Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 5:14

Και αυτή αποτέλεσε μία από τις προσευχές του προεστώτος, το να τρέφει στοργή και να συμμερίζεται τον καθένα σύμφωνα με την αξία του· μήπως τυχόν, όπως και ο Ιακώβ, βλάψει και τον αγαπημένο και τους συντρόφους του. Σε αυτό είναι από τη φύση τους επιρρεπείς να περιπίπτουν, επειδή δεν έχουν αποκτήσει ακόμη τα αισθητήρια της ψυχής τελείως γυμνασμένα προς διάκριση του καλού, του μέσου και του κακού.

«Διότι καθένας που τρέφεται με γάλα είναι άπειρος στον λόγο της δικαιοσύνης· επειδή είναι νήπιο. Η δε στερεά τροφή προορίζεται για τους τέλειους, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα προς διάκριση του καλού και του κακού.» Αυτό φανερώνει στοργική μέριμνα και την υπερβολή της αγάπης· διότι ικέτευε υπέρ των δύο λαών. Αυτά δε ανήκουν στη θεία οικονομία.

Το μάννα που δόθηκε στον Ισραήλ στην έρημο είναι ο Λόγος του Θεού, ο οποίος επαρκεί για κάθε πνευματική απόλαυση σε όσους τρέφονται από αυτόν και προσαρμόζεται σε κάθε γεύση ανάλογα με τη διαφορετική επιθυμία αυτών που τον γεύονται. Διότι διαθέτει την ποιότητα κάθε πνευματικής τροφής. Γι' αυτό, σε όσους έχουν γεννηθεί άνωθεν από άφθαρτη σπορά μέσω του Πνεύματος γίνεται λογικό και άδολο γάλα, ενώ στους αδύναμους γίνεται λάχανο, παρηγορώντας την πάσχουσα δύναμη της ψυχής, και σε όσους, λόγω της πνευματικής έξης, έχουν τα αισθητήρια της ψυχής γυμνασμένα στη διάκριση του καλού και του κακού, προσφέρει τον εαυτό του ως στερεά τροφή. Έχει όμως ο Λόγος του Θεού και άλλες άπειρες δυνάμεις που δεν μπορούν να χωρέσουν εδώ· όταν όμως κάποιος αναχωρήσει από αυτόν τον κόσμο και καταστεί άξιος να οριστεί υπεύθυνος επί πολλών ή επί πάντων, θα λάβει και εκείνες τις δυνάμεις του Λόγου, όλες ή μερικές από αυτές, ακριβώς επειδή αποδείχθηκε πιστός στα ελάχιστα εδώ στη γη. Διότι ο ύψιστος βαθμός όλων των θείων χαρισμάτων που δίνονται εδώ, συγκρινόμενος με τα μελλοντικά αγαθά, είναι κάτι το ελάχιστο και μέτριο.

Όπως λοιπόν ο παλαιός λαός, αποτελώντας τον τύπο εκείνων που εισάγονται στην ευσέβεια, τρώγοντας τις σάρκες των θυσιαζομένων έχυναν το αίμα στη βάση του θυσιαστηρίου, μην μπορώντας εξαιτίας του νηπιώδους λογισμού τους να φθάσουν στη μυστική γνώση των τελουμένων. Ο Χριστός όμως, αφού ήλθε ως αρχιερέας των μελλοντικών αγαθών, προσφέροντας την απόρρητη θυσία, δίδει τον εαυτό Του μαζί με τη σάρκα και το αίμα σε εκείνους που έχουν τα αισθητήρια της ψυχής γυμνασμένα, λόγω της τελειότητάς τους, προς διάκριση του καλού και του κακού. Διότι ο τέλειος, έχοντας διατρέξει όχι μόνο την τάξη των εισαγομένων αλλά και εκείνη των προκοπτόντων, δεν αγνοεί τους λόγους των όσων πράττει σύμφωνα με τις εντολές, αλλά, αφού πρώτα τους πιει βαθιά με το πνεύμα του, τρώει μέσα από τα έργα ολόκληρη τη σάρκα των αρετών, αναβιβάζοντας την κατ' αίσθησιν κίνηση των τελουμένων προς τη νοερή γνώση.

Σε αυτά λοιπόν τα θεία και επωφελή παραγγέλματα οφείλουμε και εμείς να υπακούμε, εφόσον έχουμε αποκτήσει ουράνιο φρόνημα και δεν επιθυμούμε να παρασύρουμε στην ψυχή μας τίποτα το γήινο και τον υλικό ρύπο, όντας ασφαλέστατα καταρτισμένοι στην πίστη προς αυτόν και έχοντας φτάσει με βεβαιότητα στην τελειότητα μέσω της αγάπης. Και έχοντας τα αισθητήριά μας εξασκημένα για τη διάκριση του καλύτερου από το χειρότερο, τόσο από τη μελέτη των ιερών συγγραμμάτων όσο και από τη διδασκαλία και την καθοδήγηση των οσίων και θεοφόρων πατέρων, ώστε να επιλέγουμε μεν το ωφέλιμο, να αποκρούουμε δε καθετί το βλαβερό και απεχθές.

Όταν δε φθάσουν στην ηλικία των νεανίσκων και τρέφονται με τη στερεή τροφή της θεωρίας των όντων, έχοντας γυμνασμένα τα αισθητήρια της ψυχής, λέγεται ότι προκόπτουν σε ηλικία και χάρη, και ότι κάθονται ανάμεσα στους πρεσβυτέρους, και τους αποκαλύπτουν τα βαθιά μυστήρια μέσα από το σκοτάδι. Όταν πάλι φθάσουν στην κατάσταση του τέλειου άνδρα, και τελειωθούν στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, λέγεται ότι κηρύττουν σε όλους τον λόγο της μετανοίας, και διδάσκουν τους λαούς τα σχετικά με τη βασιλεία των ουρανών, και σπεύδουν προς το πάθος. Διότι αυτός είναι ο τελικός σκοπός καθενός που έχει τελειωθεί στις αρετές, ώστε, αφού διέλθει όλες τις ηλικίες του Χριστού, να καταλήξει στο πάθος των πειρασμών, ακολουθώντας τον δικό Του σταυρό.

Αλλά ποια είναι η στερεά τροφή και ποια η υγρή; Διότι η αγαθή σοφία υμνείται επειδή τις δωρίζει και ταυτόχρονα προνοεί για αυτές. Θεωρώ, λοιπόν, ότι η μεν στερεά τροφή φέρει το σύμβολο της νοερής και μόνιμης τελειότητας και ταυτότητας, σύμφωνα με την οποία τα θεία μετέχονται μέσω μιας σταθερής, ισχυρής, ενιαίας και αδιαίρετης γνώσης από τα νοερά εκείνα αισθητήρια, στα οποία ο θειότατος Παύλος, έχοντας αντλήσει από τη σοφία, μεταδίδει την όντως στερεά τροφή· η δε υγρή θεωρώ ότι είναι σύμβολο της επιρροής που είναι διαχυτική και συνάμα σπεύδει να επεκταθεί στα πάντα, και η οποία επιπλέον, μέσα από ποικίλα, πολλά και μεριστά μέσα, καθοδηγεί με αγαθότητα όσους τρέφονται, με τρόπο κατάλληλο για αυτούς, προς την απλή και ασάλευτη θεογνωσία.

Διότι σε αυτό συνίσταται ο θάνατος του πονηρού και, ας πούμε, η αγχόνη του, όταν ο νους βρίσκεται απερίσπαστος στην αγάπη και τη μνήμη του Θεού. Από εκεί και πέρα μπορεί να συγκροτηθεί και η ειλικρινής αγάπη προς τον αδελφό, και η αληθινή απλότητα, και η πραότητα και η προσευχή, και όλο το περικαλλές στεφάνι των αρετών δέχεται την τελειότητά του μέσα από τη μία, μόνη και πρώτη εντολή, την αγάπη προς τον Θεό. Υπάρχει, λοιπόν, ανάγκη από πολύ αγώνα και κρυφό και αφανή κόπο, από έρευνα των λογισμών και γυμνασία των εξασθενημένων αισθητηρίων της ψυχής μας, για τη διάκριση καλού και κακού, καθώς και για την ενδυνάμωση και αναζωπύρωση των ταλαιπωρημένων μελών της ψυχής μέσω της επιμελούς στροφής του νου προς τον Θεό. Διότι ο νους μας, παραμένοντας με αυτόν τον τρόπο διαρκώς προσκολλημένος στον Θεό, θα γίνει ένα πνεύμα με τον Κύριο, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου.

Διότι, αφού δεν έχουν ακόμη απαλλαγεί εντελώς από το σκοτάδι, τους είναι αδύνατο να παρατηρούν καλά τα πάντα. Γι' αυτούς λοιπόν είναι πρέπον, επιμελούμενοι την αρετή με κόπο και πολλή πίστη, να παρακαλέσουν τον Χριστό, τον ήλιο της δικαιοσύνης, να λάμψει στις καρδιές τους, ώστε να μπορέσουν να δουν τα πάντα με ακρίβεια, τόσο την ποικίλη και παντοειδή επίθεση των νοητών θηρίων εναντίον μας, όσο και τα ανέκφραστα στην όψη και απόρρητα στην ηδονή κάλλη του άφθαρτου κόσμου. Με τον ίδιο τρόπο που αυτά γίνονται φανερά και καταφανή σε εκείνους που έχουν φτάσει στο άκρο της αρετής, και στις καρδιές των οποίων έλαμψε ενεργά το νοερό φως. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, η στερεά τροφή είναι για τους τέλειους, αυτών που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γεγυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. Αλλά και ο θείος Πέτρος λέει: Και έχετε τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε, ως λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος (αυγερινός) στις καρδιές σας. Οι πολλοί, όμως, σε τίποτα δεν διαφέρουν από εκείνους που περπατούν τη νύχτα στερούμενοι εντελώς το φως, και δεν απολαμβάνουν ούτε την παραμικρή αυγή, η οποία είναι ο θείος λόγος που μπορεί να λάμψει στις ψυχές τους, με αποτέλεσμα να μην είναι σχεδόν καθόλου διαφορετικοί από τους τυφλούς. Αυτοί είναι εκείνοι που είναι εξ ολοκλήρου δεμένοι στις υλικές περιπλοκές και στα βιοτικά δεσμά, και ούτε συγκρατούνται από τον θείο φόβο, ούτε επιδίδονται σε κάποια από τα αγαθά έργα.

Γι' αυτό πρέπει αυτοί, διάγοντας βίο με κόπο και πολλή πίστη μέσα στις αρετές, να δεηθούν θερμά τον επουράνιο Δεσπότη, ώστε, όταν λάμψει η ημέρα του ήλιου της «δικαιοσύνης» στις καρδιές τους, να μπορέσουν να διακρίνουν τα πάντα με ακρίβεια: και την ποικίλη και πολυειδή βλάβη των νοητών θηρίων, και την άρρητη ποικιλία των αγαθών και τα εξαίσια κάλλη των απολαύσεων στον άφθαρτο κόσμο, τα οποία οι πνευματικοί και τέλειοι άνδρες, των οποίων τις καρδιές φώτισε ενεργώς το νοητό φως, γνωρίζουν με αληθινή διάκριση, καθώς και τις αρετές των ανώτερων και τη φοβερότητα των κατώτερων ανάλογα με τη διαφορετική ενέργεια του καθενός, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «η στερεά τροφή ανήκει στους τελείους, οι οποίοι λόγω της έξης έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια για τη διάκριση του καλού και του κακού», και ο μακάριος Πέτρος λέει: «έχουμε και τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε σαν σε λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο αυγερινός στις καρδιές σας», και αλλού: «σε εσάς» όμως «που φοβάστε» τον Κύριο «θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του». Όσοι πάλι είναι βυθισμένοι στα του κόσμου, πολλοί από αυτούς μοιάζουν με ανθρώπους που περπατούν σε σκοτεινή νύχτα γεμάτη σύννεφα και ομίχλη, όπου δεν λάμπει ούτε η ελάχιστη λάμψη από το φως κάποιου άστρου (δηλαδή από τον θείο λόγο που φωτίζει την ψυχή), με αποτέλεσμα να μοιάζουν σχεδόν με τυφλούς.

Αλλά έτσι η άρρητη σοφία του Θεού οικονομεί τα πράγματα, ώστε και το δικό Του αγαθό να γίνει γνωστό εμπειρικά με τη σύγκριση και την παράθεση της πικρίας του πονηρού, και η ίδια η ψυχή να δεχθεί την ωφέλεια με δύο τρόπους: λαμβάνοντας πείρα της πικρίας και της θλίψης της αμαρτίας, αφού έχει γευθεί τη χρηστότητα του Κυρίου. Και θέλει να αποφεύγει με κάθε δύναμη το πονηρό και να είναι πάντοτε επιμελής και δραστήρια στο αγαθό, και όχι νήπια και άπειρη και ανίδεη του καλού και του κακού, αλλά να έχει τέλεια τη γνώση και των δύο με πείρα, ενέργεια και αίσθηση, και έτσι, αφού παιδαγωγηθεί και διανύσει τέλειο δρόμο μέσα από την πολλή της σπουδή και επιθυμία για το αγαθό, έχοντας τελείως «τα αισθητήρια γεγυμνασμένα» (κατά το γεγραμμένο) «προς διάκριση καλού και κακού», θα λάβει και τον τέλειο στέφανο, και αφού φθάσει «στο μέτρο της ηλικίας» της πνευματικής, θα καταστεί κληρονόμος της βασιλείας. Με έναν τέτοιο τρόπο μοιάζει το πράγμα, διότι γι' αυτόν τον λόγο γεύεται λίγο-λίγο τη βασιλεία, ώστε με όλο της το θέλημα και με όλη της την προαίρεση από το αυτεξούσιό της να αγαπήσει τον Θεό, και ώστε να φανεί η αυτεξούσια προαίρεση (σε ποιο μέρος προσκολλάται και τι προτιμά), ώστε να κληρονομήσει δικαίως τη βασιλεία και η ίδια, έχοντας αγωνιστεί ολόκληρη και διανύσει τον δρόμο, να έχει μεγάλη παρρησία προς τον Κύριο στους απέραντους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό πρέπει αυτοί, διάγοντας τον βίο τους με κόπο και πολλή πίστη μέσα στις αρετές, να παρακαλέσουν τον επουράνιο Δεσπότη, ώστε, όταν λάμψει η ημέρα του ήλιου της δικαιοσύνης στις καρδιές τους, να μπορέσουν να δουν τα πάντα με ακρίβεια, τόσο την ποικίλη και πολύμορφη βλάβη των νοητών θηρίων, όσο και την άρρητη ποικιλία των αγαθών και τα εξαίσια κάλλη των απολαύσεων στον άφθαρτο κόσμο, τα οποία οι πνευματικοί και τέλειοι άνδρες, στις καρδιές των οποίων έλαμψε ενεργά το νοητό φως, τα γνωρίζουν με αληθινή διάκριση, καθώς και τις αρετές των ανωτέρων και τη δεινότητα των κατωτέρων, σύμφωνα με τη διαφορετική ενέργεια του καθενός, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «η στερεά τροφή είναι για τους τελείους, οι οποίοι λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα προς διάκριση καλού και κακού», και ο μακάριος Πέτρος λέγει: «έχουμε και τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε να προσέχετε σαν σε λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου διαυγάσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος στις καρδιές σας», και αλλού: «σε εσάς δε που φοβάστε τον Κύριο, θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης και θεραπεία θα υπάρχει στις πτέρυγές του».

Βλέποντάς τους κάτω από το δέντρο ο αρχέκακος, αμέσως θυμήθηκε την αρχαία του επιβουλή εναντίον μας κάτω από το δέντρο, με την οποία στο πρόσωπο του Αδάμ και της Εύας σκότωσε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος με τα βέλη της φθονερής κακίας του, και καταδικάστηκαν να δουλεύουν στον θάνατο. Γι' αυτό, έδειξε στα παιδιά ένα αυγό φιδιού, μέσω του οποίου εξύφανε και εκείνη την απώλεια για εμάς, να κείτεται δίπλα στον κορμό του δέντρου, το οποίο δεν ήταν ούτε καλό για βρώση, ούτε ωραίο στην όψη, αν και έτσι φαινόταν στα παιδιά, όπως ακριβώς και στην Εύα, λόγω του ατελούς της ηλικίας τους, αφού δεν είχαν ακόμη τα αισθητήρια της ψυχής τους γυμνασμένα για τη διάκριση των καλών και των μη καλών.