Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:13

Εάν αμαρτήσεις κρυφά, μην προσπαθείς να κρυφτείς. «Διότι τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Εκείνου, προς τον οποίο θα δώσουμε λόγο.» Στη διάνοιά σου να φανερώνεις τον εαυτό σου στον Δεσπότη. «Διότι ο άνθρωπος βλέπει την εξωτερική εμφάνιση, ενώ ο Θεός βλέπει την καρδιά.» Να μη σκέφτεσαι ούτε να πράττεις τίποτα χωρίς σκοπό. Διότι όποιος οδοιπορεί άσκοπα, θα κοπιάσει μάταια.

Διότι τους μεν άλλους δαίμονες ίσως ο ασκητής, επειδή τους αντιλαμβάνεται ταχύτερα, εύκολα αποφεύγει τη βλάβη που προέρχεται από αυτούς. Αυτούς όμως, που φαίνονται να συνεργάζονται στην οδό της αρετής και μοιάζουν να θέλουν να συνοικοδομήσουν τον ναό στον Κύριο, ποιος από τους πολύ υψηλούς νόες θα μπορούσε να τους αντιληφθεί, χωρίς τον ενεργό Λόγο που χωρεί μέσα από τα πάντα, ο οποίος είναι ζωντανός και διεισδύει μέχρι τον μερισμό της ψυχής και του πνεύματος; Δηλαδή Εκείνον που διακρίνει ποια από τα έργα ή τα νοήματα είναι ψυχικά, δηλαδή φυσικά είδη ή κινήσεις της αρετής, και ποια τυγχάνουν πνευματικά, δηλαδή υπέρ φύσιν και τα οποία χαρακτηρίζουν τον Θεό, δίνονται δε στη φύση κατά χάρη· ο οποίος γνωρίζει απολύτως την αρμόζουσα ή ανάρμοστη σύγκλιση των αρμών και των μυελών προς τους πνευματικούς λόγους των τρόπων της αρετής, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες των καρδιών, δηλαδή τις αφανείς σε βάθος σχέσεις σχετικά με όσα ειπώθηκαν και τις αόρατες μέσα στην ψυχή αιτίες τους. Ενώπιον του Οποίου δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής, μέσα σε εμάς δηλαδή που νομίζουμε ότι περνάμε απαρατήρητοι, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα, όχι μόνο όσα έχουν γίνει και όσα έχουμε σκεφθεί, αλλά ήδη και όσα πρόκειται να γίνουν και να νοηθούν από εμάς;

Διότι το χωρίο «δεν υπάρχει κτίση αφανής» αναφέρεται ίσως σε μελλοντική πράξη και σκέψη· διότι δεν αναφέρεται σε πράξη που έχει ήδη συμβεί, η οποία έχει φανερωθεί και σε εμάς τους ίδιους και σε άλλους, και πόσο μάλλον στον Θεό, ο οποίος έχει προγνωρίσει όλους τους απείρους αιώνες, τους παρελθόντες, τους παρόντες και τους μέλλοντες, και έχει λάβει εκ των προτέρων, εκ φύσεως, τη γνώση της γενέσεως των πάντων, προϋπολαμβάνοντας μέσα Του τη γνώση των όντων, όχι αντλώντας την από τα όντα, αλλά από τον ίδιο Του τον εαυτό. Διότι μόνο Αυτός αποτελεί εκ φύσεως τη γνώση των όντων, ως αίτιος αυτών, και πάλι αυτογνωσία, καθώς κατέχει εκ φύσεως τη γνώση του εαυτού Του ως υπεράνω αιτίας, υπερβαίνοντας απειράκις ακόμη και αυτήν, σύμφωνα με τον απόλυτα και καθόλα υπεράπειρο λόγο της απειρίας Του, επειδή είναι δημιουργός, με κάθε λόγο και τρόπο, και της ούτως λεγόμενης γνώσεως, και κάθε άλλης γνώσεως που μπορεί να ειπωθεί ή να νοηθεί, παραμένοντας απρόσιτος.

Να είστε υγιείς εν Κυρίω, θεοφιλέστατοι αδελφοί. Αξιέπαινη αλλά και φοβερή είναι αυτή η επιστολή, καθώς αποκόπτει κάθε καπηλεία «των εκκλησιών του Θεού»· νομίζω όμως ότι ορισμένοι από τους επισκόπους δεν ανέχονται ούτε καν να την ακούσουν, και μάλιστα όσοι έχουν τον νου και τα χέρια τους πανέτοιμα στο να λαμβάνουν. Θα τα ακούσουν όμως και παρά τη θέλησή τους, όταν ο παντεπίσκοπος Λόγος του Θεού, φέρνοντας τα πάντα «γυμνά και τετραχηλισμένα» ενώπιον του καθενός, θα πει στον υπόλογο: «Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου»· για τα οποία εγώ τουλάχιστον δεν επιθυμώ να μιλήσω εκτενέστερα· αλλά τα είπα αυτά ακολουθώντας τον ειρμό της επιστολής και θέλοντας να υποδείξω ότι η ευσέβεια του μεγάλου Γενναδίου ήταν θαυμαστή και μεγάλη.

Στα ορατά πράγματα, δικό της έργο έχει η νύχτα και δικό της έργο η ημέρα. Και τα μεν έργα της νύχτας είναι πονηρά· διότι σε αυτήν οι κακούργοι επιδεικνύουν την ανομία, καθώς, βοηθούμενοι από το σκοτάδι, επιβουλεύονται και κλέβουν και πορνεύουν και μοιχεύουν άφοβα, χωρίς να ελέγχονται από κανέναν. Τα δε έργα της ημέρας είναι φωτεινά, έργα δικαιοσύνης και θεοσέβειας, διότι καθετί που γίνεται στο φως «είναι φως», ειργασμένο εν τω Θεώ. Έτσι και εκείνοι που εργάζονται την ανομία, σαν να βρίσκονται σε νύχτα, τώρα μεν περνούν απαρατήρητοι από πολλούς, αργότερα όμως «τα πάντα ελέγχονται από το φως και φανερώνονται». Διότι όσοι από τώρα δέχονται τον σπόρο του πονηρού στις καρδιές τους, καθώς ο νους τους συνάπτεται με τα αισχρά έργα του πονηρού, σπεύδουν να περάσουν απαρατήρητοι και να κρύψουν τα πονηρά τους έργα, αλλά δεν μπορούν να μείνουν κρυφοί από τον Θεό· διότι «τα πάντα» ενώπιόν του είναι «γυμνά και τετραχηλισμένα», «προς τον οποίον έχουμε να δώσουμε λόγο». Διότι το σκοτάδι που τώρα κάλυψε την ψυχή και την καρδιά, κατά την ημέρα εκείνη θα σκοτεινιάσει και θα καλύψει και το σώμα, καθώς θα καταποθεί από τους σκοτεινούς κόλπους του πονηρού, ενώ τα καλά έργα των δικαίων θα λάμψουν «σαν τον ήλιο», διότι ούτε αυτά μπορούν να κρυφτούν.

Στα ορατά πράγματα, δικό της έργο έχει η νύχτα και δικό της έργο η ημέρα. Και τα μεν έργα της νύχτας είναι πονηρά· διότι σε αυτήν οι κακούργοι επιδεικνύουν την ανομία, επειδή, βοηθούμενοι από το σκοτάδι, επιβουλεύονται και κλέβουν, φονεύουν και μοιχεύουν αδίστακτα, χωρίς να ελέγχονται από κανέναν. Τα δε έργα της ημέρας είναι φωτεινά, έργα δικαιοσύνης και θεοσεβείας, διότι όλα όσα γίνονται στο φως «είναι φως», καθώς έχουν εργαστεί εν Θεώ. Έτσι και εκείνοι που εργάζονται την ανομία σαν μέσα στη νύχτα, τώρα μεν διαφεύγουν την προσοχή πολλών, αργότερα όμως «τα πάντα, όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται». Διότι εκείνοι που από τώρα συλλαμβάνουν τον σπόρο του πονηρού στις καρδιές τους, καθώς ο νους τους ενώνεται με τα αισχρά έργα του πονηρού, σπεύδουν να περάσουν απαρατήρητοι και να κρύψουν τα πονηρά τους έργα, αλλά δεν μπορούν να κρυφτούν από τον Θεό· «διότι τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιόν του», «προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο». Διότι το σκοτάδι που τώρα έχει καλύψει την ψυχή και την καρδιά, εκείνη την ημέρα θα συγκαλύψει και θα συσκιάσει και το σώμα· διότι κατακαλύπτεται από τους σκοτεινούς κόλπους του πονηρού, ενώ τα καλά έργα των δικαίων θα εκλάμψουν σαν τον ήλιο, διότι ούτε αυτά μπορούν να κρυφτούν.

ΛΟΓΟΣ ΛΕʹ. Ο Δεσπότης των συμπάντων, ο φιλάνθρωπος Θεός, βρίσκεται παντού και μέσα σε όλα τα κτίσματα, και όλα τα κτίσματα, τα επουράνια και τα επίγεια και τα καταχθόνια, υπάρχουν μέσα σε Αυτόν και σε Αυτόν συγκροτούνται, όπως είπε ο Παύλος: «διότι μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε» και «δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του». Εφόσον λοιπόν είναι μέσα σε όλα και βρίσκεται παντού, για ποια αιτία δεν τον βλέπουν οι ψυχές όλων των ανθρώπων, αλλά παραμένει αφανής παρότι είναι εδώ; Τι είναι αυτό που μεσολαβεί και τι είναι αυτό που εμποδίζει; Αλλά αυτό είναι φανερό. Διότι το Πνεύμα μάς ανήγγειλε μέσω των Γραφών ότι από την παράβαση του Αδάμ, του πρώτου ανθρώπου που παρέβη την εντολή του Θεού, αφότου εισήλθε «η αμαρτία στον κόσμο», το πνεύμα της πονηρίας, «ο αρχαίος όφις, ο ονομαζόμενος διάβολος», αυτός που εξαπάτησε τον Αδάμ και τον γκρέμισε από τη δόξα του θέτοντάς τον υπό τη δική του εξουσία, και αφού τον έλαβε ως δούλο και υποχείριό του μαζί με όλα τα τέκνα του, αυτός ο ίδιος με το δικό του σκοτάδι κάλυψε την ψυχή, ώστε να μην ατενίζει Εκείνον που τη δημιούργησε και να μην απολαμβάνει το φως Του. Αυτή είναι η αιτία και η συμφορά που συνέβη εξαρχής στον άνθρωπο, το να μη βλέπει τον Δεσπότη του και να μην πράττει τα αρεστά σε Αυτόν, αλλά να βρίσκεται στο σκοτάδι της αμαρτίας και να εκτελεί τα θελήματα της αμαρτίας, η οποία εισήλθε στον άνθρωπο και τύφλωσε τους οφθαλμούς της ψυχής.

Εξαγόρευση λοιπόν δεν είναι τίποτε άλλο παρά ομολογία χρεών, δηλαδή επίγνωση των σφαλμάτων και καταδίκη της δικής μας αφροσύνης, όπως ακριβώς παραβολικά είπε ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Σε κάποιον δανειστή», λέει, «υπήρχαν δύο χρεοφειλέτες, και ο μεν ένας του όφειλε πεντακόσια δηνάρια, ο δε άλλος πενήντα· επειδή λοιπόν δεν είχαν να τα επιστρέψουν, τα χάρισε και στους δύο.» Επομένως, κάθε πιστός είναι χρεώστης στον ίδιο του τον Δεσπότη και Θεό, και ό,τι έλαβε από Αυτόν, αυτό ακριβώς πρόκειται και να του ζητηθεί κατά το φοβερό και φρικτό κριτήριό Του, όταν όλοι μας, βασιλιάδες μαζί και φτωχοί, θα παρασταθούμε «γυμνοί και τετραχηλισμένοι». Άκουσε, δε, ποια είναι αυτά που μας έχουν δοθεί από Αυτόν: είναι μεν πολλά και άλλα, τα οποία κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να απαριθμήσει, ας πούμε όμως προς το παρόν τα ανώτερα και τελειότερα: την ελευθερία από την καταδίκη, τον αγιασμό από τον μιασμό, τη μετάβαση από το σκοτάδι προς το ανεκλάλητο φως, το ότι γίναμε τέκνα και υιοί Του και κληρονόμοι διά του θείου βαπτίσματος, το ότι ενδυθήκαμε τον ίδιο τον Θεό, το ότι γίναμε μέλη Του και λάβαμε το Άγιο Πνεύμα να κατοικεί μέσα μας, το οποίο είναι βασιλική σφραγίδα με την οποία ο Κύριος σφραγίζει τα δικά Του πρόβατα· και γιατί να τα πολυλέγω;

Διότι εκείνος που δεν προσέχει τα θεόπνευστα λόγια, ούτε βάζει θύρα στα χείλη του, ούτε αποστρέφει το αυτί του από μάταια ακούσματα, και δεν θυμάται την έσχατη απολογία και το φοβερό βήμα του Χριστού, το ότι οφείλουμε όλοι να παρασταθούμε ενώπιόν του γυμνοί και τετραχηλισμένοι και να δώσουμε λόγο για όσα έχουμε πράξει στη ζωή μας, πώς άραγε, ακόμη κι αν ζήσει περισσότερα από εκατό χρόνια στο μοναχικό σχήμα, θα αποκτήσει δάκρυα και θα πενθήσει θερμά για τον εαυτό του;

Διότι, σαν την κουφή ασπίδα που κλείνει τα αυτιά της, έτσι και εσείς αποδίδετε, όπως νομίζω, τη σωτηρία των ψυχών σας μόνο στο μοναχικό τρίβωνο, στο κουκούλι και στον ανάλαβο —ορισμένοι μάλιστα και στο μακρύ και σεμνό γένι— και, στηριζόμενοι σε αυτά, καμαρώνετε. Αλλά να είστε βέβαιοι, γυμνοί και εκτεθειμένοι —ακόμη κι αν δεν θέλετε να ακούτε την Αγία Γραφή που σας τα διαλαλεί καθημερινά— θα παρασταθούμε στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε πονηρό.

Προς το τέκνο Υπερέχιο. Εύγε, εύγε, Υπερέχιε τέκνο μου, καλό άθλο αξιώθηκες να φέρεις εις πέρας υπέρ του Χριστού· χτυπήθηκες, φυλακίστηκες, εξορίστηκες, συγκαταλέχθηκες μεταξύ των ομολογητών του Χριστού. Από πού σου δόθηκε αυτή η χάρη, το ουράνιο δώρο, ώστε να δεις το αίμα σου να ρέει για τον Χριστό και τις σάρκες σου ξεσκισμένες από τα μαστίγια; Ξέπλυνες τις αμαρτίες, αγίασες τον εαυτό σου. Πρόσεχε, αδελφέ μου, μήπως ποτέ ξεχάσεις την ευεργεσία, μήπως ποτέ αποκοιμηθείς πνευματικά απομακρυνόμενος από τον Θεό. Γρηγόρει για τη σωτηρία σου, σε παρακαλώ, με υπομονή μέχρι την τελείωση· διότι δεν είναι μακάριο μόνο το να αρχίσει κανείς, αλλά και το να φτάσει στο τέλος. Υπέμεινες πόνους από τις πληγές, υπόμεινε, τέκνο μου, και τους κόπους της ασκήσεως, καθαρίζοντας τους πονηρούς λογισμούς από την καρδιά σου, από τους οποίους οδηγείται ο άνθρωπος στην πράξη της αμαρτίας. Φοβερός είναι ο Θεός, πυρ που κατακαίει τους καταφρονητές. Ας αποφύγουμε την άκαιρη παρρησία, τη θύρα της ανομίας, ας είναι η διαμονή σου χωρίς σκάνδαλα, όσια. Ψαλμό έχεις, ωδή έχεις, προσευχή έχεις· να έχεις την ανάγνωση, τα δάκρυα, να αναλογίζεσαι πάντοτε τον θάνατο, την ημέρα της κρίσεως, όταν τα πάντα θα σταθούν γυμνά και εκτεθειμένα. Τι μεγάλος φόβος και τρόμος θα υπάρχει εκεί για τον αμαρτωλό σαν κι εμένα, και πόσο μεγάλη χαρά και αγαλλίαση για τον δίκαιο.

Εγώ όμως ντρέπομαι, όντας κυριευμένος από τα πάθη, να λέω τέτοια πράγματα σε εσένα τον πατέρα μου, αλλά αναγκάστηκα λόγω της υπακοής σε εσένα. Είναι καλό να ελευθερωθεί κανείς από την πολυσύνθετη προσκόλληση και να δεθεί με τον ακόρεστο έρωτα του Κυρίου. Είναι ωφέλιμο, πατέρα μου, το να απέχει κανείς από τη δυσωδία των παθών και να οσφραίνεται την ευωδία του πνεύματος. Είναι μακάριο να κατανυγεί κανείς εδώ και να κλάψει για ................. ...............· και υπάρχει αγαλλίαση σε έναν τέτοιο άνθρωπο, όταν σε όλα προηγείται ο φόβος του Θεού· ο οποίος, σαν φωτιά όταν ανάψει στην ψυχή, από τη φύση του καταφλέγει τις επιθέσεις της αμαρτίας. Και πώς να μην φοβόμαστε Εκείνον τον οποίο φρίττουν οι άγγελοι, με το βλέμμα του οποίου σείεται η κτίση, μπροστά στον οποίο θα παρασταθούμε όλοι γυμνοί και εκτεθειμένοι, για να λάβουμε λίγο αργότερα τις ανταποδόσεις για όσα πράξαμε στη ζωή; Εγώ όμως ο ταλαίπωρος, μη βρίσκοντας τον εαυτό μου σε κανένα από όσα είπα, σκυθρωπάζω, ζητώντας τη βοήθεια των αγίων ευχών σου για τη διάνοιξη των ματιών της ψυχής, για τη γεύση του αληθινού έρωτα. Αλλά, μαζί με την ψυχή, έχω και το σώμα ασθενές, όπως γνωρίζεις, και δεν ξέρω τι να κάνω· διότι, αν φανεί ότι πιέζω λίγο τον εαυτό μου, χάνω και αυτό το λίγο που κατέχω. Μόνο αυτή την παρηγοριά βρήκα (και πρέπει να την αναφέρω σε εσένα, πατέρα μου), έχοντας μάθει από την ανάγνωση και την έρευνα των Ανατολικών ότι πρέπει οι ησυχάζοντες, αν είναι δυνατόν, να μεταλαμβάνουν καθημερινά τη θεία κοινωνία.

Διότι ποιος θα μπορούσε να περιγράψει την καταπληκτική θέα των αγγέλων χωρίς να την αμαυρώσει; Ο Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, όταν την αντίκρισε, αν και ήταν προφήτης, παραλίγο να μείνει παράλυτος και άπνους, όπως δηλώνουν τα κείμενα που αναφέρονται σε αυτόν. Λοιπόν, εμείς τι θα πάθουμε τελικά κατά τη φοβερή και φρικώδη εκείνη παράσταση ενώπιον του Θεού και Κριτή των πάντων, απολογούμενοι για όλα όσα πράξαμε στη ζωή μας; Και τι θα συμβεί πριν από αυτό το πρώτο; «Διότι ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του;» ανακράζει ένας από τους προφήτες. Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού έρχεται ο Κύριος, και το έργο του καθενός βρίσκεται στα χέρια του»· και θα προκαλέσει συγκλονισμό σε όλα τα έθνη με την ηχώ της αρχαγγελικής σάλπιγγας· και ενώπιόν του θα παραστούμε γυμνοί και τετραχηλισμένοι.

Ο ίδιος ο Θεός μας θα έλθει φανερά, με μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των άνω δυνάμεων να προηγούνται και να πορεύονται μπροστά του. Όταν στηθούν οι θρόνοι και καθίσει στο κριτήριο ο αδέκαστος κριτής και δεσπότης, κρίνοντας και διευθετώντας και εξετάζοντας τα πάντα γυμνά και εκτεθειμένα, τη θέληση και την πράξη και τον λόγο της ζωής μας. Όταν εν ριπή οφθαλμού συντελεστούν όλα αυτά, θα εκδοθεί η μεγάλη και φοβερή απόφαση, η οποία θα καλεί τους μεν δικαίους στη βασιλεία των ουρανών και στην αιώνια ζωή, ενώ τους αμαρτωλούς θα τους αποπέμπει στο εξώτερο πυρ και στο ιοβόλο σκουλήκι, και στο αφεγγές σκοτάδι και στα τάρταρα του ανυπόφορου ψύχους, και σε όλες τις επαπειλούμενες φρικτότατες κολάσεις.

Επομένως, μένοντας σταθεροί στην αγαθή σας πρόθεση, να μην αμελήσετε ποτέ να αγαπάτε τον Κύριο μέσω των αγαθών πράξεων, ούτε να ερευνάτε και να αναζητάτε τα όσα οδηγούν στη σωτηρία. Διότι πολλά μας διαφεύγουν και υποπίπτουμε σε σφάλματα χωρίς να το γνωρίζουμε, και «παραπτώματα», λέει, «ποιος θα τα κατανοήσει;». Θέλω δε να γνωρίζετε ότι δεν υπάρχει άλλο πιο σύντομο και αξεπέραστο φάρμακο για τη σωτηρία από την εξαγόρευση, όπως άλλωστε και εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε καλά. Και εφόσον ο Κύριος μας χάρισε τώρα αυτό το δώρο, γιατί μερικοί καθυστερείτε τις εξαγορεύσεις και πνίγεστε στη σιωπή, και γεμίζετε πνευματικές πληγές και σαπίζετε από τους λογισμούς που δεν έχετε φανερώσει; Εγώ λοιπόν, τέκνα, σας σπλαχνίζομαι ως προς αυτό, όσοι κι αν είστε, και συμπάσχω με την ασθένειά σας. Διότι, για ποιο λόγο, ενώ μέσω αυτών μπορούμε να αποκτήσουμε υγεία, φωτισμό και ιλαρότητα, εμείς υφιστάμεθα τα αντίθετα; Ο Θεός τα γνωρίζει όλα. Διότι δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν Του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια Του. Όμως οφείλω να γνωρίζω και εγώ. Γι' αυτό ζητώ την εξομολόγηση, για να γνωρίζω τα τέκνα μου και να γνωρίζομαι από τους δικούς μου. Αυτή είναι η γνήσια και πνευματική γέννηση, αυτή είναι η ανόθευτη υποταγή, αυτή είναι η αμέριμνη οδοιπορία, αυτή είναι η γλυκιά προσευχή και η αδιάλειπτη προκοπή και αναγωγή και θέωση εκείνου που έχει αποκτήσει αυτό το δώρο.

Ακούστε λοιπόν, παρακαλώ. Να έχετε το ίδιο φρόνημα, να ακολουθείτε τον ίδιο κανόνα, υπακούοντας στην οδηγία του προεστώτος σας, σαν να πεθαίνετε καθημερινά, χωρίς να ταράζεστε για φαγητό ή ποτό, ούτε να παροξύνεστε, ούτε να γογγύζετε. Τι λέει ο απόστολος; «Εάν εξαιτίας κάποιου φαγητού σκανδαλίζεται ο αδελφός μου», λέει, «δεν θα φάω κρέας ποτέ μου, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Μη γίνεστε υιοί απείθειας, μη γίνεστε υιοί πορνείας, μη γίνεστε τέκνα οργής, τέκνα αμαρτίας, κρύβοντας τα πάθη και παροργίζοντας τον Θεό με την ασέλγεια σε τόπους όπου δεν επιβλέπει ο Κύριος, κάτω από το ένα ή το άλλο δέντρο, ή μέσα στο δάσος, ή στο αμπέλι, ή κάτω από κάποιο κτίσμα, και κατακρινόμενοι σε αιώνιο θάνατο, όπως ακριβώς οι μωροί πρεσβύτεροι εξαιτίας της αγίας Σωσάννας. Ψηλά τις καρδιές σας, ψηλά το βλέμμα σας· «ο Κύριος είναι Θεός των εκδικήσεων. Δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του· τα πάντα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα στα μάτια του». Ποιος λοιπόν να μη φρίξει; Ποιος να μην εκπλαγεί; Ποιος να μην εξομολογηθεί; Ποιος να μην υποταχθεί; Ποιος να μην αγωνιστεί μέχρις αίματος; Γι' αυτό εσύ, τέκνο μου παροικονόμε, με σύνεση και ευλάβεια να καθοδηγείς τους πάντες· έπειτα εσύ, τέκνο μου Ακάκιε, και οι υπόλοιποι από τους προεστώτες. Και για να μάθετε πώς είναι τα δικά μας, με τη χάρη του Χριστού είμαστε υγιείς.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ε΄ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΟΒΕΡΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΔΙΑΝΥΟΥΜΕ ΜΕ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΜΑΣ ΖΩΗΣ Αδελφοί και πατέρες, η παράταση της παρούσας ζωής ας μη σας προκαλεί ραθυμία ούτε χαλάρωση ούτε αδιαφορία, αλλά μάλλον αγωνία και πιο σπουδαία επιμέλεια για το πώς θα γίνετε ευάρεστοι στον Θεό, ως άνθρωποι που πλησιάζουν στον θάνατο. Διότι κανένας δούλος που πλησιάζει στον κύριό του για να δώσει λόγο, ή απεσταλμένος σε αυτόν που τον έστειλε, δεν θα συνέχιζε να είναι αμελής· αντίθετα, κυριεύεται από τέτοια αγωνία, ώστε να φαίνεται ότι έχει βγει εκτός εαυτού. Τι συμβαίνει λοιπόν; Και εμείς πλησιάζουμε στον Κύριό μας, ή μάλλον ο Κύριος πλησιάζει, και μαζί Του η φοβερή λογοδοσία, μπροστά στην οποία όλοι θα παραστούμε γυμνοί και εκτεθειμένοι, για να δώσουμε λόγο για όσα πράξαμε στη ζωή μας, και να λάβουμε είτε τη βασιλεία των ουρανών είτε την αιώνια τιμωρία. Και απέναντι σε αυτά, ποιος είναι επαρκής; Ποιος μπορεί να ραθυμεί, και να μην επείγεται σφοδρότερα και από τη φωτιά να κάνει το θέλημα του Κυρίου του; Για να μη βρεθεί σαν εκείνον τον δούλο που δέθηκε χειροπόδαρα και πετάχτηκε έξω από τον νυμφώνα. Αν όμως δεν μας φοβίζουν αυτά τα παραδείγματα, ας βγάλουμε συμπεράσματα για τα μελλοντικά τουλάχιστον από τα παρόντα. Δεν βλέπουμε τους εχθρούς του βασιλιά, πώς άλλοι ταλαιπωρούνται σε φυλακές, άλλοι ανακρίνονται με μαστιγώσεις, άλλοι στέλνονται σε εξορίες, άλλοι χάνουν τα μάτια τους, και άλλοι κινδυνεύουν να χάσουν την ίδια τους τη ζωή;

«Και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια του, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο.» «Και αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, —εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, — ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» Και αν ο προφήτης Δανιήλ, βλέποντας σε όραμα το κριτήριο, έφριξε και εξέστη, τι θα πάθουμε εμείς όταν έρθουμε ενώπιον αυτών των ίδιων των πραγμάτων; «Ποταμός φωτιάς,» λέει, «κυλούσε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες παραστέκονταν σε αυτόν, και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν. Το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν.» Όταν λοιπόν γίνουν αυτά, ποιος θα αντέξει; Ποιος θα έχει παρρησία; Παρά μόνο αυτός που έχει ορθή πίστη και αγαθή πράξη, αυτός που έχει αποκτήσει την ανδρεία, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη, ο γιος της υπακοής και ο τέλειος τηρητής της υποταγής. Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε με κάθε εγρήγορση, αδελφοί, και να φοβόμαστε την ώρα του θανάτου, και να είμαστε έτοιμοι κάθε ώρα για την έξοδο, ώστε να μην μας κλέψει απαρατήρητα ο ανθρωποκτόνος εχθρός μας, αφήνοντας πάντα το παρόν να περάσει με ραθυμία, και αναβάλλοντας για το μέλλον την εκπλήρωση των εντολών.

Κατήχηση 120ή. Ότι δεν πρέπει όσοι έχουν σταυρωθεί ως προς τον κόσμο να προσηλώνονται στα μάταια του βίου, αλλά να προοδεύουν προς τα ανώτερα. Αδελφοί και πατέρες, οι ημέρες μας μοιάζουν σαν ώρες που περνούν γρήγορα, και οι εβδομάδες σαν ημέρες, και οι μήνες σαν εβδομάδες, και τα έτη σαν μήνες, καθώς ο χρόνος τρέχει και ωθεί τους πάντες προς την τελευταία ημέρα της επιφανείας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, κατά την οποία «τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του», όπως λέει η Γραφή. Γιατί λοιπόν «ο άνθρωπος μάταια ταράζεται;» Και γιατί ο βασιλιάς στηρίζει την πεποίθησή του στον χρυσό και στα στρατεύματα; Και γιατί ο άρχοντας υπερηφανεύεται για τα κτήματα και τα κοπάδια του; Και γιατί ο φιλόπλουτος ελπίζει στην αβεβαιότητα του πλούτου; Και γιατί ο φιλήδονος εγκλωβίζεται στα τέλματα της αμαρτίας; Ενώ θα έπρεπε καθημερινά να πενθούμε και να είμαστε σκυθρωποί, και να καθαρίζουμε τους εαυτούς μας, όσο μπορούμε, πριν φτάσει η καταδίκη του θανάτου, ώστε να ξεφύγουμε από την οργή που έρχεται «στους υιούς της απείθειας». «Αυτοί όμως, για να μιλήσουμε με τα λόγια της Γραφής, όσα μεν δεν γνωρίζουν τα βλασφημούν· σε όσα δε γνωρίζουν φυσικά, σαν άλογα ζώα, σε αυτά φθείρονται. Αλίμονο σε αυτούς, λέει, διότι πορεύθηκαν στην οδό του Κάιν, και παραδόθηκαν στην πλάνη του Βαλαάμ για την αμοιβή, και καταστράφηκαν με την αντιλογία του Κορέ».