Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:12

Αν, λοιπόν, ο ζήλος σου αφορούσε την κοσμική ρητορική και έπειτα παραμελούσες τα δικαστήρια, το βήμα, τους στεφάνους που δίνονται εκεί και την παρρησία, θα σε παρακαλούσα, υπενθυμίζοντάς σου όλα αυτά, να επιστρέψεις στους κόπους για χάρη τους. Επειδή, όμως, αγωνιζόμαστε για τα επουράνια και δεν κάνουμε κανέναν λόγο για τα επίγεια, σου υπενθυμίζω ένα άλλο δικαστήριο και ένα βήμα φοβερό και φρικτό: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Και ως κριτής θα κάθεται τότε αυτός που τώρα αθετείται από εσένα. Τι θα πούμε, λοιπόν, τότε; Και πώς θα απολογηθούμε, εάν επιμένουμε να τον αθετούμε; Τι θα πούμε, πες μου; Θα προφασιστούμε τις φροντίδες των βιωτικών υποθέσεων; Αλλά ο ίδιος προέλαβε και είπε: «Διότι τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Μήπως ότι εξαπατηθήκαμε από άλλους; Αλλά ούτε τον Αδάμ τον ωφέλησε ως απολογία το να προβάλει τη γυναίκα και να πει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή με εξαπάτησε», όπως ακριβώς δεν ωφέλησε ούτε τη γυναίκα το φίδι. Είναι φοβερό, ω Θεόδωρε, εκείνο το δικαστήριο, που δεν έχει ανάγκη από κατηγόρους, ούτε περιμένει μάρτυρες· διότι «όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα» σε αυτόν που δικάζει, και πρέπει να λογοδοτήσουμε όχι μόνο για τις πράξεις μας, αλλά και για τις σκέψεις μας· διότι εκείνος ο δικαστής «είναι κριτής των ενθυμήσεων και των λογισμών της καρδιάς». Αλλά ίσως θα επικαλεστείς την ασθένεια της φύσεως και το ότι δεν μπόρεσες να αντέξεις τον ζυγό;

Επειδή λοιπόν ο λόγος αφορούσε την ανάσταση, και αυτό επιθυμούσαν να ακούσουν, το πότε δηλαδή θα συμβεί, σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε τον λόγο: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των διαλογισμών και των εννοιών της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Για να μη νομίσει κανείς ότι απλώς και μόνο θα στερηθεί την κατάπαυση, προσθέτει και την κόλαση. «Στον οποίο οφείλουμε να λογοδοτήσουμε. Έχοντας λοιπόν Μέγαν Αρχιερέα, ο οποίος έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού.» Έτσι, λέει, οφείλουμε να δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα. «Ας κρατάμε σταθερά την ομολογία.» Και για ποια ομολογία μιλάει; Ότι υπάρχει ανάσταση και ανταπόδοση, και ότι ο Χριστός είναι Θεός. «Διότι δεν έχουμε Αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις αδυναμίες μας, αλλά έχει δοκιμαστεί στα πάντα με παρόμοιο τρόπο, χωρίς να αμαρτήσει.» Διότι δεν αγνοεί, λέει, τα δικά μας προβλήματα, όπως πολλοί από τους αρχιερείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν αυτούς που βρίσκονται σε θλίψεις.

«Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Υιού του ανθρώπου και ομολογείτε την ανάστασή του, έως ότου έλθει». Εάν λοιπόν «ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός» και «όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έπραξε»· εάν είπε: «Ας γίνει φως, και έγινε· ας γίνει στερέωμα, και έγινε»· εάν «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· εάν ο ουρανός και η γη, το νερό, η φωτιά, ο αέρας και όλος ο κόσμος τους δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Κυρίου, καθώς και τούτο το πολυθρύλητο ον, ο άνθρωπος· εάν, επειδή το θέλησε, ο ίδιος ο Θεός Λόγος έγινε άνθρωπος και από τα καθαρά και αμώμητα αίματα της αγίας Παρθένου έδωσε ασπόρως υπόσταση σε σάρκα για τον εαυτό του, —δεν μπορεί άραγε να κάνει τον άρτο δικό του σώμα, και τον οίνο και το νερό αίμα; Είπε στην αρχή: «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι», και μέχρι τώρα, όταν πέφτει βροχή, βγάζει τα ίδια βλαστάρια, παρακινούμενη και ενδυναμούμενη από το θείο πρόσταγμα. Είπε ο Θεός: «Τούτο είναι το σώμα μου», και: «Τούτο είναι το αίμα μου», και: «Τούτο ποιείτε», και με το παντοδύναμο πρόσταγμά του αυτό γίνεται, έως ότου έλθει· διότι έτσι είπε: «Έως ότου έλθει».

«Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι μυριοπλάσια φωτεινότεροι από τον ήλιο, και επιβλέπουν όλους τους δρόμους των ανθρώπων». «Ο Ύψιστος Κύριος γνώρισε κάθε συνείδηση, και επέβλεψε στα σημεία του αιώνα, αναγγέλλοντας τα παρελθόντα και τα μελλοντικά, και αποκαλύπτοντας τα ίχνη των απόκρυφων πραγμάτων. Δεν του διέφυγε κανένας διαλογισμός· δεν κρύφτηκε από αυτόν κανένας λόγος. Εκόσμησε τα μεγαλεία της κοσμικής σοφίας, αυτός που υπάρχει πριν από τον αιώνα και εις τον αιώνα. Τίποτα δεν του προστέθηκε, ούτε αφαιρέθηκε». «Τα έργα κάθε σάρκας είναι ενώπιόν του, και δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να κρυφτεί από τα μάτια του». «Όπως ο πηλός του κεραμέα βρίσκεται στο χέρι του, για να τον πλάσει κατά την αρέσκειά του, έτσι και ο άνθρωπος βρίσκεται στο χέρι Εκείνου που τον δημιούργησε, για να τον ανταμείψει σύμφωνα με την κρίση του». «Πολλή είναι η σοφία του· είναι ισχυρός στην εξουσία, βλέπει τα πάντα, και ο ίδιος γνωρίζει καλά κάθε έργο του ανθρώπου». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και δραστικός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και μπορεί να κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αόρατο ενώπιόν του· αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Τίποτα δεν μένει εκτός της θείας πρόνοιας, τίποτα δεν παραμελείται από τον Θεό.

Σε συμφωνία με αυτά διδάσκει και ο μακάριος Παύλος: «Διότι», λέει, «είναι ζωντανός ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη ρομφαία, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια εκείνου, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο».

Να δέχεσαι και τη μετάληψη των αχράντων μυστηρίων του Χριστού, πιστεύοντας ότι είναι αληθινά σώμα και αίμα του Χριστού του Θεού μας, τα οποία έδωσε στους πιστούς για άφεση των αμαρτιών. Διότι, τη νύχτα που παραδιδόταν, συνήψε καινή διαθήκη με τους αγίους του μαθητές και αποστόλους, και μέσω αυτών με όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν, λέγοντας: «Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς προς άφεση των αμαρτιών». Ομοίως, παίρνοντας και το ποτήριο το έδωσε σε αυτούς, λέγοντας: «Πιείτε από αυτό όλοι· αυτό είναι το αίμα μου, το της καινής διαθήκης, το οποίο εκχύνεται για εσάς προς άφεση των αμαρτιών· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου». Ο ίδιος, λοιπόν, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός και δημιουργεί τα πάντα με τη δύναμή του, καθιστά και μεταβάλλει διά της θείας ενέργειας τον άρτο και τον οίνο της προσφοράς σε δικό του σώμα και αίμα, με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, προς αγιασμό και φωτισμό εκείνων που μεταλαμβάνουν με θείο πόθο.

Αυτό θα ήταν αλήθεια, αφού είπε ότι και οι απόστολοι είναι καθαροί εξαιτίας του λόγου που άκουσαν, έχοντας αξιοποιήσει τη δύναμη που παρέχεται μαζί με τον λόγο προς έργο, και εξαιτίας αυτού έγιναν καθαροί. «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός.» Γι' αυτό καταδίκασε ως απίστους όσους δεν αξιοποίησαν αυτή τη συνεισφορά, λέγοντας: «Εάν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους.» Και αυτό το είπαμε, όχι επειδή απιστούμε σχετικά με τη μέλλουσα βασιλεία, η οποία θα έρθει αναπόφευκτα στους δικούς της και απροσδιόριστους καιρούς, αλλά επειδή ο λόγος του Κυρίου κατέχει την ίδια δύναμη με τη βασιλεία, γινόμενος για τους πιστούς υπόσταση εκείνων που ελπίζονται, αρραβώνας της μελλοντικής κληρονομίας, απαρχή των αιώνιων αγαθών, ενώ για τους απίστους και τους βεβήλους γίνεται ενυπόστατος έλεγχος της αθεΐας τους. Γι' αυτό λέει: «Μετανοείτε· έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.»

Ο λόγος του Θεού, διεισδύοντας στα μέρη της ψυχής και του σώματος, ενώ διαχωρίζονταν οι μυελοί και οι αρθρώσεις σου, σοφέ, διατηρούσε τον νου σου αμέριστο στους λογισμούς. Το αμόνι βρισκόταν από κάτω, το σφυρί κατέβαινε από πάνω, κοπτικό εργαλείο καρφωνόταν σε κάθε σου μέλος, μακάριε, και όμως η σταθερή σου ψυχή δεν δειλίαζε. {Θεοτοκίον} Αγία, δοξασμένη Σιών, η πόλη του μεγάλου Θεού μας, Παρθένε άχραντε, πλάτυνε, σε παρακαλώ, τη στενοχωρημένη καρδιά μου προς τη θεία μετουσία.

Καθώς ο λόγος του Θεού διείσδυε ως τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, και ενώ οι μυελοί και οι αρθρώσεις σου διαμελίζονταν, σοφέ, διατηρούσε τον νου σου αδιαίρετο στους λογισμούς. Το αμόνι βρισκόταν από κάτω, το σφυρί κατέβαινε από πάνω, κοπτικό εργαλείο εμπηγνυόταν σε κάθε σου μέλος, μακάριε, και όμως η σταθερή ψυχή σου δεν δειλίαζε.

Διαχώρισε, ω ψυχή, τον λόγο της καυχήσεως και τον λογισμό της οιήσεως —διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και πιο κοφτερός από κάθε μάχαιρα, διεισδύοντας μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, κρίνοντας τις σκέψεις της καρδιάς— μήπως, εάν εγκαταλειφθείς, πράξεις τα αντίθετα από εκείνα για τα οποία υπερηφανεύεσαι.

Θεωρία στο να μην έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής Εάν δε, εκτός από αυτά, απαρνήθηκε και τον εαυτό του, χάνοντας την ίδια του την ψυχή, σύμφωνα με τη θεία φωνή που λέει «εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει», εγκαταλείποντας δηλαδή την παρούσα ζωή μαζί με τα θελήματά της για χάρη της ανώτερης, και κατέχει αποκλειστικά και μόνο τον Λόγο του Θεού ζωντανό και ενεργό, ο οποίος διαπερνά μέσω της αρετής και της γνώσης μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, και δεν έχει απολύτως τίποτα που να στερείται την παρουσία Του, τότε έχει γίνει και αυτός άναρχος και ατελεύτητος. Διότι δεν φέρει πλέον μέσα του να κινείται η χρονική ζωή, η οποία έχει αρχή και τέλος και ταράσσεται από πολλά πάθη, αλλά φέρει μόνο τη θεία και αΐδια ζωή του Λόγου που ενοίκησε μέσα του, η οποία δεν τερματίζεται από κανέναν θάνατο.

Διότι τους μεν άλλους δαίμονες ίσως ο ασκητής, επειδή τους αντιλαμβάνεται ταχύτερα, εύκολα αποφεύγει τη βλάβη που προέρχεται από αυτούς. Αυτούς όμως, που φαίνονται να συνεργάζονται στην οδό της αρετής και μοιάζουν να θέλουν να συνοικοδομήσουν τον ναό στον Κύριο, ποιος από τους πολύ υψηλούς νόες θα μπορούσε να τους αντιληφθεί, χωρίς τον ενεργό Λόγο που χωρεί μέσα από τα πάντα, ο οποίος είναι ζωντανός και διεισδύει μέχρι τον μερισμό της ψυχής και του πνεύματος; Δηλαδή Εκείνον που διακρίνει ποια από τα έργα ή τα νοήματα είναι ψυχικά, δηλαδή φυσικά είδη ή κινήσεις της αρετής, και ποια τυγχάνουν πνευματικά, δηλαδή υπέρ φύσιν και τα οποία χαρακτηρίζουν τον Θεό, δίνονται δε στη φύση κατά χάρη· ο οποίος γνωρίζει απολύτως την αρμόζουσα ή ανάρμοστη σύγκλιση των αρμών και των μυελών προς τους πνευματικούς λόγους των τρόπων της αρετής, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες των καρδιών, δηλαδή τις αφανείς σε βάθος σχέσεις σχετικά με όσα ειπώθηκαν και τις αόρατες μέσα στην ψυχή αιτίες τους. Ενώπιον του Οποίου δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής, μέσα σε εμάς δηλαδή που νομίζουμε ότι περνάμε απαρατήρητοι, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα, όχι μόνο όσα έχουν γίνει και όσα έχουμε σκεφθεί, αλλά ήδη και όσα πρόκειται να γίνουν και να νοηθούν από εμάς;

Και ο Απόστολος, αποδεικνύοντας αλλού ότι το θείο εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και σώματος, αρθρώσεων και μυελών, και ότι ο ζωντανός και ενεργός Λόγος και Υιός του Θεού είναι κριτής των ενθυμήσεων· όλα αυτά και τα παρόμοια, καθώς και οι αναρίθμητες θείες προρρήσεις που έχουν διατυπωθεί για όσα εκάστοτε συμβαίνουν και πρόκειται να συμβούν, με πείθουν απόλυτα ότι όχι μόνο το τέλος της ζωής μας, αλλά βεβαίως και ολόκληρη η μορφή της, και οι μεταβολές των διαφόρων βίων, και οι κοινές καταστάσεις εθνών ή πόλεων ή χωρών ή γενών ή ηλικιών —και για να μην μακρηγορώ, ακόμη και οι ατομικές του καθενός και οι φαινομενικές ατυχίες ή ευτυχίες του, καθώς και οι ασθένειες και η υγεία (έστω κι αν όχι όλες, διότι υπάρχουν και όσα ενεργεί μέσα μας η φύση, καίτοι μπορεί κανείς να πει ότι και αυτή είναι ένας κανόνας δοσμένος από τον Θεό) και, γενικότερα, όλα όσα αφορούν τη ζωή μας και τα οποία οικονομούνται με ποικίλους τρόπους, ρυθμίζονται και πραγματοποιούνται σύμφωνα με τη θεία πρόγνωση και προόραση. Ακόμη, ότι ούτε και για όσα πράττουμε κατ' ελευθέραν προαίρεση δεν πρέπει να αρνούμαστε τη θεία πρόγνωση και τον προορισμό που βασίζεται σε αυτήν, χωρίς να διστάζω καθόλου μήπως, αποδεχόμενος και αυτό, κινδυνεύσω να παρουσιάσω τον Θεό ως αίτιο της κακότητας.

Όταν ο Ζωσιμάς άκουσε ότι μνημόνευσε και χωρία της Γραφής, τόσο από τον Μωυσή όσο και από τον Ιώβ, καθώς και από τη βίβλο των Ψαλμών, της είπε: Έχεις μελετήσει, κυρία μου, Ψαλμούς ή άλλα βιβλία; Εκείνη, ακούγοντας το αυτό, χαμογέλασε ελαφρώς και είπε στον γέροντα: Πίστεψέ με, άνθρωπε, δεν έχω δει άλλον άνθρωπο από τότε που πέρασα τον Ιορδάνη, παρά μόνο το δικό σου πρόσωπο σήμερα. Αλλά ούτε θηρίο ούτε άλλο ζώο έχω δει από τότε που αντίκρισα αυτή την έρημο. Γράμματα, λοιπόν, δεν έχω μάθει ποτέ. Αλλά ούτε και άκουσα κάποιον να ψάλλει ή να διαβάζει. Ο λόγος του Θεού, όμως, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός, αυτός διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση. Ως εδώ είναι το τέλος της δικής μου διηγήσεως. Αλλά αυτό που έκανα αρχίζοντας τη διήγηση, το κάνω και τώρα και σε ορκίζω στη σάρκωση του Θεού Λόγου, να προσεύχεσαι για εμένα την άσωτη, για χάρη του Κυρίου. Αφού εκείνη είπε αυτά και ολοκλήρωσε έτσι τον λόγο της, έσπευσε να βάλει μετάνοια.

Εντούτοις, έχουμε ανάγκη από πολλά δάκρυα, από πολύ φόβο, από πολλή υπομονή και επίμονη προσευχή, ώστε να μας αποκαλυφθεί η δύναμη έστω και ενός δεσποτικού λόγου, για να γνωρίσουμε το μέγα μυστήριο που κρύβεται σε σύντομα λόγια, και να θυσιάσουμε τη ζωή μας μέχρι θανάτου ακόμη και για μία κεραία των εντολών του Θεού. Διότι ο λόγος του Θεού είναι σαν δίκοπη μάχαιρα, η οποία αποκόπτει και χωρίζει την ψυχή από κάθε σωματική επιθυμία και αίσθηση· και όχι μόνο αυτό, αλλά γίνεται και σαν πύρ φλέγον, το οποίο διεγείρει την προθυμία της ψυχής μας και μας κάνει να περιφρονούμε όλα τα λυπηρά της ζωής και να θεωρούμε ως χαρά κάθε πειρασμό που επέρχεται, καθώς και τον θάνατο, που είναι φοβερός για τους άλλους ανθρώπους, να τον επιθυμούμε και να τον ασπαζόμαστε ως ζωή και πρόξενο ζωής.

Αλλά σε καμία περίπτωση ας μην συμβαίνει αυτό, αδελφοί· απεναντίας, πρώτα απ' όλα πρέπει να προσέχουμε να μην αμαρτάνουμε. Διότι τι είναι πιο ευχάριστο και πιο μακάριο από το να έχει κανείς καθαρή ψυχή, και νου αλώβητο από τα πάθη; Εάν όμως και συμβεί να αμαρτήσουμε, επειδή η φύση μας είναι επιρρεπής στο να ολισθαίνει, πρέπει αμέσως να το διορθώνουμε και να μην αφήνουμε τίποτε αθεράπευτο ούτε για μία ώρα, διότι ο θάνατος είναι κλέφτης, και δεν γνωρίζουμε ποια ώρα έρχεται ο κλέφτης, «στα μεσάνυχτα ή στο λάλημα του πετεινού»· και το να βγούμε από το σώμα απροετοίμαστοι είναι πάρα πολύ επικίνδυνο, και το να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού είναι πάρα πολύ φοβερό. «Διότι ζωντανός», λέει, «είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι το σημείο που χωρίζει την ψυχή και το πνεύμα, τους αρμούς και τους μυελούς, και κρίνει τους λογισμούς και τις προθέσεις της καρδιάς».