Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ 7:3

[Αντίγραφο του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, το οποίο έγραψε στον Λιβέριο αρχιεπίσκοπο Ρώμης, ότι ο Θεός Λόγος προσέλαβε τέλειον άνθρωπον για τη δική μας σωτηρία.] Ένας είναι ο Θεός, αθάνατος, αόρατος, αψηλάφητος· «διότι ο Θεός είναι πνεύμα», αυτός είναι αχώρητος, μη έχοντας τόπο όπου να μην είναι παρών. Ο Λόγος Του είναι αθάνατος, σοφία άφθαρτη, αόρατος, ονομάζεται πρωτότοκος Υιός Του, συνεργός, άναρχος, αψηλάφητος, ο οποίος «δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής» να προσδοκά. «Δι' αυτού έγιναν τα πάντα και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Αυτός είναι που έπλασε τον άνθρωπο· αυτός που υπέδειξε για την κιβωτό, πώς έπρεπε να κατασκευαστεί· αυτός που έδωσε την επαγγελία στον Αβραάμ· αυτός που κατέβηκε για να σώσει τον λαό, ο οποίος έδωσε τον νόμο στον Μωυσή· αυτός είναι «ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», «αυτός που μίλησε μέσω των προφητών», ο οποίος συνήψε την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη· ο οποίος «επ' εσχάτων των ημερών» έλαβε σάρκα θνητή από την Παρθένο, χωρίς ο ίδιος να είναι θνητός, σάρκα ασθενή, χωρίς ο ίδιος να είναι ασθενής, υποκείμενη στον θάνατο, χωρίς ο ίδιος να υπόκειται σε αυτόν, ορατή, χωρίς ο ίδιος να είναι ορατός· αυτή κρεμάστηκε στον σταυρό, όχι ο ίδιος, αυτή ετάφη, όχι ο ίδιος, αυτή υπέμεινε όλα τα ανθρώπινα πάθη ως άνθρωπος, όχι ο ίδιος· εκείνος δε είναι δύναμις Θεού, δηλαδή Θεός.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, ΓΙΑΤΙ ΚΛΗΘΗΚΕ Ο ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ «ΑΠΑΤΩΡ, ΑΜΗΤΩΡ ΚΑΙ ΑΓΕΝΕΑΛΟΓΗΤΟΣ». Ιστορία για τον Μελχισεδέκ. Εκείνον τον καιρό υπήρχε κάποια βασίλισσα που ονομαζόταν Σαλήμ, κατά το όνομα της πόλεως· και γέννησε τον Σαλαάδ. Ο Σαλαάδ γέννησε τον Μελχί. Ο Μελχί είχε γυναίκα με το όνομα Σαλήμ· και του γέννησε δύο υιούς, από τους οποίους ο ένας ονομαζόταν Μελχί και ο άλλος Μελχισεδέκ.

Είπε δε ο Αβραάμ: «Με προσέταξε ο Κύριος να σε ξυρίσω και να σου κόψω τα νύχια, να σε ντύσω, και να ευλογηθώ από εσένα». Ο δε Μελχισεδέκ του είπε: «Όπως σε προσέταξε ο Κύριος, πράξε». Και έπραξε ο Αβραάμ όπως τον προσέταξε ο Κύριος. Και αφού κατέβηκε ο Μελχισεδέκ από το όρος Θαβώρ μετά από τρεις ημέρες, λαμβάνοντας ένα κέρας με έλαιο, και επισφραγίζοντάς το με τον λόγο του Θεού, ευλόγησε τον Αβραάμ λέγοντας: «Ευλογημένος είσαι από τον Θεό τον Ύψιστο, και στο εξής το όνομά σου θα συγκαταλέγεται στους τετελειωμένους, και πλέον το όνομά σου δεν θα καλείται Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι τέλειο, Αβραάμ». Και πάλι ήλθε φωνή προς τον Αβραάμ· εκείνος δε είπε: «Τι προστάζεις, Κύριέ μου;» Ο δε Κύριος του αποκρίθηκε: «Επειδή κανείς από το γένος του Μελχισεδέκ δεν απέμεινε στη γη, για τον λόγο αυτόν θα κληθεί απάτωρ, αμήτωρ, αγενεαλόγητος, μη έχοντας ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής· αφομοιωμένος δε με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας εις τον αιώνα. Και τον αγάπησα, όπως αγάπησα τον Υιό μου τον αγαπητό· διότι φύλαξε τις εντολές μου, και θα τις φυλάξει εις τον αιώνα. Για να μη νομιστεί, λοιπόν, ότι δεν έχει αρχή ημερών, εξαιτίας του ότι κανείς δεν γνωρίζει πότε γεννήθηκε ή την γενεαλογία του, μήτε από πατέρα μήτε από μητέρα, για τον λόγο αυτόν λέγεται απάτωρ, αμήτωρ και αγενεαλόγητος· και επειδή ευαρέστησε τον Θεό, παραμένει ιερέας στο διηνεκές».

3. Ίσως δε να ρωτήσει με περιέργεια, και μάλιστα πριν από τα άλλα, εκείνος που έχει επιλέξει να πολεμά τον Χριστό, ποιος άραγε ήταν ο Μελχισεδέκ. Διότι κάποιοι μεθούν με διάφορες δοξασίες γύρω από αυτόν, έχοντας ολισθήσει ασύνετα σε μάταιες φλυαρίες, και χωρίς να έχουν προσέξει ιδιαίτερα τους τρόπους της θεόπνευστης Γραφής. Διότι άλλοι μεν ισχυρίζονται ότι το Άγιο Πνεύμα, ως φάσμα και μόνο με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, συνάντησε και φάνηκε μόνο στον Αβραάμ όταν εκείνος επέστρεφε νικητής. Άλλοι πάλι δεν υποστηρίζουν αυτό —διότι φοβούνται, νομίζω, ότι κάτι τέτοιο αποκλίνει πάρα πολύ προς το άκομψο—, αλλά ισχυρίζονται ότι ήταν μια επιφανής και εκλεκτή δύναμη από το πλήθος των αγγέλων. Τους παρέσυρε δε σε αυτή τη δοξασία ένας νους, όπως φαίνεται, αδρανής και ανόητος. Επειδή δηλαδή, λένε, το Σαλήμ ερμηνεύεται ειρήνη, και ο Μελχισεδέκ έχει ονομαστεί βασιλιάς της Σαλήμ, ας μην κατανοείται, λένε, ως άνθρωπος, αλλά ας εννοείται με αυτόν το Πνεύμα. Διότι η ειρήνη είναι αποκλειστικό γνώρισμα του Θεού, και Αυτός μόνος είναι ο άρχοντας της ειρήνης. Και προσθέτουν σε αυτά: Αν δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, το να αποδίδει κανείς το άναρχο και το ατελεύτητο σε άνθρωπο, πώς δεν θα ήταν απόδειξη μωρίας;

Ας κατανοηθεί λοιπόν πάλι το Πνεύμα. Διότι αν και έχει παρομοιαστεί, λέει, με τον Υιό του Υψίστου, και παραμένει ιερέας στο διηνεκές, πώς να μη θεωρήσουμε από όλα αυτά ότι ο Μελχισεδέκ δεν είναι άνθρωπος; Έπειτα, προσθέτοντας σε αυτά και άλλους συλλογισμούς, νομίζουν ότι εδραιώνουν ως αληθινό τον λόγο που δεν ξέρω από πού βρήκαν. Εμείς όμως οφείλουμε να πούμε αυτό που έρχεται στον νου, έχοντας επιλέξει να αντιπαραθέσουμε στις δικές τους υποψίες αυτό που φαίνεται ότι είναι το πιο άριστο και ορθό. Πρώτον, αν έχουν αποφασίσει να σκέφτονται τα λογικά, θα συνομολογήσουν και οι ίδιοι ότι η Σαλήμ είναι πόλη, της οποίας ο Μελχισεδέκ δεν υπήρξε ο πρώτος και ο μόνος βασιλιάς, αλλά υπήρξαν οπωσδήποτε πάρα πολλοί πριν από αυτόν, καθώς έγιναν και άλλοι μετά από αυτόν. Και αν κάποιος νομίζει ότι ψευδόμαστε, ας έρθει και ας μας δείξει τον Μελχισεδέκ να βασιλεύει στη Σαλήμ μέχρι και σήμερα, παρόλο που είναι μία από τις πόλεις της Ιουδαίας, η οποία μάλιστα μετονομάστηκε σε Ιερουσαλήμ. Και αυτό μεταφράζεται ως «όραση ειρήνης». Αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να το αποδείξει.

Η΄. Ότι δε δεν θα μπορούσε να νοηθεί ως άγια και λειτουργική δύναμη, όπως φάνηκε σωστό σε κάποιους να πιστεύουν, ας το πούμε, συγκεντρώνοντας τα επιχειρήματα από πιθανούς συλλογισμούς για την απόδειξη της αλήθειας. Διότι εκείνοι έχουν συνθέσει, όπως τουλάχιστον νομίζουν οι ίδιοι, ένα τέτοιο περίπου και σοφό επιχείρημα. Επειδή, λέει, έχει γραφτεί για τον Μελχισεδέκ ότι «ήταν χωρίς πατέρα, και χωρίς μητέρα, και μάλιστα και αγενεαλόγητος», ευλόγησε δε τον Αβραάμ, παρόλο που ήταν τόσο σπουδαίος· «και το κατώτερο ευλογείται από το ανώτερο και μεγαλύτερο», χωρίς καμία αντίρρηση· ας μη νοείται, όπως εμείς, αλλά ας είναι κατά τη φύση άγγελος, δηλαδή μία από τις άνω και λειτουργικές δυνάμεις, σεπτή και δεδοξασμένη. Εγώ όμως, αγαπητοί, απορώ πάρα πολύ αν ο τρόπος της ευλάβειάς τους προς τον θεσπέσιο Αβραάμ τούς απομάκρυνε από την αναζήτηση του χρήσιμου και πρέποντος, και τους παραπλάνησε από τους αναγκαίους συλλογισμούς για την εύρεση της αλήθειας. Διότι, παρουσιάζοντάς μας τον Μελχισεδέκ ως ομοίωση και τύπο του Εμμανουήλ, δεν βλέπουν την ποιότητα των πραγμάτων ούτε εξετάζουν τον τρόπο της ιερωσύνης, αλλά μάλλον υποβάλλουν σε βάσανο τις φύσεις εκείνων που παρατίθενται για αυτόν τον σκοπό. Διότι τι το λυπηρό θα μπορούσε να υπάρξει, θα τους έλεγε εύλογα κάποιος, αν ο Αβραάμ ευλογείτο τυχόν από έναν άνθρωπο σαν τον Μελχισεδέκ, ακόμη και αν δεν νοούνταν ανώτερός του;

Τι είναι το ανώτερο από αυτά, ας μας το εξηγήσουν εκείνοι. Άραγε θα τοποθετήσουμε τον Ααρών κατώτερο από ένα κριάρι; Μέσω ενός άλογου ζώου τελειούται το λογικό ον. Θα πούμε ότι με το αίμα των προβάτων αγιάστηκε ο εκλεκτός για την ιερωσύνη, και ότι η στάχτη της δαμάλεως, ραντίζοντας, αγιάζει τους μιασμένους προς την καθαρότητα της σάρκας; Ποιο είναι λοιπόν το νόημα; Ποιο είναι το βάθος των νοημάτων; Τα τελούμενα είναι τύποι και εικόνες, και για να το πούμε έτσι, ήταν μια προανάδειξη του αγιασμού κατά Χριστόν. Ο τύπος όμως διαφαίνεται στα γεγονότα, όχι στη φύση εκείνων που αγιάζουν ή εκείνων που αγιάζονται. Επειδή, όπως μόλις είπα, το ανώτερο ευλογείται από το κατώτερο, εφόσον η ανθρώπινη φύση είναι ανώτερη από της δαμάλεως και του κριαριού. Ας μην ντρέπονται λοιπόν, αν, παρότι ο Αβραάμ ήταν πολύ ανώτερος από τον Μελχισεδέκ, λέγεται ότι ευλογήθηκε από αυτόν. Διότι ο τύπος ήταν αυτός που υπερίσχυε, και όχι η φύση εκείνου που ευλογούσε. Θαυμάζω δε που, ενώ τον διαμορφώνουν ως ομοίωση και τύπο του Υιού, λένε ότι είναι αμήτωρ και απάτωρ σαν άγγελος, αν και ο Χριστός, κατά κάποιον τρόπο, είναι αμφιθαλής. Διότι του έγινε μητέρα επί της γης η αγία Παρθένος. Ήταν δε και είναι στον ουρανό Πατέρας ο Θεός. Πρέπει δε, νομίζω, οι εικόνες να αποδίδονται σύμφωνα με τα αρχέτυπα.

Επειδή δε ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι ο Μελχισεδέκ «δεν έχει μήτε αρχή ημερών, μήτε τέλος ζωής», για τον λόγο αυτόν ισχυρίζονται και λένε ότι αυτός αποτελεί κάποια λογική και ιερουργική δύναμη, μη κατανοώντας ότι τους διαφεύγει κάτι από τα αναγκαία. Διότι κανένα από τα δημιουργήματα δεν θα είναι άναρχο ως προς τον χρόνο.

Ευλογούμαστε δε, δεχόμενοι τα μυστήρια ως ουράνιο δώρο και ως εφόδιο ζωής. Αυτό ας αποσιωπηθεί προς το παρόν, αν νομίζετε· διότι ευλογούμαστε από τον Χριστό και με τις πρεσβείες Του υπέρ ημών προς τον Πατέρα. Διότι ο μεν Μελχισεδέκ ευλογούσε τον Αβραάμ, λέγοντας τα εξής: «Ευλογητός ο Θεός ο ύψιστος, ο οποίος παρέδωσε τους εχθρούς σου υποχείριούς σου.» Ο δε Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, το ιλαστήριο όλων μας, λέγει: «Πάτερ άγιε, διατήρησέ τους μέσα στην αλήθειά σου.» Επομένως, και από την ερμηνεία των ονομάτων αντλεί το χρήσιμο, για την προτύπωση του Χριστού. Αλλά και τον ίδιο τον τρόπο της ιεροσύνης τον καθιστούσε σαφή, προς απόδειξη του πράγματος. «Διότι άρτους και οίνο προσέφερε ο Μελχισεδέκ.» Το ότι όμως ο Μελχισεδέκ ήταν απάτωρ ή αμήτωρ, δηλαδή αγενεαλόγητος, ή ότι δεν είχε αρχή ημερών ή τέλος ζωής, πουθενά δεν το έχει φανερώσει η ιερή Γραφή. Εξαπάτησε λοιπόν, θα μπορούσε ίσως να πει κάποιος, ο θεσπέσιος Παύλος. Δεν λέμε κάτι τέτοιο, μη γένοιτο· διότι λέει την αλήθεια· αλλά μάλλον το υιοθετεί ο μυσταγωγός τεχνίτης, ανάγοντας σε τύπο της δόξας του Εμμανουήλ ακόμη και την κατ' οικονομίαν αφήγηση γι' αυτά τα ζητήματα.

Διότι το ότι ο Μελχισεδέκ ήταν μόνο ιερέας, μας το υπέδειξε η θεόπνευστη Γραφή, η οποία δεν ανέφερε το γένος του, ούτε από ποιον πατέρα ή μητέρα γεννήθηκε· αλλά ούτε βρίσκουμε να προσθέτει σε πόσα έτη έφτασε η ζωή του, ούτε ποιες διαδοχές της ιεροσύνης διαπιστώνεται να έχει.

Η αφήγηση λοιπόν όλων αυτών σκιαγραφεί σε εμάς, κατά κάποιον τρόπο, το διηνεκές και άναρχο του Χριστού, καθόσον νοείται ως Θεός. Και άναρχο εννοώ ως προς την ποσότητα, δηλαδή την χρονική. Διότι Αυτός είναι ο δημιουργός των αιώνων. Υποδηλώνει δε εκτός από αυτό και το ατελεύτητο της ιερωσύνης του. «Γι' αυτό», λέει ο μακάριος Παύλος για τον Μελχισεδέκ, ότι «μη έχοντας ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, και έχοντας αφομοιωθεί με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές». Φαίνεται όμως ότι πάλι έχει σκεφθεί και κάτι άλλο σοφό· και ποιο είναι αυτό, θα προσπαθήσω να το εξηγήσω, όσο μπορώ.

Διότι άξιος είναι, λέγει, ο εργάτης της τροφής του. Οι φίλοι όμως έλαβαν μερίδια από τα λάφυρα, καθώς ο Θεός αυξάνει και εδώ πολλές φορές τις περιουσίες όσων συναγωνίζονται με τους αγίους. Εις τον Μελχισεδέκ. Χωρίς πατέρα και χωρίς μητέρα και χωρίς γενεαλογία, διότι ως προς την αρετή βρέθηκε πάνω από τη φύση και τα στοιχεία της φύσης· δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, διότι ως προς τη γνώση υπερίπταται όσων υπόκεινται στον χρόνο και στον αιώνα, και έχει εισδύσει στον ίδιο τον Θεό.

Από τα ίδια τους τα ρητά προκύπτει η ανατροπή τους. Διότι, όπως λέει προφητεύοντας για τον Κύριο ο Δαβίδ, ότι καθίσταται ιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ, παράλληλα η Θεία Γραφή διηγείται ότι ο Χριστός θα είναι ιερέας. Βρίσκεται δε αμέσως να λέει: «αφομοιούμενος με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές». Εάν όμως αφομοιώνεται με τον Υιό του Θεού, δεν τυγχάνει ίσος με τον Υιό του Θεού. Διότι πώς είναι δυνατόν ο δούλος να είναι ίσος με τον δεσπότη; Διότι ο μεν Μελχισεδέκ ήταν άνθρωπος, το δε «απάτωρ, αμήτωρ» δεν λέγεται επειδή δεν είχε ο ίδιος πατέρα ή μητέρα, αλλά επειδή αυτοί δεν κατονομάζονται με σαφήνεια στη Θεία Γραφή. Διότι τα βαθύτατα της Θείας Γραφής, τα ένδοξα και εκείνα που υπερβαίνουν τη διάνοια της ανθρώπινης φύσης, δημιούργησαν φαντασιώσεις σε πολλούς. Διότι κάποιοι στην Πέτρα της Αραβίας, η οποία ονομάζεται Ροκόμ και Εδώμ, θαυμάζοντας τον Μωυσή για τα θεοσημεία, αφού αποτύπωσαν κάποτε την εικόνα του, την προσκυνούσαν πλανημένοι, χωρίς να είναι ο δίκαιος η αιτία γι' αυτό, αλλά η πλάνη τους, η οποία μέσω του δικαίου και μέσα στην άγνοιά τους παρήγαγε σε αυτούς τη φαντασία του πράγματος. Στη δε Σεβάστεια, η οποία άλλοτε ονομαζόταν Σαμάρεια, αφού θεοποίησαν τη θυγατέρα του Ιεφθάε, εξακολουθούν ακόμη να τελούν κάθε χρόνο τελετή προς τιμήν της.

Διότι παραμένει να προσφέρει στο διηνεκές τα δώρα υπέρ ημών, προσφέροντας πρώτα τον εαυτό Του διά του σταυρού, για να καταργήσει κάθε θυσία της Παλαιάς Διαθήκης, τελώντας την τελειότερη και ζωντανή ιερουργία υπέρ όλου του κόσμου· Αυτός είναι ιεείο, Αυτός θύμα, Αυτός ιερέας, Αυτός θυσιαστήριο, Αυτός Θεός, Αυτός άνθρωπος, Αυτός βασιλιάς, Αυτός αρχιερέας, Αυτός πρόβατο, Αυτός αμνός, αφού έγινε τα πάντα εν πάσι υπέρ ημών, για να γίνει για εμάς ζωή με κάθε τρόπο, και να κατεργαστεί το αμετάθετο θεμέλιο της ιερωσύνης Του εις τους αιώνας, χωρίς πλέον να την κατανέμει με βάση τη σαρκική καταγωγή και τις διαδοχές, αλλά δωρίζοντάς την ώστε να διαφυλάσσεται κατά το δικαίωμα εν Αγίω Πνεύματι. 5. Άλλοι πάλι πλάθουν φαντασίες, λέγοντας άλλα πράγματα για αυτόν τον Μελχισεδέκ. Διότι οι άνθρωποι αυτοί εξέτασαν τα πράγματα σαρκικά, μη έχοντας κατανοήσει πνευματικά τα όσα ειπώθηκαν από τον άγιο απόστολο στην ίδια την προς Εβραίους επιστολή. Και ο μεν Ιερακάς, ο Αιγύπτιος αιρεσιάρχης, νομίζει ότι αυτός ο Μελχισεδέκ είναι το Άγιο Πνεύμα, λόγω του ότι: «αφομοιωμένος, λέει, με τον Υιό του Θεού, μένει ιερέας στο διηνεκές»· συνάγοντάς το από τη φράση που είπε ο άγιος απόστολος, «το δε Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών στεναγμοῖς ἀλαλήτοις». Εκείνος όμως που γνωρίζει το φρόνημα του Πνεύματος, ξέρει ότι μεσιτεύει προς τον Θεό υπέρ των εκλεκτών. Αλλά και αυτός ξέπεσε παντελώς από το προκείμενο ζήτημα.

Μέσα στην Εκκλησία, βέβαια, ορισμένοι ορίζουν διαφορετικά τη φύση αυτού του Μελχισεδέκ. Διότι κάποιοι νομίζουν ότι αυτός είναι εκ φύσεως ο Υιός του Θεού, ο οποίος εμφανίστηκε τότε στον Αβραάμ με μορφή ανθρώπου. Αλλά και αυτοί αστοχούν ως προς το προκείμενο· διότι κανείς δεν πρόκειται ποτέ να γίνει όμοιος με τον εαυτό του, όπως αναφέρει η Θεία Γραφή ότι «αφομοιούμενος με τον Υιό του Θεού παραμένει ιερέας εις το διηνεκές». Πράγματι δε, «αυτός που δεν κατάγει τη γενεαλογία του από αυτούς, πήρε το δέκατο από τον Αβραάμ»· διότι, επειδή δεν κατάγει τη γενεαλογία του από τους ίδιους τους Ισραηλίτες, την κατάγει από άλλους ανθρώπους. Αφού καταγράψαμε όλους αυτούς, τους οποίους μνημονεύσαμε εξαιτίας αυτής της αίρεσης, διηγηθήκαμε τα περί αυτών σαν σε παρέκβαση. 8. Στο όνομα δε αυτού του Μελχισεδέκ, η προαναφερθείσα αίρεση αναπέμπει και τις προσφορές, και λέει ότι αυτός είναι ο εισαγωγέας προς τον Θεό και μέσω αυτού, λέει, πρέπει να προσφέρουμε στον Θεό, διότι είναι άρχοντας δικαιοσύνης, εγκαταστημένος για αυτόν ακριβώς τον σκοπό από τον Θεό στον ουρανό, όντας ένα πνευματικό ον και ταγμένος στην ιερωσύνη του Θεού. Και πρέπει εμείς να προσφέρουμε σε αυτόν, λένε, ώστε μέσω αυτού να γίνει η προσφορά υπέρ ημών και να βρούμε μέσω αυτού ζωή. Και ο Χριστός μεν, λένε, επιλέχθηκε για να μας καλέσει από πολλούς δρόμους σε αυτήν τη μία γνώση, έχοντας χριστεί από τον Θεό και έχοντας γίνει εκλεκτός, επειδή μας απέστρεψε από τα είδωλα και μας υπέδειξε την οδό.

Από αυτό ακριβώς ο απόστολος που εστάλη μας αποκάλυψε ότι ο Μελχισεδέκ είναι μέγας και παραμένει ιερέας εις τον αιώνα. Και αναλογιστείτε πόσο σπουδαίος είναι αυτός, και ότι το κατώτερο ευλογείται από το ανώτερο, και για τον λόγο αυτό, λέει, ευλόγησε και τον πατριάρχη Αβραάμ, επειδή ήταν ανώτερος, του οποίου εμείς είμαστε μύστες, ώστε να τύχουμε και εμείς οι ίδιοι της ευλογίας από αυτόν. 9. Και πόσο μάταιος είναι ο νους όλων των αιρέσεων. Διότι ιδού, και αυτοί αρνήθηκαν τον Δεσπότη τους, «αυτόν που τους εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα», αυτόν που δεν έλαβε αρχή από τη Μαρία, όπως οι ίδιοι νομίζουν, αλλά τον Θεό Λόγο που υπάρχει πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, που έχει γεννηθεί από τον Πατέρα ανάρχως και αχρόνως, όπως αναφέρει όλη η Γραφή· προς τον οποίο και είπε ο Πατέρας: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», και όχι προς τον Μελχισεδέκ. Διότι, αν και έγινε ιερέας του Υψίστου Θεού στη δική του γενεά και δεν είχε διάδοχο μετά από αυτόν, εντούτοις δεν είναι αυτός που κατέβηκε άνωθεν από τον ουρανό.

Έφθασε πάλι σε εμάς η πληροφορία πώς μερικοί, έχοντας πλανηθεί περισσότερο από όλους τους προαναφερθέντες και έχοντας επαρθεί από μεγαλύτερη αλαζονεία της διανοίας, τόλμησαν να περιέλθουν σε σύγχυση λογισμών, να καταλήξουν σε βλάσφημη αντίληψη και να ισχυριστούν ότι αυτός ο Μελχισεδέκ είναι ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Και ω, πόσο αφύλακτος είναι ο νους των ανθρώπων και πόσο εξαπατημένη η καρδιά τους, η οποία δεν έχει κανένα έρεισμα αληθείας. Επειδή δηλαδή ο Απόστολος αποκαλεί τον Μελχισεδέκ χωρίς πατέρα και χωρίς μητέρα και χωρίς γενεαλογία, οι άνθρωποι αυτοί, πλανηθέντες στη σκέψη τους από το υπερβολικό μέγεθος της εκφράσεως και εκλαμβάνοντάς τα ως αναλογούντα στον Πατέρα των όλων, διαμόρφωσαν μέσα τους την πλάνη της βλασφημίας. Διότι, εφόσον ο Πατέρας των όλων, ο Θεός ο Παντοκράτορας, δεν έχει ούτε πατέρα ούτε μητέρα ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής (καθώς αυτό ομολογείται από όλους), εξομοιώνοντας με Αυτόν τον Μελχισεδέκ, επειδή ο Απόστολος μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο γι' αυτόν, έπεσαν στη βλασφημία της αφροσύνης, μη έχοντας κατανοήσει τα υπόλοιπα που έχουν λεχθεί γι' αυτόν. Διότι για τον Μελχισεδέκ αναφέρεται ότι «ήταν ιερέας του Υψίστου». Εάν λοιπόν αυτός είναι Ύψιστος και Πατέρας, τότε, όντας ιερέας άλλου Υψίστου, δεν θα μπορούσε πλέον ο ίδιος να είναι Πατέρας των όλων, εφόσον ιερουργεί σε άλλον Ύψιστο. Και ω της χυδαιότητας των ανθρώπων, η οποία δεν κατανοεί την αλήθεια, αλλά στρέφεται προς τις πλάνες.

Δεν αποδέχεται τα παιδιά που πεθαίνουν πριν αποκτήσουν επίγνωση, αλλά τα αποκλείει από την προσδοκώμενη ελπίδα. Διότι ισχυρίζεται ότι αυτά δεν κληρονομούν τη βασιλεία των ουρανών, επειδή, όπως λέει, δεν αγωνίστηκαν. «Διότι, εάν κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως»· εάν λοιπόν και αυτός που αθλείται δεν στεφανώνεται εάν δεν το πράξει νομίμως, πόσο μάλλον εκείνοι που δεν έχουν καν κληθεί σε αγώνα; Επίσης, αυτός δεν πιστεύει ότι ο παράδεισος είναι αισθητός, όπως ακριβώς και ο Ωριγένης, ούτε, όπως προείπα, στην ανάσταση των νεκρών εν σαρκί, αλλά, ενώ μιλάει για ανάσταση νεκρών, εννοεί την ανάσταση των ψυχών, προβάλλοντας κάποια πνευματική μυθολογία. Και κανείς δεν εκκλησιάζεται μαζί τους, παρά μόνο εάν είναι παρθένος, μοναχός, εγκρατής ή χήρα. Σχετικά δε με τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, δεν διδάσκει σύμφωνα με τον Ωριγένη, αλλά πιστεύει ότι ο Υιός έχει όντως γεννηθεί από τον Πατέρα, (3.) και αποδέχεται για το Άγιο Πνεύμα ότι προέρχεται από τον Πατέρα. Όμως ισχυρίζεται, όπως έχω ήδη αναφέρει παραπάνω σχετικά με την αίρεση των Μελχισεδεκιανών, ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Μελχισεδέκ, επειδή, όπως λέει, ο Απόστολος έχει πει ότι «υπερεντυγχάνει με στεναγμούς αλάλητους υπέρ ημών». Και ποιος είναι αυτός, παρά εκείνος που, «αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές»; Και το «ιερέας στο διηνεκές» δικαιολογείται από το ότι υπερεντυγχάνει.

Αυτό δε το Πνεύμα συναντήθηκε με τον Αβραάμ εκείνο τον καιρό, επειδή είναι όμοιο με τον Υιό. Και για τον λόγο αυτόν, ισχυρίζεται, λέει ο απόστολος: «απάτωρ, αμήτωρ, αγενεαλόγητος»· αμήτωρ, λέει, επειδή δεν έχει μητέρα· απάτωρ, λέει, επειδή δεν είχε πατέρα επί της γης, «αφωμοιωμένος δε τω υιώ του Θεού μένει ιερεύς εις το διηνεκές». Και φλυαρώντας πολλά περί του Αγίου Πνεύματος, ανέπτυξε εκτενή πραγματεία για το ζήτημα αυτό. Θέλει μάλιστα να αντλήσει την πλήρη απόδειξή του από το Αναβατικόν του Ησαΐα, δήθεν επειδή στο λεγόμενο Αναβατικόν αναφερόταν πως: «μου έδειξε ο άγγελος που περπατούσε μπροστά μου, και μου έδειξε και είπε: Ποιος είναι αυτός στα δεξιά του Θεού; Και είπα: Εσύ γνωρίζεις, Κύριε. Λέει: Αυτός είναι ο Αγαπητός. Και ποιος είναι ο άλλος που είναι όμοιος με αυτόν και έρχεται από τα αριστερά; Και είπα: Εσύ γνωρίζεις. Λέει: Αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα που λαλεί μέσα σου και στους προφήτες. Και ήταν, λέει, όμοιο με τον Αγαπητό». Βάσει αυτού θέλει να στηρίξει το ρητό: «αφωμοιωμένος τω υιώ του Θεού μένει ιερεύς εις το διηνεκές».

«διότι, αφού αποσκιρτήσουν κατά του Χριστού, επιθυμούν να νυμφευθούν, φέροντας το κρίμα, διότι αθέτησαν την αρχική τους πίστη». Τι λέει λοιπόν; «αλλά ας νυμφεύονται, ας τεκνογονούν, ας διευθύνουν τα του οίκου τους». Εάν λοιπόν παραδέχεται αυτά, πώς, κατά την άποψή σου, Ιερακά, ο γάμος απορρίπτεται μετά την ένσαρκη παρουσία του Χριστού; 7. Σχετικά δε με τον Μελχισεδέκ, για τον οποίο ισχυρίζεσαι ότι αυτός είναι το Πνεύμα· επομένως το Πνεύμα ήλθε και έλαβε σάρκα. Δεν γεννήθηκε λοιπόν πλέον κατά σάρκα μόνον ο Μονογενής, αλλά και το Πνεύμα. Εάν όμως το Πνεύμα έχει γεννηθεί κατά σάρκα, ιδού η Μαρία που γέννησε τον Σωτήρα· ας μας πει ο Ιερακάς πού είναι εκείνη που γέννησε το Πνεύμα. Και με το να λέει «αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού μένει ιερέας εις το διηνεκές», δεν γίνεται πλέον λόγος για το Άγιο Πνεύμα. Διότι δεν είπε «όμοιος» με τον Υιό του Θεού, αλλά «αφομοιωμένος». Το δε αφομοιωμένο αποκτά τη διαμόρφωσή του εκ των υστέρων. Εάν δε το Πνεύμα αφομοιώνεται με τον Χριστό μετά την εποχή του Αβραάμ, άρα υπήρξε εποχή που δεν ήταν, και για τον λόγο αυτό αφομοιώνεται με τον Υιό του Θεού. Και πώς δύναται να είναι «απάτωρ»; Διότι, εάν μεν το Πνεύμα είναι αυθύπαρκτο και δεν προέρχεται από την οικεία ουσία της θεότητας, ευλόγως θα μπορούσε να αποδειχθεί απάτωρ. Διότι πράγματι ο Υιός είναι μονογενής και δεν έχει αδελφό, αλλά είναι Υιός του Θεού· όμως, αν και δεν ονομάζουμε το Πνεύμα γεννητό, επειδή ο Υιός είναι μονογενής, εντούτοις είναι Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός και λαμβάνει από το δικό μου», λέει ο Χριστός.

Διότι, όπως ακριβώς το φίδι μισεί την οσμή της ασφάλτου και την ανάσα του ελαφιού και το θυμίαμα του γαγάτη λίθου και τον καπνό του στύρακα, έτσι και ο Άρειος και ο Σαβέλλιος μισούν τον λόγο της εν αληθεία ομολογίας του ομοουσίου, αλλά και σε αυτούς θα πούμε: έστω και αν η λέξη δεν υπήρχε στις θείες Γραφές (υπάρχει όμως, και σαφώς περιέχεται στον Νόμο και στους Αποστόλους και στους Προφήτες· «διότι από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων θα βεβαιωθεί κάθε λόγος»), εντούτοις θα μας επιτρεπόταν, για λόγους ευσέβειας, να χρησιμοποιήσουμε μια χρήσιμη λέξη, προκειμένου να διασφαλίσουμε την αγία πίστη. Εσείς όμως τι λέτε; Πείτε μας, λοιπόν, εσείς: τι λέτε για τον Πατέρα; Είναι άκτιστος ο Πατέρας; Οπωσδήποτε ναι. Διότι ποιος είναι τόσο ανόητος ώστε να αμφιβάλλει γι' αυτό; Και ποιος είναι τόσο παράφρων ώστε να θεωρήσει ότι δεν είναι άκτιστος ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού; Αφού πάντως και οι ίδιοι ομολογείτε ότι είναι αγέννητος και άκτιστος και αγένητος. Διότι δεν έχει πριν από Αυτόν πατέρα, ούτε περιορισμό ετών, ούτε «αρχή ημερών», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Εάν λοιπόν δεν υπάρχει σε Αυτόν ούτε αρχή χρόνου ούτε τέλος, ομολογείται ότι είναι άκτιστος και τούτο είναι αναμφίβολο· πουθενά όμως δεν είναι γραμμένο αυτό γι' Αυτόν. Αλλά για χάρη της ευσέβειας αναγκαζόμαστε να τα πιστεύουμε και να τα λέμε αυτά με ευσέβεια γι' Αυτόν, έστω κι αν δεν είναι γεγραμμένο.

«Το να λέει όμως κανείς "απαράλλακτα" δεν είναι δυνατόν να σημαίνει και "αγέννητα", αλλά ότι [ο Υιός] έχει τη θεότητα και κάθε ενέργεια εκτυπωμένη και με ακρίβεια αφομοιωμένη προς την πατρική.» Και μετά από άλλα: «Έπρεπε λοιπόν να γίνουν άλαλα τα δόλια χείλη σου, που λαλούν αδικία εναντίον του Θεού με υπερηφάνεια και περιφρόνηση.» Διότι «μόνος μόνον» γέννησε ο Πατέρας τον Μονογενή, έστω και αν εσύ δεν το θέλεις, επιθυμώντας τώρα κάτι άλλο, χωρίς ο Υιός να λαμβάνει την προέλευσή του εξαιτίας των αιώνων του Ουαλεντίνου, αλλά έχοντας τη γέννηση μόνο από τον Πατέρα· και τον γέννησε «τέλειος τέλειον». Διότι τίποτε δεν είναι ατελές στον Πατέρα, γι' αυτό ούτε και στον Υιό, αλλά η τελειότητα του Υιού είναι γνήσιο γέννημα της τελειότητας και της υπερτελειότητας Εκείνου· και «Βασιλεύς Βασιλέα». Διότι είναι ευσεβές να δεχόμαστε ότι ο Θεός βασιλεύει επί του γεννηθέντος προ των αιώνων Υιού και βασιλευομένου Βασιλέως, μέσω του οποίου κυβερνώνται και τα υπόλοιπα, ομολογώντας με ευγνωμοσύνη την υποταγή του. Διότι ο Πατέρας δεν γέννησε ιδιώτη, αλλά Βασιλέα, του οποίου η βασιλεία δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής. Επειδή το αξίωμα δεν προέρχεται έξωθεν, αλλά ανήκει στην ουσία Του, όμοια με τον Πατέρα που Τον γέννησε. Γι' αυτό και έχει γραφτεί: «και της βασιλείας αυτού ουκ έσται τέλος». Έτσι λοιπόν ομολογείται από εμάς ότι «Κύριος γεννά Κύριον» και «Θεός Θεόν».

Και ποιος άραγε θα μπορούσε έστω και να σκύψει στο εσωτερικό των ιερών περιβόλων, παρά μόνον ο μέγας Αρχιερεύς των όλων, στον οποίο και μόνο είναι θεμιτό να διερευνά τα απόρρητα κάθε λογικής ψυχής; Ίσως όμως να είναι εφικτό και σε έναν ακόμη, και μόνο σε αυτόν από τους ομοίους του, να κατέχει τη δεύτερη θέση μετά από Αυτόν, δηλαδή στον προκαθήμενο ηγεμόνα αυτής εδώ της στρατιάς, τον οποίο ο ίδιος ο πρώτος και μέγας Αρχιερεύς, αφού τον τίμησε με τα δευτερεία των εδώ ιερών λειτουργημάτων και αφού με κλήρο και με την κρίση του Πατρός του έλαχε ο δικός σας λαός για να γίνει ποιμένας της δικής σας ένθεης ποίμνης, τον κατέστησε ως δικό Του θεράποντα και υποφήτη, τον νέο Ααρών ή Μελχισεδέκ, ο οποίος έχει εξομοιωθεί με τον Υιό του Θεού και διαφυλάσσεται από Αυτόν στο διηνεκές μέσω των κοινών προσευχών όλων μας. Σε αυτόν λοιπόν και μόνο ας επιτραπεί, μετά τον πρώτο και μέγιστο Αρχιερέα, αν όχι σε πρώτο βαθμό, τουλάχιστον όμως σε δεύτερο, να βλέπει και να επισκοπεί την ενδότατη θεωρία των ψυχών σας, επειδή μέσα από την εμπειρία και το πέρασμα του χρόνου έχει εξετάσει με ακρίβεια τον καθένα, και με τον ζήλο και την επιμέλειά του έχει διευθετήσει όλους εσάς στην ευταξία και στον λόγο της ευσέβειας, όντας ικανότερος όλων να εκφέρει λόγους ισάξιους με τα έργα εκείνα, τα οποία ο ίδιος, με τη θεία δύναμη, έχει καταρτίσει.

Επιπλέον τούτων, εκείνος ο παλαιός ιερέας, σύμφωνα με τη διάταξη του Μωυσή, επιλεγόταν αποκλειστικά από τη φυλή του Λευί, και έπρεπε οπωσδήποτε να έλκει την καταγωγή του από τη διαδοχή του Ααρών και να λατρεύει το Θείο με θυσίες άλογων ζώων και με αίματα, μέσω σωματικής λατρείας. Αντιθέτως, εκείνος που ονομαζόταν Μελχισεδέκ, όνομα το οποίο μεταφράζεται στην ελληνική γλώσσα ως «βασιλιάς δικαιοσύνης, και έπειτα βασιλιάς της Σαλήμ», που σημαίνει «βασιλιάς ειρήνης, χωρίς πατέρα, χωρίς μητέρα, χωρίς γενεαλογία», ο οποίος σύμφωνα με την αφήγηση δεν έχει «ούτε αρχή ημερών, ούτε τέλος ζωής», δεν φέρει κανένα κοινό γνώρισμα με τον τρόπο της ιερωσύνης του Ααρών. Διότι ούτε από ανθρώπους είχε εκλεγεί, ούτε είχε χριστεί με παρασκευασμένο έλαιο, ούτε προερχόταν από γένος ανθρώπων που δεν είχαν καν εμφανιστεί ακόμη· και το πιο παράδοξο από όλα είναι ότι, παρόλο που δεν είχε περιτμηθεί σαρκικά, ωστόσο ευλογεί τον Αβραάμ, ως πολύ ανώτερός του, και ούτε ιεράτευε στον Ύψιστο Θεό με θυσίες και σπονδές, ούτε βέβαια εκτελούσε τη λειτουργία στον ναό της Ιερουσαλήμ. Πώς άλλωστε θα γινόταν αυτό σε έναν ναό που δεν υπήρχε καν; Ευλόγως, λοιπόν, επειδή και στον δικό μας Σωτήρα, τον Χριστό, δεν επρόκειτο να συμβεί τίποτα παρόμοιο με τον Ααρών· διότι δεν αναδείχθηκε ιερέας κάποτε αργότερα ενώ δεν ήταν προηγουμένως, και είναι ιερέας, όχι επειδή έγινε, αλλά επειδή είναι. Διότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο: «εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα».

Και πάλι: «αν όμως πεθάναμε», λέει, «μαζί με τον Χριστό, πιστεύουμε ότι και θα συζήσουμε με αυτόν, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», και ξανά: «το δε χάρισμα του Θεού είναι ζωή αιώνια εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Επομένως, η αιώνια ζωή δεν θα μας χορηγηθεί με κανέναν άλλο τρόπο παρά μόνο «εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών»· και η ελπίδα μας δεν είναι απλώς να ζήσουμε, αλλά να δοξαστούμε μαζί του, να κληρονομήσουμε μαζί του και να συμβασιλεύσουμε μαζί του· διότι τα πάντα θα υπάρξουν για εμάς μέσα από την κοινωνία μαζί του. Αυτό διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «πιστός είναι ο Θεός, μέσω του οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του, τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας». Το ποια είναι δε αυτή η κοινωνία, το φανερώνει λέγοντας: «και μας συνέγειρε και μας συνεκάθισε στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού, για να επιδείξει στους επερχόμενους αιώνες τον υπερβάλλοντα πλούτο της χάριτός του με την αγαθότητά του προς εμάς εν Χριστώ Ιησού». Ο ίδιος πάλι δίδασκε και αυτά για τον Σωτήρα, λέγοντας: «αυτός δε, επειδή μένει αιώνια, έχει την ιερωσύνη απαράβατη· γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, ζώντας πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών». Όχι μόνο αυτό, αλλά έλεγε επίσης ότι και ο Μελχισεδέκ μένει ιερέας «στο διηνεκές», επειδή έχει παρομοιαστεί «με τον Υιό του Θεού».

Αλλά ίσως κάποιος, ακόμη και από τους πιο ευλαβείς, δίνοντας προσοχή σε όσα εξετάσαμε σχετικά με το αΐδιο, να πει ότι είναι δύσκολο να προχωρήσει απρόσκοπτα ο λόγος περί του Μονογενούς μέσα από όσα έχουν λεχθεί. Διότι, από δύο άτοπα δόγματα, ο λόγος θα καταλήξει αναγκαστικά στο ένα. Είτε, δηλαδή, θα κατασκευάσουμε το επιχείρημα ότι και ο Υιός είναι αγέννητος, το οποίο είναι άτοπο, είτε δεν θα του αναγνωρίσουμε ούτε το αΐδιο, πράγμα που αποτελεί γνώρισμα των βλασφήμων. Εάν, πράγματι, η αϊδιότητα γνωρίζεται από το άναρχο και το ατελεύτητο, υπάρχει απόλυτη ανάγκη είτε να ασεβούμε μη ομολογώντας το αΐδιο του Υιού, είτε να παρασυρόμαστε προς την αντίληψη της αγεννησίας στις σκέψεις μας περί του Μονογενούς. Τι λέμε λοιπόν εμείς; Εάν αυτός που θεωρεί τον Πατέρα προγενέστερο του Υιού μόνο κατά τον λόγο της αιτίας, προσέθετε κάποια χρονική έννοια πριν από την υπόσταση του Μονογενούς, τότε εύλογα θα κινδύνευε ο λόγος μας περί της αϊδιότητας του Υιού. Τώρα, όμως, όσον αφορά την προαιώνια φύση, η αντίληψη ότι «κάποτε δεν υπήρχε» δεν γίνεται αποδεκτή, εξίσου και ομοίως, τόσο για τη ζωή του Πατρός όσο και του Μονογενούς [αλλά και για την ομολογία του Αγίου Πνεύματος]· διότι, όπου δεν υπάρχει χρόνος, έχει αναιρεθεί ταυτόχρονα και το «κάποτε». Εάν, λοιπόν, κατανοείται ότι ο Υιός υπάρχει πάντοτε, συναναφαινόμενος με την έννοια του Πατρός, ποιος είναι ο φόβος να προσμαρτυρήσουμε στον Μονογενή το αΐδιο, σε Αυτόν που δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής;

Αποσιωπώ το βλάσφημο γεγονός ότι εξισώνει τον μονογενή Θεό με κάθε γεννητό ον, υποβιβάζοντας τον Υιό του Θεού με τη γενικευτική του έκφραση σε ισότιμες αντιλήψεις με καθετί που υφίσταται μέσω της γένεσης· αλλά θα εκθέσω μέσω του λόγου μου την αδιανόητη κακουργία του στους πιο συνετούς από τους ακροατές. «Από τους αιώνες εξασφαλίζει ο Βασίλειος για τον Θεό τα πρεσβεία έναντι όλων των γεννητών». Τι είδους αδιανόητη κενοφωνία είναι αυτή; Ένας άνθρωπος γίνεται πάροχος του Θεού και του εξασφαλίζει ανά τους αιώνες τα πρεσβεία; Τι είδους μάταιη κενεμβασία είναι αυτά τα ανυπόστατα λόγια, εάν αυτό που υπερβαίνει τη διαστηματική παράταση των αιώνων και προς τις δύο κατευθύνσεις της θείας ουσίας, ο διδάσκαλος είπε ότι δηλώνεται με κάποιες εμφατικές ονομασίες, για Εκείνον ο οποίος, όπως είπε ο απόστολος, δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, έτσι ώστε με τις διαφορετικές λέξεις να σημανθεί η διαφορά των εννοιών, και γι' αυτό, εκείνο μεν που είναι ανώτερο από κάθε αρχή να λέγεται άναρχο και αγέννητο, εκείνο δε που δεν περιορίζεται από κανένα τέλος να ονομαστεί αθάνατο και άφθαρτο; Και δεν ντρέπεται να γράφει χαρακτηρίζοντάς τα αυτά «πορισμό» και «προξένηση» και άλλα παρόμοια. Αλλά ισχυρίζεται επίσης ότι από εμάς «διχοτομούνται οι αιώνες», σαν να μην είχε διαβάσει αυτά που ο ίδιος παρέθεσε, ή σαν να απευθύνει τον λόγο του σε ανθρώπους που ξεχνούν τα όσα λέγονται. Τι λέει ο διδάσκαλος;

Επομένως, Εκείνος που έχει όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα και θεωρείται μέσα σε όλη τη δόξα του Πατέρα, όπως ακριβώς επειδή μετέχει στο ατελεύτητο του Πατέρα δεν έχει τέλος ζωής, έτσι και επειδή μετέχει στο άναρχο του Πατέρα δεν έχει αρχή ημερών, όπως λέει ο απόστολος, αλλά είναι εκ του Πατρός και καθοράται μέσα στην αϊδιότητα του Πατέρα. Και μάλιστα με αυτόν τον τρόπο θεωρείται το απολύτως και σε όλα απαράλλακτο της εικόνας σε σχέση με Εκείνον του οποίου αποτελεί εικόνα, και αποδεικνύεται αληθινός ως προς αυτά ο λόγος που λέει ότι «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Αλλά και αυτό που ειπώθηκε από τον απόστολο κατ' αυτόν τον τρόπο κυρίως θα μπορούσε να κατανοηθεί ως ορθό και απολύτως ταιριαστό, το ότι δηλαδή ο Υιός είναι απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του. Διότι για όσους αδυνατούν να ανυψώσουν τον λογισμό τους στο ύψος της θεογνωσίας μέσω της θεωρίας των νοητών, σε αυτούς ο απόστολος, μέσα από όσα προβάλλονται στις αισθήσεις, δημιουργεί στους ακροατές κάποια παράσταση της αλήθειας.

Σαφώς λοιπόν αυτή η χάρη είναι άκτιστη, και τόσο σαφώς, ώστε και το αποτέλεσμά της —εννοώ τον καθένα από αυτούς που έχουν λάβει τη θεία χάρη και έχουν θεωθεί— να ονομάζεται άναρχο, αΐδιο, ατελεύτητο, δηλαδή, με άλλα λόγια, άκτιστο εξαιτίας της. Διότι, σύμφωνα πάλι με τον θείο Μάξιμο, «ο λόγος του αεί ευ είναι δίδεται κατά χάρη στους αξίους φέρνοντας μαζί του τον Θεό, ο οποίος είναι εκ φύσεως ανώτερος από κάθε αρχή και τέλος, και ο οποίος κάνει αυτούς που εκ φύσεως έχουν αρχή και τέλος να είναι κατά χάρη άναρχοι και ατελεύτητοι», επειδή και ο μέγας Παύλος, μη ζώντας πλέον τη χρονική ζωή, αλλά «τη θεία και αΐδια ζωή του Λόγου που ενοίκησε μέσα του», έγινε άναρχος και ατελεύτητος κατά χάρη, και ο Μελχισεδέκ «δεν είχε ούτε αρχή ημερών, ούτε τέλος ζωής», όχι λόγω της κτιστής του φύσης, εξαιτίας της οποίας άρχισε να υπάρχει και τελείωσε, αλλά λόγω της χάρης, που είναι θεία και άκτιστη και υπάρχει πάντοτε υπεράνω κάθε φύσης και χρόνου από τον αιώνια υπάρχοντα Θεό. Κτιστός λοιπόν ήταν ο Παύλος μόνο μέχρις ότου ζούσε τη ζωή που δημιουργήθηκε εκ του μηδενός με προσταγή του Θεού· όταν όμως δεν ζούσε πλέον αυτήν, αλλά εκείνη που προστέθηκε με την ενοίκηση του Θεού, έγινε άκτιστος κατά χάρη, όπως ακριβώς και ο Μελχισεδέκ και καθένας που απέκτησε μέσα του τον Λόγο του Θεού να είναι ο μόνος που ζει και ενεργεί.

Κεφάλαιο 3. Μαρτυρίες των αγίων που αποδεικνύουν ότι όσοι γίνονται μέτοχοι της θείας χάριτος λέγεται πως είναι, μέσω αυτής, άναρχοι και ατελεύτητοι. Λέει, λοιπόν, ο Μάξιμος, ο σπουδαίος στα θεία: «Όλα τα μετά τον Θεό πράγματα και ονόματα και αξιώματα θα βρίσκονται κάτω από εκείνους που θα ενωθούν με τον Θεό διά της χάριτος· διότι, αν βέβαια ο ίδιος ο Θεός είναι η κληρονομιά των αξίων, αυτός που αξιώνεται αυτής της χάριτος θα βρεθεί πάνω από όλους τους αιώνες και τους χρόνους και τους τόπους». Και πάλι: «Ο λόγος του αιώνιου ευ είναι παρέχεται κατά χάριν στους άξιους, φέρνοντας μαζί τον Θεό, ο οποίος είναι κατά φύσιν ανώτερος από κάθε αρχή και τέλος, και ο οποίος καθιστά εκείνους που κατά φύσιν έχουν αρχή και τέλος, άναρχους και ατελεύτητους κατά χάριν». Και πάλι: «Όλα όσα είναι ο Θεός, θα είναι και ο θεωμένος μέσω της χάριτος, εκτός από την κατ' ουσίαν ταυτότητα». Και πάλι: «Ο μέγας Μελχισεδέκ έχει αναγραφεί ως μη έχων ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, όχι λόγω της κτιστής του φύσης, εξαιτίας της οποίας άρχισε να υπάρχει και πέθανε, αλλά λόγω της θείας και άκτιστης χάριτος, η οποία υπάρχει πάντοτε πάνω από κάθε φύση και κάθε χρόνο, προερχόμενη από τον αεί όντα Θεό».

Επιπλέον, αν ο Θεός δεν έχει άναρχες ενέργειες, των οποίων βρίσκεται επέκεινα, εφόσον το ενεργούν υπερέχει κατ' αυτόν τον τρόπο των ενεργουμένων, πώς είναι προάναρχος και υπεράναρχος; Διότι, όπως δεν θα ήταν «υπέρθεος», κατά τον μέγα Διονύσιο, αν δεν ονομαζόταν «θεότης» «το πράγμα της θεοποιού δωρεάς», το οποίο «προέρχεται πάντοτε από τον αεί όντα Θεό» κατά τον θείο Μάξιμο· διότι, αν δεν το δεχθεί κανείς αυτό, οι θεούμενοι θα μετέχουν στη φύση του Θεού και θα είναι κατά φύσιν θεοί. Όπως, λοιπόν, αν δεν υπήρχε η χάρις της θεώσεως, ο Θεός δεν θα ονομαζόταν «υπέρθεος», έτσι δεν θα ονομαζόταν ούτε «υπεράναρχος», αν, όπως λέει πάλι για αυτό ο θείος Μάξιμος, δεν ήταν «άναρχα έργα του Θεού η αθανασία και η απειρία και η οντότητα και όσα θεωρούνται ουσιωδώς περί τον Θεό». Πώς, όμως, κατά μέθεξη τέτοιας χάριτος, σύμφωνα με τον ίδιο άγιο, «ο άνθρωπος γίνεται άναρχος, όπως ακριβώς ο Μελχισεδέκ, για τον οποίο μαρτυρείται ότι δεν είχε ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής», και «κάθε άνθρωπος που ζει, κατά τον Παύλο, τη θεία και αΐδιο ζωή του Λόγου που ενοίκησε μέσα του», αν η χάρις δεν ήταν άναρχη; «Αλλά ακόμη κι αν δεχθεί κανείς», λέει, «ότι οι θείες ενέργειες είναι άκτιστες, κανείς δεν τις έχει δει, εκτός κι αν έγιναν κτιστές».

Ψαλμός του Δαβίδ. Ο έπαινος του ψαλμού προσφέρθηκε στον Χριστό, ως νικητή των παθών. Είπε ο Κύριος: Ο Πατέρας λέει προς τον Υιό: κάθισε στα δεξιά μου, όταν ανελήφθη με τη σάρκα· διότι, υπάρχοντας προ των αιώνων, καθόταν στα δεξιά και δεν χωρίστηκε από τον θρόνο, αλλά αυτό ειπώθηκε για την ανθρώπινη φύση. Έως ότου θέσω: Εννοεί τους δαίμονες· διότι αυτούς τους υπέταξε κάτω από τα πόδια του ανθρώπου ο Κύριος (ο Θεός). Ράβδο: Η προφητεία προανήγγειλε τον σταυρό, ονομάζει δε ράβδο και την Παρθένο, όπως λέει του Ιεσσαί και ράβδο και άνθος. Και κατακυρίευε: Διότι όλοι οι εχθροί, και οι αισθητοί και οι νοητοί, υποτάσσονται στον σταυρό. Μαζί σου: Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, ο ίδιος και από τη Μαρία, όταν συντελέστηκε η δύναμη του μυστηρίου μέσω της Θεοτόκου. Στη λαμπρότητα: Διότι μέσω της παρουσίας του Χριστού λαμπρύνθηκαν όλοι οι άγιοι. Εκ γαστρός: Δηλαδή, προ πάσης κτίσεως ο Χριστός συνυπήρχε με τον Πατέρα, ως φως εκ φωτός. Ορκίστηκε: Όσα, λέει, αποφάσισε από την αρχή για τον άνθρωπο, δεν τα μετάνιωσε, αλλά τα εκπλήρωσε. Εσύ είσαι: Ο λόγος είναι για τον Χριστό και για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και κατέστησε επουράνιο. Διότι ο Μελχισεδέκ είναι τύπος του Χριστού, επειδή δεν γενεαλογείται, και επιπλέον το όνομά του ερμηνεύεται ως βασιλιάς της ειρήνης, που είναι ο Χριστός. Είναι δε ιερέας, εφόσον ιερουργώντας τον εαυτό του, τον πρόσφερε ως θυσία πάνω στον σταυρό.

Τι θα πουν τα τέκνα των αιρετικών, οι άλογοι ως προς τη θρησκεία; «Εν αρχή ην ο Λόγος»· μήπως είναι κτίσμα, μήπως δημιούργημα, μήπως υποτελής, μήπως ανίσχυρος, μήπως ισχύει γι' αυτόν το «ουκ ην»; Ο Ιωάννης λέει το «ην» και ο Άρειος το «ουκ ην». Ποιον να πιστέψω; Τον Ιωάννη που ανέπεσε στο στήθος του Κυρίου ή τον Άρειο, ο οποίος ξεψύχησε ξαφνικά σε κοπρώδεις τόπους εξαιτίας της βλασφημίας του εναντίον του Υιού του Θεού; «Εν αρχή ην ο Λόγος»· δεν είπε «εγένετο», για να μην εισαγάγει έννοια δημιουργίας στη θεότητα· διότι αδημιούργητη είναι η ύπαρξη της θεότητας, η οποία δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, αλλά παραμένει η ίδια και απαράλλακτη· διότι η θεία φύση δεν επιδέχεται καμία μεταβολή.

βʹ. Αυτό ας κάνουμε και εμείς· αν και είναι άπειρο το πέλαγος των προφητών και υπάρχουν εκεί πολλά βάθη, ας τολμήσουμε να πλεύσουμε στη θάλασσα ανάλογα με τη δύναμή μας· μάλλον δε όχι σύμφωνα με τη δική μας δύναμη, αλλά σύμφωνα με τη χάρη που μας έχει δοθεί άνωθεν, και ας τολμήσουμε να ανοιχτούμε στη θάλασσα όχι εξαιτίας της δικής μας παρρησίας, αλλά για τη δική σας ωφέλεια, μιμούμενοι και σε αυτό τον Παύλο. Διότι, για να διαπιστώσεις ότι δεν τους στέρησε τον λόγο για τον Μελχισεδέκ, άκουσε τα εξής. Αφού δηλαδή είπε: «Για τον οποίο έχουμε πολλά να πούμε και δυσερμήνευτα», πρόσθεσε: «Διότι αυτός ο Μελχισεδέκ, βασιλιάς δικαιοσύνης, έπειτα δε και βασιλιάς της Σαλήμ, που σημαίνει βασιλιάς ειρήνης, απάτωρ, αμήτωρ, αγενεαλόγητος, ο οποίος δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, αλλά, εξομοιωμένος με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές». Άραγε δεν τάραξε τις ακοές σας ο Παύλος, όταν μιλάει για άνθρωπο και λέει «απάτωρ, αμήτωρ»; Και τι λέω, για άνθρωπο; Διότι, αν αυτό λεγόταν για τον Χριστό, δεν θα μας προκαλούσε και πάλι μεγάλη απορία και συζήτηση; Διότι, αν είναι απάτωρ, πώς είναι Υιός; Αν είναι απάτωρ, πώς είναι Μονογενής; Διότι ο υιός οφείλει να έχει πατέρα, διαφορετικά δεν θα ήταν υιός. Αλλά και απάτωρ είναι ο Υιός του Θεού και αμήτωρ. Πώς; Απάτωρ ως προς την κάτω γέννηση, αμήτωρ ως προς την άνω· διότι ούτε στη γη είχε πατέρα, ούτε στον ουρανό μητέρα. Αγενεαλόγητος.

Ας ακούσουν αυτοί που πολυπραγμονούν για την ουσία Του· αν και μερικοί νομίζουν ότι το «αγενεαλόγητος» έχει λεχθεί για την άνω γέννηση. Διότι οι μεν αιρετικοί δεν δέχονται ούτε αυτό· επειδή και εκείνη την περιεργάζονται και την εξετάζουν υπερβολικά· οι πιο μετριοπαθείς όμως από αυτούς υποχωρούν μεν ως προς εκείνη, αλλά δεν θεωρούν πλέον ότι το «αγενεαλόγητος» έχει λεχθεί και για τούτη την κάτω γέννηση. Ας αποδείξουμε λοιπόν ότι ο Παύλος το είπε αυτό για καθεμία από τις δύο γεννήσεις, και για την άνω και για την κάτω· διότι και εκείνη είναι φρικτή και τούτη είναι μυστηριωδεστάτη. Γι' αυτό και ο Ησαΐας λέει: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Αλλά θα πει κάποιος ότι αυτό το είπε για την άνω γέννηση. Τι θα πούμε λοιπόν στον Παύλο, ο οποίος ανέφερε και τις δύο γεννήσεις, και έπειτα πρόσθεσε το «αγενεαλόγητος»; Επειδή, αφού είπε πρώτα «απάτωρ, αμήτωρ», έπειτα πρόσθεσε το «αγενεαλόγητος», ώστε να πιστέψεις ότι είναι αγενεαλόγητος όχι μόνο κατά τη γέννηση εκείνη, σύμφωνα με την οποία είναι αμήτωρ, αλλά και κατά τούτη, σύμφωνα με την οποία ήταν απάτωρ, την κάτω εννοώ. Γι' αυτό, αφού παρέθεσε και τις δύο, τότε είπε το «αγενεαλόγητος»· διότι και τούτη η κάτω γέννηση είναι ακατάληπτη, ώστε να μην τολμήσουμε ούτε καν να ατενίσουμε προς εκείνη. Διότι, αν τα προπύλαια του ναού είναι τόσο φοβερά και απρόσιτα, πώς θα επιχειρήσει κάποιος να εισέλθει στα άδυτα; Επειδή το ότι γεννήθηκε από τον Πατέρα, το γνωρίζω· το πώς όμως, δεν το γνωρίζω.

Γʹ. Το πώς λοιπόν είναι απάτωρ και αμήτωρ ο Μονογενής Υιός του Θεού, έχει αποδειχθεί επαρκώς, καθώς και το πώς είναι αγενεαλόγητος και ως προς τις δύο γεννήσεις. Ας στρέψουμε λοιπόν τον λόγο προς το πλέον επείγον, αναβάλλοντας τη συζήτηση περί του Μελχισεδέκ για άλλη ημέρα, και ας αφυπνίσουμε την ακοή μας, επειδή πρόκειται να ακούσουμε προφητικά αινίγματα. Διότι τα προφητικά κείμενα μοιάζουν με αινίγματα, και υπάρχει μεγάλη δυσκολία στην Παλαιά Διαθήκη, και τα βιβλία της είναι δυσνόητα· ενώ η Καινή Διαθήκη είναι σαφέστερη και ευκολότερη. Και για ποιον λόγο, ίσως πει κάποιος, έχουν διατυπωθεί με αυτόν τον τρόπο αυτά, μολονότι η Καινή Διαθήκη πραγματεύεται σπουδαιότερα ζητήματα, περί της βασιλείας των ουρανών, περί της αναστάσεως των σωμάτων και περί των άρρητων αγαθών, τα οποία ξεπερνούν τον ανθρώπινο νου; Ποια είναι, επομένως, η αιτία που οι προφητείες είναι ασαφείς; Αυτές προλέγουν πολλά δεινά για τους Ιουδαίους: και ότι εκείνοι μεν θα αποβληθούν, ενώ εμείς θα γίνουμε δεκτοί· και ότι ο ναός θα καταστραφεί και δεν πρόκειται ποτέ πια να ανοικοδομηθεί, ενώ τα Ιεροσόλυμα θα πέσουν και θα καταπατηθούν από όλους. Επίσης, οι Ιουδαίοι θα γίνουν περιπλανώμενοι και θα διασκορπιστούν σε ολόκληρη την οικουμένη, και, αφού εκδιωχθούν από την πόλη, δεν θα διατηρήσουν πλέον το αρχαίο τους πολίτευμα, αλλά θα τους αφαιρεθούν όλα όσα είχαν προηγουμένως: και οι προφητείες, και οι θυσίες, και η ιεροσύνη, και η βασιλεία. Και δεν προέλεγαν μόνο αυτά, αλλά και πολλά άλλα παρόμοια οι προφήτες, αναμειγνύοντας αναρίθμητες τραγωδίες στα βιβλία τους.

ε'. Τι θέλει να μας πει αυτή η παρατήρηση: «Βασιλέας της Σαλήμ και Ιερέας του Θεού του Υψίστου»; Ήταν βασιλιάς, λέει, της Σαλήμ. Διότι αυτόν, όταν ο μακάριος Παύλος στέλνει επιστολή προς τους εξ Εβραίων πιστούς, τον φέρνει στο προσκήνιο, και εξετάζοντας το όνομά του και την πόλη, ερμηνεύει ταυτόχρονα τη σημασία του ονόματος, και χρησιμοποιεί κάποια ετυμολογία λέγοντας: «Μελχισεδέκ, βασιλέας δικαιοσύνης». Επειδή, σύμφωνα με την εβραϊκή γλώσσα, το μεν «Μελχί» σημαίνει βασιλεία, το δε «Σεδέκ» δικαιοσύνη. Έπειτα, αναφερόμενος και στο όνομα της πόλης, λέει: «Βασιλέας ειρήνης»· διότι το «Σαλήμ» φανερώνει την ειρήνη. Ήταν δε ιερέας ίσως αυτοχειροτόνητος· διότι έτσι ήταν τότε οι ιερείς· είτε λοιπόν επειδή είχε προχωρήσει στην ηλικία οι οικείοι του τού απένειμαν την τιμή, είτε και ο ίδιος ανέλαβε την ιερατεία, όπως ακριβώς ο Νώε, όπως ο Άβελ, όπως ο Αβραάμ, όταν προσέφεραν τις θυσίες. Εξάλλου, επρόκειτο να είναι και τύπος του Χριστού. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος έτσι τον εκλαμβάνει λέγοντας: «Απάτωρ, αμήτωρ, αγενεαλόγητος, χωρίς να έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, αλλά αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές». Και πώς, λέει, είναι δυνατόν, όντας άνθρωπος, να είναι απάτωρ και αμήτωρ, και να μην έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής;

Άκουσες ότι ήταν τύπος· μην παραξενεύεσαι λοιπόν, ούτε να απαιτείς να υπάρχουν τα πάντα μέσα στον τύπο. Διότι δεν θα ήταν τύπος, εάν επρόκειτο να περιέχει όλα όσα υπάρχουν στην αλήθεια. Τι είναι λοιπόν αυτό που έχει ειπωθεί; Όπως αυτός, λέγει, επειδή δεν μνημονεύονται αυτοί που τον γέννησαν, ονομάζεται απάτωρ και αμήτωρ, και επειδή δεν καταγράφεται η γενεαλογία του, αγενεαλόγητος· έτσι και ο Χριστός, επειδή δεν έχει ούτε στους ουρανούς μητέρα, ούτε επί της γης πατέρα, ονομάζεται και είναι αγενεαλόγητος. Και πρόσεξε μέσω της τιμής προς τον πατριάρχη, πώς δι' αυτής μας υποδηλώνει κάποιο μυστήριο. Διότι προσέφερε άρτους και οίνο. Βλέποντας τον τύπο, κατανόησε την αλήθεια και θαύμαζε τη δύναμη της Θείας Γραφής, πώς άνωθεν και από τα προοίμια προμήνυε αυτά που επρόκειτο να συμβούν.

Ομιλία ΙΒʹ. Διότι αυτός ο Μελχισεδέκ, βασιλιάς της Σαλήμ, ιερέας του Θεού του Υψίστου, ο οποίος συνάντησε τον Αβραάμ καθώς επέστρεφε από την κατακοπή των βασιλέων και τον ευλόγησε, στον οποίο ο Αβραάμ έδωσε ως μερίδιο τη δεκάτη από όλα, και του οποίου το όνομα ερμηνεύεται πρώτα ως βασιλιάς δικαιοσύνης, έπειτα δε και ως βασιλιάς της Σαλήμ (το οποίο σημαίνει βασιλιάς ειρήνης), χωρίς πατέρα, χωρίς μητέρα, χωρίς γενεαλογία, μη έχοντας ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, αλλά έχοντας παρομοιωθεί με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές.

Ποιος άνθρωπος, λοιπόν, είναι βασιλιάς δικαιοσύνης και ειρήνης; Κανένας άλλος, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Έπειτα εισάγει και άλλη διαφορά λέγοντας: Χωρίς πατέρα, χωρίς μητέρα, χωρίς γενεαλογία, ο οποίος δεν έχει ούτε αρχή ημερών ούτε τέλος ζωής, αλλά έχοντας αφομοιωθεί με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές. Επειδή, λοιπόν, του παρουσιαζόταν ως αντίφαση το χωρίο, «Εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη Μελχισεδέκ», καθότι εκείνος είχε πεθάνει και δεν είχε γίνει ιερέας αιώνια, δες πώς το ερμήνευσε αυτό. Διότι, για να μην προβάλει κανείς αντίρρηση λέγοντας: «Και ποιος θα μπορούσε να το πει αυτό για άνθρωπο;», απαντά: δεν το λέω με βάση την πραγματικότητα· δηλαδή, δεν γνωρίζουμε καθόλου ποιον πατέρα είχε, ή ποια μητέρα, ούτε πότε έλαβε αρχή, ούτε πότε πέθανε.