Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:13

Με θερμή μετάνοια ας εξιλεώσουμε τον Θεό, ας αξιώσουμε της προσήκουσας θεραπείας όσους σκανδαλίστηκαν, ας ενώσουμε τα διεστώτα, εμείς που τραυματίσαμε ας θεραπεύσουμε αυτούς που πληγώθηκαν, και ως διασπασμένα μέλη ας ενωθούμε με την Κεφαλή των πάντων. Ας συμφιλιωθούμε με τον ειρηνάρχη Χριστό, ώστε, ελκύοντας την εύνοιά Του, να αναθαρρήσουμε ενώπιον του Θεού και για το μέλλον· ας εναποθέσουμε σε Αυτόν την ελπίδα μας και ας μην κολυμπάμε ριψοκίνδυνα στην αλμύρα του βίου. Όταν ευημερούμε, ας θυμόμαστε την τρικυμία, και ας μην έχουμε πάντοτε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας και στη δική μας φρόνηση· στον Θεό ας εναποθέτουμε την ελπίδα μας, στην άνωθεν πρόνοια ας εμπιστευόμαστε τη ζωή μας. Τίποτε δεν είναι πολυτιμότερο από την ψυχή, για την οποία ο Χριστός έχυσε το ίδιο Του το αίμα, τίποτε δεν είναι πιο επικερδές από τη μέλλουσα ζωή. Αυτήν ας επιδιώξουμε να κερδίσουμε με κάθε τρόπο, αυτήν ας βιαστούμε να αποκτήσουμε με όση δύναμη διαθέτουμε. Βραχύς είναι ο βίος και παρέρχεται σαν καπνός, ερεθίζοντας τον εσωτερικό οφθαλμό εκείνων που δεν νήφουν. Γλυκύς είναι ο παρών καιρός για όσους τον διέρχονται με αγαθή συνείδηση και σπεύδουν προς τα εκεί ουράνια σκηνώματα. 10. Τίποτε δεν φέραμε μαζί μας σε τούτο τον βίο, γυμνοί προήλθαμε από τη μήτρα, γυμνοί παραδιδόμαστε στον τάφο, γυμνοί πάλι και τετραχηλισμένοι θα παρασταθούμε στον απροσωπόληπτο Κριτή. Σε τίποτε δεν θα μας συντρέξει ο μαμωνάς, σε τίποτε δεν θα μας ωφελήσουν τα πολύτιμα κειμήλια των θησαυρών. Διότι υπάρχει μεν ανάγκη χρημάτων, αλλά όχι αδικημάτων· καταβολής φόρων, αλλά όχι πλεονεξίας· ευθυδικίας, αλλά όχι κακοπραγίας.

Αλλά γιατί να απαριθμώ τα ονόματα που ειπώθηκαν ταπεινά από τους Πατέρες για τον Υιό και το Πνεύμα; Διότι το πιο περιεκτικό από όλα τα ταπεινά και υποδεέστερα ονόματα, η ίδια η λέξη «μικρό», αναφέρεται προς ύμνο του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Το Θείο είναι και μεγάλο και μικρό· μεγάλο μεν, επειδή περιλαμβάνει τα πάντα και εκτείνεται πέρα από κάθε μέγεθος, μικρό δε, επειδή εισχωρεί και ενεργεί μέσα σε όλα και «διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και σώματος, των αρθρώσεων και των μυελών και των εννοιών της καρδιάς», προφανώς με την υπερφυή οξύτητα της διορατικής του ενέργειας και δύναμης. Γι' αυτό, αφού είπε αυτό, ο θείος Παύλος πρόσθεσε: «διότι δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του».

«και κατά του Υιού». Ετοιμάζοντας για τον Πέτρο την υπηρέτρια τη θυρωρό· διότι και αυτός είχε εκλεγεί από τη συναγωγή των Ιουδαίων. «Αυτά έπραξες». Έδειξα μακροθυμία και περίμενα τη μετάνοιά σου, αλλά εσύ δεν μετανόησες (αυτοί δεν μετανόησαν). «Υπέθεσες». Διότι έτσι νόμισαν οι Ιουδαίοι, ότι είμαι όμοιός σας (όμοιός σου), ένας απλός άνθρωπος, που δεν μπορεί να σας (σου) ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα σας (σου). «Θα σε ελέγξω». Τότε, όταν τα πάντα θα είναι γυμνά και φανερά, όταν δουν τον Χριστό, τον οποίο οι ίδιοι εξουθένωσαν, να κάθεται σε θρόνο υψηλό και επηρμένο και να κρίνει ζώντες και νεκρούς· τότε οι Ιουδαίοι, βλέποντάς τον, ελέγχονται και κατακρίνονται. «Κατανοήστε, λοιπόν, αυτά». Οι υπερήφανοι και οι άρπαγες, οι πλεονέκτες και οι κακόπιστοι κατανοήστε ότι θα υπάρξει κρίση τότε. «Μήπως αρπάξει». Δηλαδή, μήπως προφτάσει ο θάνατος και δεν υπάρχει κανείς για να σας λυτρώσει, και τι θα κάνουν οι αμετανόητοι εκείνη την ώρα; «Θυσία αινέσεως». Τη θυσία την οποία Αυτός εγκαινίασε για εμάς, ζωντανή και αναίμακτη με αίνο και δοξολογία· διότι μόνο σε αυτήν ευαρεστείται ο Θεός. «Και εκεί υπάρχει οδός». Διότι σε αυτήν ακριβώς την αναίμακτη θυσία υποδείχθηκε σε εμάς η οδός της αιώνιας ζωής, η σωτήρια.

94. Προς τον διάκονο Πανσόφιο. Σχετικά με το χωρίο, «Όλα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιον των οφθαλμών του.» Το «γυμνά και τετραχηλισμένα» γράφτηκε από τον πάνσοφο Παύλο μεταφορικά από τα ιερεία που προσφέρονται για θυσία. Διότι, όπως ακριβώς εκείνα, όταν τους αφαιρείται το δέρμα, απογυμνώνονται από κάθε εξωτερικό περίβλημα, φανερώνουν την κατάσταση των εσωτερικών τους μερών, και κάμπτεται ο τράχηλός τους για να εξεταστεί κάθε οστό και μέλος, ώστε να καθαριστούν τα πάντα, εξαιτίας της καθαρότητας του σκοπού για τον οποίο προσφέρονται· έτσι και κατά τη μεγάλη ημέρα του Κυρίου η αποκάλυψη των άδηλων και αφανών πράξεών μας θα φανεί να μοιάζει με απογύμνωση και τετραχηλισμό, αφού τίποτα δεν θα μπορεί να μείνει κρυφό, αλλά τα πάντα θα έρθουν στο φως.

ΡΠΗ΄. Προς τον Ασκληπιό. Περί εκείνων που αμελούν τη φοβερή ημέρα. Εάν ο ουρανός τυλίγεται σαν ειλητάριο, και τα άστρα πέφτουν, καθώς και ο Ωρίωνας, και η γη και όσα υπάρχουν σε αυτήν κατακαίγονται, και τα πάντα στέκονται γυμνά και εκτεθειμένα ενόψει της μεγάλης ημέρας της παρουσίας του Κυρίου· για ποιον λόγο εσύ αμελείς, και δεν προετοιμάζεσαι ως οφείλων να δώσεις λόγο, αλλά αναβάλλεις τη μετάνοια, νομίζοντας πως θα περάσεις απαρατήρητος χωρίς να κατηγορηθείς; Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως σε κυριεύσει η μεταμέλεια τότε, όταν θα είναι παρούσα πλέον μόνο η απελπισία.

Εγκώμιο στον επίσκοπο Διόδωρο, ο οποίος προηγήθηκε και εγκωμίασε. Α'. Αυτός ο σοφός και γενναίος δάσκαλος, αφού ξεπέρασε πρόσφατα την αρρώστια του σώματός του και ανέβηκε σε αυτόν τον θρόνο, ξεκίνησε τα προοίμια του λόγου του αναφερόμενος σε εμένα, αποκαλώντας με Ιωάννη Βαπτιστή, και φωνή της Εκκλησίας, και ράβδο του Μωυσή, και πολλά άλλα μαζί με αυτά. Και εκείνος μεν με επαινούσε τότε, ενώ εσείς ανακραυγάζατε επιδοκιμάζοντας· εγώ όμως, καθισμένος μακριά, αναστέναξα πικρά. Διότι αυτός μεν με επαινούσε, επιδεικνύοντας την πατρική του στοργή, εσείς δε ανακραυγάζατε, φανερώνοντας την αδελφική σας αγάπη, ενώ εγώ αναστέναζα, πιεζόμενος από το βάρος των επαίνων. Επειδή το μέγεθος των εγκωμίων συνηθίζει να τύπτει τη συνείδηση όχι λιγότερο από ό,τι τα αμαρτήματα· και όταν κάποιος, που δεν αναγνωρίζει στον εαυτό του κανένα καλό, ακούει άλλους να λένε πολλά και μεγάλα αγαθά για εκείνον, αναλογιζόμενος την τωρινή του υπόληψη και την Ημέρα που μέλλει να έρθει, κατά την οποία τα πάντα θα παρουσιαστούν γυμνά και εκτεθειμένα· και σκεπτόμενος ότι ο Κριτής εκείνης της ημέρας δεν θα δικάσει με βάση την εντύπωση των πολλών, αλλά από την ίδια την αλήθεια των πραγμάτων (διότι δεν θα κρίνει σύμφωνα με τη φαινόμενη δόξα, λέγει, ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με όσα λέγονται)· έχοντας, λοιπόν, στον νου μου όλα αυτά, οδυνώμαι από τους επαίνους και από την καλή γνώμη των πολλών, βλέποντας πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτήν την γνώμη και στη μέλλουσα κρίση.

Αυτά θα πει κατά τον καιρό εκείνο προς τους Ιουδαίους ο Χριστός, όταν θα έλθει προς εμάς, όπως ακριβώς θέλησε να θεαθεί κατά την Ανάληψή Του, και όπως θα θεαθεί όταν έλθει και πάλι. Διότι με αυτήν τη σάρκα θα κρίνει κάθε σάρκα· με αυτήν θα συγκροτήσει πάνδημο κριτήριο· με αυτήν θα απαιτήσει γυμνό και τετραχηλισμένο απολογισμό.

Να θυμάστε την υπόσχεση· το ζητούμενο για εμάς είναι να αποδείξουμε ότι θα είχαν κατακόψει ακόμη και τα ίδια τα βιβλία, εάν είχαν κατανοήσει όλα όσα έχουν συμβεί σήμερα. «Ίσως ακούσουν τις συμφορές (διότι πρέπει να ακολουθούμε τη διήγηση), τις οποίες σκέπτομαι να τους επιφέρω, και να αποστραφούν από την πονηρή τους οδό». «Ίσως», λέει ο Θεός; Αγνοεί, πες μου, τα όσα πρόκειται να συμβούν; Δεν γνωρίζει εάν θα ακούσουν, Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν καν γίνουν, Εκείνος που ερευνά καρδιές και νεφρούς, Εκείνος που κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις; Εκείνος ενώπιον του οποίου όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του; Για ποιον λόγο, λοιπόν, έλεγε: «Ίσως ακούσουν»; Διότι είναι αναγκαίο να τα μαθαίνετε και αυτά, εξαιτίας εκείνων που προσάπτουν άγνοια στον Μονογενή.

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο θέμα. Διότι όλοι, λέει, θα παραστούμε στο βήμα του Χριστού και θα δώσουμε λόγο στον Θεό. Τι λοιπόν θα κάνουμε εμείς, που με τη θέλησή μας παραδίδουμε τους εαυτούς μας στις αμαρτίες; Ποια παρηγοριά θα έχουμε; Ποια ανακούφιση; Πώς θα εξευμενίσουμε τον φοβερό Κριτή; Με πόση ντροπή θα γεμίσουμε, όταν θα βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας τις ασέβειές μας; Όμως, εάν θελήσουμε τώρα να εγερθούμε προς εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό, θα μπορέσουμε και όλες τις αμαρτίες να απονίψουμε, και εκείνα τα φοβερά κριτήρια να αποφύγουμε. Αυτό δε θα συμβεί, εάν μνημονεύουμε συνεχώς την αναχώρηση του σώματός μας από αυτόν τον κόσμο. Διότι, λέει, να θυμάσαι τα έσχατά σου, και στον αιώνα δεν πρόκειται να αμαρτήσεις. Έπειτα, ας αναλογιζόμαστε το φοβερό βήμα του Χριστού, ενώπιον του οποίου όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του, όσα έγιναν με λόγο, με έργο και με σκέψη· έπειτα τον ποταμό του πυρός, τον άλυτο δεσμό, το αφεγγές σκοτάδι, τον βρυγμό των οδόντων, το ιοβόλο σκουλήκι, την ημέρα εκείνη, που θα είναι οδυνηρή για τους αμαρτωλούς, αλλά λαμπρή και γλυκιά για εκείνους που επιτέλεσαν έργα δικαιοσύνης.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, να μην αφήσεις τα βλέφαρά σου να νυστάξουν· πρόσεξε λοιπόν να μη νυστάξει αυτός που σε φυλάει· ολόγυρά μας περιφέρονται οι ασεβείς. Ο αντίδικός σας διάβολος σαν λιοντάρι που ωρύεται γυρίζει ζητώντας ποιον να καταπιεί. Γνωρίζοντας αυτά, τεκνία, ας αφυπνίσουμε τους εαυτούς μας, ας ετοιμαστούμε για πολέμους, και πάλι μετά από λίγο ας είμαστε έτοιμοι για απολογία. Έως πότε δεν θα προσέχουμε τα λόγια του Κυρίου που λέει: «Γίνεσθε έτοιμοι», δηλαδή για την αναχώρησή μας από εδώ; Έπειτα, όταν ο Κριτής ανοίξει τότε τα βιβλία –όχι άλλα ξένα βιβλία, που δεν γνωρίζαμε, αλλά αυτά που κρατάμε στα χέρια μας και διαβάζουμε και ακούμε καθημερινά, τα οποία μας υποδεικνύουν σε κάθε περίπτωση την ασφαλή οδό και την τήρηση κάθε εντολής– τι άραγε θα αποκριθούμε; Πώς άραγε θα κρυφτούμε από εκείνους που καταδιώχθηκαν από εμάς, και από άλλους που περιφρονήθηκαν και υπέφεραν πολλά δεινά, οι οποίοι μάλιστα θα στέκονται δίπλα στον Κριτή και θα φωνάζουν: «Εκδικήσου για εμάς επιτέλους, Κύριε· διότι είσαι ο Θεός των εκδικήσεων, Δέσποτα»; Τι έπρεπε λοιπόν να κάνουμε; Πείτε, εάν γνωρίζετε κάτι· διότι, όπως απέδειξε ο λόγος, είναι αδύνατον να ξεφύγουμε από τα χέρια του Κριτή. Και γνωρίζουμε καλά ότι τίποτα δεν Του μένει κρυφό. Γνωρίζουμε ότι και ο Άδης θα φανερωθεί γυμνός, και τα πάντα είναι γυμνά στα μάτια Του, και ότι κάθε έργο και κάθε πράξη, είτε αγαθή είτε φαύλη, είτε μικρή είτε μεγάλη, θα διαβαστεί στο μέσον εκείνου του θεάτρου, ενώπιον των αγγέλων, όλων των επουράνιων δυνάμεων και κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.

ΟΜΙΛΙΑ Ζ΄. Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση, ώστε να μην πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας. Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και οξύτερος από κάθε δίστομη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο.

Μην νομίσεις, λοιπόν, επειδή άκουσες τη λέξη «λόγος», ότι πρόκειται απλώς για έναν συνηθισμένο λόγο· διότι, λέει, είναι πιο κοφτερός από μάχαιρα. Δες τη θεία συγκατάβαση, και από αυτό μάθε για ποιον λόγο χρειάστηκε και οι προφήτες να μιλήσουν για μάχαιρα, και για τόξο, και για ρομφαία. «Εάν δεν επιστρέψετε», λέει, «τη ρομφαία του θα ακονίσει, το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε». Διότι, εάν τώρα, μετά από τόσο χρόνο και τέτοια τελείωση, δεν μπορεί να προκαλέσει δέος μόνο με την ονομασία του λόγου, αλλά έχει ανάγκη από αυτές τις λέξεις για να δείξει την υπεροχή μέσω της σύγκρισης, πολύ περισσότερο συνέβαινε τότε. «Εισχωρώντας», λέει, «μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος». Τι σημαίνει αυτό; Υπαινίχθηκε κάτι το φοβερό. Διότι, είτε εννοεί ότι χωρίζει το πνεύμα από την ψυχή, είτε ότι εισχωρεί και σε αυτά ακόμη τα ασώματα, και όχι μόνο στα σώματα, όπως κάνει η μάχαιρα. Εδώ δείχνει ότι και η ψυχή τιμωρείται, και ότι τα πιο εσώτερα βάθη ερευνώνται, και ότι διαπερνά τον άνθρωπο ολόκληρο. Και είναι κριτής των σκέψεων και των εννοιών της καρδιάς. Και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του. Εδώ τους φόβισε πάρα πολύ. Και αυτό που εννοεί είναι το εξής: μην παίρνετε θάρρος, λέει, εάν στέκεστε ακόμη στην πίστη, αλλά χωρίς την απόλυτη βεβαιότητα· αυτός θα κρίνει όσα βρίσκονται μέσα στην καρδιά· διότι εκεί εισχωρεί, και για να τιμωρήσει και για να εξετάσει. Και τι μιλώ για τους ανθρώπους, λέει;

Διότι, είτε πεις αγγέλους, είτε αρχαγγέλους, είτε τα Χερουβείμ, είτε τα Σεραφείμ, είτε οποιαδήποτε κτίση· τα πάντα είναι αποκαλυμμένα σε εκείνον τον οφθαλμό, τα πάντα είναι ξεκάθαρα και φανερά, και τίποτε δεν είναι δυνατόν να του μείνει κρυφό: «Τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στους οφθαλμούς αυτού, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο». Χρησιμοποίησε τον όρο «τετραχηλισμένα» μεταφορικά, από τα δέρματα που αφαιρούνται από τα σφάγια των θυσιών. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με εκείνα, όταν κάποιος τα σφάξει και τραβήξει το δέρμα από τη σάρκα, αποκαλύπτονται όλα τα εσωτερικά τους μέρη και γίνονται φανερά στα δικά μας μάτια· έτσι και ενώπιον του Θεού τα πάντα προβάλλονται ολοκάθαρα. Εσύ όμως πρόσεξέ μου πώς διαρκώς χρησιμοποιεί σωματικές εικόνες· πράγμα που οφειλόταν στην αδυναμία των ακροατών.

Διότι το ότι ήταν ασθενείς, το φανέρωσε λέγοντας ότι είναι νωθροί, και ότι έχουν ανάγκη από γάλα, όχι από στερεά τροφή. Όλα είναι γυμνά, λέει, και εκτεθειμένα στα μάτια Εκείνου, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο. Τι σημαίνει, όμως, το «στο ίδιο παράδειγμα της απείθειας»; Είναι σαν να έλεγε κανείς, εξηγώντας την αιτία: Γιατί εκείνοι δεν αντίκρισαν τη γη; Έλαβαν ως αρραβώνα, λέει, τη δύναμη του Θεού, και ενώ έπρεπε να πιστέψουν, επειδή υποχώρησαν περισσότερο στον φόβο, και δεν φαντάστηκαν τίποτα το μεγαλειώδες για τον Θεό, αλλά λιγοψύχησαν, έτσι χάθηκαν. Μπορεί όμως να ειπωθεί και κάτι άλλο, όπως το ότι, αφού διένυσαν το μεγαλύτερο μέρος του δρόμου, όταν έφτασαν μπροστά στις ίδιες τις θύρες, στο ίδιο το λιμάνι, καταποντίστηκαν.

Έπειτα, αφού είπε αυτό, κάνοντας τον λόγο ακόμη πιο φοβερό, ομιλεί περί του Υιού και λέει: «Προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Δηλαδή, σε αυτόν πρόκειται να λογοδοτήσουμε για τα πεπραγμένα μας. Επομένως, ας μην καταπέσουμε πνευματικά, ούτε ας λιγοψυχήσουμε. Είναι μεν ικανά και όσα ειπώθηκαν για να μας παιδαγωγήσουν· εκείνος όμως δεν αρκείται σε αυτά, αλλά προσθέτει ακόμη λέγοντας: «Έχουμε, λοιπόν, αρχιερέα μέγα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, τον Ιησού, τον Υιό του Θεού».

βʹ. Ότι πράγματι γι' αυτόν τον λόγο το πρόσθεσε, φαίνεται από αυτά που επάγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπάσχει στις αδυναμίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε παραπάνω: «Επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται». Δες, λοιπόν, πώς και εδώ κάνει το ίδιο πράγμα. Αυτό που λέει είναι το εξής: Βάδισε, λέει, τον δρόμο που βαδίζουμε κι εμείς τώρα, ή μάλλον και ακόμη πιο τραχύ· διότι δοκίμασε όλα τα ανθρώπινα. Είπε εκεί: «Δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του», υπονοώντας τη θεότητα. Έπειτα, επειδή αναφέρθηκε στη σάρκα, μιλά πάλι με μεγαλύτερη συγκατάβαση λέγοντας: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς»· και δείχνει έτσι μεγαλύτερη φροντίδα, και ότι προΐσταται σε αυτούς ως δικούς του, και δεν θέλει να εκπέσουν. Διότι ο Μωυσής, λέει, δεν εισήλθε στην κατάπαυση, ενώ αυτός εισήλθε· και το πώς, θα το πω εγώ. Δεν είναι παράξενο δε που πουθενά δεν το έθεσε ρητά· διότι, είτε για να μη νομίσουν ότι βρίσκουν δικαιολογία, συμπεριέλαβε και αυτόν, είτε για να μη φανεί ότι κατηγορεί τον άνδρα, δεν το είπε φανερά. Διότι, αν, χωρίς να ειπωθεί τίποτα από αυτά, πρόβαλλαν αυτούς τους ισχυρισμούς λέγοντας, «Αυτός μίλησε κατά του Μωυσή και κατά του νόμου», πόσο μάλλον αν έλεγε: «Δεν πρόκειται για την Παλαιστίνη, αλλά για τον ουρανό», θα έλεγαν ακόμη βαρύτερα λόγια από αυτά. Όμως, δεν αποδίδει τα πάντα στον ιερέα, αλλά ζητά και τη δική μας συμβολή, εννοώ δηλαδή την ομολογία.

ε΄. Όση λοιπόν είναι η απόσταση ανάμεσα στην ψυχή και το σώμα, τόσο πάλι διαφέρει τούτη η εξουσία από εκείνη. Και εκείνος μεν κάθεται κριτής των φανερών πραγμάτων· ή μάλλον ούτε καν όλων αυτών, αλλά μόνον όσων αποδεικνύονται· και πολλές φορές γίνεται προδότης ακόμη και αυτών. Αυτό όμως το δικαστήριο διδάσκει όσους εισέρχονται, ότι Εκείνος που δικάζει ανάμεσά μας, θα τα φέρει όλα γυμνά και εκτεθειμένα στο φως, ενώπιον του κοινού θεάτρου της οικουμένης, και είναι αδύνατον να διαλάθει κανείς.

Διότι οι περισσότεροι από τους θεατές γνωρίζουν ποιος είναι στην πραγματικότητα ο ηθοποιός και ποιον υποδύεται. Όμως, όταν τελειώσει η παράσταση, αποκαλύπτεται σε όλους με μεγαλύτερη σαφήνεια. Είναι λοιπόν απολύτως αναγκαίο να υποστούν το ίδιο και οι κενόδοξοι. Διότι και εδώ είναι ολοφάνερο στους περισσότερους ότι δεν είναι αυτό που φαίνονται, αλλά φορούν απλώς ένα προσωπείο· πολύ περισσότερο όμως θα ξεσκεπαστούν αργότερα, όταν τα πάντα θα παρουσιαστούν γυμνά και εκτεθειμένα. Και από άλλη πλευρά πάλι, τους απομακρύνει από τους υποκριτές, αποδεικνύοντας ότι η προσταγή είναι ελαφριά. Διότι δεν καθιστά τη νηστεία πιο αυστηρή, ούτε προστάζει να επιδείξουν μεγαλύτερη, αλλά ζητά να μην χάσουν το στεφάνι που προέρχεται από αυτήν. Ώστε, αυτό που φαίνεται ότι είναι βαρύ, είναι κοινό και σε εμάς και στους υποκριτές· διότι και εκείνοι νηστεύουν. Εκείνο όμως που είναι εξαιρετικά ελαφρύ, το να μην χάσουν δηλαδή τον μισθό τους όσοι κόπιασαν, αυτό είναι που προστάζω, λέει· χωρίς να προσθέτει τίποτα στους κόπους, αλλά διασφαλίζοντας για εμάς τους μισθούς με κάθε απόλυτη σιγουριά, και μη επιτρέποντας να απέλθουμε χωρίς στεφάνι, όπως εκείνοι.

Αν όμως το φως δεν ήταν άκρατο, αλλά ανάλογο με τον ήλιο, δεν θα έπεφταν, αλλά εύκολα θα το υπέφεραν. Οι μεν δίκαιοι, λοιπόν, θα λάμψουν σαν τον ήλιο, και μάλιστα περισσότερο από τον ήλιο τότε· οι δε αμαρτωλοί θα υποστούν τα έσχατα δεινά. Τότε δεν θα υπάρξει ανάγκη από υπομνήματα, ούτε από αποδείξεις, ούτε από μάρτυρες· διότι ο Ίδιος που δικάζει είναι τα πάντα: και μάρτυρας, και απόδειξη, και κριτής. Διότι γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια· αφού τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον των οφθαλμών Του. Ούτε πλούσιος, ούτε φτωχός, ούτε εξουσιαστής, ούτε ανίσχυρος, ούτε σοφός, ούτε άσοφος, ούτε δούλος, ούτε ελεύθερος θα εμφανιστεί εκεί κανείς, αλλά, αφού συντριβούν αυτά τα προσωπεία, θα υπάρξει μόνο η εξέταση των έργων. Διότι, αν στα δικαστήρια, όταν κάποιος δικάζεται για τυραννία ή για φόνο, όποιος και αν είναι, έστω και έπαρχος, έστω και ύπατος, έστω και οτιδήποτε άλλο, όλα τα αξιώματα εξαφανίζονται, και ο ένοχος υφίσταται την εσχάτη ποινή, πολύ περισσότερο θα συμβεί αυτό εκεί.

Τι είναι πάλι αυτό που λες: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι»; Άραγε αγνοείς εσύ, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, αγνοείς αν είναι δυνατόν ή αδύνατον να παρέλθει το ποτήρι; Και πώς έλεγες: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός»; Και τον μεν Πατέρα γνωρίζεις, από τον οποίο τίποτα δεν είναι ανώτερο, το δε ποτήρι, αν είναι δυνατόν να παρέλθει, δεν το γνωρίζεις; Πώς δε και ο Παύλος λέει ότι: «Δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του»; Και πάλι: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός, και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες της καρδιάς». Εάν λοιπόν δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, πώς εσύ τώρα, σαν να αγνοείς, λες: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», εκτός και αν υπάρχει κάποιο κρυμμένο μυστήριο σε αυτόν τον λόγο; Δεν αρμόζει σε εσένα, Κύριε, αυτός ο λόγος· διότι είσαι Θεός, Υιός του Θεού, Λόγος, σοφία, δύναμη, φως, ήλιος δικαιοσύνης, πηγή αθάνατη, ζωή αιώνια, η ανάσταση εμάς που έχουμε νεκρωθεί από την αμαρτία. «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήρι». Ω, πόσο δυσπρόσιτος είναι αυτός ο λόγος και δυσθεώρητος και δυσδιάκριτος! Ω, πόσο στενός και τεθλιμμένος είναι για πολλούς ανθρώπους!

Επομένως, τι λογής άνθρωποι πρέπει να είμαστε, αδελφοί μου; Ποιος φόβος και ποια φρίκη θα μας καταλάβει; Αναλογίσου τον Ισραήλ στην έρημο, όταν δεν άντεξαν τον γνόφο και τον ζόφο και τη φωνή του Θεού που τους μιλούσε μέσα από το πυρ, αλλά παρακάλεσαν να μην τους απευθύνει πλέον άλλον λόγο. Διότι πραγματικά δεν μπορούσαν να υποφέρουν το πρόσταγμα, αν και Εκείνος δεν κατήλθε με θυμό, ούτε τους μιλούσε με οργή, αλλά με παρηγορία τους διαβεβαίωνε ότι Εκείνος είναι μαζί τους. Άκουσε λοιπόν, αδελφέ μου, εάν με παρηγορία δεν μπορέσαμε να αντέξουμε την έλευσή Του, τότε που ούτε οι ουρανοί διαλύθηκαν φλεγόμενοι, ούτε οι σάλπιγγες ήχησαν όπως πρόκειται να ηχήσει εκείνη η σάλπιγγα και να αφυπνίσει τους απ' αιώνος κεκοιμημένους, ούτε κάποιο πυρ κατέκλυσε την οικουμένη, ούτε τίποτα από τα μελλοντικά φοβερά γεγονότα δεν συνέβη· τι θα κάνουμε, όταν κατέλθει με οργή και αβάσταχτο θυμό, και καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, και καλέσει τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση, και από όλα τα πέρατα της γης, για να κρίνει τον λαό Του και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αλίμονο! Τι λογής άνθρωποι πρέπει να είμαστε, όταν θα παραστεκόμαστε γυμνοί και εκτεθειμένοι, καθώς πρόκειται να προσαχθούμε στο φρικτό βήμα; Αλίμονο, αλίμονο! Πού θα είναι τότε η αλαζονεία; Πού θα είναι τότε η σωματική ρώμη; Πού θα είναι η ψεύτικη και ανώφελη ομορφιά; Πού θα είναι τότε η γλυκιά φωνή των ανθρώπων;

ι΄. Τι σημαίνει «Ετάζων»; Αυτό ακριβώς που ο άλλος απέδωσε ως «Δοκιμάζων». Αν και οι λέξεις είναι ανθρώπινες, τα νοήματα ωστόσο είναι θεοπρεπή. Διότι, όπως ακριβώς ο Παύλος λέγοντας «Αυτός δε που ερευνά τις καρδιές», χρησιμοποιεί το «ερευνά» αντί του «γνωρίζει με σαφήνεια», έτσι και αυτός χρησιμοποιεί το «Ετάζων» αντί του «γνωρίζει με ακρίβεια». Επίσης, το να εξετάζει κανείς εξονυχιστικά ταυτίζεται με το να αποκαλύπτει πλήρως, πράγμα το οποίο αποτελεί γνώρισμα της ακριβούς επιστήμης και γνώσης· όπως άλλωστε λέει και ο Παύλος: «Όλα δε είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον των οφθαλμών του».

«Δεν κρύφτηκε το οστό μου από εσένα, το οποίο έφτιαξες στα κρυφά· και η υπόστασή μου στα κατώτατα της γης». Πάλι ομιλεί περί της γνώσεώς Του, και αποδεικνύει ότι Εκείνος τα γνωρίζει όλα αυτά. Είτε λοιπόν εννοεί όλα τα απόκρυφά του, είτε υπαινίσσεται κάτι άλλο, δηλαδή τη δημιουργία και τη διάπλαση· και ότι δεν αγνόησες τίποτε κατά τη διάπλασή μου, αλλά τα γνώριζες όλα ενώ η φύση τα ύφαινε λίγο-λίγο, μολονότι εργαζόταν με τρόπο απόρρητο και σαν να βρισκόταν στα κατώτατα της γης· όμως ενώπιόν Σου, λέγει, τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα. Άλλος δε ερμηνευτής το απέδωσε ως εξής: «Δεν επικαλύφθηκαν τα οστά μου από εσένα, με τα οποία δημιουργήθηκα στα απόκρυφα». Έτερος: «Δεν σου διέφυγε η στερέωσή μου, που δημιουργήθηκε στο κρυφό· διαμορφώθηκα όπως στα κατώτατα της γης». Άλλος: «Δεν σου διέφυγε η δύναμή μου, ούτε τα οστά μου από εσένα, διότι και δημιουργήθηκα στα κρυφά, σχηματίστηκα στα κατώτατα της γης». Όλοι λοιπόν τα ίδια υποστηρίζουν, ότι δηλαδή γνωρίζεις με ακρίβεια και κατά μέρος τη διάπλασή μου, και γνωρίζεις το καθένα από τα μέλη μου, καθώς και την ανάπτυξή τους. Όπως ακριβώς λέγει και ο Χριστός: «Ακόμη και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι μετρημένες». Ο λόγος αυτός ταυτόχρονα φανερώνει τόσο την πρόνοια όσο και τη γνώση του Θεού. «Το ακατέργαστο σώμα μου είδαν οι οφθαλμοί Σου».

Εάν όμως θέλεις να γνωρίζεις ότι, ακόμη και αν εμείς παρακαλέσουμε υπέρ των εχθρών μας και όσων μας αδίκησαν, ο Θεός δεν τους συγχωρεί, εάν πρόκειται να γίνουν χειρότεροι εξαιτίας της δικής μας ανεξικακίας, θα σας διηγηθώ μια παλαιά ιστορία. Κάποτε η Μαριάμ κακολογούσε τον Μωυσή· τι έπραξε λοιπόν ο Θεός; Έστειλε πάνω της λέπρα και την κατέστησε ακάθαρτη, μολονότι κατά τα άλλα ήταν επιεικής και σώφρων. Έπειτα, παρότι ο ίδιος ο Μωυσής που είχε υβριστεί παρακαλούσε και ικέτευε τον Θεό να αποσύρει την οργή Του, ο Θεός δεν δέχθηκε, αλλά τι είπε; «Εάν είχε πατέρα και την έδιωχνε από το πρόσωπό του, δεν θα υπέμενε την τιμωρία; Εσένα, λοιπόν, σε επαινώ για την πραότητα και την ανεξικακία σου, εγώ όμως δεν πρέπει ακόμη να την απαλλάξω από την τιμωρία». Αναλογίσου, λοιπόν, τη φοβερή κρίση, κατά την οποία τα πάντα θα είναι γυμνά και εκτεθειμένα· σκέψου ότι όσα αποκρύπτονται τώρα, τότε θα αποκαλυφθούν. Εάν, λοιπόν, συγχωρήσεις στον πλησίον τα αμαρτήματα τα οποία πρόκειται να αποκαλυφθούν τότε, όλα τούτα θα εξαλειφθούν εδώ, και θα αναχωρήσεις χωρίς να παρασύρεις μαζί σου κανένα από τα σφάλματά σου. Επομένως, λαμβάνεις περισσότερα από όσα δίνεις. Διότι πολλές φορές έχουμε διαπράξει τέτοιες αμαρτίες, τις οποίες κανείς άλλος δεν είδε. Έπειτα, αναλογιζόμενοι ότι κατά την ημέρα εκείνη θα τεθούν ενώπιον των οφθαλμών μας όλα τα αμαρτήματά μας, στο κοινό θέατρο ολόκληρης της οικουμένης, δεν θα πονέσουμε πιο σκληρά και από την ίδια την κόλαση, πνιγόμενοι και συνθλιβόμενοι από τη συνείδησή μας;

Εξομολογούμαι σε εσένα, Κύριε ο Θεός μου, με όλη μου την καρδιά, κλίνω το γόνυ του σώματος και της ψυχής, ομολογώντας σε εσένα τον Θεό μου όλες μου τις αμαρτίες. Κλίνε και εσύ το αυτί σου στη δέησή μου και συγχώρησε την ασέβεια της καρδιάς μου. Αμάρτησα, ανόμησα, πλημμέλησα, παρόξυνα, πίκρανα τον αγαθό μου Δεσπότη, τον τροφό και κηδεμόνα μου· δεν υπάρχει είδος κακίας, ρητό ή άρρητο, που να μην έπραξα και με έργο και με λόγο, και με επίγνωση και με άγνοια, και με διαλογισμούς και με σκέψεις, αμαρτάνοντας περνώντας από υπερβολή σε υπερβολή· και ενώ πολλές φορές υποσχέθηκα να μετανοήσω, άλλες τόσες φορές έπεσα στα ίδια. Ευκολότερα θα μετρηθούν οι σταγόνες της βροχής παρά το πλήθος των αμαρτημάτων μου· διότι υψώθηκαν πάνω από το κεφάλι μου και βάρυναν πάνω μου σαν βαρύ φορτίο. Διότι από τη νεότητά μου μέχρι και τώρα, έχοντας ανοίξει την πόρτα σε άτοπες επιθυμίες, αφέθηκα σε αχαλίνωτες και άτακτες ορμές, μολύνοντας τον άνωθεν υφασμένο χιτώνα του αγίου μου βαπτίσματος, κηλιδώνοντας τον ναό του σώματός μου, μιαίνοντας την ταλαίπωρη ψυχή μου με τα πάθη της ατιμίας και διαπράττοντας κάθε άλλη παρανομία και αδικία. Αν θελήσω να τα αναφέρω αυτά ένα προς ένα, δεν θα μου φτάσει ο χρόνος για να τα διηγηθώ. Επειδή όμως εσύ τα γνωρίζεις όλα (αφού κανένα δημιούργημα δεν είναι κρυφό ενώπιόν σου, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια σου), τι ανάγκη υπάρχει να λέω σε εκείνον που γνωρίζει, όσα δεν είναι άγνωστα σε εσένα;

Το ότι, λοιπόν, δεν συμφέρει σε εμάς που λέμε τέτοια πράγματα να σιωπούμε, μας το δίδαξαν επαρκώς και ο προφήτης και ο απόστολος· το ότι όμως δεν συμφέρει ούτε σε εσάς που ακούτε, είναι φανερό από το εξής. Διότι, αν εγώ σιωπώντας απέκρυπτα με τη σιωπή μου τα αμαρτήματα, ευλόγως θα δυσανασχετούσε ο καθένας και θα αγανακτούσε δικαίως, επειδή δεν σιωπώ. Εάν όμως, ακόμη και όταν εμείς σιωπούμε τώρα, τα παραπτώματα είναι αναπόφευκτο να φανερωθούν εκεί, ποιο όφελος θα προέκυπτε από τη σιωπή; Κανένα απολύτως όφελος, αλλά απεναντίας η έσχατη βλάβη. Διότι, αν τα πω τώρα, σας οδηγώ σε μετάνοια και σε κατάνυξη της διανοίας· αν όμως σιωπήσω, τώρα μεν δεν θα αναλογιστούμε τα παραπτώματά μας, ούτε θα μετανοήσουμε· εκεί όμως θα τα δούμε μπροστά στα μάτια μας γυμνά και ξεσκεπασμένα, και θα θρηνούμε άσκοπα και μάταια.

Διότι η σοφία και η τέχνη της μαίας τούτο μόνο μπορούν να διαπιστώσουν, εάν δηλαδή το σώμα δεν δέχθηκε σαρκική μίξη με άνδρα. Το εάν όμως διέφυγε και το ανάρμοστο άγγιγμα, καθώς και τη μοιχεία και τη φθορά που προέρχεται από τα φιλιά και τις περιπτύξεις, θα το φανερώσει εκείνη η Ημέρα, όταν ο ζωντανός Λόγος του Θεού, ο οποίος φέρνει στο φως τα κρυφά των ανθρώπων και είναι παρών σε όσα γίνονται στα κρυφά, θέσει τα πάντα γυμνά και ξεσκεπασμένα ενώπιον των οφθαλμών όλων· τότε θα γνωρίσουμε καλά εάν το σώμα σου είναι καθαρό από αυτά και από παντού άφθορο.

Αλλά δεν είναι δυνατόν, επειδή στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του· τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, και δεν θα μπορέσεις να κρυφτείς από το πρόσωπό του. Εάν ανεβείς στον ουρανό, αυτός είναι εκεί· εάν κατεβείς στην άβυσσο, είναι εκεί παρών. Διότι είναι γραμμένο ότι όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έκανε στον ουρανό και στη γη, στις θάλασσες και σε όλες τις αβύσσους. Τι να κάνουμε λοιπόν, αδελφοί; Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο από παντού· διότι Αυτός γνωρίζει τα κρύφια της καρδιάς και τα νεφρά. Το να ξεφύγουμε δεν είναι δυνατόν· διότι δεν υπάρχει κανείς που θα μας γλιτώσει από τα χέρια του. Το να κρυφτούμε είναι αδύνατον· διότι κατέχει τον γύρο της γης, και όσους κατοικούν σε αυτήν σαν να είναι ακρίδες. Το να αντισταθούμε δεν γίνεται, καθώς είναι γραμμένο: Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί; Διότι Αυτός δεσπόζει στα επουράνια, στα επίγεια και στα καταχθόνια, αυτός που πρόκειται να καταργήσει κάθε αρχή, εξουσία και δύναμη. Απολογία δεν υπάρχει, ούτε πρόφαση, ούτε δικαιολογία. Γι' αυτό, από τα πέρατα της γης έως τα πέρατα, η θεία Γραφή βοά, και προτρέπει, και ελέγχει, και νουθετεί, και διαμαρτύρεται, και απειλεί. Για τον λόγο αυτό λέει ο Δεσπότης μας: Εκείνος που με αθετεί και δεν δέχεται τα λόγια μου, δεν κρίνεται από εμένα· ο λόγος που ελάλησα, αυτός θα τον κρίνει κατά την έσχατη ημέρα.

Αλλά τι θα πράξουν, όταν έλθει η φοβερή ημέρα, η αδέκαστη απόφαση και ο Κριτής που δεν εξαπατάται; Όταν τα παραπετάσματα των ουρανών παραμεριστούν, και το πλήθος των αγγέλων κατέλθει μαζί με Εκείνον που δικάζει; Όταν τα πάντα θα φαίνονται γυμνά και εκτεθειμένα; Διότι τότε ούτε η δεινότητα των ρητόρων, ούτε η αφθονία των χρημάτων, ούτε τίποτε άλλο δεν θα μπορέσει να διαφθείρει το δίκαιο.

Ο στολισμός δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά τα έργα της δικαιοσύνης. Δεν βλέπει ο άνθρωπος όπως βλέπει ο Θεός· διότι ο μεν άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο δε Θεός βλέπει την καρδιά. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς· ** και για Εκείνον που έρχεται να συγκεντρώσει τους λογισμούς των ανθρώπων. Διότι τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του· δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από τη θερμότητά Του. Θα έρθει καιρός που, αφού απορρίψεις αυτό το προσωπείο, θα βρεθείς γυμνός, και τότε θα ντρέπεσαι να εμφανιστείς ενώπιον του προσώπου του Θεού, όπως ο Αδάμ μετά την πτώση του. Διότι εκεί δεν ζητείται πλέον το εξωτερικό σχήμα, αλλά τα έργα. Επειδή εδώ μεν πολλές φορές εξαπατούμε, και ξεφεύγουμε από τον έλεγχο, και μέσω του σεμνού σχήματος φαινόμαστε ως δίκαιοι, και πολλές φορές μακαριζόμαστε· εκεί όμως δεν είναι πλέον δυνατόν να πούμε ψέματα· εκεί ζητούνται τα έργα, και όχι πλέον το σεμνό σχήμα· μάλλον δε, θα υποστούμε μεγαλύτερη κόλαση και καταδίκη, επειδή φορέσαμε μεν το σεμνό σχήμα, αλλά δεν κοπιάσαμε για τα έργα που αρμόζουν στο σχήμα αυτό. Άκουσε τον Σωτήρα, ο οποίος μιλάει μεν για τους Ιουδαίους, αλλά απευθύνει τη διδασκαλία προς εμάς: Διότι πλαταίνουν, λέει, τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους και προσεύχονται στις πλατείες, για να φανούν στους ανθρώπους δίκαιοι· αυτοί όμως θα λάβουν αυστηρότερη καταδίκη. Επιθυμείς το σεμνό σχήμα, και πόθησες το όνομα του Χριστιανισμού· μην παραμείνεις μόνο σε αυτό, αλλά όπως ακριβώς έδωσες ομολογία στον Θεό, εκπλήρωσε την υπόσχεσή σου με την επίδειξη των έργων.

Είναι δε πιθανό να υπάρχει και κάποια άλλη άρρητη αιτία, φανερή μόνο σε Εκείνον που μας δημιούργησε. Θ'. Ένα ζήτημα υπολείπεται ακόμη: για ποιον άραγε λόγο εκείνοι που βάδιζαν στον ορθό δρόμο πριν από τους πειρασμούς, κατέπεσαν μετά τους πειρασμούς. Ποιος, λοιπόν, γνωρίζει καλά εκείνους που βαδίζουν στον ορθό δρόμο, εκτός από Εκείνον που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας και κατανοεί όλα τα έργα μας; Διότι συχνά πολλοί από εκείνους που φαίνονται ότι είναι ενάρετοι, είναι οι πιο πονηροί από όλους. Και αυτό έχει ήδη αποδειχθεί και στην παρούσα ζωή, αλλά σε ορισμένους μόνο, όταν προέκυψε κάποια περίσταση και ανάγκη. Όταν όμως Εκείνος που ερευνά τις καρδιές και τους νεφρούς, που είναι ζωντανός και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη ρομφαία, που εισχωρεί μέχρι του σημείου του μερισμού ψυχής και σώματος, αρθρώσεων και μυελών, Εκείνος που είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων, καθίσει για να μας δικάσει, τότε, ναι, τότε θα δεις να αποκαλύπτονται όχι μόνο λίγοι ανάμεσα σε πολλούς, αλλά όλοι οι παρόμοιοι άνθρωποι. Και ούτε η προβιά του προβάτου θα μπορέσει να αποκρύψει τον λύκο, ούτε το ασβέστωμα του τάφου τον εσωτερικό μολυσμό. Διότι δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αφανές ενώπιον Εκείνου που θα κρίνει τότε, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του· αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Παύλος στους Κορινθίους όταν έλεγε: «Επομένως, μην κρίνετε τίποτα πριν από τον κατάλληλο καιρό, μέχρι να έλθει ο Κύριος, ο οποίος και θα φωτίσει τα κρυφά του σκότους, και θα φανερώσει τις βουλές των καρδιών».

Αν, λοιπόν, ο ζήλος σου αφορούσε την κοσμική ρητορική και έπειτα παραμελούσες τα δικαστήρια, το βήμα, τους στεφάνους που δίνονται εκεί και την παρρησία, θα σε παρακαλούσα, υπενθυμίζοντάς σου όλα αυτά, να επιστρέψεις στους κόπους για χάρη τους. Επειδή, όμως, αγωνιζόμαστε για τα επουράνια και δεν κάνουμε κανέναν λόγο για τα επίγεια, σου υπενθυμίζω ένα άλλο δικαστήριο και ένα βήμα φοβερό και φρικτό: «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Και ως κριτής θα κάθεται τότε αυτός που τώρα αθετείται από εσένα. Τι θα πούμε, λοιπόν, τότε; Και πώς θα απολογηθούμε, εάν επιμένουμε να τον αθετούμε; Τι θα πούμε, πες μου; Θα προφασιστούμε τις φροντίδες των βιωτικών υποθέσεων; Αλλά ο ίδιος προέλαβε και είπε: «Διότι τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει τον κόσμο όλο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Μήπως ότι εξαπατηθήκαμε από άλλους; Αλλά ούτε τον Αδάμ τον ωφέλησε ως απολογία το να προβάλει τη γυναίκα και να πει: «Η γυναίκα που μου έδωσες, αυτή με εξαπάτησε», όπως ακριβώς δεν ωφέλησε ούτε τη γυναίκα το φίδι. Είναι φοβερό, ω Θεόδωρε, εκείνο το δικαστήριο, που δεν έχει ανάγκη από κατηγόρους, ούτε περιμένει μάρτυρες· διότι «όλα είναι γυμνά και εκτεθειμένα» σε αυτόν που δικάζει, και πρέπει να λογοδοτήσουμε όχι μόνο για τις πράξεις μας, αλλά και για τις σκέψεις μας· διότι εκείνος ο δικαστής «είναι κριτής των ενθυμήσεων και των λογισμών της καρδιάς». Αλλά ίσως θα επικαλεστείς την ασθένεια της φύσεως και το ότι δεν μπόρεσες να αντέξεις τον ζυγό;

Είναι ανάγκη να αναχωρήσουμε όλοι μας από εδώ προς αυτόν τον Κριτή, και να αντικρίσουμε εκείνη την ημέρα, κατά την οποία τα πάντα θα είναι γυμνά και εκτεθειμένα, δεν εννοώ μόνο τις πράξεις, ούτε μόνο τα λόγια, αλλά και αυτές ακόμη τις σκέψεις.

Επειδή λοιπόν ο λόγος αφορούσε την ανάσταση, και αυτό επιθυμούσαν να ακούσουν, το πότε δηλαδή θα συμβεί, σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε τον λόγο: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των διαλογισμών και των εννοιών της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Για να μη νομίσει κανείς ότι απλώς και μόνο θα στερηθεί την κατάπαυση, προσθέτει και την κόλαση. «Στον οποίο οφείλουμε να λογοδοτήσουμε. Έχοντας λοιπόν Μέγαν Αρχιερέα, ο οποίος έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού.» Έτσι, λέει, οφείλουμε να δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα. «Ας κρατάμε σταθερά την ομολογία.» Και για ποια ομολογία μιλάει; Ότι υπάρχει ανάσταση και ανταπόδοση, και ότι ο Χριστός είναι Θεός. «Διότι δεν έχουμε Αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις αδυναμίες μας, αλλά έχει δοκιμαστεί στα πάντα με παρόμοιο τρόπο, χωρίς να αμαρτήσει.» Διότι δεν αγνοεί, λέει, τα δικά μας προβλήματα, όπως πολλοί από τους αρχιερείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν αυτούς που βρίσκονται σε θλίψεις.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, τα όσα εξαρτώνται από εμάς —διότι κανένα κτίσμα δεν είναι αφανές ενώπιόν του— ορίζει προνοητικά και προγνωστικά καθετί που δεν εξαρτάται από εμάς. Από τους άριστους γνώστες αυτών των ζητημάτων έχει οριστεί ότι στην εξουσία μας βρίσκονται η κρίση, η προαίρεση και η ορμή προς τις πρακτικές ενέργειες της θέλησης· την οποία [προαίρεση], επειδή τη γνωρίζει πριν από τη γέννηση του καθενός, προόρισε τα πάντα με γνώμονα το συμφέρον.

Και αυτός που δίνει γνωρίζει σε ποιον δίνει, και τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον των οφθαλμών του. Ας σπεύσουμε, λοιπόν, με όση δύναμη διαθέτουμε να πολλαπλασιάσουμε το τάλαντο. Εκείνος που έλαβε τα πέντε, ας αποδώσει άλλα πέντε σε αυτόν που του τα έδωσε· και άλλα δύο, εκείνος που του εμπιστεύθηκαν τα δύο. Εκείνος μεν που έλαβε αυτό το χάρισμα, ας απλώσει χέρι έμπρακτης βοήθειας σε όσους έχουν ανάγκη από έλεος και λυγίζουν κάτω από το φορτίο της φτώχειας· εκείνος δε, ας θρέψει με τον λόγο αυτούς που καταπονούνται από τον λιμό και έχουν ξεραθεί από τον καύσωνα της απιστίας.

«Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι μυριοπλάσια φωτεινότεροι από τον ήλιο, και επιβλέπουν όλους τους δρόμους των ανθρώπων». «Ο Ύψιστος Κύριος γνώρισε κάθε συνείδηση, και επέβλεψε στα σημεία του αιώνα, αναγγέλλοντας τα παρελθόντα και τα μελλοντικά, και αποκαλύπτοντας τα ίχνη των απόκρυφων πραγμάτων. Δεν του διέφυγε κανένας διαλογισμός· δεν κρύφτηκε από αυτόν κανένας λόγος. Εκόσμησε τα μεγαλεία της κοσμικής σοφίας, αυτός που υπάρχει πριν από τον αιώνα και εις τον αιώνα. Τίποτα δεν του προστέθηκε, ούτε αφαιρέθηκε». «Τα έργα κάθε σάρκας είναι ενώπιόν του, και δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να κρυφτεί από τα μάτια του». «Όπως ο πηλός του κεραμέα βρίσκεται στο χέρι του, για να τον πλάσει κατά την αρέσκειά του, έτσι και ο άνθρωπος βρίσκεται στο χέρι Εκείνου που τον δημιούργησε, για να τον ανταμείψει σύμφωνα με την κρίση του». «Πολλή είναι η σοφία του· είναι ισχυρός στην εξουσία, βλέπει τα πάντα, και ο ίδιος γνωρίζει καλά κάθε έργο του ανθρώπου». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και δραστικός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και μπορεί να κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αόρατο ενώπιόν του· αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του, προς τον οποίο οφείλουμε να δώσουμε λόγο». Τίποτα δεν μένει εκτός της θείας πρόνοιας, τίποτα δεν παραμελείται από τον Θεό.

Εκεί τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα· εκεί θα ανοιχτούν τα βιβλία των καρδιών μας, και θα αναγνωστούν ενώπιον όλων τα φανερά και τα κρυφά, όσα έγιναν τη νύχτα και όσα έγιναν την ημέρα. Εδώ δεν θέλουμε να ντροπιαστούμε μπροστά σε έναν άνθρωπο, εκεί όμως, μπροστά σε τόσες μυριάδες, τι θα κάνουμε; Όπως ακριβώς εμείς ζητούμε λόγο από τους δικούς μας υπηρέτες, όχι μόνο για τα έξοδα, αλλά και για τα έσοδα, εξετάζοντας από πού έλαβαν χρήματα, και από ποιους, και πότε, και πώς, και πόσα· έτσι και ο Θεός, δεν θα ζητήσει ευθύνες μόνο για τη δαπάνη, αλλά και για την απόκτηση.

Ικετεύω, λοιπόν, πρώτα από όλα τον παντοκράτορα Κύριο, ενώπιον του οποίου τα πάντα είναι γυμνά και ξεσκέπαστα, στον οποίο θα λογοδοτήσουμε, και ο οποίος γνωρίζει την αγνότητα της ταπεινής μου γνώμης ως προς αυτό και την ειλικρίνεια του σκοπού μου, να μου δώσει λόγο όταν ανοίξω το στόμα μου, να αναλάβει τα ηνία του νου μου με τα δικά Του χέρια και να τον ελκύσει προς τον Εαυτό Του, κατευθύνοντας την ορμή του στον εμπρόσθιο και ευθύ δρόμο, χωρίς να παρεκκλίνει ούτε προς τα φαινομενικώς δεξιά ούτε προς τα αναφανδόν γνωριζόμενα αριστερά, —και έπειτα από Αυτόν, [ικετεύω] όλον τον λαό του Θεού, το άγιο έθνος, το βασίλειο ιεράτευμα, μαζί με τον καλό ποιμένα του λογικού ποιμνίου του Χριστού, ο οποίος αποτυπώνει στον εαυτό του την ιεραρχία του Χριστού, να δεχθούν τον λόγο μου με ευμένεια, χωρίς να σταθούν στην ελάχιστη αξία μου ούτε να αναζητήσουν ρητορικά τεχνάσματα, επειδή εγώ ο φτωχός δεν είμαι καθόλου γνώστης αυτών, αλλά να προσέξουν τη δύναμη των νοημάτων («διότι η βασιλεία των ουρανών δεν βρίσκεται στα λόγια, αλλά στη δύναμη»)· διότι σκοπός μου δεν είναι να νικήσω, αλλά να τείνω χείρα βοηθείας στην πολεμούμενη αλήθεια, προσφέροντας από αγαθή προαίρεση βοήθεια κατά το μέτρο των δυνάμεών μου. Επικαλούμενος, λοιπόν, ως βοηθό την ενυπόστατη Αλήθεια, από αυτό το σημείο θα κάνω την αρχή του λόγου μου.

Σε συμφωνία με αυτά διδάσκει και ο μακάριος Παύλος: «Διότι», λέει, «είναι ζωντανός ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη ρομφαία, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των σκέψεων και των προθέσεων της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια εκείνου, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο».