι κώμη και θα βρείτε ένα δεμένο πουλάρι· αφού το λύσετε, φέρτε το σε εμένα». Όταν δε ακούς για την απέναντι κώμη, να εννοείς τον επίγειο τόπο· διότι η πόλη είναι επουράνια. Όπως ακριβώς γράφει και ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά επιζητούμε τη μελλοντική», «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος ψηλαφητό και σε πυρ που καίει, αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε πανηγυρική σύναξη μυριάδων αγγέλων». Τέτοιοι ήταν όλοι οι άγιοι και οι όσιοι, οι οποίοι, ζώντας σύμφωνα με τον Παύλο, αυτήν επιθυμούν διακαώς. Διότι άκουσέ τον να λέει: «Εάν βέβαια θυμούνταν εκείνην από την οποία εξήλθαν, θα είχαν την ευκαιρία να επιστρέψουν· τώρα όμως επιθυμούν διακαώς μία καλύτερη, δηλαδή την επουράνια».

Γι' αυτό, Κύριε, ποιος θα παροικήσει στο σκήνωμά σου; Έπειτα ακολουθεί προκοπή και πρόοδος προς το τελειότερο. Και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Ο γήινος Ιουδαίος βέβαια, όταν ακούσει για όρος, στρέφεται προς τη Σιών. Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Εκείνος που έζησε ως πάροικος μέσα στη σάρκα, αυτός θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος. Με το όρος εκείνο εννοεί την υπερουράνια χώρα, την περιφανή και λαμπρή· για το οποίο ο Απόστολος λέει, ότι έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, στην οποία υπάρχει πανήγυρις αγγέλων, και Εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν απογραφεί στους ουρανούς.

Εφαρμόζεται δε και στην άνω Ιερουσαλήμ, την επουράνια πόλη, ο ορισμός της πόλεως που έχει αποδοθεί. Διότι και εκεί υπάρχει οργανωμένο σύνολο των πρωτοτόκων, οι οποίοι είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς· και είναι αυτό σταθερά θεμελιωμένο εξαιτίας της αμετακίνητης διαγωγής των αγίων, και διοικείται σύμφωνα με τον ουράνιο νόμο. Το να κατανοήσει, λοιπόν, κανείς πλήρως τη διάταξη εκείνης της πολιτείας και όλη την ευταξία της, δεν είναι δυνατόν σε καμία ανθρώπινη φύση. Διότι εκείνα είναι «όσα μάτι δεν είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»· παρά μόνο γνωρίζουμε ότι εκεί υπάρχουν μυριάδες αγγέλων, και πανήγυρις αγίων, και Εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς. Για εκείνην λέει ο Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλις του Θεού».

Ονομάζει δε επουράνια, και πολύ δικαιολογημένα, την κλήση που γίνεται δια του Χριστού· διότι ο Θεός των όλων θα χαρίσει σε όσους έχουν κληθεί μέσω Αυτού, όχι πρόσκαιρα και ευμάραντα αγαθά και όσα έδινε στους αρχαιότερους ο νόμος δια του Μωυσή, αλλά όσα παρατείνονται για έναν αιώνιο βίο σε εκείνους που άπαξ αξιώθηκαν να τα λάβουν και η απόκτησή τους είναι αναφαίρετη. Αποκληθήκαμε δε και με άλλον τρόπο επουράνιοι, με τον Χριστό να πρωτεύει και να γίνεται για εμάς οδός και θύρα. Γι' αυτό εξάλλου και ο Παύλος λέει «Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου», και πάλι «Ο πρώτος άνθρωπος πλάστηκε από τη γη και είναι χοϊκός, ο δεύτερος από τον ουρανό. Όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι». Έχουμε γίνει λοιπόν επουράνιοι, διότι μορφωνόμαστε κατά τον Χριστό δια του Πνεύματος, ο Οποίος είναι από τον ουρανό· γι' αυτό, αν και περπατάμε πάνω στη γη, έχουμε «το πολίτευμα στους ουρανούς». Διότι εμείς δεν έχουμε προσέλθει όμοια με τους αρχαίους σε «φωτιά που ψηλαφιέται και σε γνόφο και σε σκοτάδι και σε θύελλα και σε ήχο σάλπιγγας και σε φωνή ρημάτων», αλλά μάλλον έχουμε προσέλθει «στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και σε εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς, και στον κριτή Θεό των πάντων και σε πνεύματα δικαίων που έχουν τελειωθεί και στον Ιησού, τον μεσίτη της νέας διαθήκης, και στο αίμα του ραντισμού που λαλεί καλύτερα από εκείνο του Άβελ».

Διότι αυτό νομίζω ότι δηλώνει η επίθεση των χειρών στο μοσχάρι: αυτός που μέσω του αίματός του εισήλθε στα Άγια των αγίων, και εξασφάλισε για εμάς άγια λύτρωση, και με μία προσφορά τελειοποίησε για πάντα αυτούς που αγιάζονται, σύμφωνα με τα λόγια του μακαρίου Παύλου· αυτός είναι που με τον ραντισμό του δικού του αίματος αγιάζει την Εκκλησία, και μάλιστα πλούσια. «Διότι θα βουτήξει», λέει, «ο ιερέας το δάχτυλό του στο αίμα, και θα ραντίσει από το αίμα επτά φορές με το δάχτυλο ενώπιον του Κυρίου». «Διότι έχουμε προσέλθει», λέει, «στην επουράνια Ιερουσαλήμ, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς, και στο αίμα του ραντισμού το οποίο μιλάει καλύτερα από το αίμα του Άβελ». Διότι το μεν αίμα του Άβελ κραύγαζε προς τον Θεό, καταδικάζοντας τον φονιά, ενώ το τίμιο αίμα του Σωτήρα όλων μας Χριστού μιλάει προς τον Θεό για εμάς τα καλύτερα. Διότι χύθηκε ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων.

Έχει δηλωθεί στα προηγούμενα ποιος ήταν αυτός και ποιο ήταν το κατοικητήριό του στο επουράνιο όρος, για το οποίο λέει ο Απόστολος: «προσήλθατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αφού ο λόγος προανέφερε τα σχετικά με τα παιδιά του Χριστού, εννοώ τους αποστόλους και τους μαθητές του, καθώς και τα σημεία και τα τέρατα που επιτελέστηκαν μέσω αυτών, μέσω των οποίων έγινε και η κλήση των εθνών, στη συνέχεια διδάσκει τα προκείμενα στον νέο και καινούργιο λαό που συγκροτήθηκε από τα έθνη μέσω του Χριστού, λέγοντας προς αυτούς τα εξής: Ακούστε τα αυτά εσείς που διδαχθήκατε από εμένα, εσείς που μεταστραφήκατε από την πολυθεϊστική πλάνη των εθνών· αν κάποιοι από τους παλιούς γνώριμους και οικείους σας, είτε πατέρες είτε συγγενείς, σας παρακινούν να επιστρέψετε στην προηγούμενη πλάνη και να θαυμάζετε τις μαντείες, τους χρησμούς και τα παρόμοια που επιτελούνται σε αυτούς από δαίμονες, μην πείθεστε στη συμβουλή τους ούτε να θαυμάζετε δαίμονες που φωνάζουν από την κοιλιά ανθρώπων, τους ονομαζόμενους πύθωνες (εγγαστρίμυθους), ούτε αυτούς που νομίζεται ότι αναδύονται από τη γη με κάποιες μαγικές τέχνες, αλλά να τιμάτε αποκλειστικά και μόνο τον δικό σας Κύριο. Διότι, αν κάθε έθνος, έστω και πεπλανημένα, εντούτοις προσκολλάται στον δικό του θεό, αυτοί που έχουν λάβει την απλανή και αληθινή γνώση, τι άλλο οφείλουν να κάνουν παρά να αναζητούν τον δικό τους Θεό και να μην περιεργάζονται τους νεκρούς, ούτε να ρωτούν για ζητήματα των ζώντων αυτούς που έχουν στερηθεί κάθε ζωή;

Γι' αυτό λέγεται ότι το εν λόγω έθνος δημιουργήθηκε «σε τμήμα του ποταμού της χώρας» του Θεού. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «του οποίου τη γη λεηλάτησαν ποταμοί»· διότι οι εχθροί και διώκτες αυτού του έθνους του Θεού ήταν κάποτε «αυτοί που λεηλάτησαν τη γη», όταν τους κατεδίωκαν «καταθλίβοντας και καταπατώντας» τους οι επιβουλευτές της πόλης του Θεού, για τους οποίους έχει γραφτεί: «ήλθαν οι ποταμοί, έπνευσαν οι άνεμοι», και πάλι: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ανυπόστατο ύδωρ». Αλλά βεβαίως, έχοντας ελευθερωθεί από όλα αυτά, ο άλλοτε «θλιμμένος και καταπονημένος λαός» και το έθνος που αν και ήταν «καταπατημένο», εντούτοις «ήλπιζε» στον Θεό, «θα προσφέρει δώρα στον Κύριο Σαβαώθ». Και πού λέγεται ότι «θα τα προσφέρει» παρά «στον τόπο όπου βρίσκεται το όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, στο όρος Σιών»· διότι, έχοντας αξιωθεί την «επουράνια πόλη», ο λαός που υπέφερε τόσα πολλά θα προσφέρει τις πνευματικές θυσίες, υπό τον Αρχιερέα Υιό του Θεού, «στον τόπο όπου βρίσκεται το όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, στο όρος Σιών», για το οποίο λέει ο Απόστολος: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αυτό είναι το τέλος της προφητείας κατά της Δαμασκού, η οποία άρχισε μεν από τους χρόνους που δηλώθηκαν, αλλά κατέληξε «στη συντέλεια του αιώνος» και στο τρισμακάριο τέλος των αθλητών της θεοσέβειας. Πρέπει δε να επιστήσουμε την προσοχή μας στο πώς έχει ειπωθεί: «Όραση της Αιγύπτου».

Και με άλλον τρόπο, εξάλλου, ο Θεός μέμφεται εκείνους από το ιουδαϊκό έθνος που εξέπεσαν από το ύψος του θεοσεβούς πολιτεύματος, σαν να έχουν καταπέσει σε κοιλάδες και σε φάραγγες του βυθού της κακίας. Διότι η Σιών είναι όρος υψηλό, πάνω στο οποίο είχε οικοδομηθεί ο ναός του Θεού· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «ανέβα σε όρος υψηλό, εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών», και: «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Είχε δε αποδειχθεί από τα προηγούμενα ότι και ο ευαγγελικός λόγος σημαίνεται μέσω του όρους Σιών. Εκείνοι όμως που εξέπεσαν από αυτή την ελπίδα έχουν πέσει σε φάραγγα που βρίσκεται δίπλα στη Σιών· διότι σε κάθε αρετή παράκειται η κακία, στην οποία ξεπέφτει όποιος ολισθαίνει από την αρετή. Έτσι, λοιπόν, και εκείνοι που σφάλλουν ως προς την πίστη περιπίπτουν στην απιστία. Επομένως, ο λαός της περιτομής, αφού εξέπεσε από το ευαγγελικό ύψος και αποξενώθηκε από την επουράνια Σιών, κατρακύλησε στον κρημνό της απιστίας· γι' αυτό και συγκαταλέχθηκε από τον Θεό μεταξύ των αλλοφύλων.

Για να μην υποθέσουν, όμως, τα τέκνα των Ιουδαίων ότι αυτά λέγονται για τους ίδιους, εισάγοντας αναγκαστικά τη χάρη του Χριστού που εκχύθηκε σε όλα τα έθνη, προσθέτει λέγοντας: «και ο Κύριος Σαβαώθ θα ετοιμάσει για όλα τα έθνη πάνω σε αυτό το όρος». Και τι «θα ετοιμάσει»; Σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, στη συνέχεια αναφέρεται «ποτό», ενώ σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα λέει: «θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν κρασί». Προφητεύει, λοιπόν, μέσα από αυτά ότι ο Κύριος θα ετοιμάσει συμπόσιο όχι για τον Ισραήλ ούτε για τον λαό των Ιουδαίων, αλλά για όλα τα έθνη. Όχι σε κοιλώματα της γης, ούτε σε φαράγγια, ούτε σε πεδιάδες, αλλά ούτε σε πολλά όρη, ούτε τυχαία πάνω σε κάποιο μεμονωμένο όρος, αλλά σε εκείνο το οποίο υποδεικνύοντας έλεγε: «πάνω σε αυτό το όρος». Και ποιο ήταν «αυτό», παρά εκείνο για το οποίο λίγο πριν έλεγε: «διότι ο Κύριος θα βασιλεύσει στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων Του»; Διότι στο όρος της βασιλείας Του, στο οποίο θα προσφέρει τη δόξα Του στους δικούς Του πρεσβυτέρους, εκεί, αφού ετοιμάσει το συμπόσιο και για τα έθνη, θα τους δωρίσει το ποτό της αθανασίας. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «σε αυτό το όρος θα πιουν ευφροσύνη, θα πιουν κρασί, θα χριστούν με μύρο». Το όρος αυτό το παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και σε εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς».

Διότι ούτε «τα ίχνη του φιδιού πάνω στον βράχο» ήταν δυνατόν να βρεθούν, σύμφωνα με τον Σολομώντα. «Αλλά θα πορευθούν σε αυτήν», λέει, «οι λυτρωμένοι», αυτούς δηλαδή που ο ίδιος ελύτρωσε με το τίμιο αίμα του, «και οι συναγμένοι δια του Κυρίου», όχι μέσω κάποιου προφήτη, ούτε μέσω κάποιας ανθρώπινης προσπάθειας· αλλά λυτρωμένοι και συναγμένοι από τον ίδιο τον Κύριο, αυτοί θα πορευθούν την προαναφερθείσα οδό, μέσω της οποίας θα φθάσουν τελικά στον τρισμακάριο προορισμό της επουράνιας Σιών, για την οποία λέει ο Απόστολος: «έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και θα έλθουν στη Σιών μετ' ευφροσύνης»· διότι δεν είναι βεβαίως δυνατόν να εννοήσουμε εδώ εκείνη τη Σιών για την οποία είχε ειπωθεί: «έτος ανταπόδοσης για την κρίση της Σιών, και οι φάραγγές της θα μεταβληθούν σε πίσσα», και τα εξής. Επομένως, είναι ανάγκη να εννοούμε ως διαφορετικές τις ομώνυμα ονομαζόμενες Σιών, αφενός την επίγεια, που υπόκειται στις απειλές, και αφετέρου την επουράνια, στην οποία λέγεται ότι θα έλθουν οι λυτρωμένοι και συναγμένοι από τον Κύριο, για τους οποίους ειπώθηκε: «και αιώνια ευφροσύνη θα είναι πάνω στο κεφάλι τους»· διότι όσοι αναδειχθούν νικητές του μεγάλου αγώνα, θα στεφανωθούν με το στεφάνι της ευφροσύνης, το οποίο γνωρίζοντας και ο θείος Απόστολος έλεγε: «στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης».

Έτσι λοιπόν, τρεφόμενοι πνευματικά, δεν θα πεινάσουν ούτε θα διψάσουν, ούτε θα τους χτυπήσει ο καύσωνας ούτε ο ήλιος. Αποκαλεί δε «καύσωνα» και «ήλιο» τη φλόγα του θνητού βίου και την πρόσκαιρη απόλαυση του φωτός που νομίζεται τέτοιο στους ανθρώπους. Αλλά λέει ότι ούτε αυτά θα τους αγγίξουν, «αλλά εκείνος που τους ελεεί θα τους παρηγορήσει και θα τους οδηγήσει μέσα από πηγές υδάτων»· είναι δε πολλές οι «πηγές του Ισραήλ» και οι «πηγές του σωτηρίου», άλλες της Παλαιάς και άλλες της Καινής Διαθήκης. «Και θα μετατρέψω», λέει, «κάθε βουνό σε δρόμο», ώστε τίποτα να μην είναι για αυτούς ανηφορικό, δύσβατο και τραχύ, αλλά υπόσχεται ότι πάλι θα καταστήσει γι' αυτούς «κάθε μονοπάτι σε βοσκότοπο». Ήδη και προηγουμένως έχουμε πει ότι αρμόζει να εννοούμε τη Σιών και την Ιερουσαλήμ με τρεις τρόπους: κατά τον έναν τρόπο ταπεινά και ιουδαϊκά, κατά τον δεύτερο ως ολόκληρο το θεοσεβές πολίτευμα που νοείται ως σύνολο ψυχών, και κατά τον πλέον υψηλό τρόπο ως την επουράνια αγγελική πολιτεία, για την οποία λέει ο Απόστολος: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και: «προσεγγίσατε το όρος Σιών και την πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ».

Αυτό δε το αγαθό και σπάνιο σπέρμα, δηλαδή ο αποστολικός χορός που διαχωρίστηκε από το πλήθος εκείνων που χάνονται, «θα κληρονομήσει το όρος το άγιό μου», το οποίο βεβαίως και ομολογούσαν ότι γνωρίζουν λέγοντας: «προσήλθαμε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ», και εκείνη την επουράνια κληρονομιά, λέει, θα λάβουν «οι εκλεκτοί μου και οι δούλοι μου, και θα κατοικήσουν εκεί», υποδηλώνοντας πάλι και εδώ ως εκλεκτούς και δούλους του τους αποστόλους, οι οποίοι βρέθηκαν ως ρώγες σταφυλιού, τους οποίους εξέλεξε ωσάν για τη διαφύλαξη άλλων και τους ονόμασε «άγιο σπέρμα» και «εκλεκτό». Μέσω αυτών εκπληρώνονταν και τα εξής· ποια είναι δε αυτά; «Και θα υπάρξουν», λέει, «μέσα στον δρυμό επαύλεις ποιμνίων»· «δρυμό» συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει το πλήθος των αλλοφύλων και αλλογενών εθνών, μέσα στα οποία θεσπίζει ότι «θα υπάρξουν επαύλεις ποιμνίων», υπονοώντας τις εκκλησίες των προβάτων του Θεού. Αλλά και όπως ακριβώς άλλοτε η φάραγγα του Αχώρ έγινε αναθεματισμένη, εκεί όπου, όπως αναφέρει η ιστορία του Ιησού του Ναυή, του διαδόχου του Μωυσή, ο Αχώρ μαζί με όλο του το γένος, εξαιτίας της παρανομίας που διέπραξε, χάθηκε μέσα στη φάραγγα, αφού λιθοβολήθηκε και έγινε ανάθεμα. Κάπως τέτοια ήταν και η χώρα αυτών των αναθεματισμένων, των άθεων, δηλαδή και των αλλοφύλων εθνών.

«Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του, τη Σιών, εξαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Αυτοί μεν, λέει, αυτά θα πάθουν, όσοι συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του, και τέτοιο βέβαια θα είναι το τέλος τους· εμένα όμως, τότε, μετά από τόση επιβουλή και τόσα πάθη, με εγκατέστησε βασιλιά ο ίδιος ο Πατέρας, για να σας εξαγγέλλω το πατρικό πρόσταγμα· και αυτό βέβαια είναι το ευαγγελικό κήρυγμα. Αν δε το άγιο όρος του Θεού είναι το επουράνιο, για το οποίο λέει ο Παύλος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών»· και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη», εδώ εννοεί ότι έχουν συσταθεί τα βασίλειά του· και μέρος της άνω Εκκλησίας είναι και η επί της γης, η οποία σπεύδει και αυτή προς τον ίδιο τελικό σκοπό. Το πώς δε εγκαταστάθηκε βασιλιάς ο Χριστός του από τον Πατέρα στην επουράνια Σιών, μπορεί να το γνωρίσει κανείς και από το ότι του λέγεται: «Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και ποιους εχθρούς, παρά τους προαναφερθέντες, δηλαδή αυτούς που συγκεντρώθηκαν εναντίον του και παρατάχθηκαν, τους άρχοντες και τους βασιλείς, και τους λαούς, και τα έθνη; Διότι ο Πατέρας υποσχέθηκε να τους υποτάξει κάτω από τα πόδια του.

Ποιος λοιπόν, χρησιμοποιώντας την ως κάτι ξένο, θα την παραδώσει καρποφόρα σε εκείνον που την έδωσε, ώστε να γίνει και σκήνωμα του Θεού που ενοικεί στους αγίους; Έπειτα προχωρά στο σημαντικότερο: «Και ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;». Όχι στην επίγεια Σιών, όπως νομίζουν οι Ιουδαίοι, αλλά σε εκείνη για την οποία ο Παύλος λέει: «Έχετε προσέλθει στο όρος του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ».

Αυτή είναι η επουράνια Ιερουσαλήμ· αυτό είναι το όρος Σιών και η πόλη του ζώντος Θεού, σύμφωνα με τον ιερό Απόστολο, ο οποίος λέει: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Ως σκηνή δε, θα εννοήσεις εκείνην την άνω, την ιδρυμένη επί του όρους, από τον λόγο που αναφέρει: «Όταν δε ο Χριστός ήλθε ως αρχιερέας των μελλόντων αγαθών, διά της μεγαλύτερης και τελειότερης σκηνής, η οποία δεν είναι χειροποίητη, δηλαδή δεν ανήκει σε αυτήν την κτίση».

Αυτό, λοιπόν, δίδαξε ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας». Την ονομάζει δε και πόλη του ζωντανού Θεού, επουράνια Ιερουσαλήμ, συγκροτημένη σε πανηγύρι μυριάδων αγγέλων και Εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς. Αυτή, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι η τέλεια νύμφη του Χριστού. Και δεν θα έσφαλλες, αν έλεγες ότι η επί γης Εκκλησία είναι θυγατέρα της. Εκείνη δε είναι Βασίλισσα, καθώς ήδη συμβασιλεύει με τον νυμφίο της· γι' αυτό έχει λεχθεί ότι παρίσταται εκ δεξιών του Βασιλέως· επειδή είναι νύμφη του και δέχεται τα σπέρματά του, κυοφορώντας και γεννώντας διαρκώς πνεύμα σωτηρίας· η οποία ενδύεται και το βασιλικό ένδυμα, το φωτεινό ένδυμα της αφθαρσίας, το οποίο μάλιστα, όντας εξολοκλήρου πνευματικό, περιβάλλονται οι επουράνιες αγγελικές δυνάμεις.

Σε ποιο μέρος της γης έχει οικοδομηθεί αυτή η πόλη, μας το διδάσκει ο ψαλμός λέγοντας: «Στο άγιο όρος του, το εύριζο»· δηλαδή στο καλά θεμελιωμένο και ριζωμένο, και στο αγαλλίαμα όλης της γης. Και ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό το όρος, το διδάσκει ο μέγας Απόστολος λέγοντας: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Ότι δε αυτή ακριβώς είναι η αληθινή πόλη του Θεού, ο ίδιος το αποδεικνύει λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας». Και επάξιο όρος του Θεού είναι ο ίδιος ο ουρανός. Επειδή όμως δεν απαξίωσε από τη δική του βασιλεία ούτε τους ανθρώπους πάνω στη γη —διότι αυτό φανέρωνε ο προηγούμενος ψαλμός όταν έλεγε: «Ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ψάλατε με σύνεση· εβασίλευσε ο Θεός επί των εθνών»— εύλογα έχει συσταθεί για αυτόν πόλη και πάνω στη γη, δηλαδή το θεοσεβές πολίτευμα το οποίο έχει συσταθεί σε όλη την οικουμένη διά του ευαγγελικού κηρύγματος. Ως όρος δε του Θεού στο οποίο συστήθηκε αυτό το πολίτευμα, μη διστάζεις να ονομάζεις τον Λόγο του Θεού, δηλαδή τον Χριστό· επειδή πάνω στην πέτρα έχει οικοδομηθεί η Εκκλησία του· και η πέτρα ήταν ο ίδιος. Αυτός, λοιπόν, είναι και το όρος και η πέτρα και το θεμέλιο της Εκκλησίας, και αυτός μόνος θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά μόνο εκείνο που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός»· και τυγχάνει να είναι επίσης το αγαλλίαμα όλης της γης.

Αλλά εκείνοι μεν που υπάκουσαν, απολαμβάνουν τα υπεσχημένα· σε εκείνους όμως που αθετούν τη χάρη, τους απειλεί το πυρ κατά την ένδοξη παρουσία του, καθώς πρόκειται να έλθει από την επουράνια Σιών, για την οποία ο Παύλος λέγει: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· και, «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». «Ευπρέπεια δε ωραιότητος» είναι η ένδοξη θεοφάνειά του· αυτήν φανερώνει και το «Ο Θεός εμφανώς θα έλθει». Κατά την πρώτη του λοιπόν παρουσία, ενώ κρινόταν από ανθρώπους, σιωπούσε· ούτε αμύνθηκε μολονότι υπέφερε τόσα πολλά, ούτε φανέρωσε σε όλους τη δική του θεότητα· Τότε όμως, λέγει, θα έλθει εμφανώς και δεν θα παραμείνει σιωπηλός. Το δε πυρ, προπορευόμενο, καθαρίζει τη βασιλεία του, αναλίσκοντας κάθε εύφλεκτη ύλη, ώστε να μην φαίνονται ξύλα, ούτε χόρτα, ούτε καλαμιές ενώπιόν του. Και θα ελέγξει ή θα αποδεχθεί, λέγοντας στους μεν: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου», στους δε: «Φύγετε από εμένα».

Διότι αληθινή Σιών είναι η επουράνια Ιερουσαλήμ και το επουράνιο όρος του Θεού· περί του οποίου διδάσκοντας ο Απόστολος έλεγε: «Προσήλθατε στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε πανηγυρική σύναξη μυριάδων αγγέλων, και σε Εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς·» και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας.» Αυτή θα ήταν η αληθινή Ιερουσαλήμ και η κυρίως αναδειχθείσα Σιών, επί της οποίας έχει λεχθεί ότι βασιλεύει ο Σωτήρας και Κύριός μας, όπως ακριβώς διδάσκει και ο ίδιος λέγοντας στον δεύτερο ψαλμό: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς επί της Σιών, στο άγιο όρος του.» Αυτή θα ήταν και η βασιλεία των ουρανών, η οποία εξαγγέλλεται σε όσους αποδέχονται το Ευαγγέλιο. Εικόνα δε εκείνης θα μπορούσε να είναι η επί γης Εκκλησία· η οποία καλείται ομωνύμως και αυτή άλλοτε μεν Σιών, άλλοτε δε Ιερουσαλήμ, και άλλες φορές θυγατέρα της Σιών, ή θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Έτσι βεβαίως την προσωνόμαζαν οι προφήτες προαναγγέλλοντάς την. Επομένως, ο ύμνος που ψάλλεται στη Σιών, δηλαδή στην επουράνια ή και στην επί γης Εκκλησία του Θεού, θα άρμοζε μόνο στον υμνούμενο Θεό. Κάθε δε θεολογία που αρθρώνεται εκτός της Εκκλησίας του Θεού, είτε από τους σοφούς των Ελλήνων, είτε από τους άθεους ετεροδόξους, θα ήταν απρεπής. Διότι, από τους σοφούς των Ελλήνων άλλοι μεν έχουν καταπέσει σε παντελή αθεΐα, άλλοι δε εξύμνησαν την πολυθεϊστική πλάνη.

Ο ναός δε στην Ιερουσαλήμ, στον οποίο θα προσφέρουν δώρα οι βασιλείς, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τη βασιλεία των ουρανών· εφόσον γνωρίζουμε την επουράνια Ιερουσαλήμ, την οποία υπέδειξε εκείνος που είπε: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· και, «Προσήλθατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αυτής λοιπόν της επουράνιας πόλεως του Θεού το εξαίρετο και ανώτατο και κράτιστο μέρος είναι ο ναός του Θεού. Σε αυτόν λοιπόν τον ναό σου, λέει, θα σου προσφέρουν δώρα οι βασιλείς· δηλαδή, όσοι κατοικούν την υπόλοιπη επουράνια πόλη, όντας βασιλείς, επειδή έχουν καταξιωθεί της βασιλείας των ουρανών, και για τον λόγο αυτό συμβασιλεύουν με τον Κύριό τους. «Διότι, εάν συναποθάναμε, θα συζήσουμε· και εάν υπομένουμε, και θα συμβασιλεύσουμε». Αυτοί λοιπόν οι βασιλείς, καθώς λειτουργούν υπό τον μέγα αρχιερέα, τον Μονογενή του Θεού, όντας και ιερείς, θα προσφέρουν και οι ίδιοι δώρα στον επουράνιο ναό του, εισερχόμενοι μαζί με τον μέγα αρχιερέα. Για να γίνει όμως αυτό και να προχωρήσει εμπράκτως, ευχήθηκε αναγκαίως λέγοντας: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου, δυνάμωσε, Θεέ, αυτό το οποίο κατεργάστηκες για εμάς». «Επιτίμησε τα θηρία του καλάμου».

Εάν δε η Σιών είναι η επουράνια πόλη του Θεού, για την οποία δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· και, «Προσελθήκατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ», θα μπορούσαν άραγε να είναι πόλεις της Ιουδαίας; Για αυτές, κατ' αναλογίαν προς την επουράνια Σιών, υπάρχουν οι πολλές κατοικίες παρά τω Πατρί, στις οποίες θα κατοικήσουν και τις οποίες θα κληρονομήσουν όλοι οι δούλοι του· τόσο οι προφήτες και οι θεοφιλείς άνδρες των παλαιών χρόνων, όσο και οι μετέπειτα υπηρέτες και διάκονοι του Ευαγγελίου του.

Κύριε, στην πόλη σου θα εξουθενώσεις την εικόνα τους. Πιο πάνω, βέβαια, έλεγε: «Έως ότου εισέλθω στο αγιαστήριο του Θεού»· τώρα όμως διδάσκει τι ακριβώς ήταν το αγιαστήριο, λέγοντας: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουδενώσεις την εικόνα τους». Γι' αυτό εύλογα ο θείος Απόστολος, γνωρίζοντας την επουράνια πόλη του Θεού, έλεγε: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ»· και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη». Αυτήν, λοιπόν, την πόλη του Θεού εννοεί και ο παρών Προφήτης λέγοντας: «Κύριε, στην πόλη σου θα εξουδενώσεις την εικόνα τους».

Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Σήκωσε τα χέρια σου εναντίον της υπερηφάνειάς τους μέχρι τέλους· πόσα κακά διέπραξε ο εχθρός μέσα στα άγια! Το ποια ήταν η ράβδος, ή, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, τι ακριβώς ήταν το προαναφερθέν σκήπτρο, το διασαφηνίζει λέγοντας: Το όρος Σιών, αυτό στο οποίο κατασκήνωσες. Διότι ήταν βασιλικό όρος και σκήπτρο βασιλείας, στο οποίο είχε κατασκευαστεί ο ναός και ο οίκος της κατοικίας του Θεού. Γι' αυτό η Σιών ονομαζόταν πιστή μητρόπολη, και η Ιερουσαλήμ πόλη του Θεού, φέροντας την εικόνα της επουράνιας, για την οποία ο θείος Απόστολος, διδάσκοντας, έλεγε: Προσελθήκατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Αφού είπε αυτό, στη συνέχεια προφητεύει τα όσα πρόκειται να συμβούν στον τόπο, προαναγγέλλοντας, όπως συνηθίζει, τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη παρέλθει. Λέει λοιπόν: Και καυχήθηκαν εκείνοι που σε μισούν στο μέσο της εορτής σου· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, Βρυχήθηκαν οι εχθροί σου στο μέσο της σύναξής σου. Έθεσαν τα δικά τους σημεία ως σημεία, και δεν κατάλαβαν, ωσάν ψηλά προς την έξοδο· το οποίο μετέφρασε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: Έθεσαν τα δικά τους σημεία φανερά γνωστά ψηλά στην είσοδο. Αλλά και αντί του, Σαν σε δάσος με δέντρα, με τσεκούρια έκοψαν τις θύρες της όλες μαζί, με πέλεκυ και με λαξευτήριο την γκρέμισαν, πάλι ο Σύμμαχος [αποδίδει]: Ανάμεσα σε ξύλινα εξαρτήματα, με τα τσεκούρια τους κατέρριψαν ταυτόχρονα και τις πύλες της με μοχλούς και δίκρανα.

Στη συνέχεια αυτών λέγεται: «Και το κατοικητήριό του στη Σιών». Έπειτα ο λόγος προσθέτει λέγοντας: «Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, το όπλο και τη ρομφαία και τον πόλεμο». Και εδώ πάλι, αν μεν αυτά είχαν συμβεί στην αισθητή και επίγεια Σιών, δεν θα έπρεπε να κατακρίνουμε τους Ιουδαίους που επιθυμούν να τα εκλαμβάνουν με αυτόν τον τρόπο· αν όμως από τα ίδια τα πράγματα διαπιστώνεται ακριβώς το αντίθετο, εξαιτίας της ερήμωσης της Σιών από την πολιορκία των εχθρών, είναι ανάγκη, σε συνάρτηση με την ειρήνη που αποδόθηκε, να εκλαμβάνουμε αναλόγως και τη Σιών, δηλαδή είτε ως την Εκκλησία του Θεού, είτε ως την επουράνια, την οποία ο θείος Απόστολος παρουσιάζει λέγοντας: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι εγγεγραμμένοι στους ουρανούς».

«Και εξέλεξε τη φυλή του Ιούδα, το όρος Σιών που αγάπησε. Και οικοδόμησε το αγίασμά του ωσάν των μονοκερώτων στη γη, την εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Αντάλλαξε, λοιπόν, μια φυλή με μια άλλη φυλή, τη φυλή του Βενιαμίν αντί της φυλής του Ιωσήφ· και επέλεξε έναν τόπο αντί ενός άλλου, προκρίνοντας την Ιερουσαλήμ έναντι της Σηλώμ· αλλά αγάπησε και ένα όρος αντί ενός άλλου, το όρος Σιών δηλαδή αντί του όρους στη Σηλώμ. Έπειτα λέει: «Και οικοδόμησε το αγίασμά του ωσάν των μονοκερώτων»· σύμφωνα δε με τον Ακύλα, «Και οικοδόμησε το αγίασμά του όμοια με τα υψηλά»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Και οικοδόμησε το αγίασμά του ωσάν τα υψηλά». Συνεπώς, όμοια με τα υψηλά και σαν τα ύψη οικοδόμησε το αγίασμά του. Ο λόγος μάς παραπέμπει σε ένα βαθύ και απόρρητο νόημα, διδάσκοντάς μας ότι το επί γης αγίασμα, το οποίο εγκαθιδρύθηκε στην Ιερουσαλήμ και στο όρος Σιών, είχε ομοιότητα με εκείνα που βρίσκονται στα ύψη, και είχε οικοδομηθεί σαν τα ύψη, γενόμενο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν των υψηλών που βρίσκονται στους ουρανούς· αυτά ακριβώς παρουσιάζει και ο Απόστολος λέγοντας: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη»· και, «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ».

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: «Και οικοδόμησε το αγίασμά του όμοια με τα υψηλά»· σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Και οικοδόμησε σαν τα υψηλά το αγίασμά του»· και σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα: «Σαν των μονοκερώτων οικοδόμησε το αγίασμά του», εφόσον εμείς κατανοούμε ως μονοκέρωτες εκείνους που επιγράφονται με το ένα κέρας στον ουρανό, τους οποίους υποδήλωνε ο Απόστολος λέγοντας: «Και σε πανήγυρη μυριάδων αγγέλων, και σε Εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς». «Αλλά και στη γη», λέει, «την εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Σαν τη γη, την οποία εθεμελίωσε εις τον αιώνα». Διότι το αγίασμα στην αισθητή και επίγεια Ιερουσαλήμ έτσι το οικοδόμησε στη γη. Επειδή, όπως ακριβώς η γη βρίσκεται στο μέσο των υδάτων σύμφωνα με τη Γραφή, έτσι και η Ιερουσαλήμ στεκόταν στο μέσο των αλλοφύλων εθνών. Γι' αυτό έχει ειπωθεί στις προφητείες: «Αυτή είναι η Ιερουσαλήμ, την οποία έθεσα στο μέσο των εθνών». Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Εξέλεξε», λέει, «τον Δαβίδ τον δούλο του», για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου»· τον οποίο εξέλεξε, όχι μόνο για να βασιλεύσει πρώτος από τη φυλή του Ιούδα, αλλά και για να κριθεί άξιος να προέλθει από το σπέρμα του ο Χριστός του Θεού. Τον εξέλεξε δε, προκρίνοντάς τον αν και οι αδελφοί του ήταν πολλοί. Και τον ανέλαβε από τα ποίμνια των προβάτων, και πίσω από τις προβατίνες που γεννούσαν.

Και εξάλλου, τα θεμέλιά του δεν βρίσκονται εδώ κάτω και ανάμεσά μας, αλλά κάπου επάνω και στα ονομαζόμενα άγια όρη. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Τα θεμέλιά του βρίσκονται στα άγια όρη». Αυτά τα όρη θα μπορούσαν να είναι οι ουρανοί των ουρανών, όπου έχει συσταθεί το μεγάλο πολίτευμα της επουράνιας Σιών και της αληθινά μεγάλης πόλης του Θεού. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά του ίδιου του Αποστόλου που είπε: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογραμμένοι στους ουρανούς». Εικόνα, λοιπόν, αυτής της μεγάλης πόλης του Θεού θα ήταν η επί γης Εκκλησία του Θεού· και τα στηρίγματα και τα θεμέλιά της υφίστανται στα άγια όρη που μας έχουν αποδοθεί· ενώ οι είσοδοι και οι πρώτες στοιχειώσεις εκείνης της ουράνιας πόλης βρίσκονται εδώ ανάμεσά μας. Αυτές ακριβώς τις εισόδους και τις εισαγωγές του θεοσεβούς πολιτεύματος ονόμασε η Γραφή πύλες της Σιών, λέγοντας: «Αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ».

Διότι και ο Απόστολος γνωρίζει νοητό όρος Σιών: «Διότι έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Έχουμε λάβει την εντολή, λοιπόν, σύμφωνα με τη γνώση που μας δόθηκε από τον Θεό, να του προσφέρουμε προσκύνηση· ο οποίος είναι και Κύριός μας εφόσον είμαστε δούλοι του, και Θεός μας ως πλάστης. Αλλά με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε τον ψαλμό πιο πνευματικά.

Όσο για τον υπερουράνιο χώρο και τα εκεί πρότυπα των επίγειων, την αποκαλούμενη άνω Ιερουσαλήμ και το επουράνιο όρος Σιών και την υπερκόσμια πόλη του ζώντος Θεού, στην οποία πανηγύρεις μυριάδων αγγέλων και η εκκλησία των πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς τιμούν τον Ποιητή τους και πανηγεμόνα των όλων με άρρητες και ακατάληπτες για εμάς θεολογίες, κανένας θνητός δεν είναι ικανός να τα υμνήσει επάξια, διότι «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν» αυτά ακριβώς τα οποία «ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»· αυτών των αγαθών έχοντας ήδη εν μέρει καταξιωθεί, άνδρες μαζί με παιδιά και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, όλοι αθρόα με ένα πνεύμα και μία ψυχή, ας μην παύσουμε να ευχαριστούμε και να ανευφημούμε τον αίτιο τόσων αγαθών για εμάς, «αυτόν που συγχωρεί όλες τις ανομίες» μας, «αυτόν που θεραπεύει όλες τις νόσους» μας, «αυτόν που λυτρώνει από τη φθορά τη ζωή» μας, «αυτόν που μας στεφανώνει με έλεος και οικτιρμούς, αυτόν που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία» μας, «διότι δεν μας συμπεριφέρθηκε ανάλογα με τις αμαρτίες μας, ούτε μας ανταπέδωσε σύμφωνα με τις ανομίες μας, διότι όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο απομάκρυνε από εμάς τις ανομίες μας· όπως σπλαχνίζεται ο πατέρας τους γιους του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος εκείνους που τον φοβούνται».

Επιπροσθέτως δε σε αυτό το όρος έγινε εμφανής και ο οίκος του Θεού· και οίκος του Θεού θα πρέπει να είναι η Εκκλησία, η οποία έχει στηριχθεί πάνω στις κορυφές των ορέων των αποστολικών και των προφητικών λόγων. Και όταν αυτά έγιναν εμφανή πάνω σε αυτό ακριβώς το όρος, είναι προφανές ότι τον θείο λόγο δεν τον απέκτησε ο Ισραήλ, ούτε ο οίκος του Ιακώβ που μνημονεύεται σε πολλά σημεία, αλλά γενικώς όλα τα έθνη. Και βεβαίως είναι σαφές πώς και με ποιον τρόπο, αφού εκπληρώθηκαν τα προειρημένα διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών, και αφού έγιναν εμφανή τόσο το όρος που αναδείχθηκε όσο και ο οίκος που φανερώθηκε, εμείς που προερχόμαστε από τα έθνη και έχουμε προσέλθει στον Θεό των όλων διά της πίστεως στον Χριστό, τον Υιό του Θεού, αν και παλαιότερα αγνοούσαμε τόσο σπουδαία πράγματα, τώρα όμως, έχοντας αποκτήσει επίγνωση αυτών διά της θείας χάριτος, προσήλθαμε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ. Και επειδή διδαχθήκαμε από τον Λόγο του Θεού, ο οποίος εξήλθε ή και κατέβηκε από την επουράνια Ιερουσαλήμ, ότι η άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη και αυτή είναι η μητέρα μας, προς αυτόν τον επουράνιο οίκο του Θεού, και προς τη Σιών, καθώς και προς το ίδιο το επουράνιο όρος του Κυρίου, παρακινώντας ο ένας τον άλλον και επιταχύνοντας ο ένας τον άλλον διά της διδασκαλίας και της προτροπής, λέμε: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ· και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευθούμε σε αυτήν.

Ως Σιών και Ιερουσαλήμ που ευαγγελίζεται στους διάφορους τόπους, ο απόστολος γνωρίζει τις επουράνιες, μέσα από όσα λέει: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη». Θα μπορούσε δε να ονομαστεί Σιών και η Εκκλησία που έχει συσταθεί μέσω του Χριστού σε κάθε τόπο της γης, όπως και Ιερουσαλήμ κάθε θεοσεβές πολίτευμα, το οποίο, ενώ παλαιότερα είχε συσταθεί μόνο μεταξύ των Ιουδαίων, μετατράπηκε σε ερημιά εξαιτίας των ασεβειών τους, έπειτα όμως και πάλι έτυχε της προς το καλύτερο ανανεώσεως μέσω της επιφανείας του Σωτήρος μας. Γι' αυτό λέει η προφητεία: «Ας ξεσπάσουν σε ευφροσύνη ταυτόχρονα τα έρημα της Ιερουσαλήμ, διότι ο Κύριος την ελέησε και λύτρωσε την Ιερουσαλήμ». Και δεν θα έσφαλλες, εάν την ψυχή κάθε αγίου και θεοφιλούς ανθρώπου, εφόσον μεν έχει υψωθεί ως προς τον βίο της, έχοντας «το πολίτευμα στους ουρανούς» και στοχεύοντας στα υπερκόσμια, την ονόμαζες Σιών (διότι ερμηνεύεται ως «παρατηρητήριο»), ενώ, εφόσον βρίσκεται σε ευστάθεια και γαλήνη από τα πάθη, την αποκαλούσες Ιερουσαλήμ (διότι το όνομα, όταν μεταφράζεται, σημαίνει «όραση ειρήνης»). Ακολούθως προς αυτά, η κλήση των εθνών προς την ευσέβεια του Θεού δηλώνεται σαφέστατα διά του: «και θα αποκαλύψει Κύριος ο Θεός τον άγιο βραχίονά Του ενώπιον όλων των εθνών, και θα δουν όλα τα πέρατα της γης τη σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό μας».

Επειδή ούτε στον Μωυσή ούτε στους υπόλοιπους προφήτες είναι δυνατόν να βρεθούν με σαφήνεια οι λόγοι περί αυτών, πρέπει άραγε να απιστήσουμε στον απόστολο; Ή, όταν ο ίδιος πάλι μνημονεύει το τάγμα των ανώτερων όντων, λέγοντας ότι ο Χριστός κάθεται «στα δεξιά» του Θεού «υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δύναμης και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε τούτο τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα», και πάλι, όταν ονομάζει θρόνους και κυριότητες και αρχές και εξουσίες λέγοντας «διότι δι' αυτού κτίστηκαν τα πάντα στους ουρανούς και στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες», άραγε δεν αρμόζει να τα παραδεχτούμε αυτά επειδή ούτε ο Μωυσής ούτε οι υπόλοιποι προφήτες είχαν μιλήσει εκ των προτέρων γι' αυτά; Ή μήπως θα πούμε το ίδιο και για τούτα, ότι δηλαδή δεν ήταν σε θέση να πιστέψουν τους λόγους περί αυτών οι «σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά»; Σε αυτούς ούτε για την άνω Ιερουσαλήμ προέβαιναν σε αποκαλύψεις οι προφήτες του Θεού, όπως ακριβώς ο Παύλος, διασαφηνίζοντας τους λόγους περί αυτής στην εκκλησία του Χριστού, διακήρυττε λέγοντας: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς».

Για τα υπόλοιπα, λοιπόν, είπε ότι έχουν εδραιωθεί, ενώ μόνο για τον εαυτό του είπε ότι έχει γεννηθεί πριν από τη σύσταση των όσων αναφέρθηκαν. Γνωρίζει δε την επουράνια Ιερουσαλήμ ο ίδιος απόστολος, καθώς και το ουράνιο όρος πάνω στο οποίο λέει ότι αυτή βρίσκεται, λέγοντας: «προσελθήκατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι εγγεγραμμένοι στους ουρανούς». Επομένως, προϋπάρχοντας όλων αυτών, ο μονογενής Υιός του Θεού υπαινισσόταν συγκεκαλυμμένα μέσα από τις Παροιμίες τα σχετικά με τη δική του άρρητη γέννηση. Το ότι βέβαια προέτρεπε να εννοήσουμε αυτά, καθίσταται φανερό από όσα προσθέτει αμέσως μετά, λέγοντας: «όταν ετοίμαζε τον ουρανό, ήμουν παρών μαζί του». Στο σημείο αυτό, ο γενναίος ερμηνευτής των Γραφών σταμάτησε εγκλωβισμένος, χωρίς να προχωρήσει παραπέρα, επειδή δεν μπόρεσε να εναρμονίσει τη συνέχεια της θεωρίας που είχε διατυπώσει σχετικά με τη σάρκα του Σωτήρα. Διότι, αφού έκανε συνεχώς λόγο για τη σάρκα και απεφάνθη ότι τα πάντα έχουν ειπωθεί για τη σάρκα, έφτασε μεν μέχρι τα όρη και τους βουνούς, ισχυριζόμενος ότι αυτά υποδηλώνουν τους αποστόλους, όμως όσα ακολουθούν τα αποσιώπησε ηθελημένα, μη τολμώντας πλέον να προχωρήσει παρακάτω στη Γραφή. Εδώ, λοιπόν, σταματά τον λόγο του· μετά από πάρα πολλά που λέει ενδιαμέσως, απομακρύνεται μεν από την ερμηνεία που αναφέρεται στη σάρκα, και ομολογεί ότι ο Λόγος του Θεού είναι εκείνος που τα είπε αυτά.

Θα τους άκουγες λοιπόν να ονομάζουν τους εαυτούς τους Ηλία, Ιερεμία, Ησαΐα, Σαμουήλ και Δανιήλ, και να αποδεικνύουν ότι είναι ο «εν κρυπτώ Ιουδαίος» και ο γνήσιος Ισραηλίτης, όχι μόνο με τα έργα τους, αλλά και με λόγια που εκφέρονταν κυριολεκτικά. Όταν λοιπόν ο δικαστής άκουσε ένα τέτοιο όνομα από τον μάρτυρα, χωρίς βέβαια να εμβαθύνει στη δύναμη του λόγου, τον ρώτησε κατά δεύτερον ποια ήταν η πατρίδα του. Εκείνος, δίνοντας μια δεύτερη απάντηση εναρμονισμένη με την πρώτη, είπε ότι πατρίδα του είναι η Ιερουσαλήμ, εννοώντας βεβαίως εκείνη για την οποία αναφέρει ο Παύλος: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας» και «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Και ο μεν μάρτυρας αυτήν εννοούσε· ο δε δικαστής, ρίχνοντας τον νου του στο χώμα και στα γήινα, ερευνούσε εξονυχιστικά ποια ήταν αυτή η πόλη και πού βρισκόταν πάνω στη γη, και μάλιστα του επέβαλε βασανιστήρια, ώστε να ομολογήσει την αλήθεια. Εκείνος όμως, ενώ του έστρεβλωναν τα χέρια προς τα πίσω και του συνέτριβαν τα πόδια με διάφορα μαγγάνια, διαβεβαίωνε σταθερά ότι είχε πει την αλήθεια. Έπειτα, καθώς ο δικαστής τον ρωτούσε τα ίδια πράγματα επανειλημμένα, ποια ήταν και πού βρισκόταν η εν λόγω πόλη Ιερουσαλήμ, εκείνος απαντούσε ότι αυτή είναι πατρίδα μόνο των Χριστιανών· διότι δεν έχουν μερίδιο σε αυτήν άλλοι παρά μόνο αυτοί, και ότι βρίσκεται προς την ανατολή, στο ίδιο το φως και τον ήλιο.

Θα τους άκουγες, λοιπόν, να υιοθετούν τα ονόματα του Ηλία, του Ιερεμία, του Ησαΐα, του Σαμουήλ και του Δανιήλ, και να αποδεικνύουν τον εν κρυπτώ Ιουδαίο και τον γνήσιο και ειλικρινή Ισραήλ του Θεού, όχι μόνο με έργα, αλλά κυρίως με λόγια που εκφέρονταν ξεκάθαρα. Ακούγοντας, λοιπόν, ένα τέτοιο όνομα από τον μάρτυρα ο Φιρμιλιανός, χωρίς ωστόσο να εμβαθύνει στη δύναμη του λόγου, τον ρώτησε κατά δεύτερον ποια ήταν η πατρίδα του. Και εκείνος, δίνοντας μια δεύτερη απάντηση σε αρμονία με την πρώτη, έλεγε ότι η πατρίδα του ήταν η Ιερουσαλήμ, εννοώντας βέβαια εκείνη για την οποία έχει πει ο Παύλος: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελευθέρα, η οποία είναι μητέρα όλων ημών» και «προσεληλύθατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Και αυτός μεν εννοούσε αυτήν· ο άλλος όμως, ρίχνοντας τον νου του στο χώμα και τα γήινα, ρωτούσε επίμονα και με ακρίβεια ποια ήταν αυτή η πόλη και σε ποιο μέρος της γης βρισκόταν, και έπειτα μάλιστα του επέβαλε βασανιστήρια, ώστε να ομολογήσει την αλήθεια. Εκείνος όμως, ενώ του έστρεβλωναν τα χέρια προς τα πίσω και του τσάκιζαν τα πόδια με κάτι πρωτοφανή μάγγανα, διαβεβαίωνε με σθένος ότι έλεγε την αλήθεια. Έπειτα, όταν τον ρωτούσε και πάλι επανειλημμένα ποια ήταν και πού βρισκόταν η πόλη την οποία ανέφερε, έλεγε ότι αυτή ήταν η πατρίδα μόνο των θεοσεβών· διότι κανείς άλλος δεν είχε μερίδιο σε αυτήν παρά μόνο αυτοί, και ότι βρισκόταν προς την ίδια την ανατολή και προς τον ανατέλλοντα ήλιο.

Διότι, εάν γνώριζαν τα θεάματα του υπαίθρου, την αιθέρια ομορφιά και το ουράνιο ύψος, τις λάμψεις των φωστήρων, τον χορό των αστέρων, τις πορείες του ήλιου και τον δρόμο της σελήνης, την πολυποίκιλη ομορφιά της γης που αναδεικνύεται από τη βλάστηση, και τη γλυκιά όψη της θάλασσας, η οποία κάτω από το ηλιακό φως ανατριχιάζει χαριτωμένα από το ήρεμο αεράκι, καθώς και το κάλλος των οικοδομημάτων των πόλεων, τόσο των ιδιωτικών όσο και των δημόσιων, με τα οποία στολίζονται οι λαμπρές και πολυτελείς πόλεις· εάν, λοιπόν, γνώριζαν αυτά και τα παρόμοια όσοι γεννήθηκαν μέσα στο δεσμωτήριο, δεν θα οδύρονταν για όσους οδηγούνται έξω από τη φυλακή, νομίζοντας ότι αποχωρίζονται κάτι καλό. Ό,τι, επομένως, είναι φυσικό να σκέφτονται όσοι βρίσκονται έξω από το δεσμωτήριο για αυτούς που είναι ακόμη φυλακισμένοι, ότι δηλαδή ταλαιπωρούνται σε μια ελεεινή ζωή, το ίδιο νομίζω ότι θα έπρατταν και όσοι βγήκαν έξω από τη φυλακή αυτού του βίου, εάν βέβαια τους ήταν καθόλου δυνατό να δείξουν με δάκρυα τη συμπάθειά τους προς αυτούς που κακοπαθούν: να θρηνούν, δηλαδή, και να κλαίνε για αυτούς που εξακολουθούν να παραμένουν στις οδύνες αυτού του βίου, επειδή δεν βλέπουν τα υπερκόσμια και άυλα κάλλη, τους Θρόνους και τις Αρχές και τις Εξουσίες και τις Κυριότητες, τις αγγελικές στρατιές, τις συνάξεις των οσίων, την άνω πόλη και την υπερουράνια πανήγυρη των απογεγραμμένων στους ουρανούς.

«Χαίρε», λέγει, διότι επιστρέφεις από την αιχμαλωσία των δαιμόνων και την εξορία αυτού του αιώνα στην άνω Ιερουσαλήμ, την οποία προσδοκούσε ο πατέρας σου Αβραάμ, καθώς λέγει κάπου ο μακάριος απόστολος Παύλος: Εσείς όμως «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, στην επουράνια Ιερουσαλήμ και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανηγυρική σύναξη και εκκλησία πρωτοτόκων οι οποίοι είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς, και στον Θεό που είναι κριτής των πάντων, και σε πνεύματα δικαίων που έχουν τελειωθεί». Από εκεί «απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός», εκεί όπου βρίσκεται η κατοικία όλων των δικαίων που ευφραίνονται. Τότε «τέρπου και ευφραίνου» και «χαίρε σφόδρα, θύγατερ», δηλαδή αυτής εδώ της Σιών. «Και γιατί», λέγει, «να χαρώ σφόδρα, ω προφήτη;» «Χαίρε», διότι δεν πρόκειται πλέον εκείνος ο φοβερός να σε αιχμαλωτίσει, «σφόδρα» δε, διότι αυτός που σε λυτρώνει δεν είναι όπως οι υπόλοιποι βασιλείς, αλλά είναι βασιλεύς αιώνιος και η βασιλεία του είναι αιώνια, καθώς λέγει ο άγγελος Γαβριήλ προς τη μητέρα του και παρθένο Μαρία: «Και της βασιλείας του δεν θα υπάρξει τέλος». Και όπως είναι αιώνια η βασιλεία του, έτσι είναι αιώνια και η σωτηρία σου. Δια τούτο, λοιπόν: «Χαίρε σφόδρα· κήρυττε, θύγατερ Ιερουσαλήμ». Τι να κηρύξω, ω προφήτη; Κήρυττε προς τον βασιλέα σου, ο οποίος κατήλθε από τα ύψη του ουρανού για να σε σώσει, ευχαριστία, δοξολογία, υμνολογία. Κήρυττε: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, από όπου παρέστης για να με σώσεις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου».

Αυτός είναι ο καλός πανδοχέας της Εκκλησίας, δέχεται τους πάντες και φροντίζει τους πάντες· δεν απωθεί τον πόρνο, τον μέθυσο, τον υβριστή, δεν αποστρέφεται τον άρπαγα, δεν βδελύσσεται τον ειδωλολάτρη, δεν διώχνει κανέναν άλλον ασεβή και ακάθαρτο, αλλά δέχεται τους πάντες. Σαν ιατρός ξεπλένει τα τραύματα, και δια του λουτρού της αναγεννήσεως τα αποκαθαίρει και τα εξαγνίζει, και προσφέρει τα στυπτικά λόγια, σαν κρασί, ώστε να μην παρασύρονται από τις αμαρτίες ή τις κακίες που διαπράχθηκαν από άγνοια. Και πάλι θεραπεύει δια της παρακλήσεως, αλείφοντας τις ψυχές μας σαν με λάδι· διότι αυτός λέγει: Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, δια των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη, που είναι η λογική σας λατρεία. Όσοι, λοιπόν, είστε μαθητές των λόγων του Παύλου, ας φυλάξουμε τις εντολές του Χριστού· ώστε να μην εκπέσουμε από την επουράνια Ιερουσαλήμ και από την πόλη του ζώντος Θεού. Είθε δε, αφού θεραπευτούμε από τα τραύματα και της ψυχής και του σώματος, με υγεία και τελειότητα πίστεως να παρασταθούμε ενώπιον του Χριστού σώοι και ακατάβλητοι, χωρίς να υστερούμε σε κανένα αγαθό έργο, και να απολαύσουμε την αγαθή υπόσχεση στους ουρανούς, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει δόξα στον Πατέρα, συν τω Παναγίω Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ομιλία ΛΒ΄. Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος ψηλαφητό, και σε φωτιά που καίει, σε γνόφο και σκοτάδι και θύελλα, και σε ήχο σάλπιγγας, και σε φωνή λόγων, την οποία όσοι την άκουσαν παρακάλεσαν να μην τους απευθυνθεί άλλος λόγος (διότι δεν μπορούσαν να αντέξουν την προσταγή: «Ακόμη και θηρίο αν αγγίξει το όρος, θα λιθοβοληθεί»· και, (τόσο φοβερό ήταν το θέαμα) ο Μωυσής είπε: «Είμαι γεμάτος φόβο και τρόμο»)· αλλά έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι εγγεγραμμένοι στους ουρανούς, και στον Θεό που είναι κριτής των πάντων, και στα πνεύματα των δικαίων που έχουν φτάσει στην τελειότητα, και στον Ιησού, τον μεσίτη της νέας διαθήκης, και στο αίμα του ραντισμού, το οποίο λαλεί ανώτερα από το αίμα του Άβελ.