Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:15

[Σχόλιο. Έχει ειπωθεί το καθένα από τα δύο, δηλαδή και τούτο και εκείνο, ήγουν και τα δύο.] Καινοτομία είναι ό,τι έχει παρεκκλίνει με κάθε τρόπο από τον νόμο της κοινής φύσης και δεν εξομοιώνεται σε τίποτε με τη συνήθεια των ανθρώπων. Και είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε αυτόν τον ορισμό, εξαιτίας εκείνων που κατανοούν εσφαλμένα την καινοτομία στον Χριστό. Διότι, αν και έφερε καινοτομία στη φύση, αφού γεννήθηκε ασπόρως, όμως μετά τη γέννηση είχε την αύξηση της ηλικίας, και τα περισσότερα από όσα ανήκουν στο σώμα, και τις προσλήψεις και τις αποβολές, και περιτομή και μετακίνηση, και τη μορφή και τα μέλη, και τις εκφύσεις των τριχών και των δοντιών και των νυχιών, και τα ψελλίσματα και τον νηπιακό περίπατο· όλα αυτά δεν τα είχε κατά καινοτομία, αλλά κατά την ομοιότητά μας, χωρίς αμαρτία, όπως βοά ο Παύλος.

Ο ορθόδοξος λέγει: Σε όλες βεβαίως τις θείες και ιερές Γραφές και αναγνώσεις απαιτείται από τον άνθρωπο θεία ευλάβεια και φόβος Θεού, πολύ περισσότερο όμως στα λόγια και στα κηρύγματα που αναφέρονται στον Θεό. Αλλά οι υιοί των αιρετικών μοιάζουν με κάποιους μονόφθαλμους ανθρώπους: άλλα από τα λόγια των Πατέρων τα προσέχουν, και άλλα τα παραβλέπουν. Διότι αυτός ο Πατέρας, που είπε ότι ο Χριστός είχε όλα όσα ανήκουν σε εμάς, όμως κατά τρόπο ανώτερο από εμάς, ο ίδιος πάλι έχει πει στο κεφάλαιο «Περί ενώσεως και διακρίσεως» ότι σαρκώθηκε από παρθενικά αίματα· λόγος που ακούγεται κάπως τραχύς και βαρύς ακόμη και στους απλούς ανθρώπους, επειδή δεν έχει διατυπωθεί από κάποιον άλλον από τους διδασκάλους. Έπρεπε λοιπόν όλα τα λόγια του Πατέρα να τα δέχονται με ευσέβεια. Διότι, αν ο Χριστός δεν είχε τίποτε από τα φυσικά γνωρίσματά μας κατά την ομοιότητά του προς εμάς, αλλά όλα ήταν ανώτερα από εμάς, τότε ο Παύλος ψεύδεται, όταν λέγει ότι έγινε άνθρωπος από σπέρμα Δαβίδ κατά σάρκα, χωρίς σπορά, και ότι μετείχε μαζί με τα παιδιά σε σάρκα και αίμα, και ότι δοκιμάσθηκε κατά πάντα κατά τον ίδιο τρόπο όπως εμείς, εκτός μόνο από την αμαρτία.

Εάν λοιπόν ο Ιησούς έγινε άνθρωπος καθ’ ἡμᾶς, «ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων», τότε βέβαια ήταν μέσα σ’ Αυτόν, υπέρ ημών, όλα όσα είναι δικά μας, αφού δοκίμασε τα δικά μας με κάθε τρόπο, εκτός μόνο από την αμαρτία, όπως ορίζει ο Παύλος. Αν όμως σε όλα τα ανθρώπινα δεν ήταν κατά άνθρωπον, αλλά υπέρ άνθρωπον, πώς είναι δυνατόν πλέον να λέγεται ότι είναι ομοούσιος με εμάς κατά την ανθρωπότητα; Διότι ομοουσιότητα, κυρίως, είναι η απαράλλακτη ταυτότητα των φυσικών ιδιωμάτων των ομοφύλων. Επομένως, ο Διονύσιος δεν είπε ότι Αυτός είναι υπέρ φύσιν σε όλα τα φυσικά μας γνωρίσματα και ότι δεν ενεργεί τα ανθρώπινα κατά άνθρωπον, επειδή αρνείται το ομοούσιο του σώματος του Χριστού προς εμάς, όπως νομίζετε εσείς οι αιρετικοί, αλλά επειδή το δικό μας ανθρώπινο, το τέλειο φύραμα ψυχής και σώματος, έλαβε καθ’ υπόστασιν ύπαρξη μέσα στη μήτρα όχι από σπορά, αλλά εκ του Θεού Λόγου και μαζί με τον Θεό Λόγο.

Διότι, αν λέγετε ότι αληθεύει ο Παύλος, ο οποίος λέει για τον Χριστό ότι δοκιμάσθηκε σε όλα τα δικά μας με κάθε τρόπο, χωρίς μόνο την αμαρτία, τότε βεβαίως σημαίνει ότι πέρασε μέσα από όλα τα δικά μας, για να τα θεώσει και να τα αγιάσει όλα ως Θεός με την ένωση. Λοιπόν, ο Χριστός, όντας Θεός σαρκωμένος εξαιτίας αυτής της άκρας ενώσεως, ταπείνωσε τον εαυτό Του εκουσίως και φανερώθηκε στον κόσμο μέσα από όλα τα πτωχά και ταπεινά ιδιώματα της μορφής εμού του δούλου, χωρίς να παύσει να είναι Θεός. Εκουσίως διήνυσε, κατά την ομοιότητά μας, τον εννεάμηνο χρόνο μέσα στη μήτρα· κατά την ομοιότητα των ανθρώπων γεννήθηκε μικρό και ταπεινό βρέφος· κατά την ομοιότητά μας ζήτησε την επιθυμία του μητρικού γάλακτος και τον μαστό· εκουσίως, με ομοίωμα ανθρώπου, ως νήπιο, ύστερα από λίγο χρόνο από τη γέννηση, πρόφερε από το στόμα τα νηπιακά ψελλίσματα· κατά την ομοιότητά μας, λίγο λίγο, ύστερα από το νηπιακό σύρσιμο και το περπάτημα επάνω στο έδαφος, κρατούμενος από το χέρι, διδασκόταν από τη μητέρα Του να περπατά και να μιλά· κατά την ομοιότητά μας πρόβαλλε σιγά σιγά η έκφυση των τριχών και των νυχιών· κατά την ομοιότητά μας είχε την αύξηση, τη σωματική διάπλαση και την πάχυνση του σώματος. Δεν έκανε την αύξηση της ηλικίας Του υπέρτερα από εμάς, ούτε και τα άλλα του σώματος, για να μη θεωρηθεί η σάρκωσή Του φαντασία και δόκηση. Δεν είχε ξένη ούτε υπεράνθρωπη διάπλαση σώματος· δεν είχε υπεράνθρωπο το σχήμα των μελών. Διότι ο Δεσπότης είχε περιβληθεί μορφή δούλου· άρα είχε και σώμα δούλου, και πάχος δούλου, και σχήμα δούλου, και τη βαριά σωματικότητα του δούλου, και τη φθαρτή σάρκα του δούλου, και τη θνητότητα του δούλου, και τις εκκρίσεις του δούλου, εκείνες που γίνονται από τα μάτια και από το στόμα και από τις μύτες και με τους ιδρώτες και από τα δύο μέλη που υπάρχουν σε μας και είναι όργανα αποβολής της τροφής και του ποτού. Διότι δεν ενδύθηκε το υγιές και άφθαρτο σώμα, εκείνο που είχε ο άνθρωπος πριν από την πτώση· επειδή το υγιές και άφθαρτο και αθάνατο δεν είχε ανάγκη θεραπείας. Άρα ο Θεός Λόγος έλαβε τη δική μου σάρκα, που νόσησε και ξέπεσε, τη φθαρτή, τη ρευστή, τη βαριά και υλική, την ελλειμματική, τη θνητή, την παθητή, εκείνη που πεινά, που διψά, που κοπιάζει, ώστε να την ελευθερώσει από όλα αυτά.

Εάν λοιπόν ο Χριστός δοκίμασε όλα τα δικά μας κατά κάθε τρόπο επί τριάντα χρόνια, όπως λέγει ο Παύλος, ας μάθουν οι αιρετικοί ότι, γεννημένος ως Θεός από την αγία Παρθένο, θεληματικά έβγαλε βρεφοπρεπώς φωνή με κλάμα και έκλαψε ως άνθρωπος. Και όχι μόνο τότε, αλλά σε όλη τη διάρκεια του πρώτου, του δεύτερου και του τρίτου έτους της νηπιακής του ηλικίας, ο Ιησούς, που δοκιμάστηκε κατά πάντα καθ’ ομοιότητα με εμάς, μύριες φορές έκλαψε το φυσικό και νηπιώδες κλάμα, μύριες φορές πείνασε και δίψασε και έφαγε και ήπιε, τρώγοντας και πίνοντας θεληματικά σύμφωνα με τη φυσική πείνα και δίψα των παιδιών· μύριες φορές κοιμήθηκε τον φυσικό και αναμάρτητο ύπνο· μύριες φορές έφτυσε και φανέρωσε τη ρευστότητα του σώματος και από τη μύτη και από το στόμα· μύριες φορές κουράστηκε, υποτασσόμενος θεληματικά και υπηρετώντας, μέσα στη μορφή του δούλου, τους ίδιους του τους γονείς, όπως λέγει ο Λουκάς· μύριες φορές αγωνίασε και λυπήθηκε ως νήπιο, χωρίς πάθος και αμαρτία. Διότι ο Χριστός είχε σώμα ελεύθερο από αμαρτία, όχι όμως απαλλαγμένο από τις σωματικές ανάγκες, όπως διδάσκει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στην ερμηνεία του στο κατά Ματθαίον. Εάν λοιπόν αρνήθηκε τις φυσικές και αδιάβλητες ασθενείς καταστάσεις και ελλείψεις της δικής μας φύσεως, τότε θα είχε αρνηθεί εκ των προτέρων και αυτήν την ίδια τη φύση, όπως πάλι και αυτό μας το υπαγόρευσε ο ίδιος ο Χρυσόστομος.

Αυτά όμως δεν τα είπε από μόνος του ο θεόσοφος Πατέρας, αλλά ως μαθητής και ακόλουθος του Παύλου· διότι τον είχε ακούσει να λέγει στην Προς Εβραίους περί του Χριστού: «Εφόσον, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνήσει αίμα και σάρκα, και Αυτός, δηλαδή ο Χριστός, μετείχε κατά παρόμοιο τρόπο στα ίδια παθήματα». Ας μου πει, λοιπόν, τώρα ο αιρετικός, ποια είναι τα φυσικά και αδιάβλητα παθήματα της σάρκας των νηπίων, στα οποία μετείχε ο Χριστός, αν δεν είναι η πείνα και η δίψα και ο ύπνος και ο κόπος, και όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Διότι αμέσως ο απόστολος πρόσθεσε, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν αναλαμβάνει τους αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ αναλαμβάνει. Όθεν όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς, για να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά που έχει δοκιμαστεί κατά πάντα κατά την ομοιότητα, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές και αδιάβλητες ασθένειές μας, εξαιτίας των οποίων και έγινε θεληματικά άνθρωπος. Όταν, λοιπόν, ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, εκτός μόνο από την αμαρτία», να μην αγανακτήσεις πλέον εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος ως άνθρωπος, είχε εμπειρία όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων μας. Διότι γι’ αυτό παρέθεσα τις προηγούμενες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε εμπειρία όλων των φυσικών, καθαρών και αδιαβλήτων γνωρισμάτων μας, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Δες λοιπόν ότι και αυτή η ίδια η Θεομήτωρ και Θεοτόκος Μαρία, η οποία συνέλαβε από το Άγιο Πνεύμα και τον γέννησε ασπόρως, αυτόν τον ίδιο τον Χριστό, τον Θεό, τον αποκαλούσε πάντοτε γιο της και παιδί της, έως και την από γης ανάληψή του, παρόλο που τον έβλεπε να επιτελεί θεία σημεία και να ανασταίνει νεκρούς. Αλλά επειδή, κατά τη νηπιακή του ηλικία και σε όλη την τριακονταετία πριν από το βάπτισμα, τον είδε να έχει δοκιμαστεί κατά πάντα σύμφωνα με την ομοιότητά μας, γι’ αυτό τον αποκαλούσε γιο της. Διότι σε τι άλλο μετείχε ο Χριστός, αν όχι στην πείνα, στη δίψα, στον ύπνο, στον κόπο και σε όσα άλλα λίγο πριν απαρίθμησε ο λόγος; Αμέσως, άλλωστε, ο απόστολος προσθέτει, λέγοντας για τον Χριστό: «Διότι βέβαια δεν προσλαμβάνει αγγέλους, αλλά το σπέρμα του Αβραάμ προσλαμβάνει. Γι’ αυτό όφειλε να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς, ώστε να γίνει ελεήμων». Και πάλι, λίγο παρακάτω, λέει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μη μπορεί να συμπαθήσει στις ασθένειές μας, αλλά τέτοιον που δοκιμάστηκε κατά πάντα σύμφωνα με την ομοιότητά μας, χωρίς αμαρτία». Και σε τι δοκιμάστηκε; Είναι φανερό ότι δοκιμάστηκε στις φυσικές μας αδιάβλητες ασθένειες, εξαιτίας των οποίων εκουσίως ενανθρώπησε. Όταν λοιπόν ακούσεις τον Παύλο να μαρτυρεί ότι «ο Χριστός δοκιμάστηκε σε όλες τις ασθένειες της φύσεώς μας, χωρίς μόνο την αμαρτία», μη αγανακτείς πια εναντίον μας, όταν λέμε ότι ο Χριστός, γεννημένος άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία, είχε πείρα όλων των νηπιακών και φυσικών ιδιωμάτων του σώματός μας και των αμέμπτων παθημάτων. Διότι γι’ αυτό ακριβώς έφερα τις παρούσες μαρτυρίες, ώστε να μη μου πεις: «Και από πού είναι φανερό ότι ο Χριστός είχε πείρα όλων των φυσικών μας και καθαρών και αδιάβλητων πραγμάτων, αφού έγινε άνθρωπος χωρίς σπορά και χωρίς αμαρτία;»

Γι’ αυτό, αφού γνωρίσαμε τον σκοπό της εκούσιας ταπεινώσεως του Χριστού, ότι δηλαδή άδειασε τον εαυτό του και επτώχευσε, για να καταργήσει την υπερηφάνεια του εχθρού, ας μη δειλιάσουμε να πούμε μαζί με τον Παύλο ότι «ο Ιησούς δοκίμασε όλα τα δικά μας παθήματα, εκτός μόνο από την αμαρτία». Και μάλιστα, έχοντας μπροστά μας τις προειρημένες εκδηλώσεις του πριν από το βάπτισμα και τις νηπιώδεις αυξήσεις του μέχρι να φθάσει σε τέλειο άνδρα, τις πείνες, τις δίψες, τους κόπους, τα δάκρυα και όλα τα λοιπά τα καθ’ ημάς, τα οποία αντιτάσσουμε στους αιρετικούς —λέγω δηλαδή όσα έπραξε εκουσίως κατά το ανθρώπινο μέτρο μέσα στα τριάντα χρόνια—, ας μη φιλονικούμε πλέον για όσα ανθρώπινα έδειξε ο Χριστός μετά το βάπτισμα· ούτε για τον ύπνο, ούτε για τη βρώση ή την πόση, ούτε για τον κόπο, ούτε για τα δάκρυα, ούτε για τη λύπη, ούτε για την αγωνία, ούτε για οτιδήποτε άλλο υλικό. Διότι, ακόμη και αν μετά το βάπτισμα, μέσα στα τρία χρόνια, δεν είχε πράξει απολύτως τίποτε ανθρώπινο, ούτε είχε φάγει, ούτε είχε πιει, ούτε είχε κοιμηθεί, ούτε είχε κοπιάσει, ούτε είχε πτύσει, ούτε είχε κλάψει, θα μας αρκούσαν για να βεβαιώσουν την αλήθεια της ανθρωπότητός του όλα όσα έπραξε κατά το ανθρώπινο μέτρο μέσα στα τριάντα χρόνια πριν από το βάπτισμα. Διότι υπάρχει κανόνας από τους αποστολικούς κανόνες, ο οποίος επιτρέπει, σε κάθε ζήτημα και σε κάθε δόγμα που αναφέρεται στον Χριστό, η κρίση να στηρίζεται στις περισσότερες μαρτυρίες ή χρήσεις.

Ο Γαϊανίτης: Και πώς βρίσκουμε πολλούς από τους αγίους Πατέρες να λέγουν άφθαρτο το σώμα του Χριστού; Ο Ορθόδοξος: Το «άφθαρτο» και η «φθορά», όπως είπαμε και στους ορισμούς, λέγονται με δύο τρόπους στις θείες Γραφές: άλλοτε σωματικά και άλλοτε ψυχικά. Γι’ αυτό και η Γένεση λέει: «Και είδε ο Θεός, και ιδού, όλη η γη ήταν διεφθαρμένη», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι ήταν παράνομοι· γι’ αυτούς λέει και ο Δαβίδ: «Διεφθάρησαν και έγιναν βδελυκτοί μέσα στις ανομίες και στις πράξεις τους». Ως προς αυτή λοιπόν τη φθορά της αμαρτίας λέμε άφθαρτο, δηλαδή αναμάρτητο, το πανάγιο και πανάμωμο σώμα του Χριστού· επειδή ότι ήταν κατά πάντα και με κάθε τρόπο σε αφθαρσία, όπως λέτε εσείς, κανένας από τους αγίους Πατέρες από τους παλαιούς αιώνες δεν το είπε. Γι’ αυτό και ο τρισμακάριος Αθανάσιος λέει επί λέξει για το κυριακό σώμα: «Φθαρτό ήταν το σώμα, επειδή και η Μαρία ήταν κτιστή». Και πώς είναι δυνατόν να πούμε ότι το σώμα του Χριστού είναι ομοούσιο με εμάς, ή ότι «μετείχε μαζί με τα παιδιά σάρκας και αίματος», ή ότι «έλαβε σπέρμα Αβραάμ», ή ότι «δοκιμάστηκε κατά πάντα κατά την ομοιότητά μας», αν βέβαια ήταν άφθαρτο ήδη από αυτή την ίδια την άκρα ένωση, όπως εσείς κηρύττετε;

Εάν όμως, εξαιτίας αυτής της άκρας ενώσεως, ήταν κατά πάντα και με κάθε τρόπο εξίσου άφθαρτο, γιατί λοιπόν ο Χριστός δεν φανερωνόταν και πριν από το πάθος, μέσα στην ίδια ώρα, με σάρκα, σε όλους, σε διαφορετικούς τόπους και με διαφορετικές μορφές και όψεις προσώπου; Και γιατί δεν έπτυσε και δεν έκλαυσε και μετά την ανάστασή Του; Από όλα αυτά λοιπόν είναι φανερό ότι το άγιο σώμα του Χριστού ήταν μεν φθαρτό πριν από το πάθος, μετά όμως την ανάστασή Του άφθαρτο. Ο Γαϊανίτης: Και αν ο Χριστός δάκρυσε για τον Λάζαρο, πρόσεξε όμως ότι το δάκρυ Του, ως άφθαρτο και θείο, ανέστησε τον νεκρό. Και αν έπτυσε, το πτύσμα Του έκανε τον τυφλό να αναβλέψει. Και αν έβγαλε αίμα από την πλευρά, δι’ αυτού έσωσε τον κόσμο. Και αν σταυρώθηκε, όμως ως Θεός εσκότισε τον ήλιο. Ο Ορθόδοξος: Ότι βέβαια, με την ένωση προς τον Θεό Λόγο, το πανάμωμο σώμα Του είναι άγιο και θείο και παντοδύναμο και δημιουργικό, δεν πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία. Πλην όμως, ακούμε τον μεγάλο Γρηγόριο Νύσσης να λέγει κατά του Ευνομίου: «Ούτε η ανθρώπινη φύση ζωοποιεί τον Λάζαρο, ούτε η απαθής εξουσία κλαίει για τον κείμενο νεκρό· αλλά το δάκρυ είναι ίδιον του ανθρώπου, ενώ η ζωή ανήκει στην αληθινή Ζωή». Εάν όμως, όπως εσείς δογματίζετε, τα θαύματα δεν ανήκαν στη θεότητα αλλά στο σώμα του Χριστού, τότε έπρεπε Εκείνος αμέσως, από τα σπάργανα ακόμη, να δείξει τα θαύματα. Διότι αμέτρητες φορές έκλαυσε ως βρέφος, αμέτρητες φορές έπτυσε ως άνθρωπος γενόμενος· επειδή, όπως λέγει ο Παύλος, δοκίμασε όλα τα δικά μας, εκτός μόνο από την αμαρτία. Ιδού λοιπόν: ενώ καταδέχθηκε και την περιτομή, δεν θέλησε να επιτελέσει κανένα θαύμα μέσω εκείνης της αιμορραγίας της θεόσαρκης σαρκός.

Απολλ. Κάθε άνθρωπος έχει διάσταση μεταξύ σάρκας και νου· ο Χριστός όμως δεν έχει· άρα ο Χριστός δεν είναι άνθρωπος. Ορθ. Αν κάθε άνθρωπος έχει διάσταση μεταξύ σάρκας και νου, ενώ ένας από τους ανθρώπους είναι και ο Ηλίας που αναλήφθηκε, και ο οποίος πιστεύουμε ότι μέχρι σήμερα παραμένει εν σαρκί, τότε η σάρκα του θα βρίσκεται σε διάσταση προς τον νου. Αν όμως η σάρκα δεν βρίσκεται σε διάσταση με τον νου του, τότε δεν έχει κάθε άνθρωπος διάσταση μεταξύ σάρκας και νου. Πολύ περισσότερο, λοιπόν, ο Δεσπότης του Ηλία δεν έχει τη σάρκα σε διάσταση προς τον νου· αλλά, αφού εξομοιώθηκε σε όλα με εμάς κατά την ανθρώπινη φύση χωρίς αμαρτία, και έγινε ελεήμων και πιστός αρχιερέας, είναι αληθινά ο ίδιος Θεός και άνθρωπος.

Απολλ. Εάν η σάρκα, επειδή αντιστρατεύεται τον νου, έχει χωριστεί από τον νου, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο Θεός που έλαβε τη σάρκα έχει από αυτήν τις κινήσεις που αντιστρατεύονται τον νου, οι οποίες δεν του υποτάσσονται, ως ανταγωνιστή του νου. Εάν όμως συμβαίνει αυτό, δεν πάσχει ο ίδιος, καθόσον είναι Θεός. Ορθ. Σε ποιον, άλλωστε, από τους αγίους δεν υποτάχθηκαν οι κινήσεις που αντιστρατεύονται τον νου; Ή πώς είναι άγιοι, εάν δεν τις υπέταξαν; Εάν λοιπόν στον νου των αγίων υποτάχθηκαν οι κινήσεις που αντιστρατεύονται τον νου, πώς δεν θα υποταχθούν στον Θεό Λόγο, ο οποίος ενώθηκε με νοερά ψυχή και σάρκα, ώστε να γίνει όμοιος σε όλα με τους αδελφούς του, χωρίς αμαρτία, και να είναι ο ίδιος Θεός και άνθρωπος; Όσο για το τι θέλει να πει η φράση «Εάν όμως συμβαίνει αυτό, δεν πάσχει ο ίδιος, καθόσον είναι Θεός», ας το κατανοήσουν άλλοι, εκείνοι που σε αναγνωρίζουν ως διδάσκαλο.

Διότι ο Θεός δεν παρουσιάζει αρχή γεννήσεως από τη Ναζαρέτ· αλλά ο προαιώνιος Θεός Λόγος εμφανίστηκε ως άνθρωπος από τη Ναζαρέτ, αφού γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία και το Άγιο Πνεύμα στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ και του Αδάμ, καθώς είναι γεγραμμένο· λαμβάνοντας από την Παρθένο όλα όσα εξ αρχής έπλασε και εποίησε ο Θεός για τη σύσταση του ανθρώπου, χωρίς την αμαρτία· όπως ακριβώς λέει και ο Απόστολος: σε όλα καθ' ομοιότητα, χωρίς αμαρτία, μη επιδεικνύοντας κάποια μεταβολή της θεότητας, αλλά απεργαζόμενος την ανακαίνιση της ανθρωπότητας, σύμφωνα με το θέλημά του· ώστε να είναι τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα του Χριστού, όπως γράφει και ο Απόστολος· για να είναι και ο άνθρωπος αληθινά Θεός, και ο Θεός αληθινά άνθρωπος, για να είναι δηλαδή και αληθινός άνθρωπος και αληθινός Θεός· όχι κάποιου ανθρώπου που βρισκόταν απλώς σε σχέση με τον Θεό, όπως εσείς συκοφαντώντας ισχυρίζεστε, διασύροντας το μυστήριο των Χριστιανών· αλλά του μονογενούς Θεού, ο οποίος ευδόκησε, με το πλήρωμα της θεότητάς του, να αναστήσει για τον εαυτό του την αρχέτυπη πλάση του ανθρώπου και τη νέα δημιουργία από τη μήτρα της Παρθένου, με φυσική γέννηση και αδιάλυτη ένωση· για να επιτελέσει το σωτήριο έργο υπέρ των ανθρώπων, κατεργαζόμενος τη σωτηρία των ανθρώπων με το πάθος, τον θάνατο και την ανάσταση.

Μάταιοι είναι, λοιπόν, εκείνοι που αποδίδουν πάθος στη θεότητά του, ή δυσπιστούν στην ενανθρώπησή του, ή ονομάζουν τον Έναν δύο, ή επιχειρούν να καταμετρήσουν τη σάρκα του, και τολμούν να μιλούν αντίθετα από τις Γραφές για το «πόσο» ή το «πώς». Διότι από τέτοιες εικασίες ολίσθησε η διάνοια των αιρετικών: του Μαρκίωνα, που παρεξέκλινε από υπερβολική βλασφημία· του Μανιχαίου, που εκτράπηκε εξαιτίας της υποψίας περί αμαρτίας· του Ουαλεντίνου, που πλανήθηκε με την πρόφαση της γνώσης· του Παύλου του Σαμοσατέα, του λεγόμενου Φωτεινού και των οπαδών τους, που εξέπεσαν λόγω της απιστίας τους στη θεότητα· και του Αρείου, που βλασφήμησε από μανία. Και εσείς, μεταχειριζόμενοι παρόμοιες λογομαχίες, λέτε πράγματα που δεν είναι γεγραμμένα, εκτρέποντας τους αστήρικτους. Αρκεί, όμως, να πιστεύουμε σε όσα έχουν γραφτεί και έχουν συμβεί, όπως λέει ο Παύλος: «Όμοιος με εμάς κατά πάντα, χωρίς αμαρτία»· και ο Πέτρος επίσης: «Επειδή λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα, οπλιστείτε και εσείς με το ίδιο φρόνημα», και να μην επεκτείνεστε περαιτέρω αθετώντας την αλήθεια.

Ποιος δε είναι αυτός ο πράκτορας, ας το διδαχθούμε από την ευαγγελική παραίνεση, όπου ο Κύριος λέει: «Καθώς, δηλαδή, πηγαίνεις με τον αντίδικό σου στον άρχοντα, φρόντισε στον δρόμο να απαλλαγείς από αυτόν, μήπως σε σύρει στον Κριτή, και ο Κριτής σε παραδώσει στον πράκτορα, και ο πράκτορας σε ρίξει στη φυλακή». Κατανόησε, λοιπόν, εκεί ποιος είναι ο αντίδικος και ποια η οδός· έπειτα, ποιος είναι ο άρχοντας που προΐσταται του αντιδίκου μας. Διότι οδός μεν είναι ο βίος μας· αντίδικος δε, η δύναμη που μας αντιπαλεύει και παρακολουθεί τον βίο μας, η οποία με κάθε μεθοδεία μηχανεύεται να μας εκτρέψει από την οδό που οδηγεί στον Θεό· άρχοντας δε είναι (ο άρχοντας του κόσμου τούτου), για τον οποίο ο Κύριος έχει πει: «Τώρα έρχεται ο άρχοντας του κόσμου τούτου, και σε εμένα δεν θα βρει τίποτα». Αλλά στον μεν Κύριο δεν βρήκε τίποτα, διότι δεν διέπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα Του, αφού Εκείνος δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα, χωρίς όμως αμαρτία.

Διότι δι’ αυτού παρέχεται κάθε βοήθεια στις ψυχές, και για κάθε είδος φροντίδας έχει επινοηθεί μια ιδιαίτερη προσωνυμία. Όταν, δηλαδή, την άμωμη ψυχή, η οποία δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα, την παραστήσει στον εαυτό Του ως αγνή παρθένο, προσαγορεύεται Νυμφίος· όταν όμως την παραλάβει κακωμένη από τα πονηρά πλήγματα του διαβόλου, θεραπεύοντάς την από τη βαριά νόσο των αμαρτιών, ονομάζεται Ιατρός. Μήπως, λοιπόν, τέτοιου είδους φροντίδες προς εμάς καταβιβάζουν τους λογισμούς μας σε κάτι ταπεινό; Ή, αντίθετα, προκαλούν θαυμασμό τόσο για τη μεγάλη δύναμη όσο και για τη φιλανθρωπία Εκείνου που μας σώζει, επειδή καταδέχθηκε να συμπονέσει τις ασθένειές μας και μπόρεσε να συγκαταβεί στη δική μας αδυναμία; Διότι την υπεροχή της ισχύος Του δεν την αποδεικνύουν τόσο ο ουρανός και η γη και τα μεγέθη των πελαγών, και τα ζώα που ζουν στα ύδατα και τα χερσαία, και τα φυτά και οι αστέρες και ο αέρας και οι εποχές και ο ποικιλόμορφος διάκοσμος του σύμπαντος, όσο το γεγονός ότι μπόρεσε ο αχώρητος Θεός να συμπλακεί με τον θάνατο διά της σαρκός απαθώς, προκειμένου με το δικό Του πάθος να χαρίσει σε εμάς την απάθεια. Και όταν λέει ο απόστολος ότι «Σε όλα αυτά υπερνικούμε διά μέσου Εκείνου που μας αγάπησε», με αυτή τη φράση δεν υπονοεί κάποια ταπεινή υπηρεσία, αλλά τη βοήθεια που ενεργείται με το κράτος της ισχύος Του.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ. Ότι κατά κανέναν τρόπο δεν αδικεί τη δόξα του Υιού το να λέγεται ότι έχει λάβει κάτι από τον Θεό και Πατέρα, εφόσον το ζήτημα έχει ευσεβή εξήγηση. <Καθώς του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα, ώστε σε καθετί που του έχεις δώσει, να δώσει σε αυτούς αιώνια ζωή.> Εξηγεί πάλι σε εμάς ο Χριστός μέσα από αυτά τον τρόπο της δόξας, μέσω του οποίου ο μεν Θεός και Πατέρας θα αναδείξει ένδοξο και λαμπρότατο τον δικό του Υιό, και με τη σειρά του θα αντιδοξαστεί και ο ίδιος από το δικό του γέννημα. Αναπτύσσει δε τον λόγο και καθιστά φανερό το θεώρημα για τη δική μας οικοδομή και ωφέλεια. Διότι, αφού ο Θεός και Πατέρας γνωρίζει τα πάντα, ποια ανάγκη υπάρχει να διδαχθεί τον τρόπο του αιτήματος; Επικαλείται, λοιπόν, την εύνοια του Πατέρα προς εμάς. Επειδή, δηλαδή, είναι αρχιερέας των ψυχών μας, καθόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος, αν και κατά φύση είναι Θεός μαζί με τον Πατέρα, απευθύνει τις υπέρ ημών δεήσεις με τον πλέον πρέποντα τρόπο, πείθοντάς μας να πιστέψουμε ότι και τώρα είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας, και δίκαιος παράκλητος, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη. Γι' αυτό και ο Παύλος, θέλοντας να έχουμε εμείς αυτή τη διάθεση, γράφει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις ασθένειές μας, αλλά έχει δοκιμαστεί στα πάντα με παρόμοιο τρόπο χωρίς αμαρτία.»

4. Ας εξετάσουμε λοιπόν ποια είναι η αιτία αυτών, ας τη δούμε από τη θεία Γραφή. Θα μας πει λοιπόν πάλι Εκείνος που έχει την εξουσία των πάντων: «Οι οδοί σου και οι πράξεις σου σου τα προκάλεσαν αυτά· αυτή είναι η κακία σου, ότι είναι πικρή, ότι άγγιξε μέχρι την καρδιά σου». Διότι στα παράλογα αμαρτήματα ακολουθεί το να πρέπει δίκαια να τιμωρούνται, και είναι ανάγκη η τιμωρία να είναι ισοβαρής με τις δικές μας παραφροσύνες. Ας σταματήσουμε λοιπόν κάθε ανόσιο τόλμημα· «Ας μετατρέψουμε, όπως είναι γραμμένο, τις ρομφαίες σε άροτρα και τα δόρατα σε δρέπανα»· και, όπως λέει ο Μελωδός, «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε Αυτόν» και δακρυσμένοι ας πούμε: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε». Διότι τότε, τότε και ο Θεός θα γίνει ίλεως· και θα απομακρύνει την οργή Του, και η γη θα ξαναβρεί την ευφορία της, και θα μας ευφράνει με τα συνηθισμένα της δώρα. «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις ανομίες μας», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου· «αλλά δοκιμασμένο στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία». Διότι το ότι ο Μονογενής επιθυμεί να μας σπλαχνίζεται πρόθυμα, νομίζω ότι δεν θα μου χρειαστεί κανένας κόπος για να μπορέσω να σας πείσω· αλλά υποθέτω ότι και εσείς θα συγκατανεύσετε με μεγάλη προθυμία, εάν αναλογιστείτε το μέτρο της αγάπης Του προς εμάς και αν σκεφτείτε το μέγεθος αυτών που υπέμεινε για χάρη μας.

Διότι παρέδωσαν στον σταυρό τον Δεσπότη των πάντων, οι άθλιοι, επισύροντας στα δικά τους κεφάλια και σε ολόκληρο το γένος τους το έγκλημα της ασέβειας. Διότι, παραφρονώντας, τόλμησαν να πουν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας.» Αλλά ακόμη και όταν τον έβλεπαν προσηλωμένο στον τίμιο σταυρό, οι πάντολμοι τον περιγελούσαν και παρακινούνταν από τον ίδιο τους τον πατέρα, εννοώ δηλαδή τον Σατανά, να λένε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε.» Ο δε Κύριος Ιησούς Χριστός, βλέποντας τον θάνατο, που άλλοτε μας τυραννούσε, να κλονίζεται ήδη και να πέφτει (διότι επρόκειτο να καταργηθεί εντελώς με τον θάνατο της άγιας σάρκας), δεν έδινε καμία σημασία στους χλευασμούς των Ιουδαίων. Διότι σκοπός του ήταν να απαλλάξει ζωντανούς και νεκρούς από την αμαρτία, και να εγκαινιάσει και πάλι για την ανθρώπινη φύση την επιστροφή στην αφθαρσία, πράγμα που άλλωστε και έγινε. Διότι σκύλευσε τον άδη με θεοπρεπές και αγαθό πρόσταγμα, λέγοντας σε όσους βρίσκονταν εκεί: «Βγείτε έξω και φανερωθείτε». Και αφού αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, διότι ο Χριστός είναι η απαρχή των κεκοιμημένων και ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, αναλήφθηκε προς τον Πατέρα, ως παράκλητος για εμάς. Όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις αδυναμίες μας, αλλά κάποιον που έχει δοκιμαστεί σε όλα καθ' ομοιότητά μας, χωρίς όμως αμαρτία.» Και πάλι: «Διότι, επειδή ο ίδιος έπαθε και δοκιμάστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που δοκιμάζονται.»

Και όχι επειδή δεν προερχόταν από σπέρμα ανδρός είχε κάποια έλλειψη· διότι τα είχε όλα τέλεια, κατέχοντας τα πάντα, σάρκα και νεύρα και φλέβες και όλα τα άλλα όσα υπάρχουν, και ψυχή αληθινά και όχι κατά δόκησιν, και νου και όλα όσα υπάρχουν στην ανθρώπινη φύση, εκτός από την αμαρτία, όπως είναι γραμμένο: «έχοντας δοκιμαστεί στα πάντα ως άνθρωπος, χωρίς αμαρτία», ώστε με το να γεννηθεί εδώ κάτω με μοναδικό τρόπο από μητέρα κατά σάρκα, τέλεια και όχι ελλιπώς, να αποδείξει σε όσους επιθυμούν να βλέπουν την αλήθεια και δεν τυφλώνουν τον δικό τους νου, ότι και άνωθεν από τον Πατέρα έχει γεννηθεί τέλεια, άχρονα και άναρχα, και κάτω από μόνη τη μητέρα έχει γεννηθεί άχραντα και αμόλυντα. 26. Και για να ερμηνεύσουμε τη φράση «αδωναΐ καννανί», η οποία σημαίνει «ο Κύριος με ενόσσευσε». Διότι καθετί που γεννά, γεννά κάτι όμοιο με αυτό. Ο άνθρωπος γεννά άνθρωπο και ο Θεός Θεό, και ο μεν άνθρωπος γεννά κατά σάρκα, ο δε Θεός κατά πνεύμα. Και όπως ακριβώς είναι ο άνθρωπος που γεννά, τέτοιος είναι και αυτός που γεννιέται από αυτόν. Περικλειόμενος μέσα σε πάθη ο άνθρωπος που γεννά, γεννά τον δικό του υιό· ενώ ο απαθής Θεός γέννησε απαθώς τον Υιό που γεννήθηκε από Αυτόν, αληθινά και όχι κατά δόκησιν, από τον εαυτό Του και όχι έξω από τον εαυτό Του, όντας πνεύμα απαθές που γεννά πνεύμα απαθώς, όντας Θεός απαθής που γέννησε απαθώς αληθινό Θεό. Διότι, αν ο Ίδιος έκτισε τα πάντα και ομολογείς, ω Άρειε, ότι ο Θεός έχει κτίσει τα πάντα, Αυτός γέννησε και τον Υιό.

Διότι, για να μην αποδώσουν κάποιοι και πάλι σε εκείνους τα υπερφυσικά γεγονότα εξαιτίας όσων θαυμαστών επιτελούνταν σε αυτούς από τον Θεό, δηλαδή το ότι τα μαλλιά τους δεν μάκραιναν και τα ενδύματά τους δεν πάλιωναν και τα λοιπά, καθώς και ότι «άρτον αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος», προς χάριν μας, για να μας διασφαλίσει, η θεία Γραφή λέει: «ας πάρει ο καθένας έναν σιδερένιο πάσσαλο στη ζώνη του, ώστε όταν καθίσει σε κάποιο μέρος, να σκάψει και να χώσει τα δικά του περιττώματα, διότι είστε λαός αγιασμένος και ο Κύριος κατοικεί στο μέσον της στρατοπεδείας». Ως προς αυτό δε, οι απόγονοι των Εβραίων παραθέτουν μια αφήγηση, ότι δηλαδή αυτός ο τύπος διήρκεσε σε αυτούς μέχρις ενός καιρού, έως ότου ο Θεός θέλησε να φανερώσει σε αυτούς τούτο το θαύμα: αν και έτρωγαν και κρέατα και ορτύκια, συνέβη να μην έχουν καν ανάγκη από αυτό. 17. Και αν μεταξύ των Εβραίων, χάριν της δόξας των πατέρων τους, είτε μάλλον ως χαριστική προσθήκη είτε κατά αλήθειαν, διακηρύσσεται αυτό, παρόλο που και οι ίδιοι γνώριζαν ότι εκείνοι για τους οποίους συνηγορούσαν ήσαν άνθρωποι φθαρτοί και όχι θεοί, αποτελούμενοι από σάρκα και αίμα και ψυχή, ποιος θα ανεχθεί να ακούει από αυτούς τα αδιανόητα περί του Χριστού, του Θεού Λόγου που κατήλθε άνωθεν, και της σε όλα ένδοξης και αληθινής ένσαρκης παρουσίας Του; Κατά την οποία εξεπλήρωσε το ρηθέν: «δοκιμασμένος στα πάντα ως άνθρωπος, χωρίς αμαρτία».

Διότι ερχόμενος ο Λόγος τα προσέλαβε αυτά, σώμα και ψυχή και νου και καθετί που συνιστά τον άνθρωπο, χωρίς αμαρτία, χωρίς ελάττωμα, σύμφωνα με το γραμμένο «πειρασθείς κατά πάντα ως άνθρωπος, χωρίς αμαρτία». Εάν λοιπόν έχει πειρασθεί κατά πάντα, τα πάντα προσέλαβε ερχόμενος ο Λόγος. Έχοντας δε τα πάντα παρέμεινε αήττητος καθ' εαυτόν, και τα διατήρησε άχραντα, όντας τέλειος Θεός, έχοντας γεννηθεί από σάρκα και έχοντας εκπληρώσει τέλεια τα πάντα, ως πληρωτής όλου του σκεύους, χωρίς να μεριστεί από την ανάρμοστη τάση της σάρκας, χωρίς να παρασυρθεί από το άστατο φρόνημα του νου που υπάρχει μέσα μας. Διότι ο νους μας δεν έχει δημιουργηθεί για να αμαρτάνουμε, αλλά για να ερευνά, από τα πράγματα που αναθεωρούνται μέσα μας ως προς τα δύο, τα τέλεια και την εργασία της δικαιοσύνης και της αντίθεσής της. Διότι «ο μεν νους διακρίνει τα λόγια, ο δε λάρυγγας γεύεται τις τροφές» και «ο οφθαλμός κατανοεί και ο νους βλέπει». Επομένως, ο νους υπάρχει μέσα μας ως όραση και γεύση και διάκριση, χαρισμένος σε εμάς από τον Θεό, χωρίς όμως να συγκατατίθεται στα όσα εκάστοτε γίνονται, εάν δεν το θελήσει ο άνθρωπος. Η δε σάρκα πάντοτε σε κάθε Γραφή αποκηρύσσεται εξαιτίας της επιθυμίας που γεννιέται μέσα σε αυτήν· δεν αποκηρύσσει όμως παντελώς την ίδια τη σάρκα, αλλά ο Λόγος αποκήρυξε τα όσα προέρχονται από αυτήν, καθώς είπε ο απόστολος: «διότι γνωρίζω ότι δεν κατοικεί μέσα μου, δηλαδή στη σάρκα μου, το αγαθό», εξαιτίας όσων αναφύονται από τη σάρκα.

Διότι, αν και ανέλαβε τις αμαρτίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας, ο ίδιος δεν υπέστη τίποτα από όσα χρήζουν θεραπείας. Διότι πειράστηκε στα πάντα, καθ' ομοίωσή μας, αλλά χωρίς αμαρτία. Διότι εκείνος που καταδίωξε το φως που λάμπει στο σκοτάδι, δεν το κατέλαβε.

Έτσι λοιπόν, και το ρητό «Εμείς όμως έχουμε νου Χριστού» το παρερμηνεύουν κακώς και πολύ αφελώς, ονομάζοντας τη θεότητα ως νου του Χριστού, και όχι αντιλαμβανόμενοι, όπως εμείς, ότι εκείνοι που έχουν καθάρει τον δικό τους νου μέσω της μίμησης του νου εκείνου, τον οποίο για χάρη μας ανέλαβε ο Σωτήρας, και τον ρυθμίζουν σύμφωνα με αυτόν, όσο είναι εφικτό, αυτοί λέγεται ότι έχουν νου Χριστού· όπως ακριβώς θα μπορούσε να μαρτυρηθεί ότι έχουν και σάρκα Χριστού εκείνοι που έχουν παιδαγωγήσει τη σάρκα τους και έχουν γίνει σύσσωμοι και συμμέτοχοι του Χριστού ως προς αυτό, και «Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού», λέει, «έτσι θα φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Κατά τον ίδιο τρόπο, ως τέλειος άνθρωπος για αυτούς δεν δογματίζεται εκείνος που έχει δοκιμαστεί σε όλα τα δικά μας χαρακτηριστικά χωρίς αμαρτία, αλλά το κράμα μεταξύ Θεού και σάρκας.

Γρηγορίου Επισκόπου Νύσσης 〈Λόγος Αντιρρητικός προς την Έκθεσιν του Ευνομίου〉 Η πίστη των Χριστιανών, η οποία κηρύχθηκε σε όλα τα έθνη από τους μαθητές σύμφωνα με το πρόσταγμα του Κυρίου, δεν προέρχεται ούτε από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπων, αλλά μέσω του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος όντας Λόγος και ζωή και φως και αλήθεια και Θεός και σοφία και όλα όσα είναι κατά φύση, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έλαβε ομοίωμα ανθρώπου και συμμετείχε στη φύση μας κατά πάντα καθ' ομοιότητα χωρίς αμαρτία, καθ' ομοιότητα δε με το να προσλάβει ολόκληρο τον άνθρωπο, με ψυχή και σώμα, ώστε μέσω και των δύο να πραγματοποιηθεί η σωτηρία μας. Αυτός εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, ώστε οι άνθρωποι να μην σχηματίζουν πλέον δοξασίες για το Ον σύμφωνα με τις δικές τους αντιλήψεις, καθιστώντας δόγμα τις εικασίες που γεννώνται μέσα τους από κάποιους στοχασμούς, αλλά έχοντας πειστεί ότι αληθώς ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, να πιστέψουμε ότι εκείνο μόνο είναι το αληθινό μυστήριο της ευσεβείας, το οποίο μας παραδόθηκε μέσω αυτού του ιδίου του Λόγου και Θεού, ο οποίος μίλησε αυτοπροσώπως στους αποστόλους.

Αλλά βεβαίως προβάλλουν την παροιμιώδη ρήση, η οποία λέγει ότι «Κύριος έκτισέ με αρχήν οδών αυτού εις έργα αυτού». Αυτό μπορεί να εκτεθεί με περισσότερα λόγια, ώστε να γίνει σαφέστερο το πώς έχει το ζήτημα· ωστόσο, θα ήταν δυνατόν να παραδώσουμε το νόημα και με λίγα λόγια σε εκείνους που έχουν αγαθή προαίρεση. Διότι λέγουν και τούτο ορισμένοι από όσους είναι με ακρίβεια εκπαιδευμένοι στα θεία, ότι δηλαδή στο εβραϊκό κείμενο δεν είναι γραμμένο το «Έκτισε», και εμείς σε παλαιότερα βιβλία διαβάσαμε γραμμένο το «Εκτήσατο» αντί του «Έκτισέ με». Και η κτήση υποδηλώνει οπωσδήποτε, μέσω των παροιμιακών αινιγμάτων, τον δούλο, Εκείνον που ανέλαβε για χάρη μας τη μορφή του δούλου. Εάν, πάλι, κάποιος προβάλει στο σημείο αυτό την ανάγνωση που επικρατεί στις εκκλησίες, ούτε τη λέξη «Έκτισε» απορρίπτουμε. Διότι και αυτή, μέσω του αινίγματος, αποβλέπει στη σημασία του δούλου, επειδή ολόκληρη η κτίση είναι δούλη, όπως λέγει ο Απόστολος. Για τον λόγο αυτόν λέμε ότι και αυτή η λέξη έχει ευσεβές νόημα. Διότι αληθινά κτίσθηκε στις έσχατες ημέρες Εκείνος που για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς, ο Οποίος στην αρχή μεν ήταν Λόγος και Θεός, έπειτα όμως έγινε σάρκα και άνθρωπος. Η δε φύση της σάρκας είναι κτιστή· συμμετέχοντας σε αυτήν σε όλα κατά την ομοιότητα αλλά χωρίς αμαρτία, κτίσθηκε γινόμενος άνθρωπος, και κτίσθηκε κατά Θεόν και όχι κατά άνθρωπον, όπως λέγει ο Απόστολος, με κάποιον καινό τρόπο και όχι σύμφωνα με την ανθρώπινη συνήθεια.

Και έτσι δεν άφησε τίποτα από τη φύση μας, το οποίο να μην προσέλαβε Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία. Η δε ψυχή δεν είναι αμαρτία, αλλά έγινε επιδεκτική της αμαρτίας εξαιτίας της αβουλίας· γι' αυτόν τον λόγο την αγιάζει μέσω της ενώσεώς της με τον Εαυτό Του, ώστε μέσω της απαρχής να συναγιάσει ολόκληρο το φύραμα. Για τον λόγο αυτόν και ο άγγελος, αναγγέλλοντας στον Ιωσήφ τον θάνατο των εχθρών του Κυρίου, λέει ότι: «Πέθαναν εκείνοι που ζητούσαν την ψυχή του παιδίου»· και ο Κύριος λέει προς τους Ιουδαίους ότι: «Ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο ο οποίος σας είπε την αλήθεια». Άνθρωπος όμως δεν λέγεται [μόνο] το σώμα του ανθρώπου, αλλά αυτό που συντίθεται και από τα δύο. Και πάλι λέει προς αυτούς ότι: «Οργίζεστε εναντίον μου, επειδή έκανα ολόκληρο τον άνθρωπο υγιή κατά την ημέρα του Σαββάτου;». Φανέρωσε δε το νόημα του «ολόκληρου» στα μεν άλλα Ευαγγέλια, λέγοντας σε εκείνον που καταβιβάστηκε στο μέσον πάνω στο κρεβάτι: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες», το οποίο αποτελεί ίαση της ψυχής, και το: «Σήκω και περπάτα», το οποίο αναφέρεται στη σάρκα. Στο δε κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, αφού έδωσε την υγεία στο σώμα, ελευθέρωσε και την ψυχή από τη δική της νόσο, λέγοντας ότι: «Έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον»· εξ αυτού *** αυτός που θεραπεύτηκε και ως προς τα δύο, δηλαδή, εννοώ, στην ψυχή και στο σώμα.

Αλλά λέγει ο συγγραφέας ότι «ο δεύτερος άνθρωπος από τον ουρανό ονομάζεται πνευματικός, και αυτό το θεωρεί απόδειξη του ότι ο άνθρωπος που ενώθηκε με τον Θεό στερείται νου». Εντούτοις, η αναίρεση αυτού του παραλόγου είναι εύκολη από τα ίδια τα χωρία που παρέθεσε. Διότι εκείνος που είπε «Όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι», μας απομακρύνει πολύ από μια τέτοια υπόνοια. Διότι, εάν αυτοί που πίστεψαν σε εκείνον που ήλθε από τους ουρανούς ονομάζονται και οι ίδιοι από τον Παύλο επουράνιοι, αυτοί δηλαδή που μετέθεσαν, όπως λέγει, το πολίτευμά τους στους ουρανούς, και εφόσον ο απόστολος λέγει ότι όπως είναι εκείνος ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και αυτοί οι επουράνιοι, και κανένας από εκείνους που αποδέχθηκαν την πίστη δεν στερείται νου, είναι απόλυτη ανάγκη αυτή η σύγκριση που δηλώνει ομοιότητα να αποτελέσει απόδειξη ότι, καθ' ομοίωση των ανθρώπων, υπάρχει ο νους και σε Εκείνον. Διότι λέγει: «Όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι»· ώστε κατ' ανάγκην θα ομολογήσουν ότι ο νους υπάρχει είτε σε όλους είτε σε κανέναν. Διότι, όπως ακριβώς τα ιδιώματα του χοϊκού ανθρώπου εντοπίζονται σε αυτούς που προέρχονται από εκείνον, έτσι είναι αναγκαίο, σύμφωνα με την απόφανση του αποστόλου, Εκείνος που δοκίμασε τα πάντα από τον δικό μας βίο καθ' ομοίωση χωρίς αμαρτία —και ο νους δεν είναι αμαρτία— να έχει πλήρη οικειότητα προς ολόκληρη τη φύση μας. Διότι έτσι επαληθεύεται ο αποστολικός λόγος ότι εμείς είμαστε όμοιοι με Εκείνον, εάν ομολογηθεί ότι και Εκείνος έγινε όπως εμείς, ώστε, με το να γίνει όπως εμείς, να μας κάνει όπως είναι Εκείνος.

Συνήθως η Θεία Γραφή ονομάζει δρυμό τον υλώδη βίο των ανθρώπων, ο οποίος έχει αναπτύξει με άγρια βλάστηση τα ποικίλα είδη των παθών, μέσα στον οποίο φωλιάζουν και κρύβονται τα φθοροποιά θηρία, των οποίων η φύση, παραμένοντας ανενεργή στο φως και τον ήλιο, αντλεί την ισχύ της μέσω του σκότους· διότι, μετά τη δύση του ηλίου, λέει ο προφήτης, όταν επέρχεται η νύχτα, μέσα σε αυτήν αναδύονται από τις φωλιές τους τα θηρία του δρυμού. Επειδή, λοιπόν, ο μονιός που τρέφεται μέσα στον δρυμό κατέστρεψε την καλή άμπελο της ανθρώπινης φύσης, καθώς λέει ο προφήτης ότι «ἐλυμήνατο αὐτὴν ὗς ἐκ δρυμοῦ καὶ μονιὸς ἄγριος κατενεμήσατο αὐτήν», για τον λόγο αυτόν φυτρώνει στον δρυμό η μηλιά, η οποία, αφενός, κατά το ότι είναι ξύλο, είναι ομοούσια με την ανθρώπινη ύλη (διότι πειράσθηκε κατά πάντα καθ' ομοιότητα χωρίς αμαρτία), αφετέρου, κατά το ότι φέρει τέτοιον καρπό, μέσω του οποίου γλυκαίνονται τα αισθητήρια της ψυχής, παρουσιάζει μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με τον δρυμό από όση έχει το κρίνο σε σχέση με τα αγκάθια. Διότι το μεν κρίνο προσφέρει την τέρψη μόνο ως προς την εμφάνιση και την ευωδία, ενώ η χάρη του μήλου κατανέμεται αρμονικά προς τις τρεις αισθήσεις, και ευφραίνοντας το μάτι με την ομορφιά της εμφάνισης, και ηδύνοντας την αίσθηση της όσφρησης μέσω της ευωδίας, και, γινόμενο τροφή, καταγλυκαίνει τα αισθητήρια της γεύσης.

Ίσως μάλιστα, αν κάποιος ερμηνεύσει διαφορετικά τα αινίγματα όσων ειπώθηκαν, δεν θα οδηγήσει τη θεωρία εκτός του ευλόγου· διότι φρονώ ότι ως οίκος της νύμφης νοείται ολόκληρη η ανθρώπινη ζωή, και ότι σε αυτήν η χείρα που δημιούργησε όλα τα όντα, αφού κατοίκησε, περιόρισε τον εαυτό της στο βραχύ και ασήμαντο του ανθρώπινου βίου, με το να συμμετάσχει στη φύση μας και να γίνει καθ' όλα όμοια με εμάς, χωρίς όμως την αμαρτία, και ότι, ερχόμενη ανάμεσά μας, προκάλεσε ταραχή και έκπληξη στις ψυχές μας: πώς ο Θεός φανερώνεται εν σαρκί; πώς ο Λόγος γίνεται σάρκα; πώς υπάρχει τοκετός μέσα στην παρθενία και παρθενία σε μία μητέρα; πώς το φως αναμειγνύεται με το σκοτάδι και η ζωή συγκεράζεται με τον θάνατο; πώς χωράει η στενή οπή της ζωής να δεχθεί μέσα της τη χείρα που εμπεριέχει όλα τα όντα, με την οποία μετράται ολόκληρος ο ουρανός και στην οποία περικλείεται όλη η γη και όλα τα ύδατα;

Έτσι λέει γι' αυτόν ο προφήτης ότι «Αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», για αυτόν που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοίωση της φύσης μας χωρίς να αμαρτήσει. Η μεν κεφαλή, λοιπόν, του σώματος της Εκκλησίας, η απαρχή ολόκληρης της φύσης μας, είναι το καθαρό χρυσάφι, το αμιγές από κάθε κακία και ανεπίδεκτο σε αυτήν· οι δε βόστρυχοι, που κάποτε ήταν σκοτεινοί και μαύροι και όμοιοι στην όψη με τα κοράκια (αναφέρομαι σε εκείνα τα κοράκια που, κατά τον παροιμιώδη λόγο, έχουν ως έργο να εξορύσσουν τα μάτια και να παραδίδουν αυτούς που στερήθηκαν τα αισθητήρια της οράσεως ως τροφή στους νεοσσούς των αετών), αυτοί έχουν μεταβληθεί σε έλατα, στα ψηλά και ουρανομήκη δέντρα, τα οποία, καθώς υψώθηκαν από τη γη προς το ουράνιο ύψος, προσαυξάνουν το κάλλος του νυμφίου, έχοντας αναρτήσει τους εαυτούς τους στη θεία κεφαλή. Δεν αγνοείς, βέβαια, ποιο είναι το έργο αυτών των βοστρύχων, αφού διδάχθηκες στα προηγούμενα από την ίδια τη φωνή του νυμφίου ότι «Οι βόστρυχοί μου γέμισαν από τις ψεκάδες της νύχτας». Εκείνοι, λοιπόν, είναι οι βόστρυχοι που ραίνουν με ψεκάδες, οι οποίοι από τους προφήτες ονομάστηκαν νεφέλες, από τις οποίες παράγεται η βροχή της διδασκαλίας, που ποτίζει τους έμψυχους αγρούς για την ευκαρπία των γεωργίων του Θεού.

Ποια, λοιπόν, σημασία της υποταγής θα πουν ευλόγως ότι πρέπει να εννοούμε κυρίως για Αυτόν; Διότι διαπιστώθηκε ότι όλα όσα εξετάστηκαν απέχουν πολύ από το να νοούνται και να λέγονται κυριολεκτικά για τον Μονογενή Θεό. Εάν πάλι πρέπει να προσθέσουμε και εκείνο το είδος της υποταγής που αναφέρει το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, ότι δηλαδή ο Κύριος, όταν έφτασε στο δωδέκατο έτος της ηλικίας του, υποτασσόταν στους γονείς του, ούτε αυτό θα άρμοζε να λέγεται για τον προαιώνιο και αληθινό Υιό σε σχέση προς τον αληθινό Πατέρα Του. Διότι εκεί, Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς χωρίς αμαρτία, καταδέχθηκε να διέλθει και μέσα από τα στάδια ηλικίας της δικής μας φύσης· και όπως, όταν έγινε παιδί, δέχθηκε τη βρεφική τροφή τρώγοντας βούτυρο και μέλι, έτσι και όταν προχώρησε στην εφηβική ηλικία, δεν απέρριψε ό,τι ήταν κατάλληλο και πρέπον για μια τέτοια ηλικία, γινόμενος πρότυπο ευταξίας για τον βίο. Διότι, επειδή στους άλλους ανθρώπους ο νους είναι ατελής σε τέτοια ζητήματα και η νεότητα έχει ανάγκη από την καθοδήγηση προς το καλύτερο, η οποία παρέχεται από τους τελειοτέρους, για τον λόγο αυτόν ο δωδεκαετής υποτάσσεται στη μητέρα του, για να δείξει ότι αυτό που τελειοποιείται μέσω της προόδου, προτού φθάσει στην τελειότητα, ορθώς αποδέχεται την υποταγή ως καθοδηγητή προς το αγαθό.

Ποια λοιπόν είναι η επιστροφή αυτού που πλανήθηκε και ποιος είναι ο τρόπος της απομάκρυνσης από τα κακά προς το αγαθό, διδασκόμαστε στα όσα ακολουθούν. Διότι Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοίωσή μας χωρίς αμαρτία, μας απευθύνεται μέσα από τα δικά μας ανθρώπινα μέτρα. Εκείνος που ανέλαβε τις ασθένειές μας, μέσα από τα ίδια τα ασθενήματα της φύσης μας υποδεικνύει την οδό εξόδου από την κακία. Αναλογίσου τώρα ότι η ίδια η Σοφία μάς ομιλεί μέσα από τον κατά σάρκα Σολομώντα, και μας λέγει εκείνα, μέσω των οποίων θα μπορούσαμε κατεξοχήν να οδηγηθούμε στην περιφρόνηση όσων οι άνθρωποι επιδιώκουν με ζήλο. Διότι ο λόγος του δεν είναι όπως των πολλών, οι οποίοι δεν έχουν στην εξουσία τους αυτό που επιθυμούν, ώστε να θεωρηθεί γι' αυτόν τον λόγο αναξιόπιστος, ως κάποιος που κατηγορεί εκείνα τα οποία ο ίδιος δεν έχει δοκιμάσει. Διότι εμείς δεν μαθαίνουμε τα πάντα από την προσωπική μας πείρα, αλλά μόνο μέσω των λογισμών γνωρίζουμε εκείνα, των οποίων την απολαυστική εμπειρία των ηδονών μάς τη στερεί η πενία. Και αν προσφέρουμε σε κάποιον τη συμβουλή ότι πρέπει να θεωρεί ως μηδαμινά όσα τιμώνται από τους ανθρώπους, η αντίρρηση του ακροατή είναι πρόχειρη: ότι εμείς τα περιφρονούμε ακριβώς επειδή δεν γνωρίσαμε από προσωπική πείρα την ηδονή που αυτά προσφέρουν. Όμως, στην περίπτωση εκείνου που μας απευθύνει αυτά τα λόγια, κάθε τέτοια αντίρρηση καταρρίπτεται. Διότι ο Σολομών είναι αυτός που τα λέει. Και αυτός ο Σολομών ήταν ο τρίτος από τους βασιλείς του Ισραήλ, μετά από εκείνον τον Σαούλ και τον Δαβίδ που επιλέχθηκε από τον Κύριο.

Εάν δε ολόκληρη η ανθρώπινη σύνθεση υπήρχε σε αυτόν (διότι δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοίωσιν, χωρίς αμαρτία), είναι απόλυτη ανάγκη να πιστεύουμε ότι υπάρχει σε αυτόν και κάθε ιδίωμα της υπερέχουσας ουσίας, καθώς η προσηγορία του Υιού μαρτυρεί εξίσου γι' αυτόν το καθένα από τα δύο: στον άνθρωπο μεν το ανθρώπινο, στον Θεό δε το θείο.

Προς εκείνους δε που σκανδαλίζονται με το πάθος και εξαιτίας αυτού κατασκευάζουν την ετερότητα των ουσιών, ισχυριζόμενοι ότι ο μεν Πατέρας, λόγω της υπεροχής της φύσεώς του, δεν δέχεται το πάθος, ενώ ο Υιός, επειδή υπολείπεται και είναι παρηλλαγμένος, συγκαταβαίνει στην κοινωνία των παθημάτων, θέλω να προσθέσω στα όσα έχουν λεχθεί τα εξής: ότι τίποτα δεν αποτελεί αληθινά πάθος, εάν δεν οδηγεί στην αμαρτία, ούτε θα μπορούσε κανείς κυριολεκτικά να ονομάσει πάθος την αναγκαία ακολουθία της φύσεως, βλέποντας τη σύνθετη φύση να προχωρά την πορεία της με κάποια τάξη και ειρμό. Διότι η συνένωση των ετεροφυών στοιχείων μεταξύ τους, κατά την κατασκευή του σώματός μας, αποτελεί μια σύνθεση που συναρμόζεται από πολλά ανόμοια στοιχεία. Όταν δε, στον καθορισμένο καιρό, λυθεί η αρμονία που συγκρατεί τη συνδρομή των στοιχείων, το σύνθετο αναλύεται και πάλι σε εκείνα από τα οποία συνεστήθη. Αυτό, λοιπόν, είναι μάλλον έργο και όχι πάθος της φύσεως. Διότι κυριολεκτικά ονομάζουμε πάθος μόνο εκείνο που νοείται ως αντίθετο στην κατά την αρετή απάθεια. Και πιστεύουμε ότι σε αυτό παρέμεινε αμέτοχος, ακόμη και όταν κοινώνησε τη δική μας φύση, Εκείνος που μας χαρίζει τη σωτηρία, ο οποίος δοκιμάστηκε σε όλα καθ' ομοιότητά μας, χωρίς όμως αμαρτία. Επομένως, στο αληθινό πάθος, το οποίο αποτελεί νόσο της προαιρέσεως, δεν συμμετείχε.

Του οποίου Υιός είναι ένας, άναρχος μεν ως άχρονος, όχι άναρχος δε ως προς το ότι έχει αρχή και ρίζα και πηγή τον Πατέρα, από τον οποίο και μόνο, προ πάντων των αιώνων, ασωμάτως, αρρεύστως, απαθώς, γεννητώς προήλθε, αλλά δεν διαιρέθηκε, όντας Θεός εκ Θεού, όχι άλλος μεν καθόσον είναι Θεός, άλλος δε καθόσον είναι Υιός, υπάρχοντας πάντοτε και όντας πάντοτε Υιός και μόνο Υιός και όντας πάντοτε προς τον Θεό ασυγχύτως, όχι αιτία και αρχή της εν Τριάδι νοούμενης θεότητας, επειδή υπάρχει εκ της αιτίας και αρχής του Πατρός, αλλά αιτία και αρχή όλων των δημιουργημάτων, εφόσον δι' αυτού έγιναν τα πάντα, «ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», αλλά κατά τη συντέλεια των αιώνων κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας για εμάς μορφή όμοια με τη δική μας, και από την Αειπάρθενο Μαρία, με την ευδοκία του Πατρός και τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, κυοφορήθηκε κατά τον νόμο της φύσεως και γεννήθηκε συγχρόνως Θεός και άνθρωπος και, έχοντας αληθινά ενανθρωπήσει, έγινε όμοιος με εμάς κατά πάντα εκτός από την αμαρτία, παραμένοντας αυτό που ήταν, Θεός αληθινός, ενώνοντας ασυγχύτως και ατρέπτως τις δύο φύσεις και θελήσεις και ενέργειες, και παραμένοντας ένας Υιός σε μία υπόσταση και μετά την ενανθρώπηση, ενεργώντας όλα τα θεία ως Θεός και όλα τα ανθρώπινα ως άνθρωπος, υποκείμενος στα αδιάβλητα ανθρώπινα πάθη, όντας μεν απαθής και αθάνατος και παραμένοντας έτσι ως Θεός, πάσχοντας όμως εκουσίως κατά σάρκα ως άνθρωπος και σταυρωθείς και θανών και ταφείς και αναστάς την τρίτη ημέρα, ο οποίος, αφού εμφανίστηκε στους μαθητές μετά την ανάσταση και τους υποσχέθηκε τη δύναμη εξ ύψους και τους παρήγγειλε «να μαθητεύσουν όλα τα έθνη και να τα βαπτίζουν εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και να τα διδάσκουν να τηρούν όσα τους ενετείλατο», ανελήφθη ο ίδιος στον ουρανό και κάθισε εκ δεξιών του Πατρός, καθιστώντας το δικό μας φύραμα ομότιμο και ομόθρονο ως ομόθεο, με το οποίο φύραμα πρόκειται και πάλι να έλθει μετά δόξης για να κρίνει ζώντες και νεκρούς και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.

βʹ. Ότι πράγματι γι' αυτόν τον λόγο το πρόσθεσε, φαίνεται από αυτά που επάγει: «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπάσχει στις αδυναμίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε παραπάνω: «Επειδή ο ίδιος έπαθε όταν πειράστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που πειράζονται». Δες, λοιπόν, πώς και εδώ κάνει το ίδιο πράγμα. Αυτό που λέει είναι το εξής: Βάδισε, λέει, τον δρόμο που βαδίζουμε κι εμείς τώρα, ή μάλλον και ακόμη πιο τραχύ· διότι δοκίμασε όλα τα ανθρώπινα. Είπε εκεί: «Δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του», υπονοώντας τη θεότητα. Έπειτα, επειδή αναφέρθηκε στη σάρκα, μιλά πάλι με μεγαλύτερη συγκατάβαση λέγοντας: «Έχοντας λοιπόν μέγαν αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς»· και δείχνει έτσι μεγαλύτερη φροντίδα, και ότι προΐσταται σε αυτούς ως δικούς του, και δεν θέλει να εκπέσουν. Διότι ο Μωυσής, λέει, δεν εισήλθε στην κατάπαυση, ενώ αυτός εισήλθε· και το πώς, θα το πω εγώ. Δεν είναι παράξενο δε που πουθενά δεν το έθεσε ρητά· διότι, είτε για να μη νομίσουν ότι βρίσκουν δικαιολογία, συμπεριέλαβε και αυτόν, είτε για να μη φανεί ότι κατηγορεί τον άνδρα, δεν το είπε φανερά. Διότι, αν, χωρίς να ειπωθεί τίποτα από αυτά, πρόβαλλαν αυτούς τους ισχυρισμούς λέγοντας, «Αυτός μίλησε κατά του Μωυσή και κατά του νόμου», πόσο μάλλον αν έλεγε: «Δεν πρόκειται για την Παλαιστίνη, αλλά για τον ουρανό», θα έλεγαν ακόμη βαρύτερα λόγια από αυτά. Όμως, δεν αποδίδει τα πάντα στον ιερέα, αλλά ζητά και τη δική μας συμβολή, εννοώ δηλαδή την ομολογία.

Ποια ομολογία εννοεί; Ότι υπάρχει ανάσταση, ότι υπάρχει ανταπόδοση, ότι υπάρχουν αναρίθμητα αγαθά, ότι ο Χριστός είναι Θεός, ότι η πίστη είναι ορθή· αυτά ας ομολογήσουμε, αυτά ας κρατήσουμε. Και ότι αυτά είναι αληθινά, είναι φανερό από το ότι ο αρχιερέας βρίσκεται μέσα στο ιερό. Επομένως, το ότι δεν ξεπέσαμε, ας το ομολογήσουμε· έστω και αν δεν είναι παρόντα τα πράγματα (οι υποσχέσεις), εμείς ας τα ομολογήσουμε· αν ήταν κιόλας παρόντα, θα ήταν ψεύδος. Ώστε και τούτο είναι αληθινό, το ότι δηλαδή αναβάλλονται για το μέλλον· διότι και ο αρχιερέας μας είναι μέγας. «Διότι δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπονέσει τις αδυναμίες μας». Δεν συμβαίνει, λέγει, να αγνοεί τα δικά μας, όπως πολλοί από τους αρχιερείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν αυτούς που βρίσκονται σε θλίψεις, αλλά ούτε καν τι ακριβώς είναι η θλίψη. Διότι στους ανθρώπους είναι αδύνατο να γνωρίσει την κακουχία εκείνου που ταλαιπωρείται αυτός που δεν έχει λάβει πείρα και δεν έχει περάσει μέσα από αισθητές δοκιμασίες. Τα πάντα υπέστη ο δικός μας αρχιερέας· διότι γι' αυτόν τον λόγο πρώτα τα υπέστη και έπειτα ανέβηκε (στους ουρανούς), για να μπορεί να συμπονά. Αλλά και δοκιμάστηκε σε όλα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία. Δες πώς και πιο πάνω έθεσε τη λέξη «παραπλησίως», και εδώ το «καθ' ομοιότητα». Δηλαδή, διώχθηκε, φτύστηκε, κατηγορήθηκε, χλευάστηκε, συκοφαντήθηκε, εκδιώχθηκε, και στο τέλος σταυρώθηκε. Καθ' ομοιότητα, χωρίς αμαρτία.

Ανακεφαλαίωσε τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, όταν έλεγε: «Δοκιμασμένο σε όλα καθ' ομοιότητα με εμάς, χωρίς αμαρτία»· διότι, λέγει, τέτοιος αρχιερέας μάς έπρεπε, όσιος, άκακος. Τι σημαίνει άκακος; Απονήρευτος, όχι ύπουλος· και για το ότι ήταν τέτοιος, άκουσε τον προφήτη που λέγει: «Ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Αυτό, λοιπόν, θα το έλεγε κανείς για τον Θεό; Και δεν ντρέπεται να λέει ότι ο Θεός δεν είναι ύπουλος, ούτε δολερός; Επομένως, για την κατά σάρκα φύση Του θα είχε νόημα να ειπωθεί: «Όσιος, αμίαντος»· και αυτό δεν θα το έλεγε κάποιος για τον Θεό, διότι έχει τέτοια φύση ώστε να μη μιαίνεται. «Χωρισμένος από τους αμαρτωλούς».

Επειδή λοιπόν ο λόγος αφορούσε την ανάσταση, και αυτό επιθυμούσαν να ακούσουν, το πότε δηλαδή θα συμβεί, σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε τον λόγο: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο σπαθί, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και είναι κριτής των διαλογισμών και των εννοιών της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Για να μη νομίσει κανείς ότι απλώς και μόνο θα στερηθεί την κατάπαυση, προσθέτει και την κόλαση. «Στον οποίο οφείλουμε να λογοδοτήσουμε. Έχοντας λοιπόν Μέγαν Αρχιερέα, ο οποίος έχει διασχίσει τους ουρανούς, τον Ιησού τον Υιό του Θεού.» Έτσι, λέει, οφείλουμε να δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα. «Ας κρατάμε σταθερά την ομολογία.» Και για ποια ομολογία μιλάει; Ότι υπάρχει ανάσταση και ανταπόδοση, και ότι ο Χριστός είναι Θεός. «Διότι δεν έχουμε Αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις αδυναμίες μας, αλλά έχει δοκιμαστεί στα πάντα με παρόμοιο τρόπο, χωρίς να αμαρτήσει.» Διότι δεν αγνοεί, λέει, τα δικά μας προβλήματα, όπως πολλοί από τους αρχιερείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν αυτούς που βρίσκονται σε θλίψεις.