Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 4:15

κʹ. Ποιο είναι, λοιπόν, το επακόλουθο; Αφού δελέασε τον άνθρωπο με την ελπίδα της θεότητας, δελεάζεται με το περίβλημα της σάρκας, και ο θάνατος, αφού γεύτηκε αναμάρτητο σώμα, ένιωσε ναυτία και ο άθλιος εξέμεσε όλη την τροφή που βρισκόταν στα σπλάχνα του. Διότι ο Θεός Λόγος, που μας δημιούργησε, αφού ανέλαβε όλα τα δικά μας για χάρη μας και δοκιμάστηκε από τα δικά μας πάθη με παρόμοιο τρόπο αλλά χωρίς αμαρτία, αφού εκπλήρωσε τον νόμο και φανερώθηκε ως ο μόνος αναμάρτητος ανάμεσα στους ανθρώπους και, για τον λόγο αυτόν, μη υποκείμενος στον θάνατο, και αφού φανέρωσε δημόσια τη δύναμη της θείας ουσίας μέσω των θαυμάτων, τελικά πορεύεται εκούσια προς το πάθος για εμάς, το οποίο αποτελεί τη σωτηρία όλου του κόσμου. Και παραδίδει τον εαυτό του, γινόμενος κατάρα για χάρη μας, ενώ ο ίδιος δεν ήταν κατάρα, αλλά μάλλον ευλογία και αγιασμός· αναλαμβάνοντας όμως τη δική μας κατάρα, σταυρώνεται για εμάς, πεθαίνει και θάβεται.

Καταγράφω και απεικονίζω τα κατορθώματα και τα πάθη αυτών, καθώς μέσω αυτών αγιάζομαι και προαλείφομαι στον ζήλο της μίμησής τους. Και αυτά τα αντιμετωπίζω με σεβασμό και προσκύνηση· «διότι η τιμή προς την εικόνα μεταβαίνει στο πρωτότυπο», λέει ο θείος Βασίλειος. Εάν ανεγείρεις ναούς για τους αγίους του Θεού, ανήγειρε και τα τρόπαιά τους. Παλαιότερα δεν ανεγειρόταν ναός στο όνομα ανθρώπων, δεν εορταζόταν ο θάνατος των δικαίων, αλλά τον πενθούσαν, και όποιος άγγιζε νεκρό θεωρούνταν ακάθαρτος, ακόμη και του ίδιου του Μωυσή. Τώρα όμως εορτάζονται οι μνήμες των αγίων· πενθήθηκε ο νεκρός Ιακώβ, αλλά ο θάνατος του Στεφάνου πανηγυρίζεται. Ή λοιπόν κατάργησε και τις πανηγυρικές μνήμες των αγίων, οι οποίες τελούνται αντίθετα προς τον παλαιό νόμο, ή διαφορετικά επίτρεψε και τις εικόνες, οι οποίες, όπως εσύ ισχυρίζεσαι, υπάρχουν αντίθετα προς τον νόμο. Αλλά είναι αδύνατον να μην εορτάζονται οι μνήμες των αγίων· διότι ο χορός των αγίων αποστόλων και των θεοφόρων πατέρων προστάζει να γίνονται αυτά. Διότι, αφότου ο Θεός Λόγος έγινε σάρκα, αφού ομοιώθηκε με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία, και ενώθηκε ασυγχύτως με τη δική μας φύση και αμεταβλήτως θέωσε τη σάρκα μέσω της ασύγχυτης αλληλοπεριχώρησης της δικής Του θεότητας και της δικής Του σάρκας, έχουμε όντως αγιαστεί.

Και αφού έγινε σώμα Θεού, δεν του αφαιρέθηκε η ιδιότητα του σώματος, έστω και αν μεταστοιχειώθηκε εξ ολοκλήρου προς το ανώτερο με τη δύναμη του Λόγου, και συνεπώς δεν στερήθηκε τα φυσικά του ιδιώματα. Διότι πώς θα διασωθεί η τελειότητα στον Χριστό, σύμφωνα με την εκκλησιαστική διδασκαλία, όπως ακριβώς στη θεότητα έτσι και στην ανθρωπότητα; Επειδή, αν αφαιρεθεί κάτι από τα στοιχεία της τελειότητας, όχι μόνο δεν θα είναι τέλειο, αλλά δεν θα υφίστατο καν. Πώς λοιπόν προσλαμβάνει σπέρμα του Αβραάμ, αν ως προς αυτό ακριβώς δεν περιγράφεται; Πώς όφειλε να ομοιωθεί σε όλα με τους αδελφούς του ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, ο οποίος έχει δοκιμαστεί στα πάντα καθ' ομοίωση με εμάς; Πώς θα ονομαζόταν Υιός του Δαβίδ, και Υιός της Παναγίας Παρθένου, της οποίας η γενεαλογία κατέρχεται από το Δαυιτικό γένος; Εκτός αν απέδωσε το απερίγραπτο και σε αυτήν, ισχυριζόμενος ότι ο Λόγος πέρασε μέσα από αυτήν σαν μέσα από σωλήνα, ώστε να εκχύσει ολόκληρο το άκρατο ποτό της φαντασίας και του δοκητισμού, σύμφωνα με τους δικούς του δασκάλους.

Είναι δυνατόν όμως να βρει κανείς σε όσα έχουν ειπωθεί, μέσω των οποίων μάλιστα αμέσως συναποκαλύπτεται προ της κατανοήσεως το ίδιον του «κατ' εικόνα», ότι η λέξη έχει ειπωθεί για τον Λόγο, και ότι μεταβαίνει στη σάρκωση και την επιδημία του Λόγου. Διότι εάν ο Λόγος, όπως λένε, έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας, και έγινε άνθρωπος κατά πάντα εκτός από την αμαρτία, σύμφωνα με εκείνο το ιερό και αναμάρτητο πρότυπο, το οποίο μάλιστα καθαιρεί κάθε αμαρτία, ο ορθός λόγος καθόλου δεν θα εμπόδιζε να φρονούμε και να λέμε ότι σύμφωνα με αυτό δημιουργήθηκε και ο πρωτόπλαστος Αδάμ.

Επιπλέον, εάν ο Χριστός έγινε βρέφος και άνθρωπος και ομοιώθηκε με εμάς στα πάντα «χωρίς την αμαρτία», στα δε βρέφη δεν συνυπάρχει εκ καταβολής το γνωμικό φρόνημα, είναι φανερό ότι ούτε και στον Κύριό μας Ιησού Χριστό υπήρξε. Εάν πάλι η πρόσληψή του έγινε αργότερα, ας πουν από πού διδάχθηκαν τη διπλή πρόσληψη, και εξαιτίας αυτού και τη διπλή ενανθρώπηση, πολύ περισσότερο δε επειδή ο Αδάμ, κατά την παράβασή του, δεν υπηρέτησε το φυσικό, αλλά το γνωμικό θέλημα.

Αυτό, βεβαίως, είναι το πολυειπωμένο επιχείρημα της θρασείας επιστολής σου —διότι διαρκώς αυτό επαναλαμβάνεις— ότι, δηλαδή, δεν πήρες εκδίκηση για τον εαυτό σου, αλλά για τον Θεό· μέσω της κακίας, πες μου, πήρες εκδίκηση για τον Αγαθό; Άπαγε! Δεν «έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις ασθένειές μας», αλλά είναι και «άκακος» και «ελεήμων». «Δεν θα ερίσει ούτε θα κραυγάσει», και ο ίδιος είναι «πράος» και «αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας». Επομένως, δεν πρόκειται να αποδεχθούμε τις μη αξιοζήλευτες ορμές σου, ούτε καν αν μυριάδες φορές επικαλεστείς τον Φινεές και τον Ηλία. Διότι δεν άρεσαν στον Ιησού, όταν τα άκουγε αυτά, οι μαθητές που ήταν τότε αμέτοχοι του πράου και αγαθού πνεύματος. Διότι και ο θειότατός μας ιεροθέτης διδάσκει «με πραότητα όσους αντιτίθενται» στη διδασκαλία του Θεού. Διότι εκείνοι που αγνοούν πρέπει να διδάσκονται και όχι να τιμωρούνται, όπως ακριβώς δεν κολάζουμε τους τυφλούς, αλλά τους καθοδηγούμε.

Διότι, όπως ακριβώς από την πλευρά εκείνου έπλασε τη γυναίκα, όπως προείπαμε, έτσι, δανειζόμενος και αναλαμβάνοντας σάρκα χωρίς σπορά από τη θυγατέρα του, την αειπάρθενο και Θεοτόκο Μαρία, γεννήθηκε παρόμοια με τον πρωτόπλαστο, ίνα, όπως ακριβώς εκείνος εξαιτίας της παράβασης κατέστη η αρχή της γέννησής μας στη φθορά και τον θάνατο, έτσι και ο Χριστός και Θεός, μέσω της εκπλήρωσης όλης της δικαιοσύνης, καταστεί η απαρχή της ανάπλασής μας στην αφθαρσία και την αθανασία. Διότι αυτό εννοεί και ο θείος Παύλος λέγοντας: «Ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό· τέτοιος που είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και τέτοιος που είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι.» Και πάλι: «Απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό.» Επειδή λοιπόν κατέστη τέλειος άνθρωπος ως προς την ψυχή και το σώμα, όμοιος με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία, μεταδίδοντάς μας από τη θεότητά του μέσω της πίστης σε αυτόν, μας καθιστά και εμάς συγγενείς του κατά τη φύση και την ουσία της θεότητάς του. Και δες το καινούριο και παράδοξο του μυστηρίου.

Από αυτήν λοιπόν την πλευρά του Αδάμ, δηλαδή από την ίδια τη γυναίκα, έλαβε ο Θεός Λόγος σάρκα εμψυχωμένη και την οικοδόμησε σε άνδρα τέλειο, για να γίνει αληθινά υιός του Αδάμ. Επειδή δε ονομάστηκε άνθρωπος και έγινε όμοιος με εμάς σε όλα εκτός από την αμαρτία, έγινε αμέσως συγγενής όλων των ανθρώπων κατά σάρκα. Διότι αυτό ακριβώς ανέφερε και κάποιος άλλος πριν από εμάς λέγοντας: «Ντυνόμενος τη σάρκα, ντύθηκε και την αδελφοσύνη.» Αλλά αυτός, όντας ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, και η σάρκα του και η ψυχή του ήταν και είναι αγία και υπεραγία. Άγιος Θεός, όπως ήταν, ο ίδιος και είναι και θα είναι. Διότι άμωμη ήταν και η Παρθένος, άσπιλη και αμόλυντη· τέτοια ήταν και η πλευρά που αφαιρέθηκε από τον Αδάμ. Όσο για τους υπόλοιπους ανθρώπους, αν και υπήρξαν αδελφοί και συγγενείς του κατά σάρκα, όντας χοϊκοί παρέμειναν χοϊκοί και δεν έγιναν αμέσως άγιοι και υιοί του Θεού. Αλλά προσέξτε με ακρίβεια το Πνεύμα που τα λέει αυτά: έγινε άνθρωπος ο Θεός, και ονομάστηκε συγγενής και αδελφός όλων των ανθρώπων.

Προς τον ηγούμενο. Καθυστέρησα να γράψω επιστολή στην πατρική σου αγιωσύνη, εμποδιζόμενος κάπως από τη φρούρηση που με περιβάλλει· διότι έχω ακούσει από καιρό για τη φυλάκισή σου για χάρη του Κυρίου και τον αγώνα της άθλησής σου. Αλλά ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος κάλεσε και τη δική σου οσιότητα στην ομολογία του Υιού του, Ιησού Χριστού, του Κυρίου και Θεού μας. Διότι το να αγωνίζεται κανείς υπέρ της εικόνας του σωματικού του χαρακτήρα δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να μαρτυρεί για τον ίδιο· επειδή η εικόνα είναι ένα και το αυτό με τον εικονιζόμενο ως προς την υποστατική ομοιότητα. Ότι δε ο Χριστός εικονίζεται, ακόμα και οι πέτρες το κραυγάζουν, διότι έγινε όμοιος με εμάς στα πάντα εκτός από την αμαρτία, όπως είναι γραμμένο· και λέω αμαρτία, διότι έλαβε τη σάρκα χωρίς σπορά και κυοφορήθηκε παρθενικά από την παναγία Του μητέρα και Θεοτόκο.

Εξέπληξε τον ουρανό το γεγονός αυτό και έφριξα ακόμη περισσότερο εγώ ο ταλαίπωρος· και, αν δεν άκουγα τις δικές σου φωνές, δεν θα πίστευα σε αυτόν που μου φανέρωσε προηγουμένως ότι έχει συνταχθεί επιστολή από την τιμιότητά σου εναντίον της Εκκλησίας του Θεού. Διότι εναντίον της στρέφεται το να κατηγορείς με τέτοιες φλυαρίες τους ένδοξους και ομολογητές άνδρες, οι οποίοι περιπλανήθηκαν μέσα σε ποικίλους πειρασμούς, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, διωκόμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και όρη και στις σπηλιές της γης, για τους οποίους δεν είναι άξιος ο κόσμος, για να μιλήσω αποστολικά· και δεν έχουν ακόμη φανερωθεί τα πιο προσχηματικά και απάνθρωπα. Τολμά κάποιος, ρωτώ, που είναι καταταγμένος στους στρατιώτες, παίρνοντας εξουσία από βασιλικό έγγραφο, να διατάζει το ένα και το άλλο και να υβρίζει τους ανωτέρους του ως ανθρώπους που φέρονται άτακτα και απερίσκεπτα; Εάν δε συλληφθεί να το έχει κάνει αυτό, συλλαμβάνεται αμέσως και οδηγείται ως κατάδικος σε θάνατο. Τι, λοιπόν, δεν θα υποστεί ένας απλός μοναχός από το κριτήριο της Εκκλησίας, έχοντας τολμήσει κάτι παρόμοιο με εκείνον; Μήπως δηλαδή δεν έχουμε Αρχιερέα, ο οποίος να μπορεί να συμπαθήσει τις ασθένειές μας σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και να μπορεί να δείξει επιείκεια σε όσους αγνοούν και πλανώνται; Του οποίου η εγκύκλιος επιστολή έχει συνταχθεί σύμφωνα με την εξουσία του Πνεύματος που του έχει δοθεί. Ο οποίος, εάν διαπίστωνε ότι στα όσα γίνονται υπάρχει κάτι παράνομο και μη ωφέλιμο, οπωσδήποτε θα είχε μιλήσει όπως έπρεπε.