Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:12

Προχωρώντας παρακάτω, αναφέρει ότι οι επτά αστέρες είναι οι άγγελοι των εκκλησιών. Ως δίστομη ρομφαία αναφέρει την απόφαση εναντίον των ασεβών, η οποία είναι πιο κοφτερή από κάθε δίστομο μαχαίρι, ή και τη μάχαιρα του πνεύματος που περιτέμνει τον εσωτερικό μας άνθρωπο. Το δε πρόσωπό του λάμπει σαν τον ήλιο, έχοντας όχι αισθητή λάμψη, αλλά νοητή. Διότι είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης που καταυγάζει με την οικεία του δύναμη και εξουσία, και όχι όπως ο αισθητός ήλιος, ο οποίος, ως κτίσμα, λάμπει με θεόσδοτη δύναμη και θείο πρόσταγμα.

Όταν Εκείνος που δοκιμάζει τις καρδιές και τα νεφρά, «ζωντανός και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, που εισχωρεί μέχρι τη διαίρεση ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις», καθίσει για να μας δικάσει, τότε λοιπόν, τότε, δεν θα δεις λίγους από τους πολλούς, αλλά όλους αυτούς να καλύπτουν το πρόσωπό τους από ντροπή. Και ούτε η προβιά του προβάτου θα μπορούσε να κρύψει τον λύκο, ούτε το άσπρισμα του τάφου τον εσωτερικό μολυσμό. Διότι δεν θα υπάρχει «κτίση αφανής» σε Εκείνον που θα κρίνει τότε, αλλά «τα πάντα θα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα στα μάτια Του». Αυτό ακριβώς δηλώνοντας και ο Παύλος έλεγε στους Κορινθίους: «Ώστε μην κρίνετε τίποτα πριν από την ώρα του, μέχρι να έρθει ο Κύριος, ο οποίος θα φωτίσει τα κρυφά του σκότους και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών». Ακούγοντας αυτά, λοιπόν, αγαπητοί, ας σηκωθούμε ανανήφοντας, ας μην κοιμηθούμε πάλι τον ύπνο της αμαρτίας. Ας εξιλεωθούμε για τα περασμένα με τα μεταγενέστερα. Άδικα τα συγκέντρωσες· δίκαια ξόδεψέ τα.

Εάν έλθει σε εμένα θλίψη, την υπομένω· εάν έλθει σε εμένα διωγμός, γίνομαι μάρτυρας· εάν έλθει σε εμένα λιμός, έχω τον Λόγο που με τρέφει· εάν έλθει μάχαιρα, έχω Εκείνον που είναι πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα, ο οποίος εισχωρεί μέχρι τους αρμούς και τους μυελούς· εάν έλθει σε εμένα σαρκική ηδονή, με τη δίστομη μάχαιρα την αποκόπτω, την αποβάλλω και ευνουχίζω τον εαυτό μου· όχι χρησιμοποιώντας μάχαιρα, όπως κάνουν μερικοί από τους ανθρώπους, αλλά, καθώς είπε ο Κύριος: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Διότι άνθρωποι μεν ευνουχίζουν ανθρώπους όχι για τη βασιλεία των ουρανών, αλλά για τη βασιλεία των γυναικών τους και για φύλαξη, και από υπερηφάνεια. Θέλεις δε να ακούσεις ποιοι είναι εκείνοι που ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών; Ιδού, ο Ιωσήφ για τη βασιλεία των ουρανών ευνουχισε τον εαυτό του· διότι, αφού κρατήθηκε από τη δέσποινά του στον κοιτώνα, και ενώ δεν υπήρχε κανείς άλλος στον χώρο, και καθώς εκείνη τον εξανάγκαζε να ικανοποιήσει την αμαρτωλή επιθυμία της, αυτός ευνούχισε τον εαυτό του μη συγκατατιθέμενος σε αυτήν.

Ο δε Λόγος του Θεού, όπως είπε ο Απόστολος, είναι ζωντανός ο Λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και διαπερνά βαθιά μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των προθέσεων και των σκέψεων της καρδιάς· και δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια εκείνου, στον οποίο πρόκειται να δώσουμε λόγο. Είναι λοιπόν Δημιουργός, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα, ούτε είναι δυνατόν να γίνει κάτι χωρίς αυτόν.

Εάν δε ο Λόγος ήταν δημιούργημα, οπωσδήποτε θα είχε δημιουργηθεί και αυτός με σοφία, και η Γραφή ούτε θα τον διαχώριζε από τα δημιουργήματα, ούτε τα μεν θα τα ονόμαζε δημιουργήματα, τον δε Λόγο θα τον κήρυττε ως ιδιαίτερη σοφία του Θεού. Τώρα όμως, εφόσον η Γραφή τον διαχωρίζει από τα δημιουργήματα, αποδεικνύει ότι η σοφία είναι δημιουργός των έργων και όχι έργο. Αυτόν τον διαχωρισμό χρησιμοποιεί και ο Παύλος όταν γράφει προς τους Εβραίους: «Διότι ζωντανός είναι ο Λόγος του Θεού, και δραστικός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι το σημείο που χωρίζει ψυχή και πνεύμα, αρθρώσεις και μυελούς, και κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Διότι, ιδού, τα μεν γενητά τα ονόμασε κτίση· τον δε Υιό τον γνωρίζει ως Λόγο του Θεού, ως κάποιον που είναι διαφορετικός από τα κτίσματα. Λέγοντας πάλι: «τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο», υποδηλώνει ότι αυτός είναι διαφορετικός από τα πάντα. Διότι γι' αυτό και ο μεν κρίνει, ενώ το καθένα από όλα τα γενητά είναι υπόλογο στο να του δώσει λόγο. Έτσι, λοιπόν, αφού και ολόκληρη η κτίση συστενάζει μαζί μας για να ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, αποδεικνύεται ότι ο Υιός είναι διαφορετικός από τα κτίσματα. Διότι, εάν ήταν κτίσμα, θα ήταν και αυτός ένας από εκείνους που στενάζουν, και θα είχε ανάγκη από εκείνον που θα τον καθιστούσε υιό και θα τον ελευθέρωνε μαζί με όλους τους άλλους.

Και ο μεν λόγος των ανθρώπων είναι συνθεμένος από συλλαβές και ούτε ζει ούτε ενεργεί κάτι, αλλά είναι μόνο δηλωτικός της διάνοιας αυτού που μιλάει, και απλώς εξήλθε και παρήλθε χωρίς να φαίνεται πια, αφού ούτε καν υπήρχε καθόλου πριν ειπωθεί· γι' αυτό ο λόγος των ανθρώπων ούτε ζει ούτε ενεργεί ούτε είναι καθόλου άνθρωπος. Και το παθαίνει αυτό, όπως προείπα, επειδή και ο άνθρωπος που τον γεννά έχει τη φύση του από το μη ον. Ο Λόγος του Θεού, όμως, δεν είναι, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, προφορικός ούτε ήχος ρημάτων, ούτε είναι ο Υιός απλώς μια προσταγή του Θεού, αλλά όπως ακριβώς το απαύγασμα του φωτός, έτσι είναι γέννημα τέλειο προερχόμενο από τέλειο. Γι' αυτό και είναι Θεός και εικόνα του Θεού· διότι «και Θεός», λέει, «ήταν ο Λόγος». Επίσης, οι λόγοι των ανθρώπων δεν έχουν καμία ισχύ ως προς την ενέργεια· γι' αυτό ο άνθρωπος δεν εργάζεται μέσω των λόγων, αλλά μέσω των χεριών, διότι αυτά υπάρχουν, ενώ ο λόγος τους δεν έχει δική του υπόσταση. Αλλά ο Λόγος του Θεού, όπως είπε ο απόστολος: «είναι ζωντανός ο λόγος του Θεού και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και κρίνει τις προθέσεις και τις σκέψεις της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Είναι λοιπόν δημιουργός, και «χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα» και ούτε είναι δυνατόν να δημιουργηθεί κάτι χωρίς αυτόν.

Αν ο Λόγος ήταν έργο, τότε ασφαλώς θα είχε δημιουργηθεί και εκείνος «εν σοφία», και η Γραφή δεν θα Τον διαχώριζε από τα έργα, ούτε θα ονόμαζε τα μεν έργα, ενώ θα κήρυττε τον Λόγο και τη Σοφία ως ιδιάζοντα στον Θεό. Τώρα όμως, η Γραφή, διαχωρίζοντάς Τον από τα έργα, δείχνει ότι η Σοφία είναι ο δημιουργός των έργων και όχι έργο. Τον διαχωρισμό αυτόν χρησιμοποιεί και ο Παύλος γράφοντας στους Εβραίους: «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι του σημείου να χωρίζει ψυχή και πνεύμα, αρθρώσεις και μυελούς, και είναι κριτής των εννοιών και των προθέσεων της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές μπροστά Του, αλλά όλα είναι γυμνά και φανερά στα μάτια Εκείνου, στον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Ιδού, πράγματι, η Γραφή ονομάζει τα γεννητά «κτίση», ενώ αναγνωρίζει τον Υιό ως «Λόγο του Θεού», θεωρώντας Τον ως ον διαφορετικό από τα κτίσματα. Και πάλιν, λέγοντας «όλα είναι γυμνά και φανερά στα μάτια Εκείνου, στον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο», υποδηλώνει ότι Αυτός είναι διαφορετικός από όλα τα υπόλοιπα. Διότι γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο Αυτός κρίνει, ενώ καθένα από τα γεννητά είναι υπεύθυνο να δώσει λόγο σ' Αυτόν. Έτσι λοιπόν, ακόμη και με το χωρίο «όλη η κτίση στενάζει μαζί μας για να ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς», ο Υιός αποδεικνύεται ότι είναι διαφορετικός από τα κτίσματα. Διότι, αν ήταν κτίσμα, θα ήταν και ο ίδιος ένας από εκείνους που στενάζουν, έχοντας ανάγκη Εκείνον που χαρίζει την υιοθεσία και ελευθερώνει και τον ίδιο μαζί με όλους τους άλλους.

Από τον ίδιο λόγο Εάν λοιπόν ο απόστολος αναφέρει το ρητό που λέει: «Αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς, θα αναστήσει και εμάς μαζί με τον Ιησού», μην αισχύνεσαι λέγοντας: «Δεν μπορούσε ο Κύριος να αναστήσει το δικό του σώμα, εάν δεν το ανέσταινε ο Πατέρας;». Διότι αυτό το λένε εκείνοι που υβρίζουν τον Κύριο. Κατανόησε ότι αυτός που ανασταίνεται από τους νεκρούς είναι ο άνθρωπος, τον οποίο ερμηνεύει ο απόστολός μας Πέτρος γνωρίζοντας καλύτερα, και λέει: «Αφού τον κατέβασαν από το ξύλο, τον έθεσαν σε μνήμα, ο Θεός όμως τον ανέστησε από τους νεκρούς». Επομένως, το νεκρό σώμα του Ιησού που καθεαιρέθηκε από το ξύλο, το οποίο και τοποθετήθηκε σε μνήμα και ενταφιάστηκε από τον Ιωσήφ τον από Αριμαθαίας, αυτό ακριβώς ανέστησε ο Λόγος, ο οποίος λέει: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον αναστήσω». Αυτός που ζωοποιεί όλους τους νεκρούς, ζωοποίησε και τον άνθρωπο από τη Μαρία, τον Χριστό Ιησού, τον οποίο ανέλαβε ο ίδιος ο Λόγος του Θεού. Διότι, εάν ενώ βρισκόταν στον σταυρό ανέστησε τα ήδη διαλυμένα νεκρά σώματα των αγίων, πόσο μάλλον μπορούσε να αναστήσει το σώμα που φόρεσε ο αιώνια ζωντανός Θεός Λόγος, όπως λέει ο Παύλος: «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός».

Από αυτήν τη ρήση είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς τη νοοτροπία σας, ότι δηλαδή δεν φοβάστε τον Θεό, ούτε πείθεστε από τις θείες Γραφές. Διότι ο μεν Μωυσής γράφει για τον Θεό ότι «ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον»· σχετικά δε με την εν σαρκί παρουσία Του, λέγει ότι ο Κύριος θα αναστήσει προφήτη από τους αδελφούς σας, και ότι η ζωή θα κρέμεται πάνω σε ξύλο, ωσάν το σώμα του Κυρίου να γίνεται ζωή για εμάς. Και ο Ησαΐας επίσης αναφωνεί για τον Θεό λέγοντας: «Ο μεγάλος, ο αιώνιος Θεός, που δημιούργησε τα άκρα της γης, δεν θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει», και τα εξής· ενώ για το πάθος: «Άνθρωπος που φέρει πληγές και γνωρίζει να υποφέρει την ασθένεια». Και τι σημαίνει το «γνωρίζει να υποφέρει την ασθένεια»; Ότι μέσω εκείνου που έπασχε, φανερωνόταν το παθητό. Γι' αυτόν τον λόγο, λέγει, «Γράψε με γραφίδα ανθρώπου στον καινούργιο τόμο», και όχι άμορφης σάρκας. Και ο Απόστολος επίσης λέει: «Άνθρωπος, ο Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του για εμάς»· γι' αυτό και αποδίδει την ανάσταση στον προερχόμενο από το σπέρμα του Δαβίδ, μιλώντας για το κατά σάρκα. Σχετικά όμως με τη θεότητά Του: «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα». Και ο Κύριος επίσης αποδίδει το πάθος στον Υιό του ανθρώπου, υποδεικνύοντας το κατά σάρκα· ενώ σχετικά με τη θεότητά Του: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας».

Πρώτον, η φωνή του Κυρίου καταρτίζει τις ελάφους· έπειτα αποκαλύπτει τους δρυμούς, τους πυκνόφυτους τόπους που είναι γεμάτοι από άγρια και άκαρπη ύλη, στους οποίους από τη φύση τους καταφεύγουν κυρίως τα ιοβόλα. Επειδή, λοιπόν, έχει ήδη τελειοποιηθεί η έλαφος μέσα από τον καταρτισμό που δέχθηκε από τον Κύριο, ο δίκαιος που παρομοιάζεται με αυτήν αποκαλύπτει τους δρυμούς, ώστε οι φθορείς της ζωής μας να παραδοθούν γυμνοί και έκθετοι. Και επειδή κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται από την αξίνα και ρίχνεται στη φωτιά, κατ' ανάγκην οι δρυμοί ανακαθαρίζονται, δηλαδή οι υλώδεις ψυχές, μέσα στις οποίες, σαν κάποια θηρία, φωλιάζουν τα ποικίλα πάθη των αμαρτιών, από τον Λόγο, ο οποίος είναι πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα.

Ζώσου τη ρομφαία σου στον μηρό σου, δυνατέ. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι αυτό αναφέρεται τροπικώς στον ζώντα Λόγο του Θεού, ο οποίος ενώθηκε με τη σάρκα, ο οποίος είναι ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των ενθυμήσεων και των εννοιών της καρδιάς.

Με τη λέξη ρομφαία εννοεί τον πειραστικό λόγο, που κρίνει τις ενθυμήσεις, ο οποίος διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος, αρμών και μυελών. Επειδή, λοιπόν, κάθε ψυχή κατά τον καιρό του Πάθους υποβαλλόταν τρόπον τινά σε κάποιου είδους διάκριση, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου που είπε ότι: «Όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου», προφητεύει ο Συμεών και για την ίδια τη Μαρία ότι: «Ενώ θα παρίστασαι στον σταυρό και θα βλέπεις τα τεκταινόμενα και θα ακούς τις φωνές, μετά τη μαρτυρία του Γαβριήλ, μετά την απόρρητη γνώση της θείας συλλήψεως, μετά τη μεγάλη φανέρωση των θαυμάτων, θα προκληθεί κάποιος σάλος και στη δική σου ψυχή».

Αφού, λοιπόν, αποδείχθηκε απολύτως αναγκαίο και άριστο να διακρίνουμε καθένα από όσα έχουν θεόπνευστα ειπωθεί γι' αυτόν, άκουσε τώρα ποιος είναι κατά φύση, καθώς το καταγράφει ο Παύλος: «Ο οποίος», λέει, «όντας απαύγασμα της δόξας του Πατρός και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, και συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του», και σε άλλο σημείο πάλι: «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και σώματος, κλειδώσεων και μυελών, και είναι κριτής των προθέσεων και των σκέψεων της καρδιάς».

Το απαύγασμα της δόξας του Θεού και Πατέρα, ο χαρακτήρας της θείας υποστάσεως, αυτός που συγκρατεί τα πάντα με το ρήμα της δυνάμεώς του, ο ζωντανός, ενεργός και κοφτερότατος Λόγος, λέγεται ότι ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες, και μάλιστα δακρυσμένος, για να αποκρούσει την έφοδο του θανάτου. Αλλά «στις ημέρες», λέει, «της σάρκας του», δηλαδή όταν, αν και ο Λόγος ήταν Θεός, έγινε σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, και δεν εγκαταβίωσε απλώς μέσα σε έναν άνθρωπο, όπως συμβαίνει στους αγίους, στους οποίους κατοικεί κατά μέθεξη, εννοώ μέσω του Αγίου Πνεύματος. Διπλός λοιπόν είναι ο λόγος για τον Υιό. Πρέπει συνεπώς να αποδίδουμε τα θεία σε αυτόν ως Θεό, και τα δικά μας, δηλαδή τα ανθρώπινα, σε αυτόν επειδή έγινε σαν εμάς.

Επομένως, εν Χριστώ έχουμε κερδίσει το αγαθό της ενώσεως με τον Θεό και Πατέρα, και παραμένει οπωσδήποτε μέσα μας, εφόσον διατηρήσουμε την παρρησία και το καύχημα της ελπίδας ως ένα τόσο λαμπρό και περίδοξο στολίδι, και επιπλέον εφόσον πιστεύουμε όχι ότι ο ναός (το σώμα) που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο είναι κάποιος άλλος υιός, ξεχωριστός και μερικός, σε σχέση με αυτόν που προέρχεται εκ του Θεού Πατρός, αλλά ότι ο Λόγος έγινε μεν σύμφωνα με τις Γραφές «σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας», δεν έπαψε όμως να είναι Θεός, αλλά είναι ένας Υιός και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός. <Και εισχωρεί μέχρι μερισμού.> Το δε «εισχωρεί μέχρι μερισμού ψυχής και πνεύματος» μπορεί να νοηθεί και ως εξής: ότι το κήρυγμα του Θεού διαιρεί και μερίζει τα μέρη της ψυχής, καθιστώντας την δεκτική και ικανή να χωρέσει αυτά που ακούγονται. <Γη που βγάζει αγκάθια.> Η ράθυμη πάλι ψυχή θα μπορούσε εύλογα να παρομοιαστεί με γη κακή και αλμυρή, η οποία, αν και δέχεται πολλές φορές τις σπορές από εκείνους που συνηθίζουν να καλλιεργούν, δεν γεννά απολύτως τίποτα· το σε ποιο τέλος θα καταλήξει η ραθυμία της, εφόσον κατέστησε άπρακτη τη δωρεά που της δόθηκε από τον Θεό, θα το διδάξει ο Παύλος λέγοντας ότι το τέλος της είναι η καύση. Θέλεις να δεις και από τα ίδια τα πράγματα ότι αυτό που ειπώθηκε είναι αληθές;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β'. Ότι ο Υιός, όντας και Θεός και ομοούσιος με τον Πατέρα, υπάρχει σε δική του υπόσταση, όπως ακριβώς και ο Πατέρας. <Και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό.> Έχοντας ήδη αποδείξει επαρκώς ως έωλη και απομακρυσμένη από την αλήθεια την αμαθή διάνοια εκείνων που πιστεύουν αυτά, και λέγοντας «Εν αρχή ην ο Λόγος», έχοντας αποκλείσει κάθε περιθώριο εισχώρησης σε όσους ισχυρίζονται ότι ο Υιός προήλθε εκ του μηδενός, και έχοντας αποκόψει ριζικά κάθε μάταιη φλυαρία τους γύρω από αυτά, προχωρά σε μία άλλη, συγγενική και εξαιρετικά δύστροπη αίρεση. Και όπως ακριβώς ένας άριστος και συνάμα υπομονετικός γεωργός, που χαίρεται με τους σκληρούς κόπους της σκαπάνης, και έχοντας περιζωστεί τη μέση του, και έχοντας περιβληθεί όσο το δυνατόν περισσότερο την αγροτική εμφάνιση που του ταιριάζει, θα κατέβαλλε κάθε προσπάθεια για να αναδείξει την όψη του κήπου απαλλαγμένη από την αηδία των αγκαθιών, και δεν θα σταματούσε να τα καταστρέφει το ένα μετά το άλλο, και περιφερόμενος κυκλικά να ξεριζώνει διαρκώς το βλαβερό φυτό, βάζοντας από κάτω το σκληρό δόντι της σκαπάνης· έτσι και ο μακάριος Ιωάννης, έχοντας στη διάνοιά του τον ζωντανό, ενεργό και εξαιρετικά κοφτερό Λόγο του Θεού, παρατηρώντας με μεγάλη οξυδέρκεια και σύνεση τα πικρά βλαστάρια της κακίας των ετεροδόξων, σχεδόν τρέχοντας κατευθύνεται προς αυτά και τα αποκόπτει γοργά από παντού, εξασφαλίζοντας σε όσους μελετήσουν τα συγγράμματά του τη διαφύλαξή τους στην ορθή πίστη.

Ακόμη και αν κανένας δεν γνωρίζει, ο Θεός δεν θα αγνοήσει επειδή ποτέ δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, για τα οποία θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί η λέξη «ουδείς». Αλλά ως ευρισκόμενος έξω από όλα και έχοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια Του, θα γνωρίζει. Αυτό θα το μαρτυρήσει και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι το σημείο διαχωρισμού ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του». Διότι, ως Εκείνος που «φύτεψε το αυτί», ακούει τα πάντα, και ως Εκείνος που «έπλασε το μάτι, κατανοεί». Και βέβαια, εισάγεται να λέει στο βιβλίο του Ιώβ: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, νομίζοντας ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» Για να επιγνώσουμε, λοιπόν, ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, ο Ευαγγελιστής αναφέρει αναγκαστικά: «Ότι δεν είχε ανάγκη να μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο, διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο». <Υπήρχε δε κάποιος άνθρωπος από τους Φαρισαίους, που ονομαζόταν Νικόδημος, άρχοντας των Ιουδαίων.>

Έχει γραφτεί λοιπόν για αυτόν το εξής: «Και είπε ο Κύριος στον Ιησού: Φτιάξε για τον εαυτό σου πέτρινα μαχαίρια από σκληρή πέτρα, και κάθισε να περιτέμνεις τους υιούς του Ισραήλ. Και έφτιαξε ο Ιησούς πέτρινα μαχαίρια, και περιέτεμε τους υιούς του Ισραήλ». Διότι μέσα σε αυτά, το μεν όνομα της πέτρας μας φανερώνει το στερεό και άθραυστο του Λόγου του Θεού· το δε αποκαλούμενο «ακρότομον» δηλώνει τη δύναμή Του να εισχωρεί λεπτομερώς στα πάντα και την οξύτατη ενέργειά Του, επειδή και ο Παύλος, που είναι αναθρεμμένος με τα ιερά και θεία γράμματα, αποκαλεί τον θείο Λόγο «ζωντανό και ενεργό και πιο κοφτερό από κάθε δίκοπο μαχαίρι», και λέει ότι εισχωρεί «μέχρι τον μερισμό της ψυχής και του πνεύματος». Και αυτός που είναι τόσο λεπτός και κοφτερός, εισχωρώντας στις καρδιές μας μέσω του δικού Του Πνεύματος, αφενός μας απαλλάσσει από κάθε ακαθαρσία· αφετέρου, περιτέμνοντας με τρόπο ανέκφραστο εκείνα για τα οποία είμαστε γεμάτοι από έσχατη βδελυγμία, μας καθιστά αγίους και αμώμους. Παρατήρησε λοιπόν σε αυτά την πεντακάθαρη εικόνα της αλήθειας. Διότι αυτός που περιτέμνει είναι ο Ιησούς, και αυτοί που δέχονται την περιτομή από Αυτόν είναι «κάθε νέο παιδί, καθώς έχει γραφτεί, το οποίο δεν γνωρίζει σήμερα ούτε το καλό ούτε το κακό».

Επειδή, λοιπόν, είναι Θεός και δεν έχει ανάγκη, όπως λέει κάπου ο ίδιος ο θεσπέσιος ευαγγελιστής Ιωάννης, «να μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο· διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο», καθότι εισχωρεί «μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των ενθυμήσεων και των εννοιών της καρδιάς»· δεν αγνόησε πάλι τις αμαθείς υποψίες των Ιουδαίων. Αυτοί, επειδή κατοικούσε μέσα τους ένας παχύς και αδρανής νους, ακούγοντας το «Υπάγω» από τον Σωτήρα, θεώρησαν ασύνετα ή ότι θα φύγει κάπου εγκαταλείποντας την Ιουδαία, ή ότι εννοούσε κάτι τέτοιο: «Όσο καιρό βρίσκομαι εδώ και ζω, πιστέψτε, μήπως τυχόν και συμβεί να πεθάνω». Διότι το «Υπάγω», εάν εκληφθεί με την κοινή έννοια, υποδηλώνει και αυτό. Και δεν είναι καθόλου παράξενο αν οι Ιουδαίοι περιέπεσαν σε τέτοια ανοησία, ώστε να συλλογίζονται κάτι τέτοιο για τον Χριστό. Διότι δεν γνώριζαν ότι είναι Θεός κατά φύση, αλλά βλέποντας μόνο αυτό το από χώμα σώμα, Τον θεωρούσαν έναν άνθρωπο σαν εμάς. Γι' αυτό ακριβώς και ο Σωτήρας τούς έκανε επίπληξη λέγοντας: «Εσείς κρίνετε κατά τη σάρκα». Απομακρύνοντάς τους, λοιπόν, από μια τόσο παιδαριώδη και χαμαιπετή αντίληψη, διδάσκει πάλι ότι δεν τα διαλογίζονται αυτά για κάποιον που υπόκειται στη γένεση και τη φθορά, αλλά για Αυτόν που έχει αληθινά γεννηθεί άνωθεν και εκ του Θεού Πατρός.

Διότι μέσω του Ησαΐα λέει Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς, ο οποίος «διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων της καρδιάς, ενώπιον του οποίου τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα»: «Αλίμονο, αποστάτες τέκνα, λέει ο Κύριος, κάνατε βουλή και όχι μέσω εμού, και συνθήκες όχι διά του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτία στην αμαρτία». Διότι εκείνος που λέει ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, ασφαλώς θα το πει εν Αγίω Πνεύματι, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου· ενώ όποιος μελετά το αντίθετο, δεν μιλά εν Αγίω Πνεύματι· πώς άλλωστε; Αλλά μάλλον θα μιλήσει εν Βεελζεβούλ. Επομένως, δεν έγιναν διά του Αγίου Πνεύματος οι συνθήκες των Ιουδαίων, διότι πρόσθεταν αμαρτίες πάνω στις αμαρτίες, καθώς οι ίδιοι πρωτίστως επέσειαν την καταστροφή από την απείθεια στα δικά τους κεφάλια, μεταδίδοντάς την και σε άλλους με το να τους εμποδίζουν να ομολογήσουν τον Χριστό. Διότι το εγχείρημά τους είναι όντως γεμάτο από την έσχατη ασέβεια, όμως ο ψαλμωδός τους περιγελά που επιδίδονται σφαλερά σε ένα ανώφελο πράγμα, λέγοντας: «Κύριε, εν τη οργή σου θα τους συνταράξεις, και θα τους καταφάγει φωτιά, τον καρπό τους από τη γη θα αφανίσεις, και το σπέρμα τους από τους υιούς των ανθρώπων· διότι έστρεψαν εναντίον σου κακά, διαλογίστηκαν βουλή την οποία δεν θα μπορέσουν να εδραιώσουν». Διότι δεν κατάφεραν διόλου να εδραιώσουν τη θεομάχο βουλή τους, μολονότι πολλές φορές και με μύριους τρόπους επιχείρησαν να εξαφανίσουν τη δόξα του Χριστού.

Έπειτα, ποιος άραγε από όσους σκέφτονται ορθά θα αμφιβάλλει πλέον ότι σαν κάποιο δρεπάνι και χέρι του Πατέρα είναι Εκείνος μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα, δηλαδή ο Υιός, ο οποίος εκπληρώνει το έργο της πνευματικής γεωργίας σε εμάς, το οποίο αποδίδει στο πρόσωπο του Πατέρα, διδάσκοντας ότι τα πάντα μεν προέρχονται από τον Πατέρα, αλλά μέσω της δύναμης του Υιού; Διότι, πράγματι, ο λόγος του Σωτήρα μας καθαρίζει, αν και η πνευματική γεωργία μας έχει ανατεθεί στον Θεό και Πατέρα. Επειδή Αυτός είναι ο ζωντανός και κοφτερότερος λόγος Του, ο οποίος «εισχωρεί μέχρι τη διαίρεση ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών», και «κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς». Διότι, καθώς εισχωρεί στα βάθη της ψυχής του καθενός, και βλέποντας ακάλυπτο τον κρυμμένο σκοπό του καθενός ως Θεός, στις μεν μάταιες επιδιώξεις μας επιφέρει οξεία τομή μέσω της ενέργειας του Πνεύματος· διότι αυτό νομίζω πως θεωρούμε ως καθαρισμό· όσα δε από τη φύση τους μας ωφελούν προς τον πόθο της αρετής, αυτά τα κάνει να πολλαπλασιάζονται προς καρποφορία, η οποία κατανοείται σύμφωνα με την ευσέβεια.

Μπορεί κανείς να τον ακούσει να λέει ξεκάθαρα: «Μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;»—«Διότι πράγματι είναι ζωντανός ο λόγος του Θεού, και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Και επειδή είναι Θεός, σώζει και ευεργετεί και γεμίζει με κάθε ευφροσύνη, πνευματική φυσικά, όσους τον σέβονται· αντίθετα, τιμωρεί και υποβάλλει σε δίκαιες ποινές εκείνους που έχουν συνηθίσει να καταφρονούν και δεν ανέχονται να πράττουν το αγαθό. Αλλά τίποτα από αυτά δεν μπορεί κανείς να δει σε εκείνα που έχουν κατασκευαστεί από λίθους. Διότι, τι γνωρίζει η άψυχη ύλη; Ή πώς θα μπορούσαν να ευεργετήσουν κάποιον ή και να τον βλάψουν, εκείνα που ούτε τον εαυτό τους δεν μπορούν να προστατέψουν, και που έλαβαν από άλλους το να στέκονται μόνο και να φαίνονται; Ας έρθουν λοιπόν, λέει, αυτοί που νομίζονται από εσάς ότι είναι θεοί· ας αναγγείλουν αυτά που πρόκειται να συμβούν, ας πουν τα προηγούμενα, και τα έσχατα, και τα επερχόμενα. Διότι τότε θα γνωρίσουμε, λέει, ότι είστε θεοί. Αλλά δεν μπορείτε, λέει, να τα αναγγείλετε.

Διότι αυτό προφήτευσε και ο άνθρωπος του Θεού, όταν κάποτε ο Ιεροβοάμ προσέφερε θυσία και στεκόταν δίπλα στο θυσιαστήριο, λέγοντας: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, ένας γιος θα γεννηθεί στον οίκο του Δαβίδ, Ιωσίας θα είναι το όνομά του· και θα θυσιάσει πάνω σου τους ιερείς των υψηλών τόπων, αυτούς που προσφέρουν θυσίες πάνω σου, και οστά ανθρώπων θα κατακάψει πάνω σου». Επομένως, απείλησε ότι θα τιμωρήσει με θυμό και οργή εκείνους που έγιναν παγίδα στη Σκοπιά, δηλαδή τους ιερείς και εκείνους από βασιλικό αίμα· αλλά σε καμία περίπτωση δεν άφηνε ατιμώρητο τον απατημένο, δηλαδή τον Ισραήλ. Γι' αυτό λέει: «Εγώ γνωρίζω τον Εφραίμ, και ο Ισραήλ δεν απέχει από εμένα». Αυτό είναι ισοδύναμο με εκείνο: «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει σχέδια, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, και νομίζει ότι μπορεί να τα κρύψει από εμένα;». Διότι έχω γνωρίσει τον Εφραίμ, λέει, και δεν έχω απομακρυνθεί από τον Ισραήλ. «Επειδή εγώ είμαι Θεός που πλησιάζει, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Αν κρυφτεί κάποιος άνθρωπος σε κρυφά μέρη, εγώ δεν θα τον δω;» Και πάλι: «Μήπως μπορεί να κρυφτεί κάτι από εμένα;». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μαχαίρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια αυτού, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο». <Διότι τώρα εκπόρνευσε ο Εφραίμ, μιάνθηκε ο Ισραήλ.>

Και ποια θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως η ρομφαία, την οποία έχουν ως συνήθεια να χρησιμοποιούν οι άγιοι, το διασαφηνίζει ο ψαλμωδός λέγοντας γι' αυτούς: «Και ρομφαίες δίστομες είναι στα χέρια τους, για να εκτελέσουν εκδίκηση στα έθνη και ελέγχους στους λαούς». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα». Εξοπλίζοντας δε και ο Παύλος τον κατά Χριστόν νοούμενο στρατιώτη, του δίνει «Την μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού». Ότι δε καταδιώκει τον Ασσούρ η θεία και πανίσχυρη ρομφαία, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, καθόλου λιγότερο μας πείθει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα συμβεί κατά την ημέρα εκείνη να επιφέρει ο Θεός την μάχαιρα την άγια, την μεγάλη και την ισχυρή επί τον δράκοντα, το σκολιό φίδι, και θα θανατώσει τον δράκοντα»· και πάλι: «Και θα συμβεί, όταν συντελέσει ο Κύριος τα πάντα ενεργώντας στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει τιμωρία επί τον μεγάλο νου, τον άρχοντα των Ασσυρίων, και επί το ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Διότι είπε: Με την ισχύ θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεως θα αφαιρέσω όρια εθνών, και την ισχύ τους θα λεηλατήσω, και θα σείσω κατοικημένες πόλεις». Με αυτήν λοιπόν την ρομφαία θα ποιμάνουν τον Ασσούρ, καθώς και όλη την γη του Νεβρώδ μέσα στην τάφρο της. Θέλει δε διαμέσου αυτών να πει το εξής.

Διότι έπρεπε κατεξοχήν η κατά τον νόμο ιεροσύνη, της οποίας ως τύπο θέσαμε τον Ιησού, σαν να έχει προ του προσώπου και προ των οφθαλμών της διαρκώς τον λίθο τον εκλεκτό, τον ακρογωνιαίο, τον έντιμο, αυτόν που τέθηκε στα θεμέλια της Σιών, το πολυτίμητο μαργαριτάρι, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος με τους πολλούς οφθαλμούς επιβλέπει τα πάντα. Διότι ο αριθμός επτά είναι πάντοτε δηλωτικός της τελειότητας. Για παράδειγμα, λέγεται ότι η στείρα γέννησε επτά. Ότι δε η θεία και απόρρητη φύση του Υιού επιβλέπει τα πάντα με άπειρα μάτια και ερευνά τα καθ' ημάς, κανείς δεν θα αμφέβαλλε· «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και είναι κριτής των προθέσεων και των εννοιών της καρδιάς, και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του· αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στους οφθαλμούς του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Ιδού εγώ σκάβω λάκκο, λέει ο Κύριος παντοκράτωρ, και θα ψηλαφήσω όλη την αδικία εκείνης της γης σε μία ημέρα». Έδειξε έτσι ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι και φως και ανατολή, και ότι σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, δηλαδή στους πλανημένους, θα αναλάμψει δίκην αυγής.

Κατατροπώνουν δε τα τέκνα των Ελλήνων, και εκστρατεύουν εναντίον των πεπλανημένων, καθώς ο Θεός τούς έχει τοποθετήσει ως ρομφαία πολεμιστή. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος φαίνεται να στολίζει τον εν Χριστώ νοούμενο στρατιώτη. Διότι τον περιβάλλει με τον θώρακα της εν Χριστώ δικαιοσύνης· και βεβαίως και με την περικεφαλαία του σωτηρίου. Έπειτα, του δίδει τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι το ρήμα του Θεού. Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, αυτή τη μάχαιρα εναντίον των τέκνων των Ελλήνων, αποκόπτουν την πλάνη που βλαστάνει μέσα τους, και επιφέροντάς τους τον οξύτατο λόγο του Θεού, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός, εκκόπτουν το πονηρό και ακάθαρτο πνεύμα, ώστε να μπορέσουν πλέον, με νου καθαρό και ελεύθερο και απαλλαγμένο από την πλεονεξία των δαιμόνων, να αποδεχθούν τον λόγο της αληθινής θεογνωσίας. <Και θα είναι ο Κύριος πάνω τους, και θα εξέλθει ως αστραπή το βέλος.> Μέσα από αυτά υποδηλώνει ότι ο Κύριος και Θεός θα είναι μαζί τους, και θα τους υπερασπιστεί, και θα συντρίψει μαζί τους τούς αντιπάλους· διότι λέει, «θα είναι ο Κύριος πάνω τους», εννοώντας προφανώς εναντίον εκείνων που έχουν μελετήσει να αντιταχθούν σε όσους ιερουργούν το ευαγγέλιό Του. Και το κάθε βέλος (βολίδα), δηλαδή ο μυσταγωγός ή ο απόστολος· διότι τους παρομοιάζει πάλι με βέλος ή βολίδα που αποστέλλεται από τον Θεό· θα τρέξει «ως αστραπή», λέει, γεγονός που φανερώνει ότι θα καταυγάζει και θα προσπίπτει στα μάτια όλων ακοπίαστα.

Έγιναν λοιπόν οι θεσπέσιοι μαθητές σαν δαυλός φωτιάς μέσα σε ξύλα και σαν λαμπάδες φωτιάς μέσα σε καλαμιές, και κατέφαγαν τα έθνη ολόγυρα. Όμως όχι καταναλώνοντάς τα προς όλεθρο, αλλά μάλλον καταφλέγοντας τα μιαρά και βέβηλα δόγματα της ψευδώνυμης γνώσης που υπήρχε σε αυτά, και λιώνοντας τον ρύπο της αρχαίας απάτης, και μην αφήνοντας πλέον τον νου όσων πίστεψαν έστω και μία φορά να ψυχρανθεί προς ανώφελες ματαιοπονίες, ώστε σκιρτώντας από χαρά για τον ίδιο τους τον εαυτό να λέγουν προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Ο λόγος σου είναι πολύ πυρωμένος, και ο δούλος σου τον αγάπησε». Διότι το ότι είναι θερμός και κοφτερότατος ο λόγος του Θεού, γίνεται σαφές από τα λόγια του προς τον Ιερεμία: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;» Διότι έχει τη δυνατότητα, και μάλιστα πολύ κατάλληλα, ο παντοδύναμος Λόγος του Θεού να αναζωπυρώνει τον νου που έχει ψυχρανθεί εξαιτίας της αμαρτίας, και να διανοίγει εύκολα αυτόν που έχει κατά κάποιον τρόπο σκληρυνθεί και πωρωθεί. Διότι είναι «ζωντανός και ενεργός, και κοφτερότατος περισσότερο από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και μπορεί να κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς». Και έχει λεχθεί κάπου και μέσω της φωνής των προφητών προς τον σκληρό και άτεγκτο Ιουδαίο: «Περιτμηθείτε στον Θεό μας και αφαιρέστε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες του Ιούδα και κατοικούντες στην Ιερουσαλήμ.»

Και κάτι τέτοιο υποδηλώνει διά της φωνής του Ιερεμία λέγοντας: «Δεν είναι οι λόγοι μου σαν φωτιά που φλέγει, λέγει ο Κύριος, και σαν πέλεκυς που κόβει την πέτρα;» «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός και κοφτερός και διεισδύει μέχρι τον μερισμό ψυχής και πνεύματος». Επομένως, όπως είπα, η στροφή των πλανεμένων προς το καλύτερο θα μπορούσε να έχει ως σημείο, και μάλιστα πολύ σαφές, το ότι σχίστηκαν οι πέτρες. Το ότι φράχτηκαν τα φαράγγια, υποδηλώνει, όπως είπα, την πώρωση των Ιουδαίων. Διότι κάτι τέτοιο είπε και ο θεσπέσιος Ησαΐας: «Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, θα φράξει ο Κύριος από τη διώρυγα του ποταμού μέχρι τη Ρινοκόρουρα», δηλαδή θα εμφραχθεί ο νους όσων βρίσκονται σε όλη την Ιουδαία, «ώστε βλέποντας να μη βλέπουν, και ακούγοντας να μην ακούν, ούτε να κατανοούν». «Διότι κάλυμμα υπάρχει πάνω στην καρδιά τους, όπως έχει γραφτεί, κατά την ανάγνωση της παλαιάς διαθήκης». Το δε να σειστεί η γη, ίσως να υποδήλωνε, νομίζω, τη μετάβαση από μια κατάσταση πραγμάτων σε κάποια άλλη. Και εξάλλου ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: «Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ, ας σαλευθεί η γη».

Διότι λέγει τα εξής στο Δευτερονόμιο: «Πρόσεχε πάρα πολύ να μην φας αίμα, διότι το αίμα του είναι η ψυχή. Δεν θα φαγωθεί η ψυχή μαζί με τα κρέατα. Δεν θα το φάτε· πάνω στη γη θα χυθεί σαν νερό. Αλλά και αφού γδάρουν το ολοκαύτωμα, λέει, θα το τεμαχίσουν σε μέλη.» Κατανοώντας το αυτό πολύ καλά ο Παύλος, επειδή ήταν νομομαθής, γράφει και λέει: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και σώματος, και των εννοιών της καρδιάς, και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του. Τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Διότι η αφαίρεση του δέρματος υπονοεί τη γύμνωση.

Και αφού ραντιζόταν ο λεπρός επτά φορές με το νερό, απαλλασσόταν πλέον από τις συνέπειες της λέπρας. Καθαρούς δε, όπως είπα, καθιστά και εμάς ο Χριστός, αγιάζοντάς μας δια του αγίου βαπτίσματος. Διότι αυτό νομίζω ότι φανερώνει το «επτά φορές». Κατανοώντας το αυτό, ο μακάριος Παύλος είπε: «Όπου δε επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις». Επομένως, το άφθονο της χάριτος και το ότι επιφέρει την τέλεια κάθαρση, σημαίνεται δια του «επτά φορές». Αφού δε ραντιζόταν ο λεπρός, ξύριζε τις τρίχες του. Διότι, έχοντας καθαριστεί δια του αγίου βαπτίσματος, αποβάλλουμε τρόπον τινά και τα βλαστήματα της σαρκός, δηλαδή τις έμφυτες σε εμάς ηδονές που νοούνται υπό μορφήν τριχών, μαζί με τα άλλα πταίσματα, και αυτό το ενεργεί σε εμάς ο Χριστός. Επειδή Αυτός είναι ο Λόγος, ζωντανός και ενεργός και κοφτερός, που αποκόπτει τις αμαρτίες και απαλλάσσει τον νου από την ακαθαρσία των παθών.

Όσοι απομακρύνουν τον εαυτό τους από την Εκκλησία και την κοινωνία, γίνονται εχθροί του Θεού και φίλοι των δαιμόνων. Ας ντραπεί κάθε αίρεση των άθεων αιρετικών, ας καλυφθεί με αίσχος το γένος των απίστων, ας καταστραφεί η συναγωγή των Ιουδαίων, ας φραχτούν τα ακάθαρτα στόματα των αρνησίθεων Εβραίων, όταν Εκείνος που δοκιμάζει τις καρδιές και εξετάζει τα νεφρά, και που είναι πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, εισχωρώντας μέχρι τον διαχωρισμό σάρκας και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και που είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων, καθίσει για να δικάσει. Τότε ακριβώς, τότε δεν θα δεις να αποκαλύπτονται μόνο λίγοι από τους πολλούς, αλλά όλοι ανεξαιρέτως, και ούτε η προβιά του προβάτου θα μπορεί να καλύψει τον λύκο, ούτε η εξωτερική επικάλυψη των έργων να αποκρύψει τον εσωτερικό λογισμό· διότι δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αφανές σε Αυτόν που κρίνει, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον των οφθαλμών Του.

ΑΛΛΟ. Ότι ο Υιός είναι διαφορετικός από τα κτίσματα, και δεν είναι ένα από τα πάντα. Υποδεικνύοντας ότι τα πάντα έχουν δημιουργηθεί μέσω του Λόγου του Θεού, η θεία Γραφή λέει το εξής: «Τα πάντα δι' αυτού έγιναν». Και πάλι: «Ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα». Ο Παύλος, μάλιστα, ξεχωρίζοντάς τον σαφέστατα από τα πάντα, λέει: «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του· αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του». Αν, λοιπόν, είναι ο δημιουργός των πάντων, και τα πάντα είναι εκτεθειμένα ενώπιόν του, ο δημιουργός αυτών δεν θα μπορούσε να είναι ένα από τα πάντα. Και εκείνος για τον οποίο τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα, δεν θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ότι ανήκει στα εκτεθειμένα. Διότι λέγοντας «τα πάντα», δεν άφησε τίποτα απ' έξω· και αν η έννοια «τα πάντα» εξαντλείται μόνο στα κτίσματα, τότε θα πρέπει να είναι διαφορετικός από αυτά, εκείνος που δεν συγκαταλέγεται ανάμεσά τους. Έτσι κατανοεί και ο μακάριος Παύλος τη δύναμη της λέξης «πάντα».

Επειδή ο Θεός και Πατέρας είναι αιώνιος, αιώνιο άρα ήταν και είναι και το φως που προέρχεται από αυτόν. Συνυπήρχε, άρα, με το φως το απαύγασμα. Και ο μεν λόγος που προέρχεται από τον άνθρωπο καταλήγει στο μη ον, και ούτε ζωντανός είναι ούτε ενεργός. Διότι και ο άνθρωπος που τον γέννησε προέρχεται από το μη ον και υπόκειται σε φθορά. Ο Λόγος όμως του Θεού είναι ζωντανός· και επειδή προήλθε από ζωντανό, υπήρχε πάντοτε και υπάρχει. Διότι δεν υπήρξε, ούτε θα υπάρξει ποτέ, Θεός χωρίς Λόγο. Γι' αυτό άλλωστε και ο Παύλος λέει γι' αυτόν ότι «Ζωντανός είναι ο Λόγος του Θεού και ενεργός». Είναι λοιπόν δημιουργός, και τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα.

ΑΛΛΟ. «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τελείως εκτεθειμένα στα μάτια του.» Εδώ λοιπόν πάλι είναι δυνατόν να δούμε ότι ο Υιός φέρει τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του Πατέρα, και ότι λαμπρύνεται με τέτοια αγαθά, με τα οποία ακριβώς φανερώνεται και αυτός που τον γέννησε.

Η ψυχή μου ατονεί προσμένοντας τη σωτηρία σου, και στον Λόγο σου έχω εναποθέσει την ελπίδα μου. Η δικαιοσύνη σου είναι δικαιοσύνη αιώνια. Και ο Λόγος σου είναι αλήθεια. Ο Παύλος λέει: Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα.

Λέμε δε ότι η Εκκλησία είναι ένα αλώνι, κατά παρομοίωση και εικόνα, στο οποίο συλλέγονται σαν δεμάτια ή στάχυα εκείνοι που αποκόπτονται από την κοσμική ζωή μέσω του λόγου των αγίων θεριστών, δηλαδή των αποστόλων και των ευαγγελιστών, προκειμένου να συγκομιστούν στις άνω αυλές, και, όπως σε μια δεσποτική αποθήκη, στην επουράνια Ιερουσαλήμ, να εισαχθούν ως καθαρό σιτάρι, αφού αποβάλουν τα πιο άχρηστα και περιττά πράγματα και φρονήματα, τα οποία νοούνται με τη μορφή των άχυρων. Ειπώθηκε δε κάπου από τον Χριστό στους αγίους αποστόλους: «Δεν λέτε εσείς ότι υπάρχει ακόμη ένα τετράμηνο και έρχεται ο θερισμός; Ιδού, σας λέω: Σηκώστε τα μάτια σας και δείτε τα χωράφια, ότι είναι ήδη λευκά για τον θερισμό. Εκείνος που θερίζει λαμβάνει μισθό και συνάγει καρπό για ζωή αιώνια». Και πάλι: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε λοιπόν τον Κύριο του θερισμού να βγάλει εργάτες για τον θερισμό του». Θερισμό, νομίζω, ονομάζει νοητά το πλήθος εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν, ενώ αγίους θεριστές λέει ότι είναι εκείνοι που έχουν στον νου και στη γλώσσα τους τον θείο λόγο, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών.

Ή αν πάλι κάποιοι υποψιάζονται ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα, ίσως είναι ώρα να φωνάξουμε σε αυτούς που επιλέγουν να σκέφτονται κατ' αυτόν τον τρόπο: «Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και οι μωροί αποκτήστε επιτέλους φρόνηση. Εκείνος που φύτεψε το αυτί, μήπως δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, μήπως δεν κατανοεί; Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς, και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του. Αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Φωτίζει λοιπόν και επιβλέπει τα πάντα ο Χριστός. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε και μέσω ενός από τους προφήτες: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από τον νου που γνωρίζει τα πάντα. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι τα έχω εξετάσει άριστα αυτά; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Βλέποντας δε ο προφήτης κάτι ασυνήθιστο γύρω από τη λυχνία, διότι υπήρχαν κλάδοι ελιάς, συνέχισε να ρωτά λέγοντας: «Τι είναι αυτές οι δύο ελιές στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας; Και ρώτησα», λέει, «για δεύτερη φορά, και του είπα: Τι είναι οι δύο κλάδοι των ελαιόδεντρων, που βρίσκονται στα χέρια των δύο χρυσών μυξωτήρων, οι οποίοι εκχέουν το λάδι και γεμίζουν τα χρυσά δοχεία; Και μου είπε», λέει, «Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα, Όχι, Κύριε.»

Διότι αυτό, νομίζω, το δηλώνει πολύ σαφώς η αποψίλωση της τρίχας του σώματος με ξυράφι. «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού, και ενεργός, και πιο κοφτερός», αποκόπτοντας από τον νου την ακαθαρσία των έμφυτων και σαρκικών μέσα μας κινήτρων σαν να είναι τρίχες και νύχια· αυτήν που η Ιερή Γραφή ονομάζει κάπου νόμο της αμαρτίας ο οποίος κατοικεί στα μέλη της σάρκας, αντιστρατεύεται τον νόμο του νου και μας παρασύρει σε όσα δεν είναι θεμιτά, αλλά που όταν κόβεται σαν με ξυράφι από τη δύναμη και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος εξασθενεί, και αν τυχόν αναφυτρώσει πάλι μέσα μας, αποκόπτεται γρηγορότερα. «Να περιπατείτε σύμφωνα με το Πνεύμα», λέει, «και δεν θα εκτελέσετε την επιθυμία της σάρκας.» Και όπως ακριβώς το ξυράφι δεν ξεριζώνει εντελώς την τρίχα από την ίδια της τη ρίζα, αλλά την κόβει αμέσως μόλις φυτρώσει, έτσι και μέσα μας ο λόγος του Θεού δεν ξεριζώνει εντελώς την έμφυτη κίνηση της επιθυμίας (διότι η τέλεια αγιότητα έχει διαφυλαχθεί για τον μέλλοντα αιώνα), αλλά μάλλον τη νεκρώνει καθώς αναφύεται και δυναμώνει μέσα μας, και δαμάζει τον νόμο που αγριεύει στα μέλη της σάρκας. Επομένως, η αφαίρεση των τριχών υπονοεί την κάθαρση του νου, την οποία απεργάζεται μέσα μας ο θείος και κοφτερός λόγος του Θεού. Το δε πλύσιμο των ενδυμάτων υποδεικνύει για εμάς τη λαμπρή και γνήσια πολιτεία, την εξωτερικά φανερή. «

Διότι σε όσους είχε ανατεθεί η φροντίδα για τα ιστία της αυλής, τα δέρματα της σκηνής, τα καλύμματα και τους στύλους, τα κιονόκρανα και τις βάσεις, τους πασσάλους και τα σχοινιά, και όπως λέει η Ιερή Γραφή, «Όλα τα περισσεύματα», με τα οποία υποδηλώνεται το μη αναγκαίο της λειτουργίας. Άλλοι δε, ενθαρρύνθηκαν να μεταφέρουν τα Άγια των αγίων, και εκείνα μέσω των οποίων ο Χριστός σημαίνεται, όχι με έναν τρόπο, αλλά μάλλον με πολλούς και ποικίλους τρόπους, δηλαδή ως κιβωτός, ως τράπεζα, και ως χρυσή λυχνία, και χρυσό θυμιατήριο. Διότι, αν και είναι απλός κατά τη φύση Του ως Θεός, γνωρίζεται με πολλούς τρόπους μέσω της διαφοράς των ενεργειών Του. Διότι ο Λόγος του Πατρός είναι ομολογουμένως ζωντανός και ενεργός, και επιπλέον είναι ζωή, και φως, και οσμή νοητής ευωδίας. Επομένως, όσοι παραμένουν προσηλωμένοι στις εντολές που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, έχουν ως λειτουργία τα περισσεύματα της σκηνής· διότι ο νόμος είναι ανωφελής, αν δεν κατανοηθεί πνευματικά. Όσοι όμως έχουν το θάρρος να πλησιάσουν τα Άγια των αγίων, είναι οπωσδήποτε άγιοι εν Χριστώ, χωρίς να έχουν τίποτα το περιττό, αλλά έχοντας κατά κάποιον τρόπο τον ίδιο τον Εμμανουήλ να επιβαίνει σε αυτούς. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Πρόσεξε όμως, αν θέλεις, και το εξής. ΠΑΛΛ. Τι εννοείς; ΚΥΡ. Διότι εκείνοι που είχαν επιφορτιστεί με τα περισσεύματα της αγίας σκηνής τα μετέφεραν πάνω σε άμαξες. Οι απόγονοι του Καάθ, όμως, μετέφεραν τα Άγια των αγίων όχι πάνω σε άμαξες, ούτε σε οτιδήποτε άλλο απολύτως, αλλά τα τοποθετούσαν στους ίδιους τους ώμους τους και πορεύονταν. ΠΑΛΛ. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; ΚΥΡ.

Διότι ο θάνατος των οσίων θα είναι σαν ιερό ανάθημα στον Θεό· και βέβαια δεν εννοώ τον θάνατο όλων ανεξαιρέτως κατά σάρκα. Αλλά ο λόγος μάλλον μας υποδεικνύει εκείνον τον θάνατο που συνηθίζουν να υπομένουν, πεθαίνοντας μεν ως προς τον κόσμο, ζώντας δε για τον Θεό εν οσιότητι και αγιασμώ. Διότι είναι αδύνατον να κατορθώσουμε την αγία ζωή, εάν δεν πεθάνουμε προηγουμένως ως προς τον κόσμο. Γράφει γαρ ο Πέτρος περί του Χριστού: «Ο οποίος σήκωσε τις αμαρτίες μας στο σώμα του πάνω στο ξύλο, ώστε, αφού πεθάνουμε ως προς τις αμαρτίες, να ζήσουμε για τη δικαιοσύνη.» Επομένως, η σφαγή του μόσχου φαίνεται να καταδηλώνει τον θάνατο ως προς τις αμαρτίες και την υπομονή του θανάτου που είναι τίμιος ενώπιον του Θεού, τον οποίο και καταδέχεται να επιβλέπει. «Διότι θα σφάξουν», λέει, «τον μόσχο ενώπιον του Κυρίου.» Η δε έκχυση του αίματος στο θυσιαστήριο θα μπορούσε να υποδηλώνει, νομίζω, την αφιέρωση της ζωής και την απόθεση της ψυχής προς δόξαν Θεού. Εκδέρνεται δε το θύμα, και τεμαχίζεται κατά μέλος. Η μεν εκδορά υποδηλώνει την οιονεί γύμνωση και αποκάλυψη όσων υπάρχουν μέσα μας, ο δε τεμαχισμός υποδεικνύει πολύ καλά ότι ο λόγος του Θεού εισχωρεί μέχρι τους αρμούς και τους μυελούς. «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού», λέει, «και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρμών και μυελών, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες της καρδιάς.»