Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 3:1

Του ιδίου, κατά της πλεονεξίας. Άνδρες χριστιανοί και μέτοχοι της επουράνιας κλήσης· εσείς ο αγροτικός λαός και όλοι όσοι ήλθατε από τις πόλεις και συγκεντρωθήκατε με ομοψυχία στην παρούσα εορτή – διότι σας περιλαμβάνω όλους σε ένα γενικό κήρυγμα – άραγε έβαλε καθένας σας στο μυαλό του τη φροντίδα, συνειδητοποίησε και κατάλαβε για ποιον λόγο συγκεντρωθήκαμε; Και γιατί τιμώνται οι μάρτυρες με την κατασκευή λαμπρών οίκων και με αυτές τις ετήσιες συνάξεις, και σε ποιον σκοπό απέβλεπαν οι πατέρες μας όταν νομοθέτησαν αυτά που βλέπουμε και άφησαν τον νόμο ισχυρό στους μεταγενέστερους; Ή είναι ολοφάνερο σε όποιον έστω και λίγο συγκεντρώσει τη σκέψη του, ότι αυτά καθορίστηκαν για εμάς από ζήλο για την ευσέβεια, και ότι οι πανηγύρεις συνάγονται ως κοινά παιδαγωγεία των ψυχών, ώστε τιμώντας τους μάρτυρες να μιμηθούμε την καρτερία των μαρτύρων υπέρ της ευσέβειας· ώστε τείνοντας το αυτί στους διδασκάλους που συγκεντρώνονται, να μάθουμε κάτι ωφέλιμο, το οποίο λίγο πριν δεν γνωρίζαμε, είτε την ασφάλεια ενός δόγματος, είτε τη λύση σε κάποια δυσνόητη Γραφή, είτε κάποιον λόγο που διορθώνει την κατάσταση των ηθών;

Και τα εξής: Το σώμα λοιπόν είναι εκείνο στο οποίο λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου»· του οποίου έγινε εχθρός ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, και οι Ιουδαίοι, και οι Έλληνες. Μέσω αυτού του σώματος έγινε και ονομάστηκε αρχιερέας και απόστολος· μέσω αυτού μας παρέδωσε το μυστήριο λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου, το υπέρ ημών (έτσι στο πρωτότυπο), και το αίμα της Καινής Διαθήκης, όχι της Παλαιάς, το οποίο εκχύνεται υπέρ υμών».

Λένε, λοιπόν, ότι είναι γραμμένο στις μεν Παροιμίες: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· στην δε προς Εβραίους Επιστολή, λέγοντας ο Απόστολος: «Έγινε τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό όνομα έχει κληρονομήσει σε σχέση με αυτούς»· και λίγο παρακάτω: «Γι' αυτό, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε»· και στις Πράξεις επίσης: «Ας είναι, λοιπόν, γνωστό σε όλους σας, σε όλο τον οίκο του Ισραήλ, ότι ο Θεός έκανε και Κύριο και Χριστό αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε».

Διότι, εάν γνώριζαν, δεν θα ενέκλειαν τους εαυτούς τους στην απιστία των σημερινών Ιουδαίων, αλλά ρωτώντας θα μάθαιναν ότι: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Όταν δε, με την ευδοκία του Πατρός, ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, τότε εύλογα ειπώθηκε γι' αυτόν από μεν τον Ιωάννη το: «Ο Λόγος έγινε σάρκα»· από δε τον Πέτρο: «Κύριο και Χριστό τον έκανε»· και μέσω του Σολομώντα, σαν να ειπώθηκε από τον ίδιο τον Κύριο: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του»· από δε τον Παύλο: «Έχοντας γίνει τόσο ανώτερος από τους αγγέλους»· και πάλι: «Κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και ξανά: «Γι' αυτό, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε»· διότι όλα τα παρόμοια ρητά έχουν την ίδια ισχύ και έννοια που αποβλέπει στην ευσέβεια, και φανερώνουν τη θεότητα του Λόγου, καθώς και τα όσα λέγονται γι' αυτόν κατά τον ανθρώπινο τρόπο, εξαιτίας του ότι έγινε και Υιός Ανθρώπου.

Έτσι, λοιπόν, ερχόμενος κανείς αντιμέτωπος με την αναίδειά τους, μπορεί και μόνο από τη λέξη «ἐποίησε» να τους ελέγξει και να αποδείξει ότι πλανώνται όσοι θεωρούν πως ο Λόγος του Θεού είναι δημιούργημα. Επειδή, όμως, και το νόημα των Γραφών είναι ορθό, καταδεικνύοντας το πότε, για ποιον σκοπό λέγεται και τι σημαίνει η λέξη «ἐποίησε», είναι αναγκαίο να αποδείξουμε και μέσα από αυτήν τον παραλογισμό των αιρετικών, εάν μάλιστα, όπως είπαμε προηγουμένως, κατανοήσουμε τον χρόνο και την αναγκαιότητα αυτού του γεγονότος. Ο Απόστολος, λοιπόν, δεν είπε αυτά τα λόγια εξιστορώντας τα όσα συνέβησαν πριν από τη δημιουργία, αλλά [τα είπε για το χρονικό σημείο] που ο Λόγος έγινε σάρκα· διότι έτσι είναι γραμμένο: «Γι’ αυτό, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε». Πότε, λοιπόν, στάλθηκε ως απόστολος, αν όχι όταν ενδύθηκε τη δική μας σάρκα; Και πότε έγινε αρχιερέας της ομολογίας μας, αν όχι όταν, αφού πρόσφερε τον εαυτό Του για εμάς, ανέστησε το σώμα Του εκ νεκρών, και τώρα ο Ίδιος οδηγεί και προσφέρει στον Πατέρα εκείνους που Τον προσεγγίζουν με πίστη, λυτρώνοντας τους πάντες και προσφέροντας εξιλέωση προς τον Θεό υπέρ πάντων; Επομένως, ο Απόστολος δεν είπε το «πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε» επειδή ήθελε να υποδηλώσει την ουσία του Λόγου, ούτε τη φυσική Του γέννηση από τον Πατέρα· μη γένοιτο!

Ποιος πάλι, αν ρωτιόταν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν θα απαντούσε ότι ο Πατέρας τον έκανε άνθρωπο και τον έστειλε σε εμάς ως αρχιερέα; Αυτό το νόημα όμως, καθώς και τον καιρό και το πρόσωπο, ο ίδιος ο Απόστολος που έγραψε τη φράση «όντας πιστός σε αυτόν που τον έκανε», είναι πιο ικανός να τα φανερώσει, εάν λάβουμε υπόψη μας τα προηγούμενα· διότι υπάρχει μία λογική αλληλουχία και το ανάγνωσμα αναφέρεται στο ίδιο πρόσωπο. Γράφει, λοιπόν, στην προς Εβραίους επιστολή τα εξής: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά συμμετέχουν από κοινού σε αίμα και σάρκα, και αυτός παρομοίως συμμετείχε στα ίδια, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους εκείνους που από τον φόβο του θανάτου ήταν σε όλη τους τη ζωή υποταγμένοι στη δουλεία. Διότι, βεβαίως, δεν αναλαμβάνει να σώσει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Γι' αυτό όφειλε να γίνει σε όλα όμοιος με τους αδελφούς του, ώστε να αναδειχθεί ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα ζητήματα που αφορούν τον Θεό, για να εξιλεώνει τις αμαρτίες του λαού. Διότι από το γεγονός ότι ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει εκείνους που πειράζονται. Όθεν, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον έκανε».

Επομένως, δικαιολογημένα ο Απόστολος, περιγράφοντας τη σωματική παρουσία του Λόγου, λέει: όντας Απόστολος και πιστός σε εκείνον που τον κατέστησε, δείχνει ότι ο Ιησούς Χριστός, ακόμη και αφού έγινε άνθρωπος, είναι ο ίδιος χθες και σήμερα, και παραμένει αναλλοίωτος στους αιώνες. Και όπως ακριβώς ο Απόστολος, γράφοντας, μνημονεύει την ενανθρώπησή του μέσω της αρχιερωσύνης του, έτσι και πάλι δεν σιώπησε για πολύ, αλλά αμέσως μνημονεύει τη θεότητά του, φροντίζοντας παντού για την ασφάλεια της πίστεως, ιδίως εκεί όπου αναφέρεται σε ό,τι είναι ταπεινό, ώστε αμέσως να αναγνωρίζουμε την υψηλότητά του και την πατρική του μεγαλειότητα. Λέει, λοιπόν: Ο μεν Μωυσής υπήρξε υπηρέτης, ο δε Χριστός Υιός· και εκείνος μεν ήταν πιστός μέσα στον οίκο, αυτός όμως πάνω στον οίκο, καθώς ο ίδιος τον κατασκεύασε, όντας κύριος και δημιουργός του, και αγιάζοντάς τον ως Θεός.

Λένε, λοιπόν, ότι έχει γραφτεί στις Παροιμίες: «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», ενώ στην προς Εβραίους επιστολή ο απόστολος λέει: «έγινε τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό είναι το όνομα που έχει κληρονομήσει σε σχέση με αυτούς» και λίγο πιο κάτω: «γι' αυτό, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε», και στις Πράξεις επίσης: «ας είναι, λοιπόν, γνωστό σε σας, σε όλο τον οίκο του Ισραήλ, ότι ο Θεός εποίησε και Κύριο και Χριστό αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε». Προβάλλοντας αυτά διαρκώς και πλανώμενοι ως προς το νόημά τους, νόμισαν εξαιτίας αυτών ότι ο Λόγος του Θεού είναι κτίσμα και ποίημα και ένα από τα γενητά. Και έτσι εξαπατούν τους άφρονες, προβάλλοντας ως πρόφαση τα ρητά, ενώ αντί για την αληθινή έννοια σπέρνουν το δηλητήριο της δικής τους αίρεσης. Διότι, «αν γνώριζαν, δεν θα ασεβούσαν απέναντι στον Κύριο της δόξης» ούτε θα παρερμήνευαν αυτά που έχουν γραφτεί ορθά.

Διότι, εάν γνώριζαν, δεν θα εγκλώβιζαν τον εαυτό τους στην απιστία των σημερινών Ιουδαίων, αλλά ρωτώντας θα μάθαιναν ότι «εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος»· όταν δε, κατά την ευδοκία του Πατρός, ο ίδιος ο Λόγος έγινε άνθρωπος, τότε ευλόγως λέχθηκε για αυτόν από μεν τον Ιωάννη το «ο Λόγος έγινε σάρκα», από δε τον Πέτρο: «τον έκανε Κύριο και Χριστό», και μέσω του Σολομώντα, σαν από τον ίδιο τον Κύριο: «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», και από τον Παύλο: «έχοντας γίνει τόσο ανώτερος από τους αγγέλους»· και πάλι: «κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου»· και ξανά: «επομένως, αδελφοί άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, που είναι πιστός σε εκείνον που τον κατέστησε». Διότι όλα αυτά τα ρητά έχουν το ίδιο νόημα, το οποίο αποβλέπει στην ευσέβεια και καταδεικνύει τη θεότητα του Λόγου, καθώς και όσα λέγονται με ανθρώπινο τρόπο για αυτόν εξαιτίας του γεγονότος ότι έγινε και Υιός ανθρώπου.

Έτσι, λοιπόν, ερχόμενος κανείς αντιμέτωπος με την αναίδειά τους, μπορεί ακόμη και από μόνη τη λέξη «εποίησε» να τους ελέγξει ότι πλανώνται και ότι θεωρούν τον Λόγο του Θεού ως ποίημα. Επειδή, όμως, και το νόημα των Γραφών είναι ορθό, υποδεικνύοντας πότε και για ποιον σκοπό λέγεται και τι σημαίνει η λέξη «εποίησε», είναι αναγκαίο να καταδείξουμε και μέσα από αυτό τον παραλογισμό των αιρετικών, εάν μάλιστα, όπως προείπαμε, εξετάσουμε τόσο τη χρονική συγκυρία όσο και τη σκοπιμότητα της χρήσης της. Επομένως, ο απόστολος δεν είπε αυτά τα λόγια διηγούμενος τα όσα προηγήθηκαν της κτίσεως, αλλά όταν «ο Λόγος σαρξ εγένετο»· διότι έτσι έχει γραφτεί: «Γι' αυτό, αδελφοί μου άγιοι, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε». Πότε, λοιπόν, απεστάλη, αν όχι όταν ενδύθηκε τη δική μας σάρκα; Και πότε έγινε «αρχιερεύς της ομολογίας ημών», παρά μόνο όταν, αφού προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς, ανέστησε το σώμα Του εκ νεκρών και τώρα πλέον ο Ίδιος προσαγάγει και προσφέρει στον Πατέρα εκείνους που προσέρχονται σε Αυτόν μέσω της πίστης, λυτρώνοντας τους πάντες και ιερουργώντας τον εξιλασμό όλων ενώπιον του Θεού;

Επομένως, δικαίως ο απόστολος, διηγούμενος τη σωματική παρουσία του Λόγου, είπε: «απόστολο και πιστό σε Εκείνον που τον έφτιαξε», δείχνοντας ότι, αν και έγινε άνθρωπος, «ο Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα είναι ο ίδιος και στους αιώνες» παραμένει αναλλοίωτος. Γι' αυτό, και καθώς ο απόστολος μνημονεύει την ενανθρώπησή του μέσω της αναφοράς στην αρχιεροσύνη, έτσι πάλι δεν σιώπησε για πολύ, αλλά αμέσως μνημονεύει τη θεότητά του, μεριμνώντας παντού για την ασφάλεια, εκεί ακριβώς όπου αναφέρει κάτι ταπεινό, ώστε αμέσως να αναγνωρίζουμε το ύψος του και την πατρική του μεγαλειότητα. Λέει λοιπόν: «Ο μεν Μωυσής υπήρξε υπηρέτης, ο δε Χριστός Υιός, και εκείνος μεν ήταν πιστός μέσα στον οίκο, αυτός δε πάνω από τον οίκο», καθώς αυτός ο ίδιος τον κατασκεύασε και τυγχάνει Κύριος και Δημιουργός του, και ως Θεός τον αγιάζει. Διότι ο μεν Μωυσής, επειδή ήταν άνθρωπος εκ φύσεως, γινόταν πιστός πιστεύοντας στον Θεό που του μιλούσε μέσω του Λόγου· ο δε Λόγος δεν βρισκόταν στο σώμα όπως κάποιο από τα γενητά όντα, ούτε ως κτίσμα μέσα σε κτίσμα, αλλά ως Θεός εν σαρκί και ως δημιουργός και κατασκευαστής μέσα σε αυτό που κατασκευάστηκε από τον ίδιο. Και οι μεν άνθρωποι περιβάλλονται με σάρκα προκειμένου να υπάρχουν και να υφίστανται· ο δε Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος προκειμένου να αγιάσει τη σάρκα· και, αν και ήταν Κύριος, βρέθηκε στη μορφή του δούλου. Διότι όλη η κτίση, η οποία έγινε και δημιουργήθηκε από τον Λόγο, είναι δούλη του.

Από τον ίδιο λόγο Πρόσεξε ότι μέχρι τώρα κανείς δεν είδε τον Υιό του Θεού όπως ακριβώς είναι, μέχρι που φανέρωσε τον εαυτό του σε εμάς· είδαμε όμως τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο ενδύθηκε για χάρη μας, για τον οποίο μίλησε ο Παύλος: «κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον κατέστησε», και για τον οποίο ο Στέφανος λέει: «βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». Δεν είπε ότι είδε τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατέρα, αλλά τον Υιό του ανθρώπου, το κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία.

Του ιδίου Επομένως, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος αυξανόταν κατά την ηλικία, ο οποίος έγινε πιστός απόστολος και αρχιερέας σε Εκείνον που τον ανέδειξε, αυτός είναι που υφίσταται την προκοπή.

Του ιδίου Βλέπετε ότι μέχρι τώρα κανείς δεν είδε τον Υιό του Θεού όπως πραγματικά είναι, μέχρι που φανέρωσε τον εαυτό του σε εμάς· είδαμε όμως τον υιό του ανθρώπου που ενδύθηκε για χάρη μας, για τον οποίο είπε ο Παύλος: «κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον κατέστησε».

Και μετά από λίγα. Αυτό που σε πολλά σημεία είπα, θα το πω και τώρα: τον Ιησού, τον άνθρωπο του Σωτήρα, 〈που είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε〉, τον οποίο μας είπε να κατανοήσουμε: —

Του αυτού αγίου Αθανασίου από τον ίδιο λόγο Όταν δε ο δικός μας διδάσκαλος αναφέρει σε άλλο σημείο: «κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον δημιούργησε», να μη νομίσεις ότι ο Θεός Λόγος, ο οποίος υπήρχε από την αρχή μαζί με τον Πατέρα, είναι κτίσμα. Διότι δεν λέει να κατανοήσουμε την αόρατη θεότητα, αλλά τον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο ο Παύλος ονόμασε μεσίτη Θεού και ανθρώπων, τον άνθρωπο Χριστό Ιησού που έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς. Αυτόν ακριβώς είπε να κατανοήσουμε, τον «Ιησού που είναι πιστός σε εκείνον που τον δημιούργησε», όπως ακριβώς λέει και ο Κύριος: «παρατηρήστε τους κόρακες πώς δεν σπέρνουν» και τα εξής, και πάλι: «παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται». Επομένως, εννοεί να παρατηρήσουμε τα ορατά και όχι τους αγγέλους ή άλλες αόρατες κτίσεις. Διότι, ακόμη κι αν ο προφήτης Αμβακούμ λέει: «κατενόησα τα έργα σου και εξεπλάγην», αναφέρει «κατενόησα τα έργα» και όχι τον δημιουργό των έργων. Έτσι και ο Απόστολος λέει να κατανοήσουμε το ορατό σώμα του Κυρίου, όχι την αόρατη θεότητα του Λόγου. Διότι «κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό», ούτε είναι δυνατόν να τον δει, μολονότι «ο Λόγος ήταν Θεός» και είναι, όπως λέει ο Ιωάννης ο Θεολόγος.

Από τον ίδιο λόγο Διότι ποιος, λέγει, «γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του, ώστε να τον διδάξει;» Μόνο ο Υιός είναι σύμβουλος του Πατρός και γνώρισε τον νου του, αυτός που λέγει: «Κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και τον Υιό κανείς δεν επιγινώσκει παρά μόνο ο Πατήρ και σε όποιον θελήσει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Λέγει λοιπόν και ο Ιωάννης για τον Κύριο: «Όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν και θα τον δούμε καθώς είναι». Πρόσεξε ότι μέχρι τώρα κανείς δεν είδε τον Υιό του Θεού όπως είναι, μέχρι να φανερώσει τον εαυτό του σε εμάς· τον άνθρωπο όμως που ενδύθηκε για εμάς τον είδαμε, για τον οποίο είπε ο Παύλος: «Αναλογιστείτε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε», για τον οποίο και ο Στέφανος λέγει: «Βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως «του Θεού».

Από τον ίδιο λόγο Έχεις, λοιπόν, από την ίδια την απόδειξη των Γραφών, ότι ο άνθρωπος του Σωτήρα, τον οποίο διδασκόμαστε να κατανοούμε, είναι δημιούργημα· διότι δεν είναι η αόρατη θεότητα του Λόγου, η οποία είναι κρυμμένη στους πατρικούς κόλπους και την οποία κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει δει. Και αυτό ο Παύλος το γνωρίζει καλύτερα από εμάς, λέγοντας: «με περιέστραψε δυνατό φως και έπεσα στο έδαφος και άκουσα μια φωνή να μου λέει: Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις; είναι σκληρό για σένα να λακτίζεις προς τα κέντρα». Και εγώ είπα: «Ποιος είσαι, Κύριε;». Και ο Κύριος μου είπε: «Εγώ είμαι ο Ιησούς, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Ομολογεί, δε, ότι τυφλώθηκε από τη δόξα του φωτός του Κυρίου και ότι μετά από τρεις ημέρες ανέβλεψε, κατόπιν αποκαλύψεως και προσταγής Του. Εάν, όμως, ο Παύλος, το σκεύος της εκλογής, τυφλώθηκε μη μπορώντας να αντικρίσει τη δόξα του Κυρίου, πώς διδάσκει εμάς να κατανοήσουμε τη θεότητα του ίδιου του Λόγου; Αλλά αυτό που πολλές φορές είπα, θα το πω και τώρα: μας είπε να κατανοήσουμε τον Ιησού, τον άνθρωπο του Σωτήρα, «ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε».

10. Αλλά βέβαια οι χριστομάχοι, συλλέγοντας από παντού για βοήθειά τους τα ευρήματα της πανουργίας, συκοφαντούν ακόμη και τις ίδιες τις θείες Γραφές. Και μάλιστα λένε ότι ο μακάριος Παύλος αποκάλεσε τον Ιησού απόστολο και αρχιερέα. Η αποστολή, λένε, και η ιερωσύνη είναι τρόποι υπηρεσίας. Και έτσι, από τη μια στάλθηκαν οι μαθητές, και από την άλλη ιεράτευσε ο Ααρών και οι γιοι του. Και αν, λένε, σε αυτά βρίσκεται το μέτρο του Υιού, πώς μπορεί να είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα; Ω, τι μεγάλη δυστροπία! Προσποιούνται άγνοια της αλήθειας, και σκοπός τους είναι να μη σκέφτονται ούτε να λένε τίποτα το υγιές. Διότι, ενώ ομολογούν μαζί μας ότι ο Υιός, παρόλο που υπήρχε στη μορφή του Θεού και Πατρός, εκένωσε εκουσίως τον εαυτό Του, δεν εξυμνούν το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, αλλά ακούγοντας τον απόστολο να λέει «Αρχιερέα και απόστολο τον Ιησού», δεν βάζουν στο μυαλό τους ότι ο Μονογενής, όταν έγινε άνθρωπος σαν εμάς, τότε ονομάστηκε και Ιησούς μέσω της φωνής του αγγέλου. Τότε χρημάτισε και απόστολος και αρχιερέας.

Αλλιώς, ας εξετάσουμε ακριβέστερα τι λέει ο μακάριος Παύλος: «Κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας», δηλαδή τον λόγο της πίστεως που «κηρύσσουμε». Τι λοιπόν ιερουργεί στον εαυτό του και στον Πατέρα; «Διότι πιστεύουμε εις έναν Θεόν, Πατέρα, παντοκράτορα, ποιητήν πάντων ορατών τε και αοράτων, και εις έναν Κύριον Ιησούν Χριστόν, τον Υιόν αυτού.» Επομένως, εκείνοι που λένε ότι έγινε ιερέας, και εξαιτίας αυτού σκανδαλίζονται, ας μας διδάξουν ποιος ιερέας τελεί την ιερουργία για τον εαυτό του, ποιος προσφέρει τη θυσία στον εαυτό του; Ποιος ιερέας εμφανίζεται σε ίση τάξη και δόξα με εκείνον που δέχεται από αυτόν τη λειτουργία; Αλλά αν και ο Υιός έγινε αρχιερέας λόγω της ανθρώπινης φύσης, προσέφερε στον εαυτό του, και μέσω του εαυτού του στον Πατέρα, την ομολογία μας, και φαίνεται στους θρόνους της θεότητας. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο Παύλος γράφοντας: «Το κύριο σημείο σε όσα λέγονται είναι ότι: τέτοιον αρχιερέα έχουμε, ο οποίος κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλοσύνης στους ουρανούς, ως λειτουργός των αγίων και της αληθινής σκηνής, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος.» Επομένως, ιερατεύει μεν ανθρωπίνως διότι έγινε άνθρωπος, αλλά συνεδρεύει θεϊκώς διότι παρέμεινε Λόγος.

Αποδεχόμενοι, λοιπόν, ως αρχιερέα και απόστολο της ομολογίας μας τον Ιησού Χριστό, και επιχρίοντας κατά κάποιον τρόπο ήδη τα παμποίκιλα χρώματα της αλήθειας στις ακόμη άκομψες σκιές των τύπων, ας πούμε ότι, αντιτάσσοντας σκληρά το δικό μας θέλημα στα θεία δόγματα και στα δεσποτικά προστάγματα, όλοι εμείς που κατοικούμε σε αυτήν την πλατιά και απέραντη γη, προσκρούσαμε ουκ ολίγον στον Δημιουργό, αν και Εκείνος μας είχε επιτρέψει να λάβουμε την τιμή και τη δόξα που ήταν φυσικό να έχουν οι άνθρωποι. Από εκεί λοιπόν ξεσηκώθηκε εναντίον μας η φθορά, η οποία μας αναλώνει και μας συντρίβει με τον θάνατο· «Και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν με την ίδια παράβαση του Αδάμ», «Και πλάτυνε ο Άδης την ψυχή του», όπως λέει ο προφήτης Ησαΐας, «και άνοιξε διάπλατα το στόμα του για να μην πάψει να καταπίνει». Και θα είχε εξολοθρεύσει ολοκληρωτικά τη γη, απλώνοντας ένα αναπόδραστο και άρρηκτο δίχτυ, αν, κατά την ευδοκία του Θεού και Πατέρα, δεν είχε κατέλθει και φτάσει σε εμάς ο μονογενής Λόγος του Θεού σαν από κάποια σκηνή άνωθεν και στους ουρανούς. «Διότι εκένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου», ώστε, αναλαμβάνοντας την ιδιότητα του αρχιερέα και προσφέροντας τον εαυτό του υπέρ ημών ως ιερουργία σε τάξη θυμιάματος στον Θεό και Πατέρα, να εξευμενίσει και να σταματήσει την καταστροφή. «Διότι στάθηκε», λέει, «ανάμεσα στους ζωντανούς και τους νεκρούς, και κόπασε η θραύση».

Ο Παύλος λέει «ο Ιησούς έγινε αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, όντας πιστός σε εκείνον που τον έκανε, πρόσφερε τον εαυτό του θυσία υπέρ του εαυτού του όπως και υπέρ του λαού· γι' αυτό καθίσταται αρχιερέας στα προς τον Θεό.» ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ο Παύλος λέει: «Ο Χριστός, αφού προσφέρθηκε μία φορά για να σηκώσει τις αμαρτίες πολλών, θα εμφανιστεί για δεύτερη φορά χωρίς αμαρτία.» Και πάλι: «Αμαρτία δεν έκανε, και δόλος δεν υπήρξε στο στόμα του·» και ιδού αυτός προσφέρει τον εαυτό του υπέρ ημών· δες λοιπόν ότι δεν πρόσφερε τον εαυτό του υπέρ του εαυτού του, αλλά υπέρ του λαού. ΝΕΣΤΟΡΙΟΣ: Αφού ο ίδιος λέει: «Εκείνος που τρώει τη σάρκα μου, και πίνει το αίμα μου, θα ζήσει δι' εμού, όπως και εγώ ζω διά τον Πατέρα που με απέστειλε.» Τι λοιπόν τρως, αιρετικέ; Τη θεότητα ή την ανθρωπότητα;

Ας νοηθεί λοιπόν σε αυτά η λέξη «πειράσθηκε» αντί του «έπαθε», δηλαδή ότι υπέμεινε τη δοκιμασία από αυτούς που τον σταύρωσαν. Διότι, παραδίδοντας υπέρ όλων το σώμα στο οποίο έπαθε, μας ελευθέρωνε όλους και από τον θάνατο και από την αμαρτία και από τους πειρασμούς. Επομένως, βοήθησε αυτούς που δοκιμάζονται πεθαίνοντας ένας υπέρ όλων, αυτός που είναι ανώτερος από όλη την κτίση, «ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς». Ότι δηλαδή ο Χριστός έπαθε κατά σάρκα για να μας καταστήσει αγίους, μας το βεβαιώνει ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας στους προερχόμενους τόσο από τα έθνη όσο και από τους Ιουδαίους: «Και εσάς, που κάποτε ήσασταν αποξενωμένοι και εχθροί στη σκέψη εξαιτίας των πονηρών σας έργων, τώρα σας συμφιλίωσε με το σώμα της σάρκας του μέσω του θανάτου του, για να σας παρουσιάσει αγίους και άμωμους και ανέγκλητους ενώπιόν του, εφόσον βέβαια παραμένετε στην πίστη θεμελιωμένοι και σταθεροί, χωρίς να μετακινείστε από την ελπίδα του ευαγγελίου που ακούσατε». Είναι σοφό λοιπόν να πούμε σε αυτούς που έχουν κληθεί σε ελπίδα ζωντανή και μόνιμη: Γι' αυτό, αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, στοχαστείτε βαθιά τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ότι είναι πιστός σε αυτόν που τον ανέδειξε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής στον οίκο του.

Ας κατανοήσουμε, λοιπόν, τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον κατέστησε· αρχιερέα, δηλαδή, και απόστολο, ο οποίος έγινε πιστός μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, ταπεινώνοντας τον εαυτό του σύμφωνα με την ευδοκία του Πατέρα, ώστε να καταστήσει και εμάς μιμητές του, για να μη φοβόμαστε να υπομείνουμε τον θάνατο για χάρη του, αν αυτός έρθει σε κάποιους καιρούς εξαιτίας της ευσέβειας και της υπακοής κάποιου στον Θεό. Σε αυτό θα μας βοηθήσει και ο μακάριος Πέτρος, λέγοντας τα εξής: «Διότι σε αυτό κληθήκατε, επειδή και ο Χριστός πέθανε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του», και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «Εάν κάποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Το γεγονός, ωστόσο, ότι ο Υιός ονομάστηκε πιστός, δεν θα αδικούσε καθόλου τη δόξα του, διότι θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι η λέξη αυτή είναι θεοπρεπέστατη και αποδίδεται ακόμη και στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα. Είναι γραμμένο, εξάλλου, ότι: «Ο Θεός είναι πιστός και δεν υπάρχει αδικία σε αυτόν, δίκαιος και όσιος είναι ο Κύριος»· και κάποιος από τους μαθητές του Χριστού είπε: «Ώστε και εκείνοι που πάσχουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ας παραδίδουν τις ψυχές τους στον πιστό Κτίστη», και βέβαια ο Παύλος λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, μέσω του οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του».

Εισήλθε, λοιπόν, σε αυτόν τον κόσμο ο Λόγος του Θεού, όχι τόσο τοπικά, αλλά μάλλον φυσικά, όταν και ο ίδιος εμφανίστηκε ως μέρος του κόσμου, αφού ο Θεός και Πατέρας ετοίμασε για αυτόν σώμα, ώστε πεθαίνοντας κατά σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές να γίνει το αντάλλαγμα για τη ζωή όλων. Διότι «για τον λόγο αυτόν» έγινε μεσίτης της Καινής Διαθήκης, «ώστε, μέσω του θανάτου που συνέβη για τη λύτρωση από τις παραβάσεις κατά την πρώτη διαθήκη, να λάβουν την υπόσχεση της αιώνιας κληρονομιάς οι προσκεκλημένοι». Ονομάστηκε, λοιπόν, αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, έχοντας γίνει αυτό με πολύ ορθό τρόπο, και μας προσέφερε στον Πατέρα σαν οσμή πνευματικής ευωδίας, ως ήδη καθαρισμένους, διότι προσερχόμαστε απαγγέλλοντας τη διδασκαλία της πίστης μας. Όταν, λοιπόν, έχουμε λάβει την εντολή να κάνουμε την ομολογία της καθαρής πίστης και προς την ομοούσια Τριάδα, πώς να μην είναι φανερό σε όλους ότι δεν την προσφέρει ως ιερουργία σε κάποιον άλλον που υπερέχει και βρίσκεται πιο ψηλά κατά τη φύση, αλλά μάλλον στον εαυτό Του μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα; Επομένως, εύλογα θα νοούνταν ως Θεός ακόμη και όταν έλαβε σάρκα· διότι έχουμε δικαιωθεί ομολογώντας ότι και έγινε σάρκα και παρέμεινε Λόγος, και καταπάτησε για χάρη μας την κυριαρχία του θανάτου, όντας ζωή κατά φύση, ως προερχόμενος από τη ζωή του Πατέρα.

Διότι το ότι ο Εμμανουήλ είναι Θεός κατά φύση και αληθινός Υιός, μας το βεβαιώνει εξίσου ο μακάριος Παύλος λέγοντας ότι έγινε μεν απόστολος και αρχιερέας της ομολογίας μας, όντας επιπλέον πιστός σε Αυτόν που τον εποίησε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής στον οίκο του, ωστόσο ο ίδιος αξιώθηκε μεγαλύτερης δόξας από τον Μωυσή, καθόσον μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει εκείνος που τον κατασκεύασε. Και πάλι, λοιπόν, σε αυτά, με κυριεύει μεγάλος θαυμασμός για τον μυσταγωγό. Διότι πλησιάζει με επιδεξιότητα τον Ισραήλ, ο οποίος είχε αποκλίνει σε μεγάλο βαθμό προς την ανυπακοή και την τάση να εναντιώνεται στον Χριστό. Έτσι, καταπιάνεται με λόγους και εγκώμια για τον Μωυσή, αποκαλώντας τον βέβαια πιστό, αλλά εισάγοντας ταυτόχρονα με αυτά κομψά την υπερβολικά μεγάλη υπεροχή του Σωτήρα μας. Διότι ανέφερε ότι ο Χριστός έγινε απόστολος και αρχιερέας και επιπλέον αυτών πιστός, όπως ακριβώς βέβαια υπήρξε και ο ίδιος ο Μωυσής, όμως φέρνοντας πολύ εύστοχα στο προσκήνιο το όνομα του Μωυσή και προτάσσοντας στον λόγο τους επαίνους προς αυτόν, απέδειξε αμέσως μετά ότι υπολείπεται της δόξας του Χριστού. Διότι ανέφερε ότι Αυτός έχει τιμηθεί περισσότερο, καθόσον μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει εκείνος που τον κατασκεύασε.

Βλέπεις πώς, μολονότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και νοείται οικονομικώς στη μορφή του δούλου, τον ανυψώνει πάνω από τα μέτρα της ανθρωπότητας και, τοποθετώντας τον πέρα από τα όρια της δουλείας, αναφέρει ότι είναι ο δημιουργός των πάντων, προφανώς και του ίδιου του Μωυσή, και διαμέσου αυτών τον στεφανώνει με τη δόξα της κατά φύσιν κυριότητάς του. Διότι, αν είναι αλήθεια ότι κανένα από τα δημιουργήματα δεν πρόκειται να είναι ίδιο κατ' ουσίαν με τον δημιουργό, πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς ότι αυτός που τον κατασκεύασε θα είναι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο ανώτερος ως προς τη δόξα; Παρατήρησε δε ότι είπε πως αυτός ο απόστολος και αρχιερέας της ομολογίας μας έγινε πιστός σε Εκείνον που τον έφτιαξε, όπως ακριβώς ήταν και ο ιεροφάντης Μωυσής, αξιώθηκε ωστόσο μεγαλύτερης δόξας από εκείνον, καθόσον μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει αυτός που τον κατασκεύασε. Προσθέτει δε σε αυτά, αποδεικνύοντας ότι ο Ιησούς είναι Θεός: Κάθε οίκος κατασκευάζεται από κάποιον, και αυτός που κατασκεύασε τα πάντα είναι ο Θεός.

Ότι ο Χριστός δεν είναι άγιος από συμμετοχή σε άλλον, ούτε ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος είναι ξένος προς την ουσία Του. «Όπως εμένα απέστειλας στον κόσμο, έτσι κι εγώ τους απέστειλα στον κόσμο, και υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, για να είναι και αυτοί αγιασμένοι εν αληθεία.» Έχοντας ονομάσει μάλιστα τώρα Άγιο τον Πατέρα, και έχοντας ζητήσει να διατηρηθούν οι μαθητές στην αλήθεια, δηλαδή στο δικό Του Πνεύμα –διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια, σύμφωνα με τον λόγο του Ιωάννη, επειδή είναι και Πνεύμα της αλήθειας, δηλαδή του ίδιου του Μονογενούς– λέει ότι τους έχει αποστείλει στον κόσμο κατά μίμηση της δικής Του αποστολής. Διότι ο Ιησούς έγινε απόστολος και αρχιερέας της ομολογίας μας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, κατά το σχήμα που αρμόζει στην ανθρωπότητα και με τον τρόπο της κενώσεως. Αφού δε οι μαθητές προχειρίστηκαν άπαξ για αυτό, λέει ότι έχουν οπωσδήποτε την ανάγκη να αγιάζονται από τον άγιο Πατέρα, ο οποίος προφανώς ενοικίζει σε αυτούς μέσω του Υιού το Άγιο Πνεύμα. Διότι στ' αλήθεια οι μαθητές του Σωτήρα δεν θα έφταναν ποτέ σε τέτοιο ύψος λαμπρότητας, ώστε να γίνουν φωστήρες όλης της οικουμένης, ούτε θα άντεχαν απέναντι στις δυσχερείς βλάβες από τους πειρασμούς, δηλαδή τον διάβολο, εάν δεν είχαν περιφράξει τον νου τους με τη μετοχή στο Πνεύμα, και εάν δεν ενδυναμώνονταν μέσω Αυτού για την ασυνήθιστη και υπεράνθρωπη εντολή, και εάν δεν οδηγούνταν αβίαστα σε ακραιφνή γνώση της θεόπνευστης γραφής και των ιερών δογμάτων της Εκκλησίας μέσω της δαδουχίας του Πνεύματος.

Ερμηνεύεται δε ο Σιλωάμ ως απεσταλμένος. Τον εκλαμβάνει, λοιπόν, ως εικόνα και τύπο της παρουσίας του Σωτήρα μας, η οποία έγινε αθόρυβα, όπως μόλις ανέφερα. Και απεσταλμένος είναι αληθινά ο Χριστός. Απόστολο, εξάλλου, και Αρχιερέα της ομολογίας μας τον ονομάζει και ο σοφός Παύλος. Δέχεται δε ομοίως και γενικά τον Σιλωάμ ως τύπο της βασιλείας υπό τον Θεό. Επομένως, επειδή ακριβώς αυτός ο σκληροτράχηλος και ανυπότακτος λαός δεν θέλει να έχει το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα (διότι αποτινάσσει τον ζυγό του Θεού), αλλά επιθυμεί μάλλον να βρίσκεται υπό την εξουσία ανθρώπων και να επικρατήσουν πάνω του εκείνοι που θέλουν να τον πλεονεκτήσουν, ο Ραασσών, εννοώ, και ο Φακεέ· γι' αυτή την αιτία θα εξαπολύσω εναντίον τους το νερό του ποταμού, δηλαδή του Ευφράτη. Επειδή όμως ο λόγος ήταν κάπως ασαφής, προσθέτει αμέσως και λέει: τον βασιλιά των Ασσυρίων, και τη δόξα του· δηλαδή, όλους όσοι βρίσκονται υπό την εξουσία του, και κάθε έθνος που του έχει υποτάξει τον αυχένα. Παρομοιάζει δε τα πλήθη με νερό. Και αυτό αποτελεί συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Γι' αυτό και για τη Νινευή, και για το αναρίθμητο πλήθος που βρισκόταν σε αυτήν, λέει μέσω της φωνής των προφητών: «Και η Νινευή, σαν δεξαμενή νερών είναι τα νερά της.»

Έπειτα, λέει, επειδή όντας Θεός δεν γνωρίζεις να σφάλλεις (διότι αγαπάς τη δικαιοσύνη και αποστρέφεσαι την ανομία, διατηρώντας τη φύση σου, ας πούμε, άβατη σε κάθε τι πονηρό), «για τον λόγο αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Διότι έχει χρισθεί αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, ο Υιός που έγινε άνθρωπος, προκειμένου να μας προσαγάγει στον Θεό και Πατέρα, αναδίδοντας την ευωδία της πίστεως προς Αυτόν.

Και επειδή ανέτειλε πάλι για εμάς η λαμπρή και ενδοξότατη εορτή, φέρνοντας μαζί της ως κάτι το ώριμο τους αγώνες για την πνευματική ευταξία, επιτρέψτε μου, επιτρέψτε μου, καθώς ακολουθώ τα ίχνη των φωνών των αγίων, να αναφωνήσω προς εσάς σαν από ιερή σάλπιγγα: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του». Διότι, νομίζω, η προθυμία να ζει κανείς φιλόθεα και η επιθυμία του να σεμνύνεται με τα καυχήματα της επιείκειας, ιδιαίτερα στον παρόντα καιρό, αυτό σημαίνει να ετοιμάζει την οδό του Κυρίου και να δέχεται με αγαθή συνείδηση τη χαρά που ταιριάζει σε αυτούς που εορτάζουν. «Διότι για τους ασεβείς δεν υπάρχει χαρά, λέει ο Κύριος». Πώς δηλαδή και από πού θα μπορούσε να ταιριάζει αυτό σε αυτούς, όταν κρέμεται από πάνω τους η καταδίκη για όσα ευθύνονται; Το να βρίσκεται όμως κανείς σε πνευματικές χαρές και να τρέφεται με τις πιο πλούσιες ελπίδες, θα ταίριαζε φυσικά σε εκείνους που έχουν ζήσει με τον πιο ορθό τρόπο, και έχουν καταστήσει τον θείο νόμο ως τον απόλυτο κανόνα της δικής τους ζωής. Επομένως, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της ουράνιας κλήσης, ας παρακινούμε ο ένας τον άλλον σε παροξυσμό αγάπης και καλών έργων, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ενθυμούμενοι εκείνον που λέει: «Ο σίδηρος ακονίζει τον σίδηρο, και ο άνθρωπος οξύνει το πρόσωπο του φίλου του».

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Γ΄. Περί του Αβραάμ, και της επαγγελίας σχετικά με τον Ισαάκ, και ότι δι' αυτών προτυπωνόταν το μυστήριο της πίστεως. 1. Ότι ο Χριστός έγινε αρχιερέας και απόστολος της ομολογίας μας, το γράφει ο θεσπέσιος Παύλος· και βεβαίως διαβεβαίωσε σαφώς ότι, εισάγοντας σε εμάς την εντολή που είναι ασυγκρίτως καλύτερη και ανώτερη από την αρχαία και δοσμένη μέσω του Μωυσή (εννοώ δηλαδή την ευαγγελική), έγινε εγγυητής μιας καλύτερης διαθήκης. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι εάν βέβαια ο νόμος κατεργάζεται οργή και καταδεικνύει την αμαρτία, μας δικαιώνει όμως η χάρη που διακονείται μέσω της πραότητας του Σωτήρα μας. Διότι, όπως ο Ίδιος λέει κάπου, δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' Αυτού. Ότι λοιπόν, ακόμη και αν δεν προήλθε κατά σάρκα από τη φυλή του Λευί, ονομάστηκε και είναι αρχιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη της ιεροσύνης του Μελχισεδέκ, το έχει ήδη καταδείξει επαρκώς σε εμάς ο λόγος. Επίσης, ότι το μυστήριο της δικαιοσύνης διά της πίστεως έχει προαναγγελθεί νωρίτερα από την περιτομή του νόμου, και ότι προδιαγραφόταν στους απογόνους του Ισραήλ ο τύπος, ότι δηλαδή δεν θα ήταν δυνατόν ποτέ να σωθούν με άλλον τρόπο, παρά μόνο διά του Χριστού, ο οποίος δικαιώνει τον ασεβή και συγχωρεί τα εγκλήματα.

Αν όμως λένε ότι ο Υιός συγκαταλέγεται σε αυτούς, τον υποβιβάζουν στα προφητικά ή τουλάχιστον στα αποστολικά μέτρα. Β— Διότι δεν έχει ονομαστεί, λένε, προφήτης και απόστολος; Α— Δεν θα έλεγες ψέματα. Διότι ο Μωυσής είπε στους εξ αίματος Ισραηλίτες: «Προφήτη σαν εμένα θα αναστήσει σε εσάς Κύριος ο Θεός σας από τους αδελφούς σας». Έγραψε επίσης και ο θεσπέσιος Παύλος: «Επομένως, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού». Ας μας πουν λοιπόν, διότι θα ρωτήσω, άραγε η χάρη της προφητείας θα αποτελούσε δόξα για κάθε άνθρωπο, ή το να αξιωθεί κανείς αποστολικών τιμών και να χρηματίσει και ιερουργός; Β— Βεβαίως. Α— Αλλά αυτά θα έλεγε κανείς ότι είναι μικρά και ανάξια λόγου για τον Χριστό, καθόσον νοείται ως Θεός, έστω και αν μέσω αυτών ακριβώς φαίνεται να έχει κενωθεί και να τα έχει λάβει μαζί με την ανθρώπινη φύση. Όπως ακριβώς, αν και είναι Θεός εκ φύσεως και αληθινός Κύριος, έλαβε μορφή δούλου καθώς βρέθηκε σε αυτήν και προσέλαβε την δική μας φύση, έτσι και, ενώ ο ίδιος χορηγεί το Πνεύμα της προφητείας και αναδεικνύει αποστόλους και καθιστά ιερουργούς, ομοιώθηκε σε όλα με τους αδελφούς του· διότι ονομάστηκε έτσι και προφήτης και απόστολος και αρχιερέας. Β— Αλλά ακόμη και αν παραδεχτούν ότι αυτός είναι προφήτης, λένε ότι δεν έγινε σαν ένας από τους προφήτες, αλλά ότι μάλλον υπερέχει κατά πολύ από εκείνους.

ΛΟΓΟΣ ΚΑ΄. Στο ρητό του Αποστόλου, «Κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε.» Και το συναγόμενο συμπέρασμα είναι ότι ο Υιός δεν είναι ποίημα ούτε κτίσμα.

ΛΟΓΟΣ ΚΑ'. Στο ρητό του Αποστόλου: «Κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε»· και το συμπέρασμα που συνάγεται, ότι ο Υιός δεν είναι ποίημα ούτε κτίσμα. Αν ο Υιός είναι ποίημα, είναι ανάγκη να ομολογήσουμε ότι και αυτός είναι ένα από όλα τα δημιουργήματα, μη έχοντας το εξαίρετο γνώρισμα της θεότητας, δηλαδή το να υπάρχει πάντοτε. Αν όμως αυτό είναι αληθές, και τα πάντα έγιναν μέσω του Υιού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα, τότε ο Λόγος δημιουργεί τον εαυτό του. Και πώς θα ήταν δυνατόν, εφόσον δεν υπήρχε ακόμη, να φέρει ο ίδιος τον εαυτό του στην ύπαρξη;

Άλλο, με διηγηματικό τρόπο στο, «Κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον κατέστησε» και στη συνέχεια το νόημα του ρητού. Ο Απόστολος δεν λέει αυτά τα λόγια εξηγώντας τη φύση του Λόγου, αλλά την ένσαρκη οικονομία.

ΑΛΛΟ. «Επομένως, άγιοι αδελφοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας σας Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον δημιούργησε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής σε όλο τον οίκο του. Διότι αυτός έχει αξιωθεί μεγαλύτερης δόξας από τον Μωυσή, καθόσον μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει εκείνος που τον κατασκεύασε. Διότι κάθε οίκος κατασκευάζεται από κάποιον, και εκείνος που τα κατασκεύασε όλα είναι ο Θεός.» Διδάσκοντας ότι το δημιούργημα δεν πρέπει να τιμάται με το ίδιο μέτρο με τον δημιουργό, είναι προφανές ότι δεν επιτρέπει να συγκαταλέγεται ο Υιός στα δημιουργήματα: «Διότι», λέει, «μεγαλύτερη τιμή από τον οίκο έχει αυτός που τον κατασκεύασε.» Και ποιος είναι εκείνος που κατασκεύασε τότε το σύμπαν; Ας το πει πάλι ο ίδιος για τον Υιό, ότι: «Δι' αυτού κτίστηκαν τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι είτε Αρχές είτε Κυριότητες, τα πάντα εν αυτώ και δι' αυτού κτίστηκαν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα.» Πώς λοιπόν ο δημιουργός να συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα; Και αν μέσα σε όλα συμπεριλαμβάνεται και ο ίδιος ο χρόνος, ως ένα από όλα τα πράγματα, και αυτός υπάρχει πριν από όλα, είναι φανερό ότι ο Υιός είναι προγενέστερος και από τον χρόνο. «Διότι δι' αυτού», λέει, «δημιούργησε τους αιώνες.» Πώς λοιπόν εκείνος που υπάρχει πριν από τους αιώνες θα συγκαταλεχθεί μεταξύ αυτών που δημιουργήθηκαν μέσα στον χρόνο; Επειδή κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και έχει λάβει γένεση, θα έχει οπωσδήποτε αρχίσει να υπάρχει μέσα στον χρόνο, εφόσον το αιώνιο διατηρείται μόνο, ως εξαιρετικό ιδίωμα, στη θεία και άφθαρτη φύση.

Και πάλι επιδιώκουν * μάταιες αντιλήψεις, τις οποίες συμπλέκουν με τους θείους λόγους, και σκέπτονται αντίθετα και λένε: «Πώς, λοιπόν, έχει γραφεί: "Δεχθείτε τον αρχιερέα της ομολογίας μας, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε" και "Ας είναι γνωστό σε όλο τον οίκο του Ισραήλ ότι αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, ο Θεός τον έκανε Κύριο και Χριστό";». Και με καταλαμβάνει μεγάλη απορία πώς εκείνοι που ασχολούνται με την αλληλουχία των κειμένων, αγνοούν τη δύναμη που εκφράζεται σε αυτά. Διότι το να λέει «δεχθείτε τον αρχιερέα, ο οποίος είναι πιστός σε Εκείνον που τον εποίησε», δεν έχει λεχθεί για τη θεότητα. Διότι ο Θεός ήλθε * και σε όλα μας τα αποσαφηνίζουν οι θείες Γραφές. Διότι τίποτα μέσα σε αυτές δεν είναι στρεβλό ή διεστραμμένο, αλλά «όλα είναι φανερά σε εκείνους που κατανοούν και ορθά σε εκείνους που βρίσκουν τη γνώση». Διότι λέει: «Λάβετε παιδεία και όχι αργύριο»· επειδή, αν κάποιος δεν λάβει παιδεία από τον Θεό, δηλαδή την πίστη της αληθείας, όλα είναι για αυτόν στρεβλά και διεστραμμένα. Ενώ για εκείνους που κατανοούν ορθά και βρίσκουν τη γνώση, όλα είναι ορθά και αδιάβλητα. Και για να τους ελέγξει, ο Απόστολος λέει: «Διότι κάθε αρχιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους, καθίσταται υπέρ των ανθρώπων για τα προς τον Θεό, με σκοπό να προσφέρει δώρα και θυσίες».

Για τον λόγο αυτόν και ο ίδιος ο Μονογενής, επειδή ήλθε για να γίνει αρχιερέας υπέρ των ανθρώπων, έλαβε από εμάς τη σάρκα, ώστε υπέρ ημών, αυτός που προήλθε από εμάς, γινόμενος προσφορά στον ίδιο του τον Πατέρα και Θεό, να αποκαλέσει τους μαθητές «αδελφούς». Πού λοιπόν εκπληρώνεται το «έγινε»; Πουθενά αλλού, παρά στο πρόσωπο του αρχιερέα. Διότι, 〈λέγει〉, «δεχθείτε τον αρχιερέα, που είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε».

Αλλά λοιπόν, όσα είναι παρόμοια με αυτά, όπως εκείνο που έχει γραφτεί στον Απόστολο: «δεχθείτε τον αρχιερέα της ομολογίας μας, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε», και εκείνο που έχει γραφτεί στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «αυτός είναι για τον οποίο σας είπα ότι εκείνος που έρχεται οπίσω μου έχει προηγηθεί από εμένα», και εκείνο που έχει γραφτεί στις Πράξεις: «ας είναι γνωστό σε όλον τον οίκο του Ισραήλ, ότι αυτόν τον Ιησού τον οποίο εσείς σταυρώσατε, ο Θεός τον έκανε και Κύριο και Χριστό», και άλλα παρόμοια με αυτά, χρησιμεύουν για την προσοχή μας, για την απόκρουση των εχθρών. Διότι είναι πραγματικά εχθροί και επίβουλοι. Ίσως μάλιστα για αυτούς και για τους ομοίους τους να έχει γραφτεί: «Ας αναστηθεί ο Θεός, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του». Φαίνονται βέβαια να είναι και οικείοι (και κανείς δεν είναι χειρότερος από τους οικείους εχθρούς), διότι «εχθροί του ανθρώπου είναι όλοι οι άνδρες του οίκου του». Και αυτό ίσως εκπληρώνεται και στην περίπτωσή τους. 15. Διότι αναπηδούν σαν λυσσασμένοι σκύλοι για την απόκρουση των εχθρών και λένε: «Τι λες για τον Υιό του Θεού;» Αυτά, άλλωστε, είναι τα τεχνάσματά τους για να εισαγάγουν το δηλητήριό τους στους αφελείς. Και ρωτούν: «Τι υπάρχει μετά από αυτά, μετά το να τον αποκαλείς Υιό του Θεού;» Ω, εσείς που είστε «συνετοί κατά τη δική σας κρίση και ειδήμονες στα δικά σας μάτια» και που νομίζετε ότι κατέχετε τη γνώση. Τι άλλο θα μπορούσε να προσθέσει κανείς στο όνομα του Ιησού, παρά το να τον ονομάζει γνήσιο Υιό, ο οποίος προέρχεται από τον Πατέρα και παραμένει αναλλοίωτος;