Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 13:4

Διότι, εάν ο γάμος είναι ακάθαρτος, ακάθαρτα είναι και όλα τα έμβια όντα που γεννιούνται μέσω αυτού, ακάθαρτοι είστε και εσείς, για να μην πω το ίδιο και για την ίδια την ανθρώπινη φύση. Πώς λοιπόν μπορεί μια ακάθαρτη να είναι παρθένος; Διότι αυτός είναι ένας δεύτερος, ή μάλλον και τρίτος, τρόπος μολυσμού και ακαθαρσίας που έχετε επινοήσει· και εσείς που αποφεύγετε τον γάμο ως κάτι το μιαρό, ακριβώς με αυτή σας την αποφυγή έχετε γίνει οι πιο μιαρές από όλους, έχοντας ανακαλύψει μια παρθενία πιο μολυσμένη και από την πορνεία. Πού λοιπόν θα σας κατατάξουμε; Με τους Ιουδαίους; Αλλά εκείνοι δεν σας ανέχονται, διότι και τον γάμο τιμούν και τη δημιουργία του Θεού θαυμάζουν. Μήπως μαζί με εμάς; Αλλά δεν θέλετε να ακούσετε τον Χριστό που λέει μέσω του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα και η κλίνη αμίαντη». Απομένει λοιπόν να ταχθείτε μαζί με τους Έλληνες. Αλλά και εκείνοι πάλι θα σας αποδιώξουν ως πιο ασεβείς. Διότι ο Πλάτων αναφέρει ότι «ήταν αγαθός εκείνος που συγκρότησε αυτό εδώ το σύμπαν» και ότι «στον αγαθό δεν γεννάται κανένας απολύτως φθόνος για τίποτα». Εσύ όμως τον αποκαλείς πονηρό και δημιουργό πονηρών έργων.

Γιατί, αν ο γάμος είναι τίμιος, ο απόστολος προτρέπει όσους νηστεύουν να απέχουν από τη συζυγική συνεύρεση; Αξίζει όμως να εξετάσουμε και τούτο: για ποιο λόγο άραγε, εφόσον ο γάμος είναι τίμιος και η κλίνη αμίαντη, δεν του επιτρέπει να έχει θέση κατά τον καιρό της νηστείας και της προσευχής; Διότι θα ήταν από τα πλέον άτοπα, οι μεν Ιουδαίοι —στους οποίους όλα τα σωματικά ζητήματα είχαν ρυθμιστεί με τυπικές διατάξεις, στους οποίους επιτρεπόταν ακόμη και να έχουν δύο γυναίκες, και άλλες να αποπέμπουν, ενώ άλλες να εισάγουν στη θέση τους— να δείχνουν τόση μεγάλη πρόνοια για το ζήτημα αυτό, ώστε, όταν επρόκειτο να ακούσουν τους θείους λόγους, να απέχουν και από τη νόμιμη συνεύρεση, και μάλιστα όχι για μία ή δύο μόνο ημέρες αλλά για περισσότερες, εμείς δε, που απολαμβάνουμε τόση μεγάλη χάρη, που έχουμε λάβει το Πνεύμα, που έχουμε νεκρωθεί ως προς την αμαρτία και συνταφεί με τον Χριστό, που έχουμε αξιωθεί την υιοθεσία, που έχουμε ανυψωθεί σε τόση τιμή, μετά από τόσα και τόσο μεγάλα αγαθά, να μη φτάνουμε ούτε καν στην ίδια σπουδή με εκείνα τα νήπια.

«Καλός είναι ο γάμος», συμφωνώ κι εγώ. «Διότι τίμιος είναι ο γάμος», λέει, «και η κλίνη αμίαντη, τους δε πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Για σένα όμως δεν είναι πλέον δυνατόν να τηρήσεις τα δίκαια του γάμου. Διότι, αφού έχεις ενωθεί με τον επουράνιο Νυμφίο, το να τον εγκαταλείψεις και να ενώσεις τον εαυτό σου με γυναίκα είναι μοιχεία, έστω και αν εσύ μυριάδες φορές το ονομάζεις γάμο· μάλλον δε, είναι τόσο φοβερότερο από τη μοιχεία, όσο ανώτερος από τους ανθρώπους είναι ο Θεός. Κανείς ας μην σε εξαπατά λέγοντας: ο Θεός δεν απαγόρευσε τον γάμο. Το γνωρίζω κι εγώ αυτό· δεν απαγόρευσε μεν τον γάμο, απαγόρευσε όμως τη μοιχεία· πράγμα το οποίο εσύ πράττεις, εάν θελήσεις —ο μη γένοιτο— να συνάψεις ποτέ γάμο.

Επειδή, εάν το γνώριζε, δεν θα ήταν καθόλου θαυμαστό. Αναφέρεται δε και στον Λωτ. Ας είναι τίμιος ο γάμος σε όλα, και η συζυγική κλίνη αμίαντη. Τους δε πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός. Αφιλάργυρος να είναι ο τρόπος της ζωής σας, και να αρκείστε στα παρόντα· διότι ο ίδιος έχει πει: Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω· ώστε με θάρρος να λέμε: Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ· τι μπορεί να μου κάνει ο άνθρωπος;

Η παρθενία είναι ο τρόπος ζωής των αγγέλων, το χαρακτηριστικό γνώρισμα κάθε ασώματης φύσης. Αυτά τα λέμε όχι για να κατακρίνουμε τον γάμο —μη γένοιτο— (διότι γνωρίζουμε ότι ο Κύριος με την παρουσία του ευλόγησε τον γάμο, καθώς και εκείνον που είπε: «Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη»), αλλά επειδή αναγνωρίζουμε ότι η παρθενία είναι ανώτερη του καλού. Διότι και στις αρετές υπάρχουν εντάσεις και υφέσεις, όπως ακριβώς και στις κακίες. Γνωρίζουμε ότι όλοι οι θνητοί, μετά τους γενάρχες του ανθρωπίνου γένους, είναι γεννήματα γάμου. Διότι εκείνοι είναι δημιούργημα της παρθενίας και όχι του γάμου. Επομένως, όσο ανώτερος είναι ο άγγελος από τον άνθρωπο, τόσο πιο τίμια είναι η παρθενία από τον γάμο. Αλλά τι λέω άγγελος;

Διότι σε ποιον δεν είναι σαφές ότι η παρθενία πολιτεύεται πλέον ανάμεσα στους ανθρώπους; Καλή μεν είναι η τεκνογονία, την οποία καθιέρωσε ο γάμος, και καλός είναι ο γάμος για την αποφυγή της πορνείας, καθώς την περικόπτει και, μέσω της έννομης συνεύρεσης, δεν επιτρέπει στη λυσσαλέα επιθυμία να εκδηλώνεται μανιωδώς σε άνομες πράξεις. Καλός είναι ο γάμος για όσους δεν διαθέτουν εγκράτεια· ανώτερη όμως είναι η παρθενία, η οποία αυξάνει την τεκνογονία της ψυχής και προσφέρει στον Θεό ως ώριμο καρπό την προσευχή. «Τίμιος είναι ο γάμος και η κλίνη αμίαντη· τους πόρνους δε και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός».

Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία.» «Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα και η κοίτη αμίαντη.» Πρέπει ο νους, ως άλλος κυβερνήτης, να κάθεται ψηλά, πάνω από τα πάθη, και επιβιβαζόμενος στη σάρκα σαν σε πλοίο και κατευθύνοντας με εμπειρία τους λογισμούς σαν πηδάλια, αφενός να πατάει με γενναιότητα τα κύματα, αφετέρου να παραμένει ψηλά και να είναι δυσπρόσιτος στα πάθη, χωρίς να ποτίζεται πουθενά από την πικρία τους σαν από κάποια αλμύρα.

«Μήπως γι' αυτά δεν θα επιβάλω τιμωρία, λέει ο Κύριος; Ή μήπως από ένα τέτοιο έθνος δεν θα πάρει εκδίκηση η ψυχή μου;» «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του.» «Να αποφεύγετε την πορνεία. Κάθε αμάρτημα που ενδεχομένως κάνει ο άνθρωπος είναι έξω από το σώμα του· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα. Ή δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε λάβει από τον Θεό, και ότι δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα· δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό με το σώμα σας.» «Ας μην πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν μερικοί από αυτούς, και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες.» «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επίγεια: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία.» «Τους πόρνους δε και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός.» Μου έρχεται να δακρύσω για σένα, άνθρωπε, όταν αναλογίζομαι ότι προτιμάς τα έργα της αισχύνης από τη μεγάλη δόξα του Θεού, και εξαιτίας της ηδονής της ακολασίας, δύσκολα μπορείς να αποσπαστείς από την αμαρτία.

Όπου όμως υπάρχει πόλεμος, εκεί και η σωφροσύνη αποκόπτεται. Ο Παύλος, ο νυμφαγωγός της οικουμένης, δεν ντρέπεται να λέει: Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη. Διότι και ο ίδιος ο Δεσπότης του παρευρέθηκε σε γάμο, τιμώντας τον γάμο με την παρουσία Του, και προσέφερε δώρα· διότι μετέτρεψε το νερό σε οίνο. Τρέξε όσο δύνασαι· όταν όμως ατονήσεις, λάβε ως φάρμακο τη συνουσία, για να μη σας πειράξει ο Σατανάς. Ο καθένας, λοιπόν, ας έχει τη δική του γυναίκα. Διότι τρία είναι αυτά: η παρθενία, ο γάμος, η πορνεία. Η παρθενία βρίσκεται ψηλά, ο γάμος στη μέση, η πορνεία κάτω· η παρθενία έχει στέφανο, ο γάμος σύμμετρο έπαινο, η πορνεία κόλαση και τιμωρία.

Εκείνη δε, εξομαλύνοντας και λειαίνοντας πλήρως τον δρόμο για αυτόν, είπε: «Γιατί λες τέτοια πράγματα εσύ, που είσαι γεμάτος από κάθε σοφία; Γιατί αποκάλεσες την πράξη αυτή μόλυσμα και αισχρή ένωση; Διότι ούτε εγώ είμαι αμύητη στα χριστιανικά βιβλία· αντιθέτως, στην πατρίδα μου διάβασα πολλά συγγράμματα και έχω ακούσει πολλούς Χριστιανούς να μου μιλούν. Δεν είναι γραμμένο, λοιπόν, σε κάποιο από τα δικά σας βιβλία: "Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη"; Και: "Καλύτερα να παντρεύεται κανείς παρά να φλέγεται"; Και: "Αυτούς που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει"; Δεν διδάσκουν οι Γραφές σας ότι όλοι οι παλαιοί δίκαιοι, πατριάρχες και προφήτες, ενώθηκαν με τον δεσμό του γάμου; Δεν είναι γραμμένο ότι εκείνος ο Πέτρος, που λέτε ότι υπήρξε κορυφαίος των αποστόλων, είχε σύζυγο; Σε ποιους, λοιπόν, πείθεσαι εσύ και το αποκαλείς αυτό μόλυσμα; Μου φαίνεται απολύτως, κύριέ μου, ότι αποπλανάσαι από την αλήθεια των δογμάτων σας».

Η πορνεία είναι πώρωση της ψυχής και τύφλωση της διάνοιας· η πορνεία κάνει τους ανθρώπους να απομακρύνονται από τον Θεό· η πορνεία τυφλώνει τους αισθητούς και νοητούς οφθαλμούς· η πορνεία είναι σκοτάδι της ψυχής και μολυσμός της σάρκας· η πορνεία είναι πραγματικά εραστής του σκότους και μίσος για το φως, διότι «καθένας που πράττει φαύλα μισεί το φως»· η πορνεία είναι εφεύρεση της δυσωδίας και αφανισμός της ευωδίας· η πορνεία είναι αιτία για να γίνει κανείς βορά του ακοίμητου σκώληκα και στέρηση της αιώνιας ζωής· η πορνεία είναι μητέρα της αναισθησίας, της κλοπής, του ψεύδους και της επιορκίας, καθώς και προμήτορας και πρόγονος της φιλαργυρίας, της ακηδίας, της οργής, της λύπης και πλείστων άλλων κακών. Και για να παραλείψω τα περισσότερα ηθελημένα, θα διατυπώσω με συντομία την αλήθεια. Διότι η αμετανόητη και ανεξομολόγητη πορνεία είναι χωρισμός από τον Θεό και πρόξενος καταδίκης, επειδή «πόρνους και μοιχούς», όπως λέει ο Παύλος, «θα κρίνει ο Θεός», απομάκρυνση από τη ζωή, θάνατος της ψυχής και εισαγωγή σε ατέλειωτη θλίψη. Αν λοιπόν η πορνεία είναι τέτοια και αυτά είναι τα γνωρίσματά της, τι θα μπορούσε να πει κανείς έπειτα για τους μοιχούς, καθώς και για τους αρρενοφθόρους ή τους ζωοφθόρους, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, υπόκεινται σε επιτίμια ίσα με τους φονείς για το έγκλημά τους; Εγώ όμως δεν επιθυμώ να μιλήσω εκτενέστερα περί αυτών, διότι δεν ανέχομαι να ρυπαίνεται το παρόν σύγγραμμα από τέτοιους λόγους.

Περί της σωφροσύνης των μοναχών. Σώφρων μοναχός είναι εκείνος που διαθέτει καρδιά η οποία δεν συγκατατίθεται σε φιλήδονους λογισμούς, βλέμμα χωρίς περιέργεια και διατηρεί τις πέντε αισθήσεις του σώματος αβλαβείς, ώστε να πορεύεται με σωφροσύνη στα λόγια, στα έργα και στις σκέψεις. Ακόμη και αν πολεμείται από τον εχθρό, δεν βλάπτεται καθόλου, και οι ακούσιες νυκτερινές ρεύσεις κατά τον ύπνο ή στον ξύπνιο του από τον φθόνο των δαιμόνων, δεν τον μολύνουν. Διότι το να υφίσταται κάτι παρά τη θέλησή του δεν προέρχεται από τον ίδιο, ούτε τον μολύνει. Όταν εκκρίνεται φυσική ύλη από ένα υλικό σώμα, δεν υπάρχει κανένας μολυσμός, όπως συμβαίνει με τη βλέννα, το πτύελο και το φλέγμα, και η έκκριση των γαστρικών περιττωμάτων δεν θεωρείται μολυσμός. Διότι για το υλικό σώμα, η υλική λειτουργία και η υλική αποβολή είναι αναμάρτητη. Εάν λοιπόν «είναι τίμιος ο γάμος και η κοίτη αμίαντος», παρόλο που η συνεύρεση δεν γίνεται ακούσια αλλά με ελεύθερη βούληση, όμως λόγω του έννομου γάμου η συνεύρεση χαρακτηρίζεται αμόλυντη. Και αν η εκούσια συμβίωση δεν μολύνει, πώς μπορεί να θεωρηθεί μολυσμός αυτό που γίνεται ακούσια κατά τον ύπνο; Ναι, μολύνει και αυτό, αλλά μόνο όταν υπάρχει συγκατάθεση από μια φιλήδονη καρδιά μέσω ακάθαρτων λογισμών. Εκείνος όμως που δεν αντλεί καμία ηδονή από τέτοιους λογισμούς, αλλά απεναντίας πικραίνεται, στενοχωριέται και αντιστέκεται, δεν μολύνεται, αλλά παρόλα αυτά δυσανασχετεί, καθώς αυτός, ο αξιέπαινος, αισθάνεται ότι στερείται την τέλεια καθαρότητα και επιθυμεί την άκρα σωφροσύνη.

Ο θείος νόμος, λοιπόν, νομοθετεί είτε την παρθενία είτε τη νόμιμη συζυγία, και ό,τι βρίσκεται πέρα από αυτά τα δύο δεν είναι ούτε παρθενία ούτε συζυγία, αλλά παρανομία και ακολασία άξια κατακρίσεως, διότι «τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός» και «μην πλανάσθε», λέει, «ούτε πόρνοι ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε κλέφτες ούτε ειδωλολάτρες ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», αλλά «νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία»· διότι τούτο να γνωρίζετε, ότι κάθε πόρνος ή ακάθαρτος ή πλεονέκτης, ο οποίος είναι ειδωλολάτρης, δεν έχει κληρονομιά στη βασιλεία του Χριστού και Θεού. Κανείς ας μην σας εξαπατά με μάταια λόγια· διότι εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας και διότι «σε ό,τι υποκύπτει κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί», δηλαδή είτε στη σωφροσύνη για αγιασμό, είτε στη φιληδονία για μολυσμό, και «ό,τι σπείρει» ο καθένας, «αυτό και θα θερίσει· εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά, ενώ εκείνος που σπέρνει από το πνεύμα στο πνεύμα θα θερίσει αιώνια ζωή».

Ερμηνεία. Ο μεν παλαιός Νόμος συγχωρούσε στους παντρεμένους να χωρίζουν τις γυναίκες τους όποτε ήθελαν και χωρίς καμία εύλογη αφορμή. Ο δε Κύριος στο Ευαγγέλιο το εμπόδισε αυτό αυστηρά. Επομένως και οι Απόστολοι, ακολουθώντας τη διαταγή του Κυρίου, το εμποδίζουν αυτό στον παρόντα Κανόνα, και λέγουν: ο Επίσκοπος, ή ο Πρεσβύτερος, ή ο Διάκονος, ας μην εκβάλει, δηλαδή ας μη χωρίζει βιαίως τη γυναίκα του, χωρίς δηλαδή τη συμφωνία εκείνης, με την πρόφαση και το πρόσχημα της ευλάβειας· εάν όμως τη χωρίσει, ας αφορίζεται, έως ότου πεισθεί να την πάρει πάλι στην οικία του. Εάν όμως επιμείνει στο πείσμά του και δεν θέλει να την παραλάβει, ας καθαιρείται τελείως από την ιερωσύνη. Επειδή φαίνεται με αυτό που κάνει ότι ατιμάζει τον γάμο, ο οποίος κατά τον Απόστολο είναι τίμιος. Και ότι θεωρεί την κοίτη και τη συζυγική συνεύρεση ακάθαρτη, η οποία από τον ίδιο τον Απόστολο ονομάστηκε αμίαντη.

Συμφωνία. «Σύμφωνα και με τον νγ' Κανόνα τους, οι ίδιοι οι Απόστολοι καθαιρούν τους κληρικούς που κατά τις εορτές δεν τρώνε κρέας και δεν πίνουν κρασί, όχι από άσκηση, αλλά από αποστροφή. Η δε Σύνοδος της Γάγγρας υποβάλλει σε ανάθεμα αφενός εκείνους που κατηγορούν τον γάμο και αποστρέφονται τη Χριστιανή γυναίκα η οποία συνευρίσκεται με τον νόμιμο σύζυγό της, στον α' Κανόνα, και αφετέρου αυτούς που διατηρούν την παρθενία τους, όχι για το ίδιο το καλό της παρθενίας, αλλά επειδή βδελύσσονται τον νόμιμο γάμο, σύμφωνα με τον θ' Κανόνα, καθώς και εκείνη τη γυναίκα που εγκαταλείπει τον άνδρα της επειδή βδελύσσεται τον γάμο, σύμφωνα με τον ιδ' Κανόνα. Γι' αυτό και η ΣΤ' Οικουμενική Σύνοδος στον ιγ' Κανόνα της, ακολουθώντας και τον παρόντα Αποστολικό Κανόνα και επιπλέον τον ε', ορίζει ότι οι συζυγίες των κληρικών πρέπει να παραμένουν στερεές και αδιαχώριστες, και κανένας από αυτούς να μην εμποδίζεται να χειροτονηθεί επειδή έχει νόμιμη γυναίκα, δεδομένου ότι ο γάμος είναι τίμιος και η κοίτη αμίαντη, κατά τον Απόστολο. Η δε Σύνοδος της Άγκυρας, στον ιδ' Κανόνα της, ορίζει ότι οι Πρεσβύτεροι και οι Διάκονοι εκείνοι που δεν τρώνε κρέας λόγω εγκράτειας, πρέπει να γεύονται λίγο από αυτό, για να μη δώσουν την υποψία ότι το σιχαίνονται, και κατόπιν να εγκρατεύονται πάλι και να μην τρώνε.»

Έπειτα προσθέτει και από πού εξέρχονται, δηλαδή από την καρδιά. Διότι γνωρίζει ότι εκεί βρίσκονται οι πονηροί θησαυροί των βέβηλων λογισμών και των άλλων αμαρτημάτων. Ακόμη πιο συνοπτικά ο Απόστολος, έχοντας διδαχθεί αυτό, λέει: «η τροφή δεν μας παρουσιάζει ενώπιον του Θεού». Εύλογα θα μπορούσε να πει κάποιος και τώρα ότι μια φυσική έκκριση δεν θα μας οδηγήσει σε τιμωρία. Ίσως μάλιστα και οι γιατροί (ώστε να πεισθούν έστω και από τους εκτός της Εκκλησίας) θα απολογηθούν υπέρ αυτού, ότι δηλαδή στον ζωντανό οργανισμό έχουν δοθεί κάποιες αναγκαίες διέξοδοι, ώστε, καθώς τρέφεται το καθένα από τα μέλη μας, να αποβάλλεται το περίσσευμα των χυμών. Όπως για παράδειγμα οι τρίχες είναι περιττώματα του κεφαλιού, καθώς και τα υδατώδη υγρά που αποβάλλονται από αυτό, και τα απεκκρίματα της κοιλιάς, έτσι λοιπόν και η έκκριση των σπερματικών πόρων είναι ένα περίττωμα. Ποια είναι λοιπόν η αμαρτία ενώπιον του Θεού, ω θεοφιλέστατε πρεσβύτερε, εφόσον ο ίδιος ο Δεσπότης που έπλασε τον οργανισμό θέλησε και κατασκεύασε αυτά τα μέλη ώστε να έχουν τέτοιες διεξόδους; Επειδή όμως πρέπει να προλαμβάνουμε τις αντιρρήσεις των πονηρών (διότι θα μπορούσαν να πουν: «επομένως δεν είναι αμαρτία ούτε η πραγματική χρήση τους, εφόσον τα όργανα έχουν πλαστεί από τον Δημιουργό»), θα τους σταματήσουμε θέτοντας το εξής ερώτημα: Για ποια χρήση μιλάς; Για εκείνη που γίνεται σύμφωνα με τον Νόμο, την οποία επέτρεψε και ο Θεός λέγοντας: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη»; Για αυτήν που αποδέχθηκε ο Απόστολος λέγοντας: «Τίμιος είναι ο γάμος και αμίαντη η συζυγική κλίνη»; Ή για εκείνη που είναι μεν κοινή, αλλά τελείται κρυφά και μοιχικά;

Επειδή και στα άλλα πράγματα που συμβαίνουν στη ζωή, θα βρούμε ότι οι διαφορές προκύπτουν ανάλογα με την περίσταση. Για παράδειγμα, το να φονεύει κανείς δεν επιτρέπεται, αλλά στον πόλεμο το να σκοτώνει τους αντιπάλους είναι και νόμιμο και άξιο επαίνου. Έτσι λοιπόν, όσοι αριστεύουν στον πόλεμο αξιώνονται μεγάλων τιμών, και ανεγείρονται μνημεία γι' αυτούς, τα οποία διακηρύσσουν τα κατορθώματά τους. Επομένως, το ίδιο πράγμα, υπό ορισμένες συνθήκες και σε κάποιον χρόνο δεν επιτρέπεται, ενώ υπό άλλες συνθήκες και στον κατάλληλο χρόνο επιτρέπεται και παραχωρείται. Ο ίδιος κανόνας λοιπόν ισχύει και για τη σαρκική συνάφεια. Μακάριος είναι εκείνος που στη νεότητά του, αναλαμβάνοντας τον ελεύθερο ζυγό του γάμου, χρησιμοποιεί τη φύση για την τεκνοποιία· αν όμως τη χρησιμοποιεί για ασέλγεια, η τιμωρία που αναφέρει ο Απόστολος θα περιμένει τους πόρνους και τους μοιχούς. Διότι, ενώ υπάρχουν δύο οδοί στη ζωή γι' αυτά τα θέματα, η μία πιο μετριοπαθής και κοσμική, δηλαδή ο γάμος, και η άλλη αγγελική και ανυπέρβλητη, η παρθενία· αν κάποιος επιλέξει την κοσμική, δηλαδή τον γάμο, δεν υπόκειται σε μομφή, όμως δεν θα λάβει τόσα πολλά χαρίσματα.

Πρέπει δε ακόμη, λέγει, να προλάβουμε τις αντιρρήσεις των φιλόνεικων και πονηρών· διότι μπορούν να πουν: Λοιπόν, δεν είναι αμαρτία ούτε η πραγματική μεταχείριση των σπερματικών οργάνων, επειδή και αυτά δόθηκαν από τον Θεό για τέτοια χρήση και μεταχείριση; Στο οποίο αποκρινόμαστε: Ποια χρήση και μεταχείριση εννοείς; Τη νόμιμη και εκείνη που ο Θεός παραχώρησε με την εντολή «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», την οποία και ο Απόστολος εγκωμιάζει λέγοντας: «Τίμιος ο γάμος και η κοίτη αμίαντος», ή την κοινή που γίνεται κρυφά και παράνομα, δηλαδή την πορνεία και τη μοιχεία; Εάν μεν εννοείς την πρώτη, είναι φανερό ότι είναι καλή, εάν δε τη δεύτερη, είναι φανερό ότι είναι κακή. Και ας μην απορούμε (λέγει ο Άγιος) αν ένα και το αυτό πράγμα γίνεται πότε καλό και πότε κακό, επειδή βλέπουμε και πολλά άλλα στην παρούσα ζωή που γίνονται άλλοτε καλά και άλλοτε κακά. Λόγου χάρη, ο φόνος δεν είναι επιτρεπτός, αλλά όταν γίνεται σε καιρό πολέμου εναντίον εχθρών της πίστεως, τότε είναι και επιτρεπτός και επαινετός, και για αυτό όσοι νικούν στον πόλεμο λαμβάνουν μεγάλες τιμές και στήνονται ανδριάντες στο όνομά τους, οι οποίοι διακηρύττουν τις νίκες τους (περί αυτών βλέπε τον ιγ΄ Κανόνα του Μεγάλου Βασιλείου). Επομένως, το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για τη σαρκική μίξη.

Και επαινεί μεν ο Άγιος εδώ εκείνους που χρησιμοποιούν τη συζυγική συνάφεια του γάμου για τεκνοποιία, με το ρητό του Ιερεμία. Εκφοβίζει δε πάλι τους ασελγείς με το αποστολικό ρητό που λέει, πόρνους και μοιχούς θα κρίνει ο Θεός. Έπειτα δείχνει ότι ο Θεός μάς έδειξε στην παρούσα ζωή δύο οδούς: μία μεν μετρία και ταπεινή, αυτή του γάμου λέω και της έγγαμης ζωής, και άλλη δε αγγελική και ασύγκριτη, αυτή της παρθενίας. Και όποιος μεν διαλέξει τον γάμο, δεν έχει καμία αμαρτία, πλην όμως δεν μπορεί να λάβει τα χαρίσματα της παρθενίας, λαμβάνει όμως τον καρπό του τριάντα (μέσω της τεκνοποιίας) κατά την παραβολή του σπορέως. Όποιος δε αγαπήσει την παρθενία και τη μοναχική πολιτεία, (αν και αυτή είναι δυσκατόρθωτη σε σχέση με την πρώτη, δηλαδή είτε περισσότερο από την πρώτη οδό του γάμου, είτε στην αρχή, λόγω της έλλειψης συνήθειας και της νεότητας του σώματος που ρέπει προς τη σαρκική μίξη), αποκτά όμως χαρίσματα θαυμαστότερα από τον γάμο, διότι βλασταίνει τον τέλειο καρπό, το εκατό. Έπειτα λέει, ότι τέτοιου είδους ακάθαρτα ζητήματα βρίσκουν τη λύση τους από τις άγιες Γραφές.

Ερμηνεία. Έχοντας επιτρέψει ο Άγιος στον 22ο και 25ο κανόνα να συνάπτονται σε γάμο εκείνοι που έπεσαν σε σαρκική φθορά πριν από τον γάμο, ορίζει τελικά στον παρόντα Κανόνα ως καθολικό και ακριβέστατο κανόνα: ότι εκείνοι που διέπραξαν πορνεία πρωτύτερα, είτε με παρθένο είτε με πόρνη, και μετά την πορνεία ζητούν να παντρευτούν, το ασφαλέστερο και καλύτερο είναι να μην παντρεύονται, αλλά ακόμη και αν φτάσουν να παντρευτούν, να χωρίζονται, επειδή ο γάμος για αυτό ονομάζεται τίμιος και η κοίτη αμίαντη, διότι είναι καθαρός από κάθε προηγούμενη αμαρτία και φθορά, ενώ η πορνεία και η φθορά ούτε γάμος είναι, αλλά ούτε και αρχή γάμου. Εάν όμως οι πορνεύσαντες αυτοί δεν δέχονται με κανέναν τρόπο να χωριστούν, να επιτιμώνται μεν ως πόρνοι, δηλαδή για επτά χρόνια, και να αφήνονται αχώριστοι, για να μην ακολουθήσει κανένα άλλο χειρότερο πράγμα, ήτοι, για να μην πορνεύουν κρυφά ακόμα και αν χωριστούν, ή για να μη μοιχεύουν κρυφά συνάπτοντας γάμο και οι δύο με άλλα πρόσωπα, ή για να μην αυτοκτονήσουν, μην αντέχοντας τον υπερβολικό έρωτα και τον χωρισμό. Διάβασε και τον 67ο Αποστολικό κανόνα και την υποσημείωση σε αυτόν.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΓʹ. Επειδή γνωρίσαμε ότι στην Εκκλησία των Ρωμαίων έχει παραδοθεί ως κανόνας, όσοι πρόκειται να αξιωθούν τη χειροτονία του διακόνου ή του πρεσβυτέρου να ομολογούν ότι δεν θα συνέρχονται πλέον με τις συζύγους τους· εμείς, ακολουθώντας τον αρχαίο κανόνα της αποστολικής ακρίβειας και τάξεως, επιθυμούμε οι νόμιμες συμβιώσεις των ιερών ανδρών να ισχύουν και από τώρα και στο εξής, χωρίς σε καμία περίπτωση να διαλύουμε τη σχέση τους με τις συζύγους τους ή να τους στερούμε την προσήκουσα μεταξύ τους συνεύρεση στον κατάλληλο καιρό, ώστε, εάν κάποιος βρεθεί άξιος για τη χειροτονία του υποδιακόνου ή του διακόνου ή του πρεσβυτέρου, αυτός σε καμία περίπτωση να μην εμποδίζεται να ανέλθει σε έναν τέτοιο βαθμό, εφόσον συζεί με νόμιμη σύζυγο. Ούτε βεβαίως κατά τον χρόνο της χειροτονίας του να απαιτείται να ομολογήσει ότι θα απέχει από τη νόμιμη σχέση με τη δική του σύζυγο, για να μην εξαναγκαστούμε εξ αυτού να προσβάλουμε τον γάμο που νομοθετήθηκε από τον Θεό και ευλογήθηκε με την παρουσία Του, καθώς η φωνή του Ευαγγελίου διακηρύσσει: Όσα ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τα χωρίζει, και ο Απόστολος διδάσκει ότι τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη.

Ερμηνεία. Αυτό ορίζει ο παρών Κανόνας, επειδή πληροφορηθήκαμε ότι στη Ρώμη τηρείται ως απαράβατος Κανόνας το να ομολογούν κατά τον χρόνο της χειροτονίας όσοι πρόκειται να γίνουν Διάκονοι και Πρεσβύτεροι, ότι μετά τη χειροτονία δεν θα συνευρίσκονται πλέον με τις συζύγους τους: εμείς, ακολουθώντας τον παλαιό Κανόνα των αγίων Αποστόλων, δηλαδή τον 5ο, θέλουμε και ορίζουμε να παραμένουν σταθερές και αδιάσπαστες οι συζυγίες των ιερωμένων, χωρίς να τους χωρίζουμε μετά τη χειροτονία από τη συνεύρεση με τις δικές τους συζύγους, η οποία γίνεται στον κατάλληλο χρόνο, δηλαδή όταν δεν υπάρχει νηστεία και όταν δεν ιερουργούν τα θεία μυστήρια, ώστε όποιος είναι έγγαμος με νόμιμη σύζυγο και είναι άξιος να γίνει Υποδιάκονος, Διάκονος και Πρεσβύτερος, ας γίνεται, και ας μην υποχρεούται αναγκαστικά να ομολογήσει ότι θα χωριστεί από τη σύζυγό του, για να μην εξαναγκαζόμαστε εξαιτίας αυτού να ατιμάζουμε τον γάμο, ο οποίος έχει νομοθετηθεί από τον Θεό και έχει ευλογηθεί με την παρουσία Του, δηλαδή κατά τον γάμο στην Κανά. Διότι και η φωνή του Κυρίου στο Ευαγγέλιο βοά: Εκείνους που ο Θεός ένωσε μέσω του νόμιμου γάμου, ας μην τους χωρίζει άνθρωπος, και ο Απόστολος διδάσκει: Ο γάμος είναι τίμιος και η κοίτη αμίαντη. Και πάλι: Συνδέθηκες με γυναίκα, μη ζητάς να χωριστείς από αυτήν.

Ομοίως δε, ομόφωνη απόφαση φέρει εναντίον τους και η Έκτη Σύνοδος, η οποία αναγράφει τα εξής: «Επειδή γνωρίσαμε ότι στην Εκκλησία των Ρωμαίων έχει παραδοθεί ως κανόνας, εκείνοι που πρόκειται να αξιωθούν τη χειροτονία διακόνου ή πρεσβυτέρου να δίνουν υπόσχεση ότι δεν θα συνέρχονται πλέον με τις συζύγους τους, εμείς, ακολουθώντας τον αρχαίο κανόνα της αποστολικής ακρίβειας και τάξης, θέλουμε οι νόμιμες συζυγίες των ιερών ανδρών να ισχύουν και από εδώ και στο εξής, μη διαλύοντας καθόλου την ένωσή τους με τις συζύγους τους ούτε αποστερώντας τους από την κατάλληλη εν καιρώ μεταξύ τους συνεύρεση. Ώστε, αν κάποιος βρεθεί άξιος για χειροτονία διακόνου ή υποδιακόνου, αυτός με κανέναν τρόπο να μην εμποδίζεται να προαχθεί σε αυτόν τον βαθμό επειδή συζεί με νόμιμη σύζυγο· ούτε βέβαια κατά τον χρόνο της χειροτονίας να απαιτείται από αυτόν να υποσχεθεί ότι θα απέχει από τη νόμιμη συνεύρεση με τη δική του σύζυγο, για να μην αναγκαστούμε εξαιτίας αυτού να προσβάλουμε τον γάμο που νομοθετήθηκε από τον Θεό και ευλογήθηκε με την παρουσία Του, καθώς η φωνή του Ευαγγελίου βοά: "εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τους χωρίζει", και ο Απόστολος διδάσκει ότι ο γάμος είναι τίμιος σε όλα και η κλίνη αμίαντη, καθώς και: "Έχεις δεθεί με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο"».

Αν και, λοιπόν, γεννήθηκε από παρθενική και παναγία μήτρα, δεν αποστρέφεται όμως τους δεσμούς του γάμου Εκείνος που τα πάντα δημιούργησε με σοφία. Γι' αυτό, Εκείνος που δεν είχε σχέση με θνητό γάμο, ο μόνος άγιος και φοβερός, παρευρέθηκε σε νυφικό θάλαμο, όπως μας δίδαξε ο θείος Ιωάννης, ότι Εκείνος που προήλθε από ωδίνες χωρίς νυμφική ένωση ήλθε στους γάμους. Εκείνος που επιβαίνει στους ώμους των Χερουβείμ, ενώ βρίσκεται αχώριστος στους κόλπους του Πατρός, ανακλίθηκε σε φθαρτή κλίνη. Συνεστιάστηκε με αμαρτωλούς Εκείνος που δεν γνώρισε αμαρτία, για να αναδείξει τον γάμο τίμιο με την παρουσία Του, Εκείνος που τα πάντα δημιούργησε με σοφία. Από εκεί ευλόγως παίρνοντας αφορμή, έγραψε ο μέγας Παύλος διακηρύσσοντας ότι ο γάμος είναι τίμιος και η συζυγική κλίνη αμίαντη. Διότι μέσω του γάμου λάμπουν οι παρθένες, αφού μέσω του γάμου γεννιούνται.

Αλλά, αφού την νίκησαν ολοκληρωτικά, την έπιασαν αιχμάλωτη, και την έσερναν ως δούλη, και την εξανάγκαζαν να κάνει ό,τι αυτοί ήθελαν, χωρίς αυτή να τολμά να αντιμιλήσει στις σκληρές προσταγές τους· όπως ακριβώς ούτε ο παλαιός Ισραήλ τολμούσε παλαιότερα όταν ήταν δούλος στην Αίγυπτο. Και μπορούσε κανείς να την δει σαν έναν αδύναμο και ανήμπορο ηνίοχο που επιβαίνει σε ατίθασα άλογα, και δεν μπορεί να συγκρατήσει τις ορμές τους, αλλά άγεται παρά τη θέλησή του και παρασύρεται βίαια από αυτά, και στο τέλος αφήνει τα ηνία και γκρεμίζεται μαζί τους. [3] Έτσι, η ψυχή του νέου, τυραννούμενη από τον πλούτο, και κυριευμένη από την τρυφή και την ακμή του σώματος, παρασυρόταν σε αισχρές ηδονές, και υποτασσόταν δουλοπρεπώς σε άτοπα πάθη. Όντας δε ο Ιουλιανός σε αυτήν την κατάσταση, πριν από τον νόμιμο γάμο του συνδεόταν με άνομους γάμους· και πριν από τις δικές του αγκάλες, δεσμευόταν σε ξένες αγκάλες· και πριν αποκτήσει τη δική του πηγή, αντλούσε για να πιει νερό από αδέσποτη πηγή· και αντί για τον πώλο των χαρίτων, σχετίστηκε με τον πώλο της ασωτίας· διότι ερωτεύτηκε ένα γύναιο, και συνευρισκόταν με αυτήν χάριν της ηδονής. [4] Όταν όμως αργότερα συνδέθηκε με τίμιο γάμο και αμίαντη κοίτη, και αντιλήφθηκε τη βλάβη του παράνομου γάμου, διέκοψε τη σχέση με εκείνο το γύναιο· αυτή όμως, μη αντέχοντας τον χωρισμό, και κυριευμένη από παμμίαρη ζήλια εξαιτίας αυτού, εκδικήθηκε τον νέο με φαρμακεία, ετοιμάζοντάς του τον θάνατο εξαιτίας του χωρισμού.

Γνώρισε την ιερότητα της διαγωγής μου και μη μου προβάλλεις σαρκικές έννοιες. Γνώρισε την παναγνότητα του τρόπου ζωής μου και μην υποπτεύεσαι για εμένα τις συνήθειες των μητέρων. Δεν είναι το ίδιο η παρθενία και ο γάμος, ω άγγελε· δεν είναι το ίδιο η αγαμία και η συζυγία· δεν είναι το ίδιο η πανίερη αγνεία και η κοίτη γυναίκας και άνδρα. Διότι, αν και ο γάμος έχει καθιερωθεί ως «τίμιος» και η κοίτη σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή είναι «αμίαντη», εντούτοις η χάρη της παρθενίας υπερέχει κατά πολύ αυτών. Είναι πολύ μεγάλη η διαφορά μεταξύ αυτών και εκείνης, και δεν επιδέχονται απολύτως καμία σύγκριση μεταξύ τους.

Και ας εξετάσουμε, πάτερ, παρακαλώ, το φοβερό και άτοπο· διότι έχει ως εξής: «Εσύ, Δέσποτα, εξαπόστειλε το χέρι σου από το άγιο κατοικητήριό σου και άρμοσε στον δούλο σου τη δούλη σου. Σύζευξέ τους με ομοφροσύνη, ένωσέ τους σε μία σάρκα, αυτούς που ευδόκησας να συναφθούν μεταξύ τους· ανάδειξε τίμιο τον γάμο τους, διατήρησε αμίαντη την κοίτη τους, ευδόκησε να παραμείνει ακηλίδωτη η συμβίωσή τους». Δεν είναι άραγε φρικτό αυτό και μόνο να το ακούει και να το σκέφτεται κανείς; Πόσο μεγάλη πρέπει να υποθέσουμε εδώ ότι είναι η οργή του Αγίου Πνεύματος για μια τέτοια βλασφημία, και ότι συνοργίστηκαν οι άγιοι άγγελοι με τέτοιες δυσφημίες; Ή πώς δεν άνοιξε αμέσως η γη να καταπιεί, όπως τον Δαθάν και τον Αβειρών, αυτόν που εισηγείται το ψεύδος και παρουσιάζει το σκοτάδι ως φως και προσπαθεί να κάνει τον Χριστό να περιπέσει σε αντίφαση; Διότι βεβαίως, όσα ο ιερέας ζητά μέσω της προσευχής, αυτά και ο Θεός υπόσχεται να επικυρώσει, σύμφωνα με τον μέγα Διονύσιο. Όμως ο Θεός, μακροθυμώντας, τα υπέμεινε, ανοίγοντας πόρτα μετάνοιας στον ένοχο της αμαρτίας. Έπειτα, αντί ένας τέτοιος άνθρωπος να κλαίει και να πενθεί μέχρι θανάτου, και να είναι αξιοκαταφρόνητος και αποτρόπαιος, ως παράδειγμα της θείας αγανάκτησης για τις επόμενες γενιές, πώς είναι δυνατόν να εισέλθει πάλι στην εκκλησία και να είναι πάλι ιερέας φανερά; Επομένως, εισήλθε σαν να έχει πράξει κάτι καλό, και ο Χριστός έχει ηττηθεί, κατ' αυτόν, θεσπίζοντας παράλογα πράγματα;

Και γιατί μιλώ για τον Ιωάννη, τον μεγαλύτερο από όλους τους αγίους; Στον ίδιο τον Χριστό, αν και είναι τολμηρό να το πω, αντιμίλησε και εναντιώθηκε διαμέσου του μιαρού του στόματος· διότι, ενώ ο Χριστός αποκάλεσε μοιχό εκείνον που εγκαταλείπει τη νόμιμη γυναίκα του (και η μοιχεία είναι βαρύ αμάρτημα και ισοδύναμο με του φονιά, του αρρενοφθόρου, του κτηνοβάτη, του μάγου και του ειδωλολάτρη, σύμφωνα με τον κανόνα του αγίου Βασιλείου), αυτός, αφού τον έστησε στο θυσιαστήριο ενώπιον όλου του λαού, τόλμησε να ξεστομίσει εκείνα τα μιαρά λόγια κατά του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας τα εξής (και προσέξτε το φοβερό και το άτοπο): «Εσύ, Δέσποτα, άπλωσε το χέρι σου από το άγιο κατοικητήριό σου και άρμοσε στον δούλο σου τη δούλη σου. Σύζευξέ τους με ομοφροσύνη, ένωσέ τους σε μία σάρκα, αυτούς που ευδόκησας να συνενωθούν μεταξύ τους· ανέδειξε τίμιο τον γάμο τους, διατήρησε αμίαντη την κλίνη τους, ευδόκησε να παραμείνει ακηλίδωτη η συμβίωσή τους με καθαρή καρδιά».

Να φοβάστε τον Θεό, να έχετε ορθή πίστη, να απέχετε από σαρκικές επιθυμίες, πορνεία, μοιχεία, ακαθαρσία και κάθε άλλη ασέλγεια, να προτιμάτε δε να πράττετε τα θεία, να ελεείτε τον φτωχό, να δείχνετε επιείκεια στους δούλους, να τείνετε χείρα βοηθείας στον πλησίον, να ταπεινοφρονείτε, να είστε συγκρατημένοι και να μην παρασύρεστε στις αισθήσεις, μέσω των οποίων αναδύεται ο θάνατος της αμαρτίας, να επιδιώκετε την αυτάρκεια, να μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει, για να μιλήσω αποστολικά, η ασωτία, να μην είστε φιλάργυροι, πράγμα που αποτελεί τη ρίζα όλων των κακών, να αφιερώνετε τον χρόνο σας σε δεήσεις, σε αναγνώσεις, σε ψαλμωδίες, στη μνήμη του θανάτου, από την οποία προέρχεται η κατάνυξη της ψυχής και τα δάκρυα (διότι ο παρών βίος, ω χριστιανοί, είναι για δάκρυα και όχι για γέλια), με κανέναν τρόπο να μην ορκίζεστε και να μην προφέρετε με το στόμα σας ως όρκο το πολυτίμητο όνομα του Θεού (διότι δεν είναι δυνατόν να σωθεί αυτός που ορκίζεται), να είστε καθαροί από τον φθόνο του Κάιν, από την ολέθρια καταλαλιά, από το θεομίσητο μίσος, από τη λοιδορία η οποία θέτει τον άνθρωπο εκτός της βασιλείας των ουρανών, να τιμάτε τον βασιλιά, τους γονείς σας, να αγαπάτε τη σύζυγό σας σαν τον εαυτό σας και να μη γνωρίζετε άλλη γυναίκα πορνικά, πράγμα για το οποίο έρχεται η οργή του Θεού (διότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός), να ανατρέφετε τα παιδιά σας ένθεα και να θέτετε τον εαυτό σας ως παράδειγμα για τη δική τους σύνεση, και όλα όσα άλλα απαιτεί ο λόγος των εντολών για τη σωτηρία της ψυχής.

Πόσες φορές έψαλες: «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Έφτασες στο σημείο να συνάψεις φιλία με το φίδι που εξαπάτησε την Εύα και εξέβαλε μαζί της από τον παράδεισο τον προπάτορά μας Αδάμ. Σκέφτεσαι άραγε να αρνηθείς εντελώς τον Χριστό, με τον οποίο αρραβωνιάστηκες μέσω της υπόσχεσης της παρθενίας, και να ενωθείς με την αμαρτία, μέσω της οποίας ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο; Δεν ακούς τη Γραφή που φωνάζει δυνατά για όσους πράττουν τέτοια πράγματα; «Το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει.» Δεν δίνεις προσοχή στον Απόστολο που λέει: «Πόρνους και μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός.» Και πάλι: «Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός.» Τι θα βρεις ολοκληρώνοντας την ανομία; Όχι άραγε σκοτάδι και μάχαιρα που θα κόψει την καρδιά σου; όχι βόθρο απελπισίας; όχι τον ίδιο τον Σατανά που σε εξαπάτησε να σε ωθεί επειγόντως να ασπαστείς την αγχόνη, όπως ακριβώς έκανε κάποτε στον Ιούδα; Σύνελθε, εσύ που έχεις σκοτιστεί· ξέφυγε από την παγίδα του θανάτου, εσύ που έχεις σκοντάψει, για να μην πιαστείς στα δίχτυα του άδη, εξαιτίας των οποίων και εδώ θα ζήσεις τη ζωή του Κάιν, τρέμοντας και στενάζοντας και αποφεύγοντας κάθε γνώριμο πρόσωπο, και στον μέλλοντα αιώνα θα καταδικαστείς στη γέεννα του πυρός. Τι άλλο λοιπόν να κάνω ο ταλαίπωρος, περιορισμένος σε έναν τόπο απέναντι σε όλους τους προαναφερθέντες; Τι άλλο από το να στενάζω, να διαμαρτύρομαι και να αναγγέλλω την επερχόμενη ρομφαία;