Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 13:4

Διότι γενικά είναι ορθό ο καθένας να κρίνει τους άλλους έτσι όπως θα ήθελε να κρίνει ο άλλος τον ίδιο. Εάν πάλι κάποιοι, επειδή προσέχουν τους ρωμαϊκούς νόμους, νομίζουν ότι η πορνεία είναι ατιμώρητη, πλανώνται με φοβερή πλάνη, αγνοώντας ότι διαφορετικά νομοθετεί ο Θεός και διαφορετικά θεσπίζουν οι άνθρωποι. Άκουσε τον Μωυσή που εξαγγέλλει το θέλημα του Θεού και εκδίδει αυστηρές αποφάσεις εναντίον των πόρνων. Άκουσε τον Παύλο που λέει: Τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός.

Και το ότι θυσίασε τη γυναίκα σαν αμνάδα, οφείλεται στο ότι η μοιχεία είναι θάνατος για τη σωφροσύνη. Γι' αυτό άλλωστε και η Γραφή την ονόμασε αμνάδα, διότι διατηρούσε το σώμα της άσπιλο και άμωμο για τον άνδρα της. Έλεγε δηλαδή ο προφήτης Νάθαν στην παραβολή: «Ήρθε δε ένας οδοιπόρος στον πλούσιο άνδρα, και εκείνος τσιγκουνεύτηκε (να πάρει από τα δικά του), και πήρε την αμνάδα του φτωχού άνδρα και την έσφαξε», αποκαλώντας αμνάδα την έγγαμη γυναίκα εξαιτίας της αμίαντης συζυγικής κλίνης —διότι «Τίμιος είναι ο γάμος και η κλίνη αμίαντη»— και ονομάζοντας σφαγή τη μοιχεία, επειδή η ατίμωση αποτελεί σφαγή και φόνο για τη σώφρονα γυναίκα.

Αλλ' όπως ακριβώς οι ναύτες και οι κυβερνήτες, όταν δουν τη θάλασσα να αρχίζει να ταράζεται από αντίθετους ανέμους, γρήγορα και χωρίς αναβολή κατευθύνονται προς τα λιμάνια και αποφεύγουν τον κίνδυνο, ενώ αν παραμείνουν έξω κινδυνεύουν, έτσι κι εσύ, όταν τα οστά των λογισμών σου ταράζονται από τους ανέμους της φιληδονίας, τρέξε γρήγορα στο λιμάνι της εκκλησίας, για να ακούσεις περί σωφροσύνης και αγνείας από τις Γραφές και τους δασκάλους ότι «πόρνους και μοιχούς θα κρίνει ο Θεός», ότι «είναι τίμιος ο γάμος», ότι λέει στους αγάμους και στις χήρες ο απόστολος: «Καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ, διότι θα οδηγηθούν στον Βασιλιά ως παρθένες», ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Και πριν από την πορνεία, αφού εξομολογηθείς στον Θεό τα σπέρματα της πορνείας, δηλαδή της επιθυμίας, πες: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής», καθώς φέρεις πάνω σου την ασθένεια της φύσεως. «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», δηλαδή οι λογισμοί της ψυχής, που με αιχμαλωτίζουν στην ασέλγεια και την αμαρτία· «διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα εξομολογηθεί σε σένα». Το ότι δε δεν μιλάει για τα οστά του σώματος, το φανερώνουν τα όσα ακολουθούν.

Ποια είναι λοιπόν, προς Θεού, ω θεοφιλέστατε πρεσβύτερε, η αμαρτία, εφόσον ο ίδιος ο Δεσπότης που έπλασε το πλάσμα θέλησε και κατασκεύασε αυτά τα μέλη ώστε να διαθέτουν τέτοιες διόδους; Επειδή όμως πρέπει να προλαμβάνουμε τις αντιρρήσεις των πονηρών, διότι θα μπορούσαν να ισχυριστούν: «Επομένως δεν αποτελεί αμαρτία ούτε η πραγματική χρήση, εφόσον τα όργανα έχουν πλαστεί από τον Δημιουργό»· ως προς αυτό, ας τους αποστομώσουμε θέτοντάς τους ένα ερώτημα, λέγοντας: «Ποια χρήση εννοείς; Τη νόμιμη, την οποία επέτρεψε και ο Θεός, λέγοντας: "Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη"· την οποία αποδέχθηκε και ο Απόστολος, λέγοντας: "Τίμιος είναι ο γάμος και αμίαντη η κλίνη", ή την κοινή μεν, η οποία όμως επιτελείται κρυφά και μοιχικά;»

Επειδή και στα υπόλοιπα πράγματα που συμβαίνουν στη ζωή θα διαπιστώσουμε ότι οι διαφορές προκύπτουν ανάλογα με ορισμένες συνθήκες· για παράδειγμα, ο φόνος δεν επιτρέπεται, αλλά στους πολέμους το να σκοτώνει κανείς τους αντιπάλους είναι και νόμιμο και άξιο επαίνου. Έτσι λοιπόν, με μεγάλες τιμές αξιώνονται όσοι αριστεύουν στον πόλεμο, και εγείρονται στήλες προς τιμήν τους, οι οποίες διακηρύσσουν τα κατορθώματά τους. Επομένως, το ίδιο πράγμα υπό ορισμένες συνθήκες και σε κάποια χρονική στιγμή δεν επιτρέπεται, ενώ υπό άλλες συνθήκες και στον κατάλληλο καιρό αφήνεται ελεύθερο και συγχωρείται. Ο ίδιος λόγος λοιπόν ισχύει και για τη σαρκική ένωση. «Μακάριος εκείνος που, έχοντας αναλάβει τον ζυγό στη νεότητά του, κάνει ελεύθερη κατά τη φύση χρήση του για τεκνοποιία»· εάν όμως γίνει για ασέλγεια, θα τον βρει η τιμωρία που αναφέρεται από τον απόστολο για τους «πόρνους και μοιχούς». Διότι υπάρχουν δύο οδοί στη ζωή σχετικά με αυτά, η μία μετριότερη και βιωτική, εννοώ του γάμου, και η άλλη, αγγελική και ανυπέρβλητη, της παρθενίας. Εάν μεν κάποιος επιλέξει την κοσμική, δηλαδή τον γάμο, δεν υπόκειται σε καμία μομφή, αλλά δεν θα λάβει τόσα πολλά χαρίσματα· θα λάβει βέβαια, επειδή και αυτός αποφέρει «τον τριακονταπλάσιο καρπό». Εάν όμως κάποιος ασπαστεί την αγνή και υπερκόσμια οδό, έστω κι αν αυτή είναι αρχικά τραχιά και δυσκατόρθωτη, εντούτοις έχει χαρίσματα πιο θαυμαστά, διότι εβλάστησε τον τέλειο καρπό, τον εκατονταπλάσιο.

Αν όμως έλθει σε σένα φυσικός λογισμός, πρόσεξε με ακρίβεια και θα βρεις τη διάκριση. Διότι λέγει: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο εις σάρκα μίαν». Γνωρίζοντας λοιπόν ο Απόστολος ότι είναι θέλημα Θεού να εγκαταλείπουμε για την αιώνια ζωή όχι μόνο τα προερχόμενα από τους δαίμονες, αλλά και τα φυσικά, είπε ότι «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Επομένως, «αυτός που προσκολλάται στη γυναίκα είναι σάρκα, ενώ αυτός που προσκολλάται στον Κύριο είναι πνεύμα». Για όσους λοιπόν θέλουν να είναι πνευματικοί, απέρριψε τη σάρκα. Διότι αυτό που δεν ωφελεί είναι και βλαβερό, και αυτό που βλάπτει είναι απορριπτέο. Σε όσους όμως βρίσκονται μέσα στον κόσμο και θέλουν να ζουν με ευσέβεια, κήρυξε ότι «Τίμιος είναι ο γάμος», και τα εξής.

Το Πνεύμα να μην το σβήνετε, τις προφητείες να μην τις περιφρονείτε. Όλα δε να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε· από κάθε είδους πονηρό να απέχετε. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Οι ηλικιωμένοι άνδρες να είναι νηφάλιοι, σεμνοί, σώφρονες, υγιείς στην πίστη, στην αγάπη, στην υπομονή. Οι ηλικιωμένες γυναίκες ομοίως να έχουν συμπεριφορά ιεροπρεπή, να μην είναι συκοφάντριες, να μην είναι υποδουλωμένες σε πολύ κρασί, να είναι δασκάλες του καλού, ώστε να νουθετούν τις νέες να αγαπούν τους άνδρες τους, να αγαπούν τα παιδιά τους, να είναι σώφρονες, αγνές, οικονόμοι του σπιτιού, αγαθές, να υποτάσσονται στους δικούς τους άνδρες, για να μη βλασφημείται ο λόγος του Θεού. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και στις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο, να μην κακολογούν κανέναν, να είναι ειρηνικοί, επιεικείς, δείχνοντας κάθε πραότητα προς όλους τους ανθρώπους. ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ. Η φιλαδελφία ας παραμένει, τη φιλοξενία να μην την ξεχνάτε· διότι μέσω αυτής κάποιοι, χωρίς να το καταλάβουν, φιλοξένησαν αγγέλους. Να θυμάστε τους φυλακισμένους σαν να είστε φυλακισμένοι μαζί τους, αυτούς που κακουχούνται σαν να βρίσκεστε και εσείς στο ίδιο σώμα. Ο γάμος ας είναι τίμιος σε όλα και η συζυγική κλίνη αμίαντη· διότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Ο τρόπος της ζωής σας να είναι αφιλάργυρος· να αρκείστε σε αυτά που έχετε.

Διότι έχει γραφτεί ότι «ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού, διότι είναι μωρία γι' αυτόν· ο δε πνευματικός ανακρίνει τα πάντα, αυτός όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν». Επειδή δε ήταν επακόλουθο τον λόγο του για αυτό το θέμα να τον εμπεδώσει και μέσω γεγονότων, προσθέτει και λέει: «Έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, εις ψυχήν ζώσαν, ο έσχατος Αδάμ εις πνεύμα ζωοποιούν». Ονόμασε λοιπόν τον Αδάμ ψυχικό· διότι αυτό νομίζω σημαίνει το ότι πλάστηκε ως ζωντανή ψυχή, επειδή δεν ήταν εξ ολοκλήρου απαλλαγμένος από τις σαρκικές επιθυμίες. Διότι οι ορέξεις που αποβλέπουν και είναι στραμμένες προς τα της σαρκός αποτελούν πάθη, και ακόμη και αν έχουν τον νόμο ως συνήγορο, παραμένουν ωστόσο, σύμφωνα με την αλήθεια, ενδείξεις σαρκικής αδυναμίας, αν εξετάσει κανείς τη φύση των όσων πράττονται. Για παράδειγμα λέω το εξής: «Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη»· διότι έχει εναποτεθεί στη φύση του σώματος από τον Δημιουργό των πάντων μια ορεκτική κίνηση, η οποία διεγείρει το έμβιο ον στην επιθυμία της παιδοποιίας. Διότι έχει ειπωθεί προς τον άνθρωπο: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη»· και αυτός που τους έπλασε στην αρχή, λέει, «άρσεν και θήλυ τους εποίησε». Επομένως, είναι μεν ακατηγόρητη η επιθυμία που αποβλέπει αποκλειστικά στην παιδοποιία, όμως, όσον αφορά τη φύση της ίδιας της πράξης, το πάθος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαρκικό ήτοι ψυχικό· το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τα άλλα αδιάβλητα πάθη.

Είπε λοιπόν ο Θεός των όλων προς τον μακάριο Ωσηέ: Πήγαινε, πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας. Και δέχεται την Γόμερ, όχι θεωρώντας το πράγμα ως εφεύρημα ηδυπάθειας, αλλά εκπληρώνοντας έργο υπακοής και διακονίας, και γινόμενος υπηρέτης του τύπου, τον οποίο ακριβώς θα εξηγήσουμε, μορφοποιώντας στα σαρκικά και πιο γήινα, όσο είναι δυνατόν, τα πνευματικά. Θα κατηγορούσε νομίζω κανείς άδικα πλέον τον σκοπό του προφήτη. Διότι το να επιλέγει κάποιος να νυμφευθεί, και να συνάπτεται με γυναίκα, και να επιθυμεί τέκνα, ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής δεν το αποκλείει· μάλλον δε παντού το απαλλάσσει από ψόγο και διαβολή· «Διότι τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη», σύμφωνα με τη φωνή του μακαρίου Παύλου· επιτρεπόταν δε σε όσους ήθελαν να ζήσουν ορθά, και να κατορθώσουν τον ενάρετο και ευσεβή βίο, έστω κι αν επιθυμούσαν την απόκτηση τέκνων. Διότι έτσι έζησε ο μακάριος Αβραάμ· έγιναν δε και οι μετά από αυτόν ευδόκιμοι παρά τω Θεώ. Τι λοιπόν, πες μου, είναι το άτοπο, ή πώς θα διαβληθεί εντελώς το να μην αρνηθεί τον γάμο, όταν ο Θεός προστάζει να απεικονιστεί κάτι από τα πνευματικά και αναγκαία για την ωφέλεια όσων θα τα μελετήσουν, μέσω των σωματικών και αισθητών; Θα έλεγα εγώ, χωρίς να φοβάμαι καθόλου, ότι ο προφήτης έσωσε και την Γόμερ.

Κατά κάποιον τρόπο, λοιπόν, κληρονόμησα την αγνωμοσύνη των πατέρων μου, και εξαιτίας τους παρασύρομαι στην αμαρτία. (B f. 198 b, I f. 298.) Είναι συνήθεια των αγίων να εξευμενίζουν τον Θεό και να τον παρακαλούν για έλεος, μερικές φορές με πάρα πολλούς λόγους, αλλά και σπεύδοντας να κατηγορήσουν την αδυναμία που ενυπάρχει στην ανθρώπινη φύση. Μπορεί, λοιπόν, κανείς να τους ακούσει να αναφωνούν: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα· οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι». Και πάλι: «Θυμήσου ποια είναι η υπόστασή μου». Θέτοντας αυτό εναργέστερα, ο πολυπαθέστατος Ιώβ αναφωνούσε προς τον Θεό: «Δεν με άρμεξες σαν γάλα και με έπηξες σαν τυρί; Με δέρμα και σάρκα με έντυσες, και με οστά και νεύρα με συνέπλεξες; Ζωή και έλεος χάρισες σε εμένα». Αυτό ακριβώς λέμε ότι υποδηλώνεται και τώρα μέσα από τους προκείμενους στίχους. Διότι λέει ότι η ίδια η αρχή της γέννησής μας δεν έγινε χωρίς τον ρύπο της φιλοσαρκίας. Επειδή, ομολογουμένως, ο γάμος είναι τίμιος και το γεγονός είναι υπεράνω κατηγορίας ενώπιον του Θεού. Πλην όμως, αν κανείς εξετάσει προσεκτικά την αφορμή της συνεύρεσης, θα βρει ότι αυτή είναι όρεξη της σάρκας... έστω και αν αυτό που πράττεται δεν λογίζεται ως αμαρτία. Τιμωρείται, λοιπόν, η συνεύρεση, εάν δεν έχει ως κριτή τον νόμο, και ως αληθινή αφορμή του πράγματος την επιθυμία της τεκνοποιίας. Επομένως, όσον αφορά μόνο τις ορέξεις και τη σαρκική κίνηση, η σύλληψή μας γίνεται μέσα σε ανομίες, και μέσα σε αμαρτίες κυοφορούν οι μητέρες.

Και βέβαια είπε κάπου προς τους Ιουδαίους ο Θεός και Πατέρας μέσω ενός εκ των προφητών: «Δείτε, οι καταφρονητές, και αφανιστείτε, και θαυμάστε, διότι εγώ επιτελώ ένα έργο στις ημέρες σας, ένα έργο το οποίο δεν πρόκειται να πιστέψετε εάν κάποιος σας το διηγηθεί.» Διότι κινδυνεύει να μην γίνει πιστευτό το μυστήριο του Χριστού εξαιτίας της υπερβολής του θαύματος. Ήταν Θεός μέσα σε ανθρώπινη φύση και στα δικά μας μέτρα Εκείνος που είναι πάνω από όλη την κτίση· ο αόρατος έγινε ορατός κατά σάρκα· Εκείνος που είναι από τον ουρανό και άνωθεν πήρε τη μορφή των χωματένιων ανθρώπων· απτός έγινε ο άυλος· ο ελεύθερος κατά τη δική του φύση, πήρε μορφή δούλου· Εκείνος που ευλογεί την κτίση έγινε κατάρα· και ανάμεσα στους ανόμους βρέθηκε η απόλυτη δικαιοσύνη, και η ζωή υποβλήθηκε στην εμπειρία του θανάτου. Διότι το σώμα που γεύτηκε τον θάνατο δεν ανήκε σε κάποιον άλλον, αλλά μάλλον στον ίδιο τον κατά φύσιν Υιό. Μήπως λοιπόν θεωρείς ότι αυτά δεν έχουν γίνει καλώς ή έχεις κάτι να επιτιμήσεις σε αυτά που έχουμε πει; Β— Σε καμία περίπτωση. Α— Σκέψου λοιπόν μαζί με αυτά και το εξής. Β— Τι ακριβώς εννοείς; Α— Είπε κάπου ο Χριστός προς εκείνους που ήθελαν να αναιρέσουν την ανάσταση των νεκρών: «Δεν διαβάσατε ότι Εκείνος που δημιούργησε τον άνθρωπο στην αρχή, τους έπλασε άρρεν και θήλυ;» Γράφει επίσης και ο θεσπέσιος Παύλος: «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, και η κοίτη αμίαντη.» Τότε πώς ο μονογενής Λόγος του Θεού, ενώ θέλησε να υποβληθεί στην εξομοίωση προς εμάς, δεν άφησε τους νόμους της ανθρωπότητας να επικρατήσουν για τη σύσταση, δηλαδή για τη γέννηση, της δικής Του σάρκας;

Επειδή δε είναι η απαρχή της κτίσεως που αναμορφώνεται μέσω του αγιασμού προς τον Θεό, και πριν από τους άλλους αυτός φανερώθηκε ότι γεννήθηκε από το Πνεύμα, υπερβαίνοντας τη συνεύρεση άνδρα και γυναίκας, και όχι καταδικάζοντας τη φύση σε ατιμία και μομφή —διότι ο γάμος είναι τίμιος, και ο Πλάστης από την αρχή τους έπλασε άρρεν και θήλυ— αλλά αποδίδοντας πλέον κατά κάποιον τρόπο τα ανθρώπινα στο ανώτερο και ασυγκρίτως υπερέχον.

Και πάλι, όταν κατορθώνεις τη σωφροσύνη, μην υπερηφανευθείς απέναντι σε εκείνους που βρίσκονται σε κατώτερη κατάσταση μέσα στον γάμο. Διότι «τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη», όπως λέγει ο Απόστολος. Και εσύ που έχεις την αγνεία, άραγε δεν γεννήθηκες από ανθρώπους που ήταν έγγαμοι; Επειδή λοιπόν έχεις στην κατοχή σου χρυσάφι, μην αποδοκιμάζεις το ασήμι. Αλλά ας έχουν καλή ελπίδα και όσοι ζουν μέσα στον γάμο, εφόσον χρησιμοποιούν νόμιμα τον γάμο· όσοι κάνουν τον γάμο έννομο και όχι ακόλαστο, εξαιτίας της άμετρης εξουσίας· όσοι γνωρίζουν καιρούς αποχής, για να αφιερώνονται στην προσευχή· όσοι μαζί με τα ενδύματα προσφέρουν καθαρά και τα σώματά τους στις συνάξεις μέσα στην Εκκλησία· όσοι προσήλθαν στον γάμο για την τεκνογονία και όχι για τη φιληδονία.

Καθώς προσέρχεστε στο μνημόσυνό μου, προσέξτε, αδελφοί, να μην αμαρτήσει κανείς εις βάρος των αγίων. Αλλά με προσοχή και επιείκεια και ταπεινοφροσύνη, με οσιότητα και αγνότητα να αγρυπνήσετε. Όχι ότι η αμαρτία της ευόλισθης σάρκας αξίζει βαρύτερη καταδίκη από τα άλλα σύμφυτα με αυτήν πάθη· διότι υπάρχουν και άλλα αμαρτήματα, τα οποία, όντας περισσότερο ριζωμένα, αποδεικνύονται βαρύτερα από αυτές τις ανομίες. Αξιοθρήνητο μου φαίνεται αυτό, μήπως αντί για μνημόσυνο, εξαιτίας των δικών σας αταξιών, κληθώ να δώσω λόγο στον Θεό μου. Διότι ίσως κατά την κρίση να μου πει το εξής: εσύ είσαι ο αίτιος όλων αυτών, Εφραίμ, επειδή συγκέντρωσες τέτοιους ασελγείς ανθρώπους. Διότι έχει γραφτεί: τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός.

Και ούτε τους κοσμικούς εμπόδισε να παντρεύονται νόμιμα, ούτε τους αποτακτικούς απέτρεψε από την εγκράτεια, λέγοντας: ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς. Διότι στους κοσμικούς το επιτρέπει, λέγοντας: εξαιτίας των πορνειών, ο καθένας ας έχει τη δική του γυναίκα. Και πάλι: τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Στους αποτακτικούς, όμως, συνέστησε την εγκράτεια, λέγοντας: καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται στα πάντα.

Τότε θα διαχωριστούν οι μοναχοί που έζησαν με αμέλεια, εκείνοι που πόθησαν τον κόσμο και είχαν κοσμικό φρόνημα. Τότε θα διαχωριστούν γονείς και τέκνα, πατέρας και υιός, μητέρες και θυγατέρες, φίλοι από φίλους, συγγενείς από συγγενείς. Τότε θα διαχωριστούν οικτρά τα ανδρόγυνα που δεν διαφύλαξαν την κλίνη τους αμίαντη. Αλλά θα παραλείψω να πω τα υπόλοιπα, διότι με κατέχει φόβος σε αυτήν μου τη διήγηση. Τότε, λοιπόν, κυνηγημένοι, χτυπημένοι και σπρωγμένοι βίαια από άγριους Αγγέλους, θα απομακρύνονται τρίζοντας τα δόντια και στρέφοντας συχνά το βλέμμα προς τα πίσω για να δουν τους δικαίους, από τους οποίους χωρίστηκαν. Και θα βλέπουν τη χαρά εκείνη και το φως, από όπου χωρίστηκαν, και θα θρηνούν πικρά.

Και ότι ο γάμος δεν προέρχεται από τον Σατανά, αλλά είναι από τον Θεό, πρώτα από όλα το δηλώνει ο Κύριος: «Αυτό που ο Θεός», λέει, «συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· έπειτα ο άγιος απόστολος λέει: «Τίμιος είναι ο γάμος και η συζυγική κλίνη αμίαντη». Και για εκείνες που χήρεψαν με φυσικό τρόπο δίνει παρόμοια παραγγελία, λέγοντας μέσω του Τιμοθέου: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν παρασυρθούν από σαρκικές επιθυμίες και απομακρυνθούν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν», και λίγο πιο κάτω: «ας παντρεύονται, ας τεκνοποιούν, ας κυβερνούν το σπίτι», θεσπίζοντας έναν απαράβατο νόμο, ο οποίος προέρχεται από τον Θεό και έχει χαριστεί στους ανθρώπους για να ζουν με σεμνότητα. 6. Όσο για τις συκοφαντικές υπόνοιες που διατύπωσε αυτός [ο Σατορνίλος] κατά των προφητειών του Θεού, ισχυριζόμενος ότι δεν προέρχονται από τον Θεό, υπάρχουν αμέτρητα επιχειρήματα να πει κανείς, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Μονογενής, μέσα από τα οποία, ευαγγελιζόμενος τον δικό του κόσμο, λέει, πρώτον μεν ότι «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας επιθύμησε πολύ να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», και πάλι λέει: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα». Ποιος δε από όσους σκέπτονται ορθά και έχουν αποκτήσει σύνεση από τον Θεό δεν θα ήλεγχε τον απατεώνα Σατορνίλο, γνωρίζοντας ότι ο Σωτήρας αποκαλύφθηκε μέσα σε δόξα για την παράσταση της αλήθειας και δεν φανέρωσε διαφορετικά τη δική του δόξα παρά ευρισκόμενος ανάμεσα στον Ηλία και τον Μωυσή, οι οποίοι επίσης εμφανίστηκαν μαζί του με τη δική τους δόξα;

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και για να δείξει τη σαφή αγνεία και τον αγιασμό μέσω της απομόνωσης, λέει στη Μαριάμ: «Μην με αγγίζεις· διότι δεν έχω αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα», για να καταδείξει την αγνεία ως αμέτοχη σωμάτων και αμιγή. Αλλά και σε άλλο σημείο το Άγιο Πνεύμα προφητεύοντας λέει, τόσο για τους προγενέστερους όσο και για τους μεταγενέστερους: «Μακάρια η αμίαντη στείρα, η οποία δεν γνώρισε κλίνη σε παράπτωμα, και ο ευνούχος που δεν έπραξε με τα χέρια του ανόμημα», για να αποκόψει τα αισχρουργήματα που, σύμφωνα με τον μύθο τους, διαπράττονται με τα χέρια. 16. Και πόσα άλλα μπορεί να πει κανείς, καθώς ο Απόστολος λέει από τη μία πλευρά «ο άγαμος και η παρθένος μεριμνούν για τα του Κυρίου, πώς να αρέσουν στον Κύριο» —και αυτό το λέει για να καταδείξει την αληθινή αγνεία, λαμβάνοντας εντολή από το Άγιο Πνεύμα όχι παρεμπιπτόντως—, έπειτα δε, για εκείνους που έχουν τον σεμνό γάμο, λέει «τίμιος είναι ο γάμος και η κλίνη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός».

Διότι, εάν χρησιμοποιούν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, πώς θα βρεθούν διαφορετικές αρχές, εφόσον οι δύο διαθήκες συμφωνούν κηρύττοντας τη γνώση περί μίας θεότητας; Εάν δε υπάρχει και ανάσταση των νεκρών, πώς πλέον ο σεμνός γάμος θα θεωρηθεί έργο του διαβόλου; Από τη στιγμή που ο Θεός λέει «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», και ο Κύριος στο Ευαγγέλιο λέει «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει» και ο Απόστολος δηλώνει «τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη». Αλλά, όταν ελέγχονται, βλασφημούν αποκαλώντας τον μέθυσο, και προς υποστήριξη της δικής τους άποψης και μυθολογίας καταφέρονται εναντίον εκείνων που πίνουν κρασί, σταχυολογώντας λέξεις, και λένε ότι αυτού του είδους το πράγμα προέρχεται από τον πονηρό: «Διότι ήπιε, λέει, ο Νώε από το κρασί και γυμνώθηκε, και ο Λωτ, λέει, αφού μέθυσε, συνευρέθηκε με τις ίδιες του τις κόρες εν αγνοία του, και εξαιτίας της μέθης έγινε η κατασκευή του μόσχου. Και λέει η Γραφή: Σε ποιον υπάρχει ταραχή; Σε ποιον μάχες; Σε ποιον δυσαρέσκειες και φλυαρίες; Σε ποιον ανώφελα τραύματα; Τίνος τα μάτια είναι πελιδνά; Άραγε όχι αυτών που χρονοτριβούν με το κρασί, όχι αυτών που αναζητούν πού γίνονται οινοποσίες;» Και αναζητώντας και άλλα τέτοια παρόμοια τα συσσωρεύουν για την ενίσχυση της δικής τους αληθοφάνειας, μη γνωρίζοντας ότι καθετί το άμετρο είναι παντού επιβλαβές και, όταν υπερβαίνει το προκείμενο όριο, καθίσταται απαγορευμένο. Διότι αυτό δεν θα μπορούσα να το πω μόνο για το κρασί, αλλά και για κάθε είδους απληστία.

Το πλοίο δεν κατασκευάζεται από ένα μόνο ξύλο, αλλά από διάφορα· και την τρόπιδα την έχει μεν από ένα ξύλο, αλλά όχι μονοκόμματη, ενώ τις άγκυρες από άλλο. Τα περιτόναια και οι σανίδες και τα εσωτερικά μέρη του κύτους, τα στηρίγματα και τα τμήματα της πρύμνης, των πλευρών και των ζυγωμάτων, του ιστού και των πηδαλίων, των σχοινιών και των αυχενίων, των οιάκων και όλων των άλλων, συγκεντρώνονται από διάφορα ξύλα. Κάθε μία όμως από αυτές τις αιρέσεις, επειδή είναι σαν ένα μονόξυλο, δεν φανερώνει τον χαρακτήρα της Εκκλησίας. Αντιθέτως, η αγία Εκκλησία του Θεού έχει μεν σεμνό γάμο και τον τιμά, επειδή «τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντος», έχει όμως και θαυμαστότατη εγκράτεια και την επαινεί, επειδή διεξάγει αγώνα και περιφρόνησε τον βίο, ως ακόμη πιο δυνατή· έχει δε και παρθενία και την υπερδοξάζει, επειδή είναι κάτι το ενάρετο και είναι κεκοσμημένη με ελαφρότατο φτερό. Έχει εκείνους που έχουν αποταχθεί τον κόσμο και δεν υπερηφανεύονται έναντι εκείνων που βρίσκονται ακόμη μέσα στον κόσμο, αλλά χαίρονται γι' αυτούς εφόσον είναι ευλαβέστατοι, όπως ακριβώς και οι απόστολοι, οι οποίοι ήταν μεν οι ίδιοι ακτήμονες, * και ο ίδιος ο Σωτήρας, όντας Δεσπότης των πάντων, όταν ήρθε εν σαρκί δεν απέκτησε τίποτε από τη γη, αλλά δεν απέρριψε τις γυναίκες που διακονούσαν τον ίδιο και τους μαθητές του· διότι λέει η Γραφή: «οι οποίες τον ακολούθησαν από τη Γαλιλαία, διακονώντας αυτόν και όσους ήταν μαζί του από τα δικά τους υπάρχοντα». 4.

Ένα μόνο ήρθε να κατορθώσει, να κηρύξει την εγκράτεια στον κόσμο και να συγκεντρώσει για τον εαυτό του αγνεία και εγκράτεια· και ότι χωρίς αυτό δεν μπορεί κανείς να ζήσει. 2. Τα δε επιχειρήματα για αυτά τα αντλεί από παντού, όπως όταν λέει «επιζητείτε τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Θεό». Εάν δε του πουν: πώς ο απόστολος είπε «τίμιος ο γάμος και η κοίτη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός», *και αμέσως προσθέτει πάλι λέγοντας*, και προχωρώντας λίγο πιο κάτω λέει ότι «η άγαμη, όπως και η παρθένος, μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο· ενώ η παντρεμένη μεριμνά πώς να αρέσει στον άνδρα της, και είναι διχασμένη». Εάν λοιπόν υπάρχει μερισμός, πώς είναι δυνατόν, εκεί όπου υπάρχει μερισμός, να υπάρξει κοινωνία για το ίδιο πράγμα; Και αν δεν είναι αρεστή στον Θεό, αλλά στον άνδρα, πώς μπορεί να αποκτήσει την κληρονομιά κοντά στον Θεό; «Διότι εξαιτίας των πορνειών ο καθένας ας έχει την δική του γυναίκα», λέει ο απόστολος, όχι επειδή επαινεί, ισχυρίζεται, τον γάμο μετά την Έλευση [του Χριστού], αλλά συγκαταβαίνοντας, ώστε να μην πέσουν σε περιττό όλεθρο. «Διότι υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών», και «θέλω, λέει, όλοι να είναι όπως ο εαυτός μου», και «παρομοιάστηκε η βασιλεία των ουρανών με δέκα παρθένους, πέντε μωρές και πέντε φρόνιμες»· φρόνιμες παρθένοι, μωρές παρθένοι, αλλά πάντως παρθένοι, παρομοιάζονται με τη βασιλεία των ουρανών, και δεν είπε έγγαμες.

Σχετικά δε με την επιλογή, την οποία ήλθε ο Σωτήρας να κάνει επιλέγοντας την παρθενία, την εγκράτεια και την αγνεία, σε ποιον δεν είναι φανερό ότι αποτελεί εκλογή και καύχημα της αγίας καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας * αλλά και εκείνους που βρίσκονται σε σεμνό γάμο· διότι συνηθίζει να σώζει «τον καθένα κατά το δικό του τάγμα». Πώς λοιπόν δεν θα είναι «τίμιος ο γάμος» και δεν θα έχει εν Θεώ τη βασιλεία των ουρανών, εφόσον προσκλήθηκε ο Σωτήρας σε γάμο, για να ευλογήσει τον γάμο; Διότι, αν είχε αρνηθεί να προσέλθει σε γάμο, τότε θα ήταν καταλυτής του γάμου και δεν θα αποδεχόταν τον καθένα με συγκατάβαση προς την αδυναμία του. Τίμιος λοιπόν είναι ο γάμος, διότι ο Ίδιος τον όρισε. Γι' αυτό παρευρίσκεται σε γάμο, για να φράξει τα στόματα όσων ομιλούν κατά της αλήθειας. Διότι εκεί έκανε το πρώτο σημείο ο Ιησούς, στην Κανά της Γαλιλαίας, μετατρέποντας το νερό σε οίνο. Διότι, όπως ανέτειλε από παρθένο, για να δείξει το φως που ανέτειλε στην οικουμένη από παρθένο, έτσι έκανε και το πρώτο σημείο σε γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας, ώστε την μεν παρθενία να την τιμήσει μέσω της κυοφορίας και της ακτινοβολίας του φωτός που ανέτειλε μέσω αυτής, τον δε σεμνό γάμο να τον τιμήσει μέσω των θεϊκών σημείων, επιτελώντας το πρώτο στον γάμο, μεταβάλλοντας το νερό σε άκρατο οίνο. Ομοίως δε, αν ο γάμος ήταν κάτι το αλλότριο, πώς παραγγέλλει ο διδάσκαλος των εθνών, όταν λέει «τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις»;

Οι άνθρωποι, όμως, εγκατέλειψαν τα αναγκαία, αυτά που αφορούν την αλήθεια της πίστεως, αυτά που συντελούν στη δοξολογία του Θεού, και από οπουδήποτε βρίσκουν αφορμή, αποκομίζουν για τον εαυτό τους πράγματα προς βλάβην, τα οποία – αλίμονο – είναι φοβερό και να τα σκέπτεται κανείς, ιδίως εφόσον η Γραφή δεν τα αναφέρει. 16. Διότι, εάν η Γραφή τα έλεγε, θα ομολογούσαμε την αλήθεια και δεν θα σκεφτόμασταν τίποτε άλλο. Μήπως ο γάμος είναι άσεμνος; Μήπως είναι βέβηλη η κλίνη; Μήπως δεν είναι «η κοίτη αμίαντος»; Μήπως νοθεύεται ο γάμος; Αλλά για τους προφήτες και τους αρχιερείς (η χρήση του) αναστέλλεται εξαιτίας της υπηρεσίας σε κάτι ανώτερο. Διότι, αφότου ο Μωυσής άρχισε να προφητεύει, δεν έρχεται πλέον σε συνάφεια με γυναίκα, δεν κυοφορούνται πλέον τέκνα από αυτόν, δεν τεκνοποιεί πλέον ένας τέτοιος άνδρας. Διότι διήγε τον βίο του περισσότερο απερίσπαστος για χάρη του Δεσπότη. Επειδή, πώς θα μπορούσε να παραμείνει στο όρος Σινά «σαράντα νύχτες και σαράντα ημέρες», εάν ήταν προσκολλημένος στον γάμο; Ή πώς θα μπορούσε επί σαράντα έτη στην έρημο να είναι έτοιμος για την οικονομία του Θεού, και να αφοσιώνεται στην ιεροσύνη; Και πώς θα μπορούσε να εξαγγέλλει τα μυστήρια και να συνομιλεί με τον Θεό, παραμένοντας συνδεδεμένος με τον γάμο; Διότι, εάν ο άγιος απόστολος αναφέρει ρητώς για εμάς και λέει «για λίγο καιρό, ώστε να αφοσιωθούν στην προσευχή», πόσο μάλλον θα είναι αληθινός αυτός ο λόγος για τους προφήτες; Προφήτις λοιπόν ήταν και η Μαρία. Διότι αναφέρει: «εισήλθε προς την προφήτιδα και συνέλαβε και γέννησε υιό. Και μου είπε ο Κύριος, κάλεσε το όνομά του Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον» και τα εξής.

Αναφορικά με το ζήτημα της τεκνοποιίας του Αβραάμ και του Ιακώβ, έχουμε αναπτύξει τον λόγο πιο διεξοδικά σε άλλα συγγράμματα, στα οποία έχουμε πραγματευθεί την πολυγαμία και την πολυτεκνία των θεοφιλών ανδρών του παρελθόντος, στα οποία παραπέμπουμε και τώρα τους φιλομαθείς, επισημαίνοντας μόνο τούτο, ότι και σύμφωνα με τους νόμους της Καινής Διαθήκης δεν απαγορεύεται παντελώς η τεκνοποιία, αλλά και σε αυτό το ζήτημα ισχύουν διατάξεις παρόμοιες με αυτές για τους θεοφιλείς της αρχαιότητας. Διότι, όπως λέει η Γραφή, πρέπει ο επίσκοπος να είναι «άνδρας μίας γυναίκας». Πλην όμως, σε εκείνους που έχουν ιερωθεί και είναι αφοσιωμένοι στη λατρεία του Θεού, αρμόζει στο εξής να απέχουν από τη συζυγική συνεύρεση· για όσους, αντίθετα, δεν έχουν αξιωθεί τέτοιας ιερατικής διακονίας, ο λόγος δείχνει συγκατάβαση, διακηρύσσοντας σχεδόν ρητά προς όλους ότι «τίμιος είναι ο γάμος και η κλίνη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Αυτά, λοιπόν, ας έχουν ειπωθεί από εμάς σχετικά με την πρώτη πρόταση.

Συμφέρει να παντρευτεί κανείς; Το δέχομαι και εγώ. Διότι τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη· συμφέρει όμως στους εγκρατείς, όχι στους άπληστους και σε όσους επιθυμούν να τιμούν τη σάρκα περισσότερο από όσο πρέπει. Όταν ο γάμος είναι μόνο αυτό, δηλαδή γάμος και συζυγία και επιθυμία για απόκτηση απογόνων, ο γάμος είναι καλός· διότι φέρνει στη ζωή περισσότερους ανθρώπους που ευαρεστούν τον Θεό. Όταν όμως αναζωπυρώνει τα υλικά πάθη, και περιβάλλει τον άνθρωπο με αγκάθια, και καταντά να γίνεται σαν δρόμος κακίας, τότε και εγώ αναφωνώ: Δεν συμφέρει να παντρευτεί κανείς.

Κεφάλαιο ΙΣΤ΄ Ότι το να απομακρυνθεί κανείς με οποιονδήποτε τρόπο από την αρετή ενέχει τον ίδιο κίνδυνο. Όμως, είναι αμέτρητες κατά τη διάρκεια της ζωής μας οι εκτροπές προς την αμαρτία, και με πολλούς τρόπους οι Γραφές επισημαίνουν αυτό το πλήθος: «Διότι πολλοί», αναφέρει, «είναι εκείνοι που με καταδιώκουν και με θλίβουν», και «Πολλοί είναι εκείνοι που με πολεμούν από ψηλά», και άλλα πολλά παρόμοια. Ίσως, λοιπόν, μπορούμε κυριολεκτικά να πούμε ότι είναι πολλοί εκείνοι που επιβουλεύονται μοιχικά, με σκοπό να διαφθείρουν «αυτόν τον αληθινά τίμιο γάμο και την αμίαντη κλίνη»· αν μάλιστα πρέπει να απαριθμήσουμε ονομαστικά αυτούς τους μοιχούς, μοιχός είναι η οργή, μοιχός η πλεονεξία, μοιχός ο φθόνος, η μνησικακία, η έχθρα, η βασκανία, το μίσος. Και όλα όσα έχουν καταγραφεί από τον Απόστολο ως «αντίθετα στην υγιαίνουσα διδασκαλία» αποτελούν απαρίθμηση μοιχών.

Εκείνος που έχει περιπέσει σε πορνεία ή μοιχεία ή σε κάποια παρόμοια ακαθαρσία του σώματος, ας απέχει από αυτόν τον μυσαρό βούρκο και ας καθαρίσει τον εαυτό του διά της εξομολογήσεως, διά των δακρύων, διά της νηστείας και των παρόμοιων. Διότι τους πόρνους και τους μοιχούς που δεν έχουν μετανοήσει, ο Θεός θα τους κρίνει και θα τους καταδικάσει, και θα τους αποπέμψει και θα τους παραδώσει στη γέεννα και στο άσβεστο πυρ, καθώς και στις άλλες αιώνιες κολάσεις, λέγοντας: Ας απομακρυνθεί ο βέβηλος και μιαρός, για να μη δει και απολαύσει τη δόξα του Κυρίου.

ΣΛΔʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΜΑΖΟΝΙΟ. Γιατί κρατάς άσκοπα βιβλία και με τις πράξεις σου παρεκκλίνεις από αυτά που διαβάζεις; Διότι, ενώ ο Κύριος καταδικάζει ακόμη και το περίεργο βλέμμα, εσύ όχι μόνο έχεις μανία με τις σωματικές ομορφιές, αλλά, όπως έμαθα, αγάπησες και έναν βίο δουλοπρεπή, παίρνοντας για συμβία μία πόρνη και αγαπώντας την αιώνια ατιμία, ενώ θα έπρεπε να κατανοήσεις αυτό που έχει γραφτεί: «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, και η κλίνη αμίαντη· τους πόρνους όμως και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Και το μεν ένα θα έπρεπε να το επιθυμήσεις με ζήλο, το δε άλλο να το μισήσεις. «Είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του Θεού». Διότι ο Θεός δεν ευχαριστείται με αυτά, αλλά εναντιώνεται παρακολουθώντας τα.

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Όσοι δε φθείρουν τον ναό του Θεού με την πορνεία, ακούστε τον ίδιο να λέει πάλι: «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα κρίνει ο Θεός». Όσοι φιλούν με δόλο, ακούστε και μην ξεχνάτε το δόλιο φιλί του Ιούδα, ο οποίος παρέδωσε τον Ιησού· οι κλέφτες, ακούστε τι μίλησε για εσάς ο Κύριος στον προφήτη Ζαχαρία. Λέει, λοιπόν: «Τι βλέπεις, Ζαχαρία;». Και είπα: «Ένα δρεπάνι να πετάει· το μήκος του είναι είκοσι πήχεις και το πλάτος του δέκα πήχεις». Και είπε ο Κύριος: «Αυτή είναι η κατάρα που εκπορεύεται στο πρόσωπο της γης· διότι κάθε κλέφτης εξαιτίας αυτής θα τιμωρηθεί μέχρι θανάτου· και θα εισέλθει στον οίκο του κλέφτη, και στον οίκο εκείνου που ορκίζεται στο όνομα του Θεού με ψέμα, και θα καταλύσει στο μέσο του οίκου του, και θα καταστρέψει ολοσχερώς τον ίδιο, καθώς και τα ξύλα του, και τις πέτρες του». Άραγε, αρκούν αυτά, ω κλέφτες, για να εγκαταλείψετε αυτόν τον ολέθριο δρόμο; Ή να παραθέσω και άλλα θεία λόγια που σας αποτρέπουν, σας καταδικάζουν και σας εκφοβίζουν με σκοπό την επιστροφή και τη μετάνοια; Ακούστε, λοιπόν, και τον Απόστολο που λέει: «Ο κλέφτης ας μην κλέβει πλέον, αλλά ας κοπιάζει κάνοντας το αγαθό με τα ίδια του τα χέρια, για να έχει να μεταδίδει και σε εκείνον που έχει ανάγκη»· και πάλι, ότι «Οι κλέφτες δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Και αρκούν πλέον τα όσα ειπώθηκαν για τους κλέφτες, εάν βέβαια θελήσουν να συνετιστούν.

Θυμήσου τις εναντίον του επιβουλές και τις συκοφαντίες καθώς και τα ραπίσματα, και αφού φρίξεις ταπεινώσου, για να σωθείς και να υψωθείς εν καιρώ επισκέψεως· διότι ο Κύριος είναι κοντά στους συντετριμμένους στην καρδιά· και διότι όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί. Όσοι δε πλανήθηκαν σε πορνείες, ας απομακρυνθούν από αυτές, και ας μην πλανηθούν ποτέ ξανά, αλλά ας ενθυμούνται τον Απόστολο που ανακράζει, ότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα κρίνει ο Θεός· και, ότι κάθε αμάρτημα που τυχόν θα διαπράξει ο άνθρωπος, είναι εκτός του σώματος· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα· και τέλος, ότι οι πόρνοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.

Και μην λησμονείτε εκείνον που μόλυνε το νυφικό του ένδυμα με την πορνεία και αποβλήθηκε με αίσχος από τον βασιλικό γάμο, καθώς και το: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Εσείς οι μοιχοί, φρίξτε στο άκουσμα της θείας φωνής που λέει: «Μη μοιχεύσεις»· και του Αποστόλου που ανακράζει: «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Θυμηθείτε ακόμη τον Σολομώντα που λέει: «Ο μοιχός, λόγω έλλειψης συνέσεως, προξενεί την απώλεια της ίδιας του της ψυχής». Ακούστε δε και τον Κύριο που λέει προς τη μοιχαλίδα: «Πήγαινε, και στο εξής μην αμαρτάνεις».

Μερικοί ισχυρίζονται ότι εδώ υπονοείται και ο ίδιος ο Λωτ, και ότι εξαιτίας του το είπε αυτό. Να θυμάστε τους φυλακισμένους σαν να είστε δεμένοι μαζί τους, και εκείνους που κακοπαθούν, αφού και εσείς οι ίδιοι βρίσκεστε μέσα σε σώμα. Ο γάμος ας είναι τίμιος σε όλα και η κλίνη αμίαντη· διότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Ο τρόπος της ζωής σας ας είναι αφιλάργυρος, και να αρκείστε σε όσα έχετε στο παρόν. Πρόσεξε πόσο πολύς είναι ο λόγος του για τη σωφροσύνη. Είπε: «Να επιδιώκετε την ειρήνη και τον αγιασμό»· και πάλι: «Να μην υπάρχει κανένας πόρνος ή βέβηλος»· και τώρα πάλι λέει: «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Και παντού η απαγόρευση συνοδεύεται από επιτίμιο.

Και πώς γίνεται αυτό, παρατήρησε από τα εξής: Αφού είπε, «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό», πρόσθεσε: «χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο»· εδώ όμως, λέγοντας, «Τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός», και αφού προέταξε το «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα και η συζυγική κλίνη αμίαντη», προσθέτοντας στη συνέχεια την τιμωρία, αποδεικνύει ότι δικαίως ανέφερε τα όσα ακολουθούν. Διότι, εάν επιτράπηκε ο γάμος, δικαίως κολάζεται ο πόρνος, δικαίως τιμωρείται ο μοιχός. Εδώ στρέφεται εναντίον των αιρετικών.

«Τίμιος είναι ο γάμος», λέει, «σε όλα, και η κλίνη αμίαντη». Πώς είναι τίμιος ο γάμος; Επειδή διατηρεί, λέει, τον πιστό στη σωφροσύνη. Εδώ υπαινίσσεται και τους Ιουδαίους, επειδή θεωρούσαν βδελυρή την κλίνη: «Και όποιος», λέει, «έρχεται από την κλίνη, δεν είναι καθαρός». Δεν είναι βδελυρά τα της φύσεως, ω άγνωμον και αναίσθητε Ιουδαίε, αλλά τα της προαιρέσεως· διότι, εάν ο γάμος είναι τίμιος και καθαρός, γιατί νομίζεις ότι μολύνεσαι εξαιτίας του; «Αφιλάργυρος», λέει, «ο τρόπος της ζωής σας». Επειδή πολλοί, αφού διαθέσουν τα υπάρχοντά τους, θέλουν αργότερα με το πρόσχημα της ελεημοσύνης να τα ανακτήσουν πάλι, γι' αυτό λέει: «Αφιλάργυρος ο τρόπος»· δηλαδή, να περιοριζόμαστε στην κάλυψη της χρείας και των αναγκαίων. Τι γίνεται λοιπόν αν δεν έχουμε, λέει, ούτε αυτά τα αναγκαία; Δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση, δεν υπάρχει· διότι ο ίδιος είπε, και δεν ψεύδεται, ότι: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω». Ώστε με θάρρος να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Σαν να έλεγε: Έχεις την υπόσχεση από Αυτόν, μην αμφιβάλλεις λοιπόν· ο ίδιος το υποσχέθηκε, μην αμφισβητείς. Και το «Δεν θα σε αφήσω», δεν το λέει μόνο για τα χρήματα, αλλά αναφέρεται και σε όλα τα υπόλοιπα. «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Εύλογα πρόσθεσε τον λόγο του προφήτη, επισφραγίζοντας με αυτόν τα λεγόμενά του και καθιστώντας τους πιο πρόθυμους, ώστε να μην απελπίζονται.

Εσύ όμως, από τη μία, όταν προέρχεσαι από συνουσία με τη σύζυγό σου, δεν τολμάς να προσευχηθείς, αν και αυτό δεν αποτελεί καν αμάρτημα· από την άλλη, όταν προέρχεσαι από λοιδορία και ύβρη, πράγμα που οδηγεί στη γέεννα, προτού καθαρίσεις καλά τον εαυτό σου, υψώνεις τα χέρια σου; Και πώς δεν φρίττεις; Πες μου. Δεν άκουσες τον Παύλο που λέει ότι «Τίμιος είναι ο γάμος και η συζυγική κλίνη αμίαντη»;

Ακούστε με, εσείς που σκύψατε τον αυχένα και δεχθήκατε τον χρηστό και ελαφρύ και μακάριο ζυγό, μοναχοί και παρθένες· ακούστε με, όσες αφιερώσατε τον εαυτό σας και προσφέρατε τα σώματά σας στον Κύριο· ακούστε με, εσείς που είστε τα στεφάνια του ουράνιου νυμφίου, ακούστε με, εσείς που είστε λαμπρότερες από τον ήλιο, ακούστε με, οι είσοδοι της βασιλείας, ακούστε με, οι φίλες του Θεού, ακούστε με, οι χορεύτριες του Δαβίδ, ακούστε με, τα εγγόνια της Ελισάβετ, ακούστε με, οι σύντροφοι του Ιωάννη, ακούστε με, οι κληρονόμοι του Θεού, ακούστε με, εσείς που περιφέρετε το στάδιο του αγώνα και τη νίκη και τον αγωνοθέτη μέσα στο στάδιο, ακούστε με, οι αδελφές της Μαρίας, ακούστε με, οι μητέρες και νύμφες και δούλες του Χριστού· μάλλον μην ακούσετε εμένα, σας παρακαλώ, αλλά τον Απόστολο που λέει: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό». Αξιόπιστος είναι αυτός που παρακαλεί, γι' αυτό μην αρνηθείτε την προσφορά. Δες ποιος είναι αυτός που σε παρακαλεί, και νιώσε δέος για το αίτημα· αυτός που ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που αξιώθηκε να ακούσει τη φωνή του Θεού, αυτός που άκουσε άρρητα ρήματα, αυτός παρακαλεί: «Παραστήστε τα σώματά σας αγνά στον Θεό». Τι παρακαλείς, Παύλε; Τι σε νοιάζει για τις παρθένες; Δεν είπες εσύ ότι: «Για τις παρθένες δεν έχω εντολή Κυρίου»; Δεν είπες εσύ: «Τίμιος είναι ο γάμος»; Δεν είπες εσύ: «Μην αποστερείτε ο ένας τον άλλον από τη συζυγική ένωση»; Τότε γιατί τώρα κηρύττεις την αγνεία;

Γι' αυτό δεν ντρέπεται να λέει: «Τίμιος είναι ο γάμος για όλους, και η κλίνη αμίαντη». Διότι και ο Δεσπότης του παρευρέθηκε σε γάμο, τιμώντας τον γάμο με την παρουσία του, και πρόσφερε δώρα. Διότι μετέβαλε το νερό σε οίνο. Τρέξε, λοιπόν, όσο θέλεις· όταν όμως ατονήσεις, λάβε ως φάρμακο τη συνουσία, για να μη σας πειράξει ο Σατανάς. Ο καθένας, λοιπόν, ας έχει τη δική του γυναίκα. Διότι τρία είναι αυτά: η παρθενία, ο γάμος, η πορνεία.

Τέτοια πράγματα, λοιπόν, ο προφήτης τα ονόμασε εκούσια. Διότι όσα δεν υπόκεινται στην αναγκαιότητα των νόμων, αλλά αποτελούν καρπό φιλόθεης διάθεσης, εύλογα ονομάζονται εκούσια. Και καθώς περιπίπτουμε με πολλούς τρόπους σε περιστάσεις και θλίψεις, δίνουμε υποσχέσεις στον Θεό, σύμφωνα με το χωρίο: «Θα σου εκπληρώσω τις ευχές μου, που πρόφεραν τα χείλη μου και μίλησε το στόμα μου κατά τη θλίψη μου». Αυτά, λοιπόν, πρέπει οπωσδήποτε να τα εκπληρώνουμε. Έχει όμως ο λόγος αυτός και άλλη έννοια. Εκούσια, λοιπόν, είναι όσα γίνονται καθ' υπέρβαση των εντολών του Θεού. Εντολή του Θεού είναι να συνάπτεται κανείς με μία γυναίκα· διότι τίμιος είναι ο γάμος και η συζυγική κλίνη αμίαντη· ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Εάν όμως κάποιος θέλει να ασκήσει την παρθενία, αυτό αποτελεί εκούσια πράξη του. Ομοίως, μας επιτρέπεται να έχουμε τροφές, σκεπάσματα και ενδύματα· εάν όμως επιλέγουμε να ασκήσουμε την ακτημοσύνη, αυτό αποτελεί δική μας εκούσια επιλογή. Και εάν επιθυμούμε διακαώς να ζήσουμε τον μονήρη και μοναχικό βίο, αυτό είναι εκούσιό μας. Ως προς αυτά, λοιπόν, ο προφήτης εύχεται να κατευοδωθούν όσοι θέλουν να τα πράξουν. «Η ψυχή μου βρίσκεται στα χέρια σου διαπαντός· και τον νόμο σου δεν τον λησμόνησα». Διότι, προστατευόμενος από τη δική σου πρόνοια, εξόρισα τη λήθη των νόμων σου. Επειδή καθένας που αναθέτει τον εαυτό του στον Θεό, παραδίδει την ψυχή του στα χέρια Του, όπως λέει και σε άλλον ψαλμό: «Διότι εσύ είσαι ο υπερασπιστής μου, Κύριε, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου».

Και επειδή έπρεπε, όπως σε έναν τέτοιο γάμο, να καταγραφούν και έπαινοι, ο Παύλος επαινώντας τον γάμο λέει: Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, και η κοίτη αμίαντη. Το ότι όμως ομιλεί περί του Χριστού και της Εκκλησίας, ας το ερμηνεύσει ο ίδιος: Διότι τι, λέει, έχει γραφτεί; Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Το μυστήριο αυτό είναι μέγα· εγώ δε ομιλώ για τον Χριστό και για την Εκκλησία.