Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 5:14

Γι' αυτό σωστά λέει: «Τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου· έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου· ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου». Βλέπεις πώς ο Λόγος προσαρμόζεται σε κάθε ηλικία; Και στους Ιουδαίους, επειδή ήταν νήπια, έδινε ως τροφή μέλι και γάλα. Και όταν ακούς μέλι και γάλα, να σκέφτεσαι τον Νόμο· διότι σε αυτούς δόθηκε το γάλα, επειδή ήταν νήπια. Στους τέλειους όμως δίνεται ο άρτος και ο οίνος. Διότι στερεά τροφή είναι και ο άρτος και ο οίνος, δηλαδή το Ευαγγέλιο. Γι' αυτό λοιπόν σωστά λέει ο Σωτήρας: «Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου». Βλέπεις πώς ομιλεί παντού; Διότι δική Του είναι και η Καινή και η Παλαιά. Γι' αυτό αλίμονο στους Ιουδαίους που τρώνε το μέλι και το γάλα. Ομοίως δε και οι Μανιχαίοι τρώνε τον άρτο και τον οίνο· η Καθολική Εκκλησία όμως τα τρώει και τα δύο μαζί, τον άρτο μαζί με το μέλι, και πίνει τον οίνο μαζί με το γάλα. Και τρώγοντας μεν τον άρτο, καταναλώνουμε μαζί με τον Λόγο και το μέλι. Και έχει γραφτεί να τρώνε το πρόβατο κατά το Πάσχα.

Μάθε δε τούτο, ότι το παιδί που γεννιέται δεν γίνεται αμέσως τέλειος άνδρας. Αλλά περνάει από την ελαφριά τροφή και τότε έρχεται στη στερεή τροφή, «διότι η στερεή τροφή είναι για τους τελείους». Γι' αυτό ο Απόστολος είπε: «Γάλα σας πότισα και όχι στερεά τροφή». Όταν λοιπόν προσφέρουμε φιλοξενία, ας μην λέμε ότι εκπληρώνουμε την εντολή, αλλά ότι έχουμε ανάγκη από γιατρούς επειδή είμαστε ασθενείς. Και να τα εφαρμόζεις αυτά μέχρις ότου σε εισαγάγει ο Θεός στα τέλεια.

Και όταν το ακούσαμε, δεν το αντέξαμε, και δεν γνωρίζαμε ότι οι άνθρωποι δεν βλέπουν όπως βλέπει ο Θεός. Διότι οι άνθρωποι κρίνουν από τα φαινόμενα και έχουν αναμεμειγμένο και το δικό τους θέλημα. Ο Θεός όμως διακρίνει τα μη ορατά και τα βάθη της καρδιάς και βλέπει τα μέλλοντα ως παρόντα. Επειδή λοιπόν ωφέλησε πολύ το να γνωρίσουμε ότι ακόμη παραμένει μέσα μας το ανθρώπινο στοιχείο, ώστε να μάθουμε τα μέτρα μας, πού βρισκόμαστε, και να ταπεινωθούμε για να λάβουμε τη χάρη των ταπεινών. Παρακαλέσαμε τον Θεό, ώστε, όπως έδωσε στον προφήτη Ιεζεκιήλ αντί για ανθρώπινα περιττώματα, περιττώματα βοδιών, και στους Ισραηλίτες βασιλιά όταν είδε ότι αυτό ήθελαν, έτσι να συγκαταβεί και στο θέλημα της δικής μας ασθένειας. Και ιδού, συγκατέβηκε η αγαθότητά Του και έκοψε για χάρη μας το δικό Του θέλημα. Εάν λοιπόν κατακρίνουμε τον εαυτό μας, λέγοντας ότι ακόμη τρώμε λάχανα, θα μας καταξιώσει ο Θεός της στερεάς τροφής, η οποία ανήκει στους τέλειους εν Χριστώ. Αμήν.

Κανείς ας μην απέχει εκουσίως από την πνευματική ευωχία. Ας γίνουμε όλοι μέτοχοι του νηφάλιου κρατήρα, τον οποίο η σοφία, αφού τον ετοίμασε, μας τον παρέθεσε εξίσου, στο μέτρο που ο καθένας έχει τη χωρητικότητα να αντλήσει. Διότι κέρασε τον δικό της κρατήρα και έσφαξε τα δικά της θύματα· προσέφερε δηλαδή την τροφή των τελείων, εκείνων που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. Αφού εμφορηθούμε πλουσιοπάροχα από αυτά, είθε να βρεθούμε άξιοι και της ευφροσύνης του νυμφώνος, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν.

Διότι αφαίρεσε ο Κύριος τη δύναμη του άρτου και τη δύναμη του ύδατος. Υπάρχει, λοιπόν, και σε εμάς κάποια τροφή, η οποία μεν δεν παρέχει δύναμη, δεν επιτρέπει δε τον θάνατο, όπως αυτή που ετοιμάζει ο Παύλος για τους Κορινθίους, οι οποίοι είναι ακόμα νήπια εν Χριστώ. Υπάρχουν και τα λάχανα, τα οποία είναι τροφή για τους ασθενείς· υπάρχει όμως και η στερεά τροφή, η οποία είναι κατάλληλη για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήριά τους γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού. Και εάν ποτέ η Εκκλησία στερείται εκείνων που παραδίδουν δόγματα στερεά, εύρωστα και γεμάτα από τον θείο νου, αυτό είναι γνώρισμα του ότι της έχει αφαιρεθεί η δύναμη του άρτου. —Υπάρχει εξάλλου στο ύδωρ και δύναμη και αδυναμία, σύμφωνα με όσα λέει ο Κύριος: «Καθένας που πίνει από το ύδωρ αυτό, θα διψάσει πάλι· όποιος όμως πιει από το ύδωρ το οποίο Εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα». Και όπως ακριβώς προσλαμβάνουμε κατά κύριο λόγο τη στερεά τροφή, ενώ την υγρή την προσλαμβάνουμε για να χρησιμεύσει ως όχημα στην ξηρά τροφή και να την καθοδηγήσει προς την απορρόφηση, έτσι θα πρέπει να συμβαίνει και με την τροφή της ψυχής: ο μεν νους αποτελεί την πρώτη και πλέον οικεία τροφή της ψυχής, ο δε λόγος, ανοίγοντας τον δρόμο για τα δόγματα μέσω της δικής του ενέργειας, απεργάζεται την πρόσληψη και αφομοίωσή τους.

Πώς, λοιπόν, με τρόπο που αρμόζει στην ευεργεσία του Θεού που γίνεται προς τους ανθρώπους, αποστέλλονται το πρωί οι Προφήτες; Επειδή κάθε λόγος, ο οποίος προέρχεται από τον Θεό, έρχεται σε εμάς που είμαστε ικανοί να υπακούσουμε στο θείο θέλημα, και δεν αγγίζει όσους βρίσκονται σε παιδική άγνοια, αλλά εκείνους που έχουν ήδη τις φυσικές έννοιες για τη διάκριση μεταξύ καλού και κακού. Γι' αυτούς λοιπόν γίνεται ο λόγος, διότι αμέσως μόλις απέκτησαν κατανόηση και τρόπον τινά ανύψωσαν τα μάτια της ψυχής τους από την προηγούμενη άγνοια και δέχθηκαν κάποια λάμψη στα μάτια της καρδιάς τους, εισήλθε ταυτόχρονα και ο λόγος του Θεού, καθορίζοντας τα πρακτέα και τα τίμια. —Το ίδιο ακριβώς νόημα έχει και το χωρίο του ψαλμού: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου».

Αλίμονο σε εκείνους που αποκαλούν το πονηρό καλό και το καλό πονηρό· σε αυτούς που παρουσιάζουν το σκοτάδι ως φως και το φως ως σκοτάδι· σε αυτούς που θεωρούν το γλυκό πικρό και το πικρό γλυκό. Είναι γνώρισμα του τέλειου ανθρώπου, ο οποίος χάρη στην έξη έχει γυμνασμένα τα αισθητήρια, να μπορεί να διακρίνει τη φύση του καλού από του πονηρού. Και είναι ίδιον του δόκιμου τραπεζίτη να κρατά το καλό και να απέχει από κάθε είδος πονηρού· ενώ σε εκείνον που έχει διεφθαρμένο το κριτήριο της ψυχής του προσιδιάζει το να αποδίδει αλλοιωμένες μαρτυρίες για την αξία του κάθε πράγματος. Και φαίνεται πως υπάρχει πολλή ευχέρεια στην ανθρώπινη φύση στο να έχει πεποιθήσεις αντίθετες προς την αλήθεια για το καθένα. —Και μακάρι αυτή η διαφωνία να έφτανε μόνο σε όσους βρίσκονται έξω από την πίστη των Γραφών, οι οποίοι, λέγοντας ότι τα επιχειρήματα για κάθε πράγμα είναι ισοδύναμα, οδηγούν, όσο εξαρτάται από αυτούς, σε αμφιβολία κάθε σαφήνεια, υποστηρίζοντας ότι ο άργυρος είναι μαύρος εξαιτίας της σκουριάς που βγάζει· και ότι ο ήλιος είναι μαύρος από το γεγονός ότι μαυρίζει τα σώματα με τα οποία έρχεται σε πιο παρατεταμένη επαφή. Και από τέτοιου είδους συλλογισμούς κατασκευάζουν το δόγμα της «εποχής» (της αναστολής της κρίσεως), υποστηρίζοντας ότι οι αισθήσεις ενέχουν απάτες και δεν αντιλαμβάνονται τα πράγματα όπως είναι εκ φύσεως, αλλά ότι οι οφθαλμοί αφενός εξαπατώνται από τη ζωγραφική· αφετέρου δε στον λαιμό του περιστεριού προσλαμβάνουν διαφορετικά χρώματα κάθε φορά ανάλογα με τις κλίσεις του πτηνού και τις σχέσεις του με την ακτίνα του φωτός, καθώς μεταβάλλεται ανάλογα και η οπτική εντύπωση.

«Διότι, αν και χρησιμοποίησα τόσο απλή διδασκαλία, φοβόμουν πάρα πολύ», λέει, «μήπως τυχόν, εάν τα νοήματα βρεθούν να είναι ανώτερα από την ικανότητα κατανόησής μας, δεν θα ωφελήσουν καθόλου, αλλά μάλλον θα βλάψουν· διότι για τους νηπίους κατά τον νου θα ταίριαζε για την απόκτηση της γνώσης ένας λόγος τρυφερός και εύληπτος, «η στερεά όμως τροφή είναι για τους τελείους», για εκείνους που, λόγω της έξης, έχουν τα αισθητήριά τους γεγυμνασμένα «προς διάκριση του καλού και του κακού»». Επομένως, λέει, ο λόγος του μυσταγωγού προς εσάς παρουσιάστηκε σαν με πολλή ασθένεια, και όχι με όλη του τη δύναμη· «ούτε βέβαια με πειστικούς λόγους ανθρώπινης σοφίας, αλλά με απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως, ώστε η πίστη σας να μη βασίζεται σε σοφία ανθρώπων αλλά σε δύναμη Θεού». Διότι οι απόστολοι συνόδευαν το κήρυγμα και με θεοσημίες, προσφέροντας το γεγονός αυτό ως σαφή απόδειξη ότι πρέπει να πιστεύουμε πως ο Θεός έχει δώσει τη μαρτυρία Του σε αυτά διά του Πνεύματος και διά των ίδιων των πραγμάτων· καθώς χρησιμοποιούσαν κάποια άρρητη και ανέκφραστη δύναμη και ενέργεια, και επιτελούσαν εύκολα τις θαυματουργίες.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με όσους καλούνται από την ελληνική πλάνη· διότι θεραπεύονται από τους μυσταγωγούς χωρίς να σκληραγωγούνται υπερβολικά και χωρίς να βαδίζουν αμέσως τον τραχύ δρόμο, αλλά σαν να τρέφονται με γάλα μέσω μιας ήπιας αγωγής και να προοδεύουν σιγά-σιγά προς τον τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Γι' αυτό άλλωστε έδωσε εντολή στους αγίους αποστόλους να βαπτίζουν όλα τα έθνη στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και να τα διδάσκουν να τηρούν όλα όσα τους παρήγγειλε. Εκείνοι, αν και ήθελαν να το πράξουν αυτό, στην αρχή δεν επέβαλαν κανένα βαρύ φορτίο στους πιστούς, χρησιμοποιώντας διδακτική δεξιοτεχνία. Διότι έγραψαν σε όσους προέρχονταν από τα έθνη: «Φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε εμάς, να μην σας επιβάλλουμε κανένα επιπλέον βάρος, παρά μόνο να απέχετε από την πορνεία, από το πνιγμένο κρέας και από το αίμα». Γράφει επίσης σε κάποιους ο πανάριστος Παύλος ότι: «Σας πότισα γάλα και όχι στερεά τροφή, διότι δεν μπορούσατε ακόμα, αλλά ούτε και τώρα μπορείτε». Η στερεά τροφή όμως είναι για τους τέλειους, για εκείνους που, λόγω της συνεχούς άσκησης, έχουν τα αισθητήρια της καρδιάς τους γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού. Επομένως, «θα σηκωθούν στους ώμους», λέει, «οι γιοι σου και οι θυγατέρες σου, και τότε θα δεις και θα φοβηθείς, και θα εκσταθείς», δηλαδή, θα θαυμάσεις. Διότι έτσι κάπου λέει και ο θεσπέσιος Αββακούμ: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα· κατενόησα τα έργα σου και έμεινα έκθαμβος».

Και προσθέτει σε αυτά: «Εφόσον λοιπόν όλα αυτά διαλύονται, ποταποί πρέπει να βρεθούμε εμείς, άγιοι και άμωμοι ενώπιόν του;» Διότι κανένας απολύτως δεν γνωρίζει τον καιρό της συντέλειας. «Κύριε, σε εμάς λες την παραβολή αυτή ή και προς όλους;» (A f. 183) Ρωτά ο Πέτρος αν ο Κύριος είπε προς όλους την παραβολή για τους λύχνους. Άραγε, λέει, ο νόμος είναι γενικός και εφαρμόζεται με το ίδιο μέτρο σε όλους, ή αρμόζει μόνο σε όσους έχουν ξεχωρίσει από τους άλλους; Έπειτα, τι είναι αυτό που θορύβησε τον σοφότατο μαθητή; Ή τι τον παρακίνησε στο να θελήσει να μάθει τέτοια πράγματα από τον Χριστό; Λοιπόν, θα πούμε αυτό πριν από όλα τα άλλα: από τις εντολές, κάποιες αρμόζουν σε αποστολικά αξιώματα, ενώ κάποιες άλλες σε αυτούς που κατέχουν κατώτερη τάξη. Και αυτό μπορεί να διαπιστώσει κανείς ότι είναι αληθινό και έχει έτσι, όπως ανέφερα, καθώς ο μακάριος Παύλος έγραψε σε κάποιους: «Γάλα σας πότισα, όχι στερεή τροφή, διότι δεν μπορούσατε ακόμη, αλλά ούτε και τώρα μπορείτε ακόμη.» Διότι η στερεή τροφή είναι για τους τέλειους, οι οποίοι μέσω της άσκησης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση καλού και κακού. Διότι σε εκείνους που έχουν εύρωστη διάνοια, θα άρμοζαν ευλόγως τα μεγάλα και εξαίρετα αγιοπρεπή προστάγματα. Σε εκείνους όμως που δεν έχουν φτάσει ακόμη σε αυτή την πνευματική ισχύ, ταιριάζουν τα απαλλαγμένα από κάθε δυσκολία. Έχοντας κατανοήσει λοιπόν ο μακάριος Πέτρος τη δύναμη των όσων ειπώθηκαν από τον Χριστό, ευλόγως ρωτά. (

Επειδή όμως έπρεπε με κάποιον τρόπο, μέσω ενός ολοφάνερου γεγονότος, να τους εξαναγκάσει να ομολογήσουν, σαν να μην το έκαναν με τη θέλησή τους, ότι ο ουρανός έχει δημιουργηθεί· και ότι ο ήλιος, η σελήνη, τα άστρα, η γη και σύμπασα η υπόλοιπη κτίση έχουν έλθει στην ύπαρξη μέσω της τέχνης Εκείνου που τα δημιούργησε, τους προστάζει να συσχηματιστούν με τον Δημιουργό· και καθώς αναπαύονται κατά το Σάββατο, επιθυμεί να γνωρίζουν την αιτία της εορτής. «Διότι αναπαύθηκε», λέει, «ο Θεός από όλα τα έργα του την έβδομη ημέρα». Εκείνοι δε που σπουδάζουν να αναπαύονται μαζί με τον Δημιουργό που αναπαύεται, πώς δεν θα ομολογούσαν, και μάλιστα πολύ σαφώς, ότι τα σύμπαντα έχουν δημιουργηθεί, και ότι ένας είναι ο γενεσιουργός και τεχνίτης όλων; Συνέβη, λοιπόν, μέσω της αργίας του Σαββάτου, και να εισαχθεί ο λόγος περί της θεότητος στους Ισραηλίτες, και να αναγνωριστεί η φύση που είναι τεχνίτης και δημιουργός των πάντων· και να μην αγνοηθεί η δουλεία (η κτιστή υποταγή) των ορατών στοιχείων. Αυτός μεν είναι ο ένας λόγος της αργίας του Σαββάτου. Υπάρχει δε και δεύτερος εκτός από αυτόν, πολύ ιερός, και απολύτως ταιριαστός σε εκείνους που είναι τελειότεροι στην πνευματική κατάσταση· «διότι δεν πρέπει να παρατίθενται οι στερεότερες τροφές των διδαγμάτων σε εκείνους που νηπιάζουν ακόμη, αλλά σε εκείνους που λόγω της πνευματικής τους έξης έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια», όπως λέει ο Παύλος.

Και βεβαίως ο θεσπέσιος Παύλος παρομοιάζει τον τρόπο της διδασκαλίας με τροφή· διότι είπε ότι «η στερεά τροφή είναι για τους τελείους», για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. «Επομένως ο Βενιαμίν είναι λύκος άρπαγας. Το πρωί θα τρώει ακόμη, και το εσπέρας θα μοιράζει τροφή.» Είναι σαν να έλεγε: Ενώ είναι ακόμη μαθητευόμενος και δεν έχει φτάσει ακόμη στην απόλυτη αρτιότητα, θα μπορούσε να ωφελήσει άλλους, και πολύ λίγος χρόνος θα αναδείξει εκείνους που μόλις πίστεψαν ικανούς να διδάσκουν. Διότι για εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ λεγόταν, νομίζω εξαιτίας της πολλής αμάθειας και της εσωτερικής πώρωσης του νου: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος. Έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούνε.» Και πάλι: «Αυτοί που βαστάζονται από την κοιλιά, και παιδεύονται μέχρι τα γηρατειά.» Ο σοφός Ιωάννης, όμως, γράφει σε αυτούς που βρίσκονται στην πίστη και στον Χριστό λέγοντας: «Δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι έχουν τον νου του Χριστού, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, και δεν στερούνται ικανότητας στο να διδάσκουν και να προτρέπουν ο ένας τον άλλον. Αν πάλι αρμόζει να λέμε ότι η προφητεία για τον Βενιαμίν εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του μακάριου Παύλου, και έτσι θα ήταν ορθό και αληθινό. Διότι εκείνος που δίωκε την Εκκλησία, και επιτίθετο σαν λύκος σε αυτούς που αγαπούσαν τον Χριστό, μέσα σε πολύ λίγο χρόνο μεταβλήθηκε ακριβώς στο αντίθετο.

Διότι είναι νήπιος. Η στερεά τροφή όμως είναι για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της συνήθειας έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για να διακρίνουν το καλό και το κακό.» Αφού λοιπόν ανδρωθούν και τραφούν πολύ καλά με τους λόγους της κατήχησης, τους προσάγουμε κατά την όγδοη, δηλαδή αφού έχει παρέλθει ο καιρός κατά τον οποίο βρίσκονταν στη νηπιότητα, και πλέον εισέρχεται άλλος μετά από εκείνον, κατά τον οποίο το μυστήριο του Χριστού θα μπορούσε να τους προσφερθεί στην κατάλληλη ώρα και όπως πρέπει. Διότι η όγδοη υποδηλώνει για εμάς τον καιρό της αναστάσεως, όταν ο Χριστός, αφού υπέμεινε τον θάνατο για χάρη μας, ανέζησε, με τον οποίο συμμορφωνόμαστε νοητά καθώς πεθαίνουμε μέσω του αγίου βαπτίσματος, προκειμένου να αξιωθούμε και της αναστάσεως.

Διότι ήταν ακόμη παχυλοί στη διάνοια και εντελώς ευπαράφοροι προς οτιδήποτε από τα πιο απρεπή. Και εφόσον νοσούσαν από μία εντελώς δυσέκνιπτη φιλοσαρκία και ήταν εγκλωβισμένοι σε πάθη από τα οποία δύσκολα ξεφεύγει κανείς, ήταν κατά κάποιον τρόπο ανέφικτο ακόμη και δεν ήταν έτοιμοι να κατορθώσουν το να μπορούν να ανυψωθούν αμέσως προς το εξαιρετικά ευγενές, ώστε να υιοθετήσουν έναν τρόπο ζωής, ίσως τόσο λαμπρό και υπερφυή, ώστε να περπατούν μεν πάνω στη γη, αλλά να έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι, δεν είναι άραγε η στερεά τροφή για τους τέλειους, ενώ το γάλα είναι το πιο ταιριαστό για όσους είναι ακόμη νήπια; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Υπήρχε ανάγκη, επομένως, για μια παιδαγωγία μέσω τύπων, εφόσον ήταν ακόμη νήπια, και, για να το πούμε έτσι, για μια πιο τρυφερή ανατροφή, όχι για τον λόγο που διατάσσει προς την τελειότητα και που είναι ικανός να οδηγήσει σε αυτό που είναι άρτιο.

Τέτοιοι ακριβώς ήταν κάποιοι άσοφοι και ολιγόνοες, προς τους οποίους γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι, ενώ οφείλατε, λόγω του χρόνου που πέρασε, να είστε διδάσκαλοι, έχετε πάλι ανάγκη να σας διδάξει κάποιος ποια είναι τα πρώτα στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού, και φτάσατε να έχετε ανάγκη από γάλα, και όχι από στερεά τροφή· διότι η στερεά τροφή είναι για τους τέλειους.» Επομένως, είναι ακόμη ατελές αυτό που τρέφεται με γάλα και βρίσκεται υπό τον μαστό, αναφέρομαι βεβαίως ως προς τη σύνεση και την πνευματική ρωμαλεότητα. Ας προχωρήσει όμως πάλι ο λόγος μας περί αυτών, μεταβαίνοντας τυπολογικά από τα αισθητά και προφανή πράγματα προς τα υπεραισθητά και νοητά, οπότε θα κατανοήσεις πολύ καλά ότι τα πάντα έχουν γίνει εν Χριστώ τόσο ως προς την τελειότητα όσο και ως προς την αποδοχή. Διότι, όσον αφορά τα ζώα που προσφέρονται και αφιερώνονται στον Θεό, ο νόμος λέει ότι πρέπει να παραμένουν επτά ημέρες υπό τη μητέρα τους, αλλά την όγδοη ημέρα και εφεξής, θα είναι δώρο και ολοκάρπωμα στον Θεό. ΠΑΛΛ. Ο λόγος δεν είναι και πολύ σαφής. ΚΥΡ. Μα δεν υποστηρίζεις ότι η όγδοη είναι η αναστάσιμη ημέρα του Σωτήρα, και τρόπον τινά η αρχή ενός νέου αιώνα, εφόσον παρήλθε εκείνος του νόμου που αντιπροσωπεύεται στις επτά πρώτες ημέρες; ΠΑΛΛ. Το υποστηρίζω. ΚΥΡ. Επομένως, είναι ακόμη ανίερο και ακατάλληλο για προσφορά ό,τι ανήκει στον χρόνο του νόμου, δηλαδή αυτό που βρίσκεται στη σαρκική λατρεία· ενώ είναι ήδη δώρο και ευπρόσδεκτο στον Θεό οτιδήποτε ανήκει πλέον εν Χριστώ στην όγδοη ημέρα και μετέπειτα. Διότι η εν Χριστώ κλήση είναι ατελεύτητη, έχοντας ως αρχή της την ανάσταση.

Για όλα αυτά λέει ο Κύριος: Προσέχετε μήπως σας πλανήσει κάποιος. Γι' αυτόν τον λόγο γίνεται και η διδασκαλία της Πίστεως και οι εξηγήσεις για αυτήν. Πριν όμως από την παράδοση της Πίστεως, θεωρώ καλό να κάνω τώρα μια σύντομη ανακεφαλαίωση των αναγκαίων δογμάτων, ώστε το πλήθος όσων πρόκειται να ειπωθούν και το χρονικό διάστημα όλων των ημερών της αγίας Τεσσαρακοστής να μην προκαλέσουν λήθη σε όσους από εσάς είναι πιο απλοϊκοί στη διάνοια. Αλλά αφού τα σπείρουμε τώρα συνοπτικά, να μην τα ξεχάσουμε όταν αργότερα θα καλλιεργηθούν εκτενέστερα. Ας δείξουν δε ανοχή όσοι από τους παρευρισκομένους είναι πιο τέλειοι στην πνευματική κατάσταση και έχουν ήδη τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού, ακούγοντας πιο νηπιώδεις διδασκαλίες και εισαγωγή που μοιάζει με γάλα, ώστε συγχρόνως και όσοι έχουν ανάγκη από κατήχηση να ωφεληθούν, και όσοι κατέχουν τη γνώση να αναζωπυρώσουν τη μνήμη τους για όσα ήδη γνωρίζουν.

Για να μην πεθάνει λοιπόν τον αιώνιο θάνατο, δεν του έδωσε εντολή να αγγίξει τη διπλή γνώση. Καθόρισε την ελεύθερη προαίρεση και την απειλή σε περίπτωση παράβασης της εντολής. Εάν υπάρχει δέντρο ζωής, υπάρχει και γνώσεως· και εάν υπάρχει βρώση ζωής, υπάρχει και γνώσεως· και εάν υπάρχει πρόσκαιρη απόλαυση, υπάρχει και αιώνια. Και η ψυχή τα γεύεται αυτά, καθώς και το σώμα μέσω αυτής. Διότι, όπως ακριβώς η ψυχή προσλαμβάνει τα πρόσκαιρα μέσω της σάρκας, έτσι και τα αιώνια μέσω της ψυχής. Λάρυγγας της ψυχής είναι η λογική κατάσταση, και στόμα της η προαίρεση, μέσω της οποίας δέχεται τις τροφές. Γι' αυτό, επειδή γεύτηκε άκαιρα τη διπλή γεύση, κατέστρεψε το σώμα όπως το νήπιο που έλαβε στερεά τροφή· και για να τον απαλλάξει εντελώς από τον θάνατο της ψυχής, μετέθεσε το σώμα, ώστε να μην προκαλέσει στον εαυτό του κάτι χειρότερο.

Είναι, λοιπόν, ανάγκη μεγάλου αγώνα και κρυφού και αόρατου κόπου, ώστε να γίνεται πάντοτε έρευνα των λογισμών. Και πρέπει πάντοτε να γυμνάζουμε τα εξασθενημένα αισθητήρια της ψυχής μας για τη διάκριση του καλού και του κακού, και να αναζωπυρώνουμε τα εξασθενημένα μέλη της ψυχής μέσω της προσήλωσης του νου στον Θεό και της προθυμίας. Εκεί ας είναι διαρκώς προσκολλημένος ο νους μας, ώστε διά της θείας χάριτος να γίνει με τον Κύριο ένα πνεύμα, σύμφωνα με το αποστολικό λόγιο.

Σε αυτές συγκαταλέγεται και μία άλλη επιστολή προς τους Κνωσίους, στην οποία παρακαλεί τον επίσκοπο της παροικίας Πινυτό να μην επιβάλλει αναγκαστικά στους αδελφούς το βαρύ φορτίο της αγνείας, αλλά να λαμβάνει υπόψη του την αδυναμία των πολλών. Απαντώντας σε αυτήν ο Πινυτός, αφενός θαυμάζει και αποδέχεται τον Διονύσιο, αφετέρου τον παρακαλεί με τη σειρά του να προσφέρει πλέον κάποτε πιο στερεή τροφή, αναθρέφοντας στο μέλλον τον λαό του με πιο τέλειες επιστολές, ώστε να μην γεράσουν χωρίς να το καταλάβουν παραμένοντας στη νηπιώδη αγωγή, διατρίβοντας μέχρι τέλους με γαλακτώδεις λόγους. Μέσω αυτής της επιστολής αναδεικνύονται, σαν μέσα από μια ακριβέστατη εικόνα, τόσο η ορθοδοξία του Πινυτού όσον αφορά την πίστη και η φροντίδα του για την ωφέλεια των ποιμαινομένων του, όσο και η λογιότητά του και η σύνεσή του στα θεία.

ΜΕ΄. Διότι άλλοι μεν έχουν ανάγκη να τρέφονται με γάλα, δηλαδή με τα πιο απλά και στοιχειώδη διδάγματα, όσοι είναι νήπιοι ως προς την πνευματική τους κατάσταση και νεοσύστατοι στην πίστη, όπως θα έλεγε κανείς, μη μπορώντας να αντέξουν τη στερεά τροφή του λόγου. Την οποία, εάν κάποιος τους την προσφέρει πάνω από τις δυνάμεις τους, ίσως καταπιεστούν και βαρύνουν, καθώς δεν επαρκεί η διάνοιά τους —όπως ακριβώς συμβαίνει με τον υλικό οργανισμό που αδυνατεί να ελκύσει και να αφομοιώσει την τροφή που εισήλθε— και έτσι θα ζημιωθούν ακόμη και ως προς την αρχική τους δύναμη. Άλλοι πάλι, οι οποίοι έχουν ανάγκη από τη σοφία που διδάσκεται στους τέλειους και από την υψηλότερη και στερεότερη τροφή, έχοντας τα αισθητήριά τους επαρκώς γυμνασμένα για τη διάκριση της αλήθειας και του ψεύδους, εάν ποτίζονταν με γάλα και τρέφονταν με χόρτα, που αποτελούν τροφή των ασθενών, θα δυσανασχετούσαν. Και πολύ δικαιολογημένα, εφόσον δεν θα ενδυναμώνονταν κατά Χριστόν, ούτε θα προόδευαν την αξιέπαινη αύξηση, την οποία κατεργάζεται ο λόγος που διαμορφώνει τον τέλειο άνδρα και οδηγεί στο μέτρο της πνευματικής ηλικίας αυτόν που τρέφεται σωστά.

Διότι, όπως ακριβώς η ανάπτυξη των σωμάτων με την πάροδο των ηλικιών έχει ως όριο την ωριμότητα της φύσεως, μετά την οποία δεν επιδέχεται περαιτέρω αύξηση, αλλά παραμένει στην ίδια κατάσταση για όλον τον υπόλοιπο χρόνο, έτσι υπάρχει και στα θεία διδάγματα αύξηση και σταθεροποίηση. Μέσω αυτών, η θεία διδασκαλία, γαλουχώντας με τις κατάλληλες τροφές εκείνους που είναι νηπιώδεις και ατελείς στη διάνοια, τους οδηγεί στην αύξηση με το γάλα και τα παρόμοια, ενώ σε όσους είναι ήδη τέλειοι παραθέτει τη στερεά τράπεζα, σε εκείνους δηλαδή που έχουν προγυμνάσει τα αισθητήρια της ψυχής μέσω των προηγούμενων μαθημάτων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κʹ. Ποια ήταν η ζωή στον παράδεισο, και τι ήταν το απαγορευμένο δέντρο. Τι είναι λοιπόν εκείνο το οποίο έχει αναμεμειγμένη τη γνώση του καλού και του κακού, διανθισμένο με τις ηδονές των αισθήσεων; Άραγε δεν θα απομακρυνθώ πολύ από την αλήθεια, χρησιμοποιώντας την έννοια του γνωστού ως αφορμή για τη θεώρηση αυτή. Διότι νομίζω πως εδώ η Γραφή δεν εννοεί τη γνώση ως επιστήμη, αλλά βρίσκω κάποια διαφορά, σύμφωνα με τη χρήση της Γραφής, μεταξύ γνώσης και διάκρισης. Διότι το να διακρίνει κανείς με ακριβή γνώση το καλό από το κακό, λέει ο Απόστολος ότι αποτελεί γνώρισμα τελειότερης έξης και γυμνασμένων αισθητηρίων· γι' αυτό και δίνει την παραγγελία να τα δοκιμάζουμε όλα, και αναφέρει ότι η διάκριση είναι ίδιον του πνευματικού ανθρώπου. Η δε γνώση δεν υποδηλώνει παντού νοηματικά την επιστήμη και την κατανόηση, αλλά τη διάθεση προς το ευχάριστο· όπως, «Γνώρισε ο Κύριος αυτούς που είναι δικοί Του»· και προς τον Μωυσή λέει ότι «Σε γνώρισα περισσότερο από όλους»· ενώ για εκείνους που έχουν κατακριθεί για την κακία τους λέει Εκείνος που τα γνωρίζει όλα: «Ποτέ δεν σας γνώρισα». Επομένως το δέντρο, από το οποίο καρποφορεί η σύμμικτη γνώση, ανήκει στα απαγορευμένα. Και έχει αναμειχθεί με τα αντίθετα ο καρπός εκείνος, ο οποίος έχει συνήγορό του τον όφι, ίσως για τον εξής λόγο: επειδή το κακό δεν προβάλλεται γυμνό από μόνο του, φανερώνοντας την πραγματική του φύση.

Και αν κάποιος ήθελε να εξετάσει με ακρίβεια την αιτία των πεπλανημένων και φαύλων αντιλήψεων, νομίζω πως δεν θα έβρισκε άλλη από το ότι δεν έχουν εξασκηθεί επακριβώς τα αισθητήριά μας «για τη διάκριση του καλού και του μη καλού». Εξαιτίας αυτού, αφού οι άνθρωποι απομακρύνθηκαν από την επιδίωξη του όντως αγαθού, άλλοι μεν διολίσθησαν στον έρωτα των σαρκών, άλλοι δε έρρεψαν με τις επιθυμίες τους προς την άψυχη ύλη των χρημάτων· άλλοι όρισαν το καλό στις τιμές, τις δόξες και τις εξουσίες· υπάρχουν δε και κάποιοι που συνεπήρθησαν από ορισμένες τέχνες και επιστήμες· ενώ οι πιο δουλοπρεπείς από αυτούς καθιστούν τον λαιμό και την κοιλιά κριτήρια του αγαθού. Αν όμως, έχοντας απομακρυνθεί από τις υλικές έννοιες και τις προσκολλήσεις στα φαινόμενα, αναζητούσαν την απλή, άυλη και ασχημάτιστη φύση του καλού, δεν θα είχαν πλανηθεί ως προς την επιλογή των επιθυμιών τους, ούτε θα είχαν παραλογιστεί τόσο πολύ από τέτοιου είδους απάτες, ώστε να μην οδηγούνται στην περιφρόνησή τους, αν και βλέπουν τον πρόσκαιρο χαρακτήρα της ηδονής που υπάρχει σε αυτά.

Αν δε το πρωί του προσφέρεται ο άρτος, και το εσπέρας το κρέας, ίσως το γεγονός αυτό να υποδηλώνει αινιγματικά τη σπουδή προς τον ενάρετο βίο, ότι δηλαδή σε όσους μεν αρχίζουν την κατά αρετήν ζωή, της οποίας σύμβολο είναι το πρωί, πρέπει να παρέχεται ο εύληπτος λόγος, ενώ σε όσους προοδεύουν προς την τελειότητα να παρέχεται ο τελειότερος, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, ο οποίος λέγει: «Η στερεά τροφή είναι για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια».

Διότι, όπως ακριβώς η πρώτη ηλικία των νηπίων ανατρέφεται και τρέφεται με τη θηλή και το γάλα, και έπειτα την διαδέχεται άλλη τροφή κατάλληλη για το υποκείμενο, η οποία είναι οικεία και προσαρμοσμένη σε αυτόν που τρέφεται, έως ότου φθάσει στην τελειότητα· έτσι νομίζω ότι και η ψυχή, διά μέσου εκείνων που είναι πάντοτε κατάλληλα σε αυτήν, με κάποια τάξη και ακολουθία μετέχει στη σύμφωνη με τη φύση της ζωή, μεταλαμβάνοντας από τα αγαθά που προσφέρονται στη μακαριότητα, αναλόγως με το πόσο χωράει και δύναται. Αυτό ακριβώς μάθαμε και από τον Παύλο, ο οποίος τρέφει με άλλον τρόπο εκείνον που έχει ήδη αυξηθεί μέσω της αρετής, και με άλλον τρόπο το νήπιο και ατελέστερο. Διότι προς τους μεν τέτοιους λέει: «Γάλα σας πότισα και όχι στερεά τροφή· διότι δεν μπορούσατε ακόμη»· προς δε εκείνους που έχουν συμπληρώσει το μέτρο της νοητής ηλικίας λέει: «Η στερεά τροφή όμως είναι για τους τελείους, για εκείνους που εξαιτίας της έξεως έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα».

Όπως, λοιπόν, δεν μπορεί να πει κανείς ότι ο ώριμος άνδρας και το νήπιο βρίσκονται στην ίδια κατάσταση, έστω και αν καμία ασθένεια δεν πλήττει κανέναν από τους δύο (διότι πώς θα μπορούσαν να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο απόλαυσης εκείνοι που δεν συμμετέχουν στα ίδια πράγματα;), αλλά το ότι δεν ταλαιπωρούνται από κάποια ασθένεια λέγεται παρομοίως και για τον έναν και για τον άλλον, εφόσον και οι δύο είναι απαλλαγμένοι από κάθε πάθηση, η απόλαυση όμως της τρυφής δεν βιώνεται πλέον με όμοιο τρόπο από αυτούς (διότι στον μεν άνδρα υπάρχει η δυνατότητα να ευφραίνεται μέσω του λόγου, να προΐσταται σε υποθέσεις, να επιδιώκει ευδοκίμως αξιώματα, να διακρίνεται για τις ευεργεσίες προς τους έχοντες ανάγκη, να συζεί με σύζυγο, εάν αυτή είναι η επιθυμία του, να διοικεί τον οίκο του, και να βρίσκει στη ζωή του όσα ευχάριστα συνδέονται με αυτά: ακροάματα και θεάματα, κυνήγια, λουτρά, γυμνάσια, συμποτικές διασκεδάσεις και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο· για το νήπιο όμως, η τρυφή είναι το γάλα, η αγκαλιά της τροφού και η ήρεμη κίνηση που προσελκύει και γλυκαίνει τον ύπνο· διότι η ατελής ηλικία του δεν μπορεί από τη φύση της να χωρέσει μεγαλύτερη ευφροσύνη από αυτήν)· με τον ίδιο τρόπο, εκείνοι που έθρεψαν τις ψυχές τους με την αρετή σε αυτόν τον βίο και, όπως λέει ο Απόστολος, γύμνασαν τα νοητά τους αισθητήρια, εάν μετοικήσουν σε εκείνη την ασώματη ζωή, θα μεταλάβουν τη θεία τρυφή αναλόγως προς την έξη και τη δύναμη που ενυπάρχει μέσα τους, συμμετέχοντας στα προκείμενα αγαθά περισσότερο ή λιγότερο, ανάλογα με τη δύναμη που διαθέτει ο καθένας. Η ψυχή όμως που είναι άγευστη της αρετής, αφενός παραμένει αμέτοχη στα δεινά που προέρχονται από την πονηρία, εφόσον δεν προσβλήθηκε εξαρχής από τη νόσο της κακίας, αφετέρου δε μετέχει σε εκείνη τη ζωή, την οποία ο προηγούμενος λόγος όρισε ως γνώση και μετοχή του Θεού, στην αρχή μόνον τόσο, όσο μπορεί να χωρέσει αυτός που τρέφεται, έως ότου, αφού αναπτυχθεί μέσω της θεωρίας του Όντος σαν από κάποια κατάλληλη τροφή, γίνει χωρητική του περισσοτέρου, μετέχοντας με εξουσία στην αφθονία του Όντος.

Επομένως, η λεγόμενη από εμάς απόδειξη για τα θεία υπερέχει ασυγκρίτως από αυτό που εκείνοι θεωρούν υπεράνω αποδείξεως. Εάν όμως είχα χρόνο, θα σου έδειχνα ότι και εκείνες οι θεάσεις τους, δια των οποίων ισχυρίζονται ότι «συνενώνονται με τα θεία», τους παραπλανούν και τους απομακρύνουν από τα όντως θεία, καθώς και ότι εκείνες οι ανατατικές εποπτείες τους, αν και υπερβαίνουν τους μέσους λόγους της ψυχής και όλες τις φυσικές ακρότητες, κατακρημνίζονται εκεί όπου «απλώνεται άβυσσος πάντοτε αβέβαιη, ολόγυρα σκοτεινή, ρυπαρή και ακατανόητη»· και ότι το νοερό φως που έλαμψε σε αυτούς δεν τους ανασύρει σε ολόφωτο χώρο, αλλά τους καταδικάζει σε αιώνιο ζόφο, αποτελώντας δόλωμα και φοβερή ενέδρα που επινοήθηκε από τον άρχοντα του σκότους, κατασκευασμένη μάλιστα τόσο περίτεχνα και απόκρυφα, ώστε να παρασύρει απλώς και μόνο με την ακοή όσους δεν είναι απόλυτα γυμνασμένοι στη διάκριση του καλού και του κακού. Διότι διαμέσου αυτής της μίας, αμήχανα κακομήχανης πλεκτάνης, διαπέρασε με κάθε απάτη εκείνους τους θεωρούς και παγίδευσε μέσα στα δικά του πολύπλοκα δίχτυα όσους τους ακούνε θεωρώντας τους φωτισμένους, ενώ με την περίσσεια της κακουργίας του φτάνει, μέσω των δικών τους συγγραμμάτων, μέχρι και σε αυτούς που πρόκειται να υπάρξουν στο μέλλον.

Δεν είναι, λοιπόν, ασφαλές να μιλούν για τον Θεό εκείνοι που δεν γνωρίζουν πώς να μιλούν στον Θεό, ούτε να κρίνουν για το άυλο φως εκείνοι που δεν γνωρίζουν τίποτε ανώτερο από αυτό το φως που υποπίπτει στις αισθήσεις, ούτε έχουν τελειωθεί στο νοερό μέρος της ψυχής από το νοερό και αληθινό φως, και δεν έχουν βρει αληθινά «τη ζωή που είναι κρυμμένη στον Χριστό» και δεν έχουν αναστηθεί με την πρώτη ανάσταση. Όσοι όμως έχουν αξιωθεί αυτού του χαρίσματος, έχουν την καρδιά τους σαν λυδία λίθο, εντελώς αποκαθαρμένη και με οξύτατη κριτική ικανότητα, στους οποίους δεν θα μπορούσες να περάσεις απαρατήρητος αν τους παρουσίαζες χαλκό καλλωπισμένο με εξωτερική επικάλυψη χρυσού. Είναι εκείνοι που έχουν τα αισθητήριά τους γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού, και δεν θα μπορούσες να σαγηνεύσεις την ακοή τους, ούτε να τους παραπλανήσεις, ούτε να τους πείσεις, ακόμη κι αν συγκεντρώσεις και διατάξεις τις λέξεις πολύ καλά, με τρόπο εξαιρετικά ελκυστικό, ευπρεπή και πειστικό. Διότι είναι ικανοί και μέσα από αυτά να ανακαλύψουν το αηδές, απρεπές και αποκρουστικό στοιχείο της απάτης που εμφωλεύει μέσα, οι οποίοι μάλιστα δικαίως θα έλεγαν ότι αυτή η σύμπλεξη ταιριάζει σε όσους, ενώ βρίσκονται σε τύφλωση, υποκρίνονται εκεί ότι βλέπουν. Διότι, χωρίς να το καταλάβουν οι ίδιοι, φανέρωσαν και απογύμνωσαν τη δική τους απάτη.

Κεφάλαιο Θ΄. Κατά της ελληνικής εποπτείας και της πλανημένης θεωρίας που βασίζεται σε αυτήν, και περί του απλανούς και θείου φωτισμού και των τεκμηρίων του, και πώς εξαιτίας αυτού παρουσιάζεται το υπερβάλλον της αγάπης του Θεού προς εμάς. Το ότι βέβαια τέτοιο φως παρουσιάζει κάποιες φορές προς απάτη ο πονηρός άγγελος, μπορεί κανείς να το επιβεβαιώσει και από τα λόγια των δικών του μυσταγωγών. Διότι λένε: «Για τη θέαση δε των πραγμάτων που βρίσκονται πάνω από εμάς, πρέπει να έλθει από άνω και να αναλάμψει ένα νοερό φως, μέσω του οποίου είναι δυνατόν να ενωθεί κανείς με τα θεία». Δεν είναι καθόλου παράξενο που οι μύστες και οι μυσταγωγοί του πονηρού κατασκευάζουν τους λόγους τους με κακοτεχνία για συγκάλυψη, ώστε και μέσω της ακοής να παραπλανούν εκείνους που δεν είναι ιδιαίτερα γυμνασμένοι στη διάκριση του καλού και του κακού. Διότι, εάν ο ίδιος, παρότι είναι καθαυτό σκοτάδι, υποκρίνεται τον άγγελο φωτός, τι το παράξενο υπάρχει στο ότι εκείνοι που έχουν παραπλανηθεί από αυτόν με το υποκριτικό φως και τον έχουν βάλει ολόκληρο μέσα τους, μάλλον δε έχουν ενωθεί με αυτόν, για να μιλήσω σύμφωνα με τα δικά τους λόγια, και μιλούν μέσω αυτού, ώστε με την ευπρέπεια των λόγων να παραπλανούν τους πολλούς, υποκρίνονται τις φωνές των διακόνων του αληθινού φωτός, δηλαδή εκείνων που έχουν καταξιωθεί τη θεία και θεοποιό λαμπρότητα του Πνεύματος και έτσι έχουν φωτιστεί εντελώς και απλανώς; «Διότι και οι διάκονοί του», λέει ο Απόστολος, «υποκρίνονται τους διακόνους της δικαιοσύνης».

Ελάτε όμως εμείς, αφού γνωρίζουμε τα δικά τους όχι μόνο από τους προφανείς καρπούς της πονηρίας τους, αλλά, φθάνοντας με διορατική δύναμη στην αόρατη ουσία των σάπιων ριζών τους, ας ανασκάψουμε με τον λόγο μέσα από τα ρητά που έχουν προταθεί εδώ από αυτούς και ας ανακαλύψουμε την απάτη που κρύβεται στο βάθος τους. Γνωρίζοντας μεν λίγα πράγματα από δική μας εμπειρία τόσο για το ψευδώνυμο όσο και για το αληθινό και όντως άυλο φως, αλλά έχοντας πολλά να κατανοήσουμε και να πούμε από τη διδασκαλία εκείνων που βρήκαν αληθινά την κρυμμένη εν Χριστώ ζωή και που τελειοποίησαν το νοερό μέρος της ψυχής με το νοερό, υπερβατικό και αληθινό φως, οι οποίοι αναστήθηκαν με την πρώτη και πραγματική ανάσταση και γνωρίζουν πολύ καλά τα φαύλα μέσα από την εμπειρία των ανώτερων. Αυτοί έχουν την καρδιά τους σαν λυδία λίθο, ικανότατη στην κρίση, επειδή είναι εξαγνισμένη και ενωμένη με τη χάρη του Πνεύματος. Από αυτούς δεν θα μπορούσες να κρύψεις το κακό, αν το παρουσίαζες σαν χαλκό επικαλυμμένο με λιωμένο χρυσό, δηλαδή με τη μορφή του καλού. Τα αισθητήρια αυτών είναι απολύτως γυμνασμένα στη διάκριση του αγαθού και του κακού. Και δεν θα μπορούσες να ξελογιάσεις ούτε να εξαπατήσεις ούτε να πείσεις την ακοή τους, ακόμη κι αν συνθέσεις και διατάξεις τις λέξεις με εξαιρετικά ελκυστικό, ευπρεπή και πειστικό τρόπο, διότι είναι ικανοί και μέσα από αυτά να ξεσκεπάσουν το αποτρόπαιο και απρεπές της απάτης που κρύβεται στο εσωτερικό. Αυτοί λοιπόν ορθά θα έλεγαν ότι το να συνδέεται κανείς συζυγικά ταιριάζει σε εκείνους που, αν και τυφλοί, υποκρίνονται πως βλέπουν, καθώς και σε όποιον από τους μεταγενέστερους υποπέσει με παρόμοιο τρόπο στην πλάνη. Διότι, χωρίς να το καταλάβουν, αποκάλυψαν πλήρως τη δική τους απάτη: το πονηρό πνεύμα απλώς συνδέεται εξωτερικά, δεν ενώνεται, με εκείνες τις δύστυχες ψυχές.

Διότι, σύμφωνα με εκείνο που ειπώθηκε προς τον Κάιν: «Εάν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν διαιρέσεις ορθά». Το να διαιρεί όμως κανείς ορθά είναι ιδίωμα πολύ λίγων, και μόνο εκείνων οι οποίοι έχουν τα αισθητήρια της ψυχής γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού.

Αυτά μεν έχουν έτσι. Δεν είναι καθόλου παράξενο, αν οι άγιοι, χειριζόμενοι τους λόγους με κρίση και προσφέροντας τη διδασκαλία σύμμετρη με τη δύναμη των ακροατών, ερμηνεύουν με πολλούς τρόπους αυτές τις οράσεις. Ωστόσο, ο θείος και πιστός ερμηνευτής Συμεών, έχοντας μυηθεί από εκείνον που γνώριζε καλά μέσω της πείρας τις μυστικές και τελεστικές ενέργειες του Πνεύματος, λέει πάλι από εκείνον: «Όταν ακούμε τον λόγο της βασιλείας και οδηγούμαστε σε δάκρυα, ας μην παραμείνουμε σε αυτά τα δικά μας δάκρυα, ούτε στην ακοή μας, νομίζοντας ότι ακούσαμε καλά, ούτε στα μάτια μας, νομίζοντας ότι είδαμε καλά, και θεωρήσουμε ότι είμαστε επαρκείς. Διότι υπάρχουν άλλα αυτιά και άλλα μάτια και άλλοι κλαυθμοί, καθώς επίσης και άλλη διάνοια και ψυχή, που είναι αυτό το ίδιο το θεϊκό και επουράνιο Πνεύμα, το οποίο και ακούει και κλαίει, και προσεύχεται και γνωρίζει και κάνει το θέλημα του Θεού εν αληθεία. Όμως σε εκείνους που έχουν φτάσει στο άκρο της αρετής και στων οποίων τις καρδιές έχει λάμψει ενεργώς το νοερό φως, αυτά γίνονται φανερά και ξεκάθαρα. Διότι για τους τελείους, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, είναι η στερεά τροφή, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια για τη διάκριση του καλού και του κακού. Αλλά και ο θείος Πέτρος λέει: Και εσείς, έχοντας τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε, ως λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, μέχρις ότου διαυγάσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος στις καρδιές σας».

Διότι η στερεά τροφή προορίζεται για τους υγιείς, για εκείνους που έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια και μπορούν να δεχθούν κάθε τροφή, εννοώ δηλαδή τις προσβολές όλων των αισθήσεων, και να μη βλάπτεται η καρδιά από όλα όσα συναντούν, χάρη στην άσκηση της τελειώσεως.

Διότι η στερεά τροφή είναι για εκείνους που υγιαίνουν, αυτούς που έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια και μπορούν να δεχθούν κάθε τροφή· εννοώ δηλαδή τις προβολές όλων των αισθήσεων, και το να μη βλάπτεται η καρδιά από όλα τα συναπαντήματα, χάρη στην άσκηση της τελειώσεως.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄. Όποιος αγαπά την παιδεία, αγαπά τη γνώση, κ.λπ. [Κώδ. φ. 55β]. Εκείνος που αγαπά την ηθική διαπαιδαγώγηση είναι εραστής της γνώσης, η οποία ασκεί τα αισθητήρια προς διάκριση του καλού και του κακού· εκείνος δε που αποστρέφεται την επίγνωση, επιθυμώντας να βρίσκεται διαρκώς σε άγνοια, καταντά άφρων. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που δεν θέλει να θεραπευθεί γίνεται νοσηρός, έτσι και αυτός καθίσταται άφρων.

Όταν όλοι πιστεύουμε με τον ίδιο τρόπο, τότε υπάρχει ενότητα. Διότι είναι φανερό ότι αυτό εννοεί όταν αναφέρεται σε άνδρα τέλειο. Και βέβαια, αλλού μας ονομάζει νήπια, ακόμη και όταν είμαστε τέλειοι, αλλά αποβλέποντας σε διαφορετικό κριτήριο. Διότι εκεί μας ονόμασε νήπια σε σύγκριση με τη μελλοντική γνώση· αφού δηλαδή είπε, «γνωρίζουμε εκ μέρους», πρόσθεσε και το, «σαν μέσα από αινίγματα», και όλα τα παρόμοια. Εδώ όμως μίλησε αποβλέποντας σε κάτι άλλο, σε σχέση δηλαδή με το ευμετάβλητο· όπως λέει και αλλού: «Η στερεά τροφή προορίζεται για τους τελείους». Βλέπεις πώς και εκεί τους ονομάζει τελείους; Δες επίσης πώς τους ονόμασε τελείους εδώ, μέσα από όσα ακολουθούν, λέγοντας: «Για να μην είμαστε πλέον νήπια». Σημαίνει δηλαδή, αυτό το μικρό μέτρο που λάβαμε, να το διακρατήσουμε με κάθε προθυμία, με σταθερότητα και βεβαιότητα. Το «για να μην... πλέον». Η λέξη «πλέον» αποδεικνύει ότι παλαιότερα το είχαν πάθει αυτό, και τοποθετεί και τον εαυτό του στη θέση εκείνων που επιδέχονται διόρθωση, και επιδιορθώνεται. Γι' αυτό λέει: Αναδείχθηκαν τόσοι πολλοί οικοδόμοι, ώστε η οικοδομή να μην κλονίζεται, να μην περιφέρεται από εδώ και από εκεί, αλλά οι λίθοι να είναι σταθερά πακτωμένοι. Διότι το να κλυδωνίζονται, να περιφέρονται και να σαλεύονται, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων (των νηπίων).

Βλέπεις ότι υπάρχει μια άλλη νηπιότητα; Βλέπεις ότι υπάρχει μια άλλη τελειότητα; Ας γίνουμε λοιπόν τέλειοι ως προς αυτή την τελειότητα. Είναι δυνατόν, ακόμη και όταν είμαστε παιδιά και νέοι, να φτάσουμε σε εκείνη την τελειότητα· διότι δεν είναι ζήτημα φύσεως, αλλά αρετής. «Η στερεά τροφή όμως είναι για τους τελείους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα προς διάκριση του καλού και του κακού». Τι λοιπόν; Δεν είχαν εκείνοι τα αισθητήριά τους γυμνασμένα, ούτε γνώριζαν τι είναι καλό και κακό; Τώρα, όταν λέει «προς διάκριση καλού και κακού», ο λόγος του δεν αναφέρεται στον βίο· διότι αυτό είναι δυνατόν και εύκολο να το γνωρίζει κάθε άνθρωπος· αλλά αναφέρεται στα δόγματα, τα υγιή και υψηλά, καθώς και στα διεφθαρμένα και ταπεινά.

Το παιδί δεν γνωρίζει να διακρίνει τη φαύλη από τη δόκιμη τροφή· πολλές φορές, μάλιστα, βάζει και χώμα στο στόμα του, και δέχεται το βλαβερό, και τα κάνει όλα χωρίς διάκριση· αλλά ο τέλειος δεν είναι έτσι. Τέτοιοι είναι εκείνοι που δίνουν αβασάνιστα προσοχή στους πάντες και παραδίδουν την ακοή τους αδιάκριτα σε αδόκιμους. Και αυτούς τους επικρίνει, επειδή περιφέρονται επιπόλαια, και παραδίδουν τον εαυτό τους πότε στους μεν και πότε στους δε. Αυτό ακριβώς υπαινίχθηκε και προς το τέλος, λέγοντας: «Να μην παρασύρεσθε από διδαχές ποικίλες και ξένες». Αυτό σημαίνει το: «Προς διάκριση του καλού και του κακού». Διότι ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές, αλλά η ψυχή δοκιμάζει τους λόγους.

δ΄. Ας το μάθουμε, λοιπόν, και εμείς αυτό, και αν ακούσεις ότι κάποιος δεν είναι Έλληνας ούτε Ιουδαίος, μην νομίσεις αμέσως ότι είναι Χριστιανός, αλλά εξέτασε και όλα τα υπόλοιπα. Επειδή και οι Μανιχαίοι και όλες οι αιρέσεις φόρεσαν αυτό το προσωπείο, με σκοπό να εξαπατούν κατ' αυτόν τον τρόπο τους πιο αφελείς. Αλλά, εάν έχουμε τα αισθητήρια της ψυχής γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού, θα μπορέσουμε να διακρίνουμε τους ανθρώπους αυτούς. Και πώς γυμνάζονται τα αισθητήριά μας; Από τη συνεχή ακρόαση, από την εμπειρία των Γραφών. Διότι, όταν εκθέσουμε την πλάνη τους, και ακούσεις και σήμερα και αύριο, και διαπιστώσεις ότι τα πράγματα δεν έχουν καλώς, τα έμαθες όλα, τα γνώρισες όλα. Και αν σήμερα δεν καταλάβεις, θα καταλάβεις αύριο. Διότι αναφέρεται: «σε εκείνους που έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα». Βλέπεις ότι πρέπει να γυμνάζουμε την ακοή μας με τις θείες ακροάσεις, ώστε να μην παρασυρόμαστε από ξένες διδασκαλίες;

Γιατί, λοιπόν, παραμένεις προσηλωμένος στο λυχνάρι, εφόσον ανέτειλε ο ήλιος; Και γιατί επιθυμείς να τρέφεσαι με γάλα, ενώ σου δίνεται στερεά τροφή; Γι' αυτό τράφηκες με γάλα, για να μην παραμείνεις στο γάλα· γι' αυτό σου φάνηκε το λυχνάρι, για να καθοδηγηθείς προς τον ήλιο. Ας μην επιστρέφουμε, λοιπόν, στα προηγούμενα, εφόσον έχουν έλθει τα τελειότερα, ούτε να τηρούμε ημέρες και καιρούς και έτη, αλλά παντού ας ακολουθούμε την Εκκλησία με ακρίβεια, προτιμώντας την αγάπη και την ειρήνη πάνω από όλα.